WAR ATLAS MILITARY HISTORY MAGAZINE · WWI — WWII
Chiến tranh đô thị
1. Mở đầu
Chiến tranh đô thị là chiến tranh diễn ra trong và vì các thành phố. Đó là hình thức chiến tranh lâu đời nhất — các thành phố đã bị bao vây và tấn công từ đầu lịch sử được ghi chép — và theo đánh giá của các sử gia quân sự, là hình thức chiến đấu trên bộ đẫm máu, chậm chạp và tàn phá nhất.
Trong thành phố, ưu thế của quân đội hiện đại — xe tăng, pháo binh, không quân, cơ động — bị giảm đi, và ưu thế của bên phòng thủ — nơi ẩn nấp, khả năng ngụy trang, hiểu biết địa hình và sẵn sàng chiến đấu từng tòa nhà — tăng lên.
Các trận đánh đô thị lớn của Chiến tranh Thế giới thứ hai, trên hết là Stalingrad (1942–1943) và Berlin (1945), nằm trong số những trận đánh lớn nhất và đẫm máu nhất lịch sử.
Chiến tranh đô thị không phải một chiến thuật đơn lẻ mà là điều kiện của chiến tranh, và đó là điều kiện mà các quân đội luôn cố tránh và thường buộc phải chấp nhận. Kẻ tấn công tiến vào thành phố phải chiến đấu vì từng con phố, từng tòa nhà và từng căn phòng, và bên phòng thủ giữ thành phố phải chấp nhận chính thành phố sẽ bị phá hủy trong chiến đấu.
Cái giá dân sự, trong mọi trường hợp, thật khủng khiếp: các trận Stalingrad, Berlin, Huế và Fallujah đều giết chết hàng chục nghìn dân thường, và bản thân các thành phố bị bỏ lại trong đống đổ nát. Bài viết này giải thích chiến tranh đô thị vận hành ra sao, vì sao nó tốn kém đến vậy, và quân đội đã học được — và đã không học được — những gì từ một thế kỷ chiến đấu trong thành phố.
2. Thông tin chính
| Hạng mục | Chi tiết |
|---|---|
| Định nghĩa | Chiến tranh diễn ra trong và vì các thành phố, từng tòa nhà và từng con phố |
| Nguồn gốc | Cổ xưa như chính các thành phố; hình thức hiện đại bắt nguồn từ Thế chiến I và phát triển trong Thế chiến II |
| Bên sử dụng | Mọi quân đội từng chiến đấu trong thành phố, từ thế giới cổ đại đến hiện tại |
| Sử dụng trong | Thế chiến II (Stalingrad, Berlin, Warsaw); Việt Nam (Huế, 1968); Chechnya (Grozny, 1994–1995 và 1999–2000); Iraq (Fallujah, 2004); Ukraina (từ 2022) |
| Ví dụ tiêu biểu | Stalingrad, 1942–1943; Berlin, tháng 4–5 năm 1945; Huế, tháng 1–2 năm 1968; Fallujah, tháng 11 năm 2004 |
| Hiệu quả | Bên phòng thủ có lợi thế: thành phố khó chiếm, và càng khó giữ; kẻ tấn công trả giá cao về nhân lực và thời gian |
3. Nguồn gốc
Thành phố như pháo đài
Các thành phố đã bị tranh giành kể từ khi những thành phố đầu tiên được xây dựng, vì thành phố là nơi tập trung con người, của cải và quyền lực, và vì thành phố kiểm soát sông, đường hay cảng sẽ kiểm soát vùng xung quanh.
Bao vây là hình thức chiến tranh đô thị lâu đời nhất: kẻ tấn công bao quanh thành phố, cắt nguồn tiếp tế, và chờ nó đầu hàng, hoặc tấn công tường thành. Tường thành là phòng thủ của thành phố, và lịch sử chiến tranh đô thị, cho đến thế kỷ XX, là lịch sử của tường thành và pháo có thể phá vỡ chúng.
Việc phát minh thuốc súng, rồi đạn nổ mạnh, khiến tường thành lỗi thời, và chính thành phố — tòa nhà, đường phố, tầng hầm — trở thành pháo đài. Hình thức chiến tranh đô thị hiện đại bắt đầu trong Thế chiến I, khi giao tranh tại các thị trấn đổ nát ở miền bắc nước Pháp và Bỉ cho thấy thành phố có thể được phòng thủ từng tòa nhà, và kẻ tấn công có thể bị bào mòn tới kiệt quệ trên đường phố.
Chiến tranh Thế giới thứ hai
Chiến tranh Thế giới thứ hai khiến chiến tranh đô thị trở thành hình thức chiến đấu trên bộ trung tâm. Cuộc xâm lược Liên Xô của Đức năm 1941, và các cuộc phản công Liên Xô sau đó, được chiến đấu vì các thành phố: Leningrad, bị bao vây gần 900 ngày; Stalingrad, giao tranh trong sáu tháng; và Berlin, bị tấn công trong những tuần cuối chiến tranh.
Chiến tranh ở Thái Bình Dương cũng chiến đấu vì các thành phố: Manila năm 1945, nơi lực lượng Mỹ và Nhật chiến đấu một tháng trong thành phố một triệu dân, và hơn 100.000 dân thường thiệt mạng. Bài học của Chiến tranh Thế giới thứ hai là các thành phố không thể vòng qua: chúng là mục tiêu của chiến tranh, và chúng phải bị chiếm, bất kể cái giá.
Cái giá, trong mọi trường hợp, thật kinh khủng, và nó do, trên hết, dân thường sống trong các thành phố gánh chịu.
4. Cách thức hoạt động
Trận đánh bộ binh
Chiến tranh đô thị, trên hết, là trận đánh bộ binh. Xe tăng, pháo binh và máy bay có thể yểm trợ bộ binh, nhưng không thể chiếm thành phố: chỉ bộ binh mới có thể dọn sạch tòa nhà, từng phòng một, và chỉ bộ binh mới có thể giữ mặt đất đã chiếm được.
Bộ binh trong thành phố chiến đấu theo nhóm nhỏ — tiểu đội và trung đội, không phải đại đội và tiểu đoàn — và chiến đấu ở tầm gần, thường chỉ cách vài mét. Vũ khí của chiến tranh đô thị là súng trường, súng tiểu liên, lựu đạn, súng phun lửa và bộc phá: vũ khí có thể dùng trong phòng, cầu thang hay tầng hầm.
Chiến thuật là chiến thuật của nhóm tấn công: một đội nhỏ, được xe tăng hoặc súng máy yểm trợ, lao vào tòa nhà, ném lựu đạn qua cửa sổ, và dọn sạch từng phòng một. Giao tranh diễn ra chậm chạp, kiệt sức, và theo đánh giá của các binh sĩ từng chiến đấu trong đó, là hình thức chiến đấu đáng sợ nhất.
Binh chủng hợp thành trong thành phố
Bộ binh trong thành phố không chiến đấu một mình: nó chiến đấu như một phần của đội binh chủng hợp thành, trong đó xe tăng, pháo binh, công binh và máy bay mỗi bên có vai trò. Xe tăng trong thành phố được dùng như pháo binh cơ động, để phá thủng tòa nhà và yểm trợ bộ binh, nhưng chúng dễ bị tổn thương: xe tăng trên đường hẹp có thể bị tấn công từ trên cao, từ tầng trên của tòa nhà, và từ dưới, từ tầng hầm và cống rãnh.
Pháo binh trong thành phố được dùng để phá hủy tòa nhà và áp chế bên phòng thủ, nhưng nó cũng phá hủy chính thành phố, và tạo ra đống đổ nát có lợi cho bên phòng thủ. Công binh rất cần thiết: họ dọn mìn, phá tường, và xây các tuyến đường qua đống đổ nát mà bộ binh cần.
Máy bay có ích hạn chế trong thành phố: chúng không thể phân biệt bạn và thù ở tầm gần, và bom của chúng phá hủy các tòa nhà mà bộ binh sau đó phải chiến đấu xuyên qua. Trận đánh binh chủng hợp thành trong thành phố, theo đánh giá của các sử gia quân sự, là hình thức chiến đấu binh chủng hợp thành khó khăn nhất, vì các binh chủng không thể nhìn thấy nhau và không thể yểm trợ nhau như ở vùng trống.
5. Ví dụ lịch sử
Stalingrad, 1942–1943
Trận Stalingrad, diễn ra từ tháng 8 năm 1942 đến tháng 2 năm 1943, là trận đánh đô thị lớn nhất và đẫm máu nhất trong lịch sử, và là ví dụ mà mọi trận đánh đô thị khác được đánh giá theo.
Tập đoàn quân 6 của Đức tấn công thành phố trên sông Volga, và Tập đoàn quân 62 của Liên Xô phòng thủ nó, và giao tranh diễn ra từng nhà, từng tầng và từng phòng. Trận đánh kéo dài sáu tháng, và gây ra, theo các ước tính được trích dẫn rộng rãi nhất, khoảng 2 triệu thương vong cả hai phía, gồm dân thường.
Quân Đức bị bao vây tháng 11 năm 1942, và Tập đoàn quân 6 đầu hàng tháng 2 năm 1943, sau khi mất khoảng 300.000 người. Stalingrad là bước ngoặt của chiến tranh ở phía Đông, và là chiến thắng giành được, phần lớn, nhờ khả năng chiến đấu trong đống đổ nát của thành phố của bộ binh Liên Xô.
Mục này mô tả trận đánh và giải thích vì sao nó quan trọng đối với lịch sử chiến tranh đô thị.
Trận đánh vì thành phố
Trận Stalingrad, diễn ra từ tháng 8 năm 1942 đến tháng 2 năm 1943, là trận đánh đô thị lớn nhất và đẫm máu nhất trong lịch sử, và là ví dụ mà mọi trận đánh đô thị khác được đánh giá theo.
Tập đoàn quân 6 của Đức, dưới quyền Tướng Friedrich Paulus, tấn công thành phố trên sông Volga, và Tập đoàn quân 62 của Liên Xô, dưới quyền Tướng Vasily Chuikov, phòng thủ nó. Giao tranh diễn ra từng nhà, từng tầng và từng phòng: quân Đức chiếm trung tâm thành phố, quân Liên Xô giữ các nhà máy ở rìa phía bắc, và tuyến đầu chạy qua đống đổ nát của thành phố.
Trận đánh kéo dài sáu tháng, và gây ra, theo các ước tính được trích dẫn rộng rãi nhất, khoảng 2 triệu thương vong cả hai phía, gồm dân thường. Quân Đức bị bao vây tháng 11 năm 1942, trong Chiến dịch Uranus, và Tập đoàn quân 6 đầu hàng tháng 2 năm 1943, sau khi mất khoảng 300.000 người.
Stalingrad là bước ngoặt của chiến tranh ở phía Đông, và là chiến thắng giành được, phần lớn, nhờ khả năng chiến đấu trong đống đổ nát của thành phố của bộ binh Liên Xô.
Vì sao Stalingrad quan trọng
Stalingrad quan trọng đối với lịch sử chiến tranh đô thị vì nó cho thấy, lần đầu tiên trên quy mô lớn, rằng thành phố có thể được phòng thủ chỉ bằng bộ binh, không cần xe tăng và không quân, và kẻ tấn công tiến vào thành phố có thể bị tiêu diệt trong đó.
Chiến thuật của Chuikov — “ôm” kẻ thù, giữ quân Liên Xô sát quân Đức đến mức pháo binh và máy bay Đức không thể dùng mà không trúng chính quân mình; sử dụng các nhóm tấn công nhỏ; phòng thủ từng tòa nhà — trở thành mẫu mực cho phòng thủ đô thị.
Trận đánh cũng cho thấy cái giá của chiến tranh đô thị: thành phố bị phá hủy, hàng chục nghìn dân thường thiệt mạng, và Quân đội Đức mất cả một cụm tập đoàn quân. Stalingrad được nhớ, ở Nga và ở Đức, như trận đánh đẫm máu nhất của chiến tranh, và được nghiên cứu trong các học viện quân sự khắp thế giới như ví dụ kinh điển về chiến tranh đô thị.
Berlin, Huế và Fallujah
Trận Berlin, diễn ra tháng 4–5 năm 1945, là trận đánh đô thị lớn cuối cùng của Chiến tranh Thế giới thứ hai ở châu Âu. Các tập đoàn quân Liên Xô, hơn 2 triệu người, tấn công thành phố được phòng thủ bởi khoảng 100.000 binh sĩ Đức và Volkssturm, dân quân nhân dân, và giao tranh kéo dài hai tuần, từ phòng thủ vòng ngoài tới Reichstag và Führerbunker.
Thành phố bị phá hủy, hàng chục nghìn dân thường thiệt mạng, và Đức đầu hàng sau khi Berlin thất thủ. Trận Huế, diễn ra tháng 1–2 năm 1968 trong cuộc Tổng tấn công Tết ở Việt Nam, là loại trận đánh đô thị khác: Thủy quân lục chiến Mỹ và quân Nam Việt Nam chiến đấu với quân Bắc Việt và Việt Cộng trong 26 ngày tại cố đô, và giao tranh phá hủy phần lớn thành phố và giết chết hàng nghìn dân thường.
Trận Fallujah, diễn ra tháng 11 năm 2004 tại Iraq, là trận đánh đô thị lớn nhất mà Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ chiến đấu kể từ Huế: lực lượng Mỹ, được quân Iraq yểm trợ, chiến đấu với quân nổi dậy từng nhà trong sáu tuần, và thành phố bị bỏ lại trong đống đổ nát.
Ba trận đánh, xét cùng nhau, cho thấy chiến tranh đô thị không thay đổi về bản chất kể từ Stalingrad: nó chậm chạp, đẫm máu, và phá hủy thành phố mà nó chiến đấu vì.
6. Điểm mạnh
Lợi thế của bên phòng thủ
Điểm mạnh lớn nhất của chiến tranh đô thị, từ quan điểm bên phòng thủ, là chính thành phố là pháo đài. Các tòa nhà cung cấp nơi ẩn nấp khỏi pháo binh và máy bay, đường phố cung cấp kênh mà kẻ tấn công phải đi theo, và bên phòng thủ, người hiểu rõ thành phố, có thể di chuyển qua tầng hầm, cống rãnh và sân trong mà kẻ tấn công không biết.
Bên phòng thủ cũng có thể dùng đống đổ nát do pháo kích của kẻ tấn công tạo ra: tòa nhà bị phá hủy khó tấn công hơn tòa nhà còn nguyên, vì đống đổ nát cung cấp nơi ẩn nấp và vì kẻ tấn công không thể dùng xe tăng trong đống đổ nát.
Lợi thế của bên phòng thủ, theo đánh giá của các sử gia quân sự, là sự thật cơ bản của chiến tranh đô thị: thành phố là nơi khó tấn công nhất trên trái đất, và kẻ tấn công phải trả giá cao về nhân lực, thời gian và vật chất để chiếm nó.
Điểm mạnh của kẻ tấn công
Kẻ tấn công trong chiến tranh đô thị cũng có điểm mạnh, và chúng, theo đánh giá của các sử gia, là điểm mạnh của hỏa lực và số lượng. Kẻ tấn công có thể đưa pháo binh, xe tăng và máy bay tấn công thành phố có thể phá hủy nó từng tòa nhà, và kẻ tấn công có nhiều người hơn có thể chịu tổn thất trong chiến đấu đường phố.
Kẻ tấn công cũng có thể cô lập thành phố, cắt nguồn tiếp tế và tăng viện, và buộc bên phòng thủ chiến đấu không được tiếp tế. Điểm mạnh của kẻ tấn công, cuối cùng, là sức mạnh của toàn quân đội.
Lịch sử chiến tranh đô thị, phần lớn, là lịch sử của những kẻ tấn công có nguồn lực để trả giá, và của những bên phòng thủ không có.
7. Điểm yếu và biện pháp đối phó
Cái giá về nhân lực và thời gian
Điểm yếu lớn nhất của chiến tranh đô thị, từ quan điểm kẻ tấn công, là cái giá của nó. Các trận đánh đô thị chậm chạp: Stalingrad kéo dài sáu tháng, Huế kéo dài 26 ngày, Fallujah kéo dài sáu tuần, và trận Berlin kéo dài hai tuần — và trong mỗi trường hợp, kẻ tấn công trả giá cao về thương vong.
Cái giá không chỉ về nhân lực mà còn về thời gian: quân đội đang chiến đấu trong thành phố không tiến quân, và không chiến đấu ở nơi khác, và thời gian mất trong thành phố có thể mang tính quyết định.
Tập đoàn quân 6 của Đức tại Stalingrad bị tiêu diệt vì nó đã ở sáu tháng trong thành phố, và các tập đoàn quân Liên Xô bao vây nó được tự do hoạt động ở nơi khác. Điểm yếu của chiến tranh đô thị, nói ngắn gọn, là nó tiêu hao sức mạnh của kẻ tấn công, và nó làm điều đó vì một mục tiêu — một thành phố — mà về mặt quân sự, thường có giá trị hạn chế.
Cái giá dân sự và biện pháp đối phó
Điểm yếu thứ hai của chiến tranh đô thị là cái giá đối với dân thường, và các biện pháp đối phó được phát triển để xử lý nó, theo đánh giá của các sử gia, là không đủ. Luật chiến tranh yêu cầu quân đội phân biệt chiến binh và dân thường, và tránh gây hại không cần thiết cho dân thường, nhưng trong thành phố, sự phân biệt, trên thực tế, rất khó thực hiện: dân thường sống trong các tòa nhà mà binh sĩ chiến đấu, và họ bị giết bởi pháo binh và bom dùng để yểm trợ bộ binh.
Các biện pháp đối phó được đề xuất — sơ tán dân thường trước trận đánh, tạo hành lang nhân đạo, sử dụng vũ khí chính xác — trên thực tế, có hiệu quả hạn chế. Cái giá dân sự của chiến tranh đô thị, vì vậy, là điểm yếu nghiêm trọng nhất của hình thức này, và là lý do mà chiến tranh đô thị, theo đánh giá của nhiều sử gia, là hình thức chiến tranh gây băn khoăn về đạo đức nhất.
8. Sự phát triển qua các thời kỳ
Từ Stalingrad đến Fallujah
Chiến tranh đô thị đã phát triển kể từ Stalingrad, nhưng những yếu tố thiết yếu không thay đổi. Vũ khí đã thay đổi: súng trường và lựu đạn được bổ sung bởi súng chống tăng vác vai, tên lửa chống tăng và máy bay không người lái, có thể quan sát thành phố từ trên cao và tấn công tòa nhà với độ chính xác.
Chiến thuật đã thay đổi: các quân đội hiện đại dùng đội tấn công nhỏ, được huấn luyện cao, được xe tăng và máy bay yểm trợ, và dùng kỹ thuật “mouse-holing” — phá thủng tường tòa nhà để quân đội di chuyển từ tòa nhà này sang tòa nhà khác mà không dùng đường phố.
Nhưng các sự thật cơ bản không thay đổi: bên phòng thủ vẫn có lợi thế, kẻ tấn công vẫn trả giá cao, và thành phố vẫn bị phá hủy. Các trận Grozny năm 1994–1995 và 1999–2000, trong đó lực lượng Nga chiến đấu với quân nổi dậy Chechnya trong thành phố gần như bị phá hủy hoàn toàn, và các trận đánh ở Ukraina kể từ năm 2022, trong đó lực lượng Nga và Ukraina chiến đấu giành các thành phố như Mariupol, Bakhmut và Avdiivka, đã xác nhận rằng các bài học của Stalingrad vẫn còn giá trị.
Máy bay không người lái và thành phố hiện đại
Phát triển quan trọng nhất trong chiến tranh đô thị kể từ Chiến tranh Thế giới thứ hai là máy bay không người lái. Máy bay không người lái có thể quan sát thành phố theo thời gian thực, xác định mục tiêu, và tấn công chúng với độ chính xác, và chúng đã thay đổi cách các trận đánh đô thị diễn ra. Ở Ukraina, cả hai phía đã dùng máy bay không người lái rộng rãi, để quan sát kẻ thù, chỉ đạo pháo binh, và thả lựu đạn xuống bộ binh trên đường phố.
Tuy nhiên, máy bay không người lái chưa giải quyết vấn đề cơ bản của chiến tranh đô thị: nó có thể thấy tòa nhà, nhưng không thể dọn sạch nó, và chỉ bộ binh mới làm được điều đó.
Máy bay không người lái đã khiến chiến tranh đô thị chết chóc hơn, nhưng nó không khiến chiến tranh đô thị ít tốn kém hơn, và không khiến thành phố dễ chiếm hơn. Sự phát triển của chiến tranh đô thị, vì vậy, là câu chuyện về vũ khí mới áp dụng cho vấn đề cũ, và vấn đề cũ vẫn còn đó.
9. Di sản và ứng dụng hiện đại
Học thuyết
Di sản của chiến tranh đô thị là một học thuyết, và đó là học thuyết được giảng dạy tại các học viện quân sự khắp thế giới. Học thuyết, như được giảng dạy ở Hoa Kỳ, Anh, Nga và các nước khác, dựa trên bài học của Stalingrad, Huế và Fallujah: thành phố nên bị cô lập trước khi bị tấn công, dân thường nên được sơ tán nếu có thể, bộ binh nên được xe tăng, pháo binh và công binh yểm trợ, và trận đánh nên diễn ra từng tòa nhà, với các đội tấn công nhỏ.
Học thuyết, theo đánh giá của các sử gia, là vững chắc, nhưng trên thực tế, rất khó áp dụng: thành phố hiếm khi bị cô lập, dân thường hiếm khi được sơ tán, và trận đánh hiếm khi diễn ra như học thuyết quy định.
Khoảng cách giữa học thuyết và thực tế, theo đánh giá của các binh sĩ từng chiến đấu trong thành phố, là sự thật trung tâm của chiến tranh đô thị.
Ứng dụng hiện đại
Chiến tranh đô thị được sử dụng ngày nay, và sẽ được sử dụng trong tương lai, vì hơn một nửa dân số thế giới hiện sống ở thành phố, và vì chiến tranh ngày càng diễn ra trong thành phố.
Các trận đánh ở Ukraina kể từ năm 2022 — Mariupol, Bakhmut, Avdiivka, và các trận khác — đã cho thấy chiến tranh đô thị vẫn là hình thức chiến đấu trên bộ khó khăn nhất, và vẫn là hình thức mà dân thường chịu đựng nhiều nhất.
Di sản của chiến tranh đô thị, vì vậy, không chỉ mang tính quân sự mà còn mang tính nhân đạo: việc phá hủy thành phố, và giết hại dân thường, là cái giá của chiến đấu trong thành phố, và đó là cái giá mà quân đội và chính phủ phải cân nhắc trước khi quyết định chiến đấu trong thành phố.
Lịch sử chiến tranh đô thị, vì vậy, là lời cảnh báo cũng như bài học.
10. Đánh giá của các sử gia
Đánh giá quân sự
Các sử gia đánh giá chiến tranh đô thị là hình thức chiến đấu trên bộ khó khăn nhất, và đánh giá các quân đội từng chiến đấu trong đó, nhìn chung, đã học bài học của nó một cách chậm chạp.
Quân đội Đức tại Stalingrad học được rằng thành phố không thể bị chiếm chỉ bằng xe tăng và máy bay; Quân đội Mỹ tại Huế học được rằng thành phố không thể bị chiếm mà không trả giá cao về thương vong; và Quân đội Nga tại Grozny học được, hai lần, rằng thành phố được phòng thủ bởi bộ binh quyết tâm không thể bị chiếm chỉ bằng thiết giáp.
Bài học mà các sử gia rút ra từ một thế kỷ chiến tranh đô thị rất đơn giản: thành phố nên tránh nếu có thể, và nếu phải chiếm, chúng nên bị cô lập, dân thường nên được sơ tán, và bộ binh nên được trao thời gian và sự yểm trợ cần thiết.
Bài học rất đơn giản, nhưng trên thực tế, rất khó tuân theo, và thường bị bỏ qua.
Đánh giá đạo đức
Đánh giá đạo đức về chiến tranh đô thị là khắc nghiệt nhất trong tất cả các đánh giá trong bài viết này, và đó là đánh giá mà các sử gia, trong những năm gần đây, nhấn mạnh nhất.
Chiến tranh đô thị giết hại dân thường với quy mô mà không hình thức chiến đấu trên bộ nào khác làm được, và phá hủy các thành phố nơi dân thường sinh sống. Các trận Stalingrad, Berlin, Manila, Huế và Fallujah đều giết chết hàng chục nghìn dân thường, và các trận đánh ở Ukraina kể từ năm 2022 đã giết chết nhiều hơn nữa.
Câu hỏi đạo đức là liệu giá trị quân sự của thành phố có biện minh cho cái giá dân sự của việc chiếm nó không, và câu trả lời, theo đánh giá của hầu hết sử gia, là thường không.
Chiến tranh đô thị, vì vậy, là hình thức chiến tranh cho thấy rõ nhất giới hạn của sức mạnh quân sự, và cái giá mà dân thường phải trả cho quyết định của các tướng lĩnh và chính trị gia.
11. Câu hỏi thường gặp
Chiến tranh đô thị là gì?
Chiến tranh đô thị là chiến tranh diễn ra trong và vì các thành phố, từng tòa nhà và từng con phố. Đó là hình thức chiến đấu trên bộ đẫm máu, chậm chạp và tàn phá nhất, vì bên phòng thủ có lợi thế về nơi ẩn nấp và hiểu biết địa hình, và vì kẻ tấn công phải chiến đấu vì từng tòa nhà.
Vì sao chiến tranh đô thị tốn kém như vậy?
Nó tốn kém vì được chiến đấu ở tầm gần, từng tòa nhà, và vì bên phòng thủ có lợi thế về nơi ẩn nấp. Kẻ tấn công phải trả giá cao về thương vong và thời gian, và chính thành phố bị phá hủy trong giao tranh. Dân thường chịu đựng nhiều nhất.
Trận Stalingrad là gì?
Trận Stalingrad, diễn ra từ tháng 8 năm 1942 đến tháng 2 năm 1943, là trận đánh đô thị lớn nhất và đẫm máu nhất trong lịch sử. Tập đoàn quân 6 của Đức tấn công thành phố, Tập đoàn quân 62 của Liên Xô phòng thủ, và trận đánh gây ra khoảng 2 triệu thương vong cả hai phía.
Quân đội chiến đấu trong thành phố ngày nay như thế nào?
Các quân đội hiện đại dùng đội tấn công nhỏ, được huấn luyện cao, được xe tăng, pháo binh, công binh và máy bay không người lái yểm trợ. Họ dùng kỹ thuật “mouse-holing” — phá thủng tường tòa nhà để quân đội di chuyển từ tòa nhà này sang tòa nhà khác mà không dùng đường phố — và dùng máy bay không người lái để quan sát thành phố và chỉ đạo hỏa lực.
Mouse-holing là gì?
Mouse-holing là kỹ thuật phá thủng tường tòa nhà để bộ binh di chuyển từ tòa nhà này sang tòa nhà khác mà không dùng đường phố, nơi họ sẽ bị hỏa lực tấn công. Nó được phát triển trong Chiến tranh Thế giới thứ hai và vẫn được dùng ngày nay.
Chiến tranh đô thị có thể tránh được không?
Về nguyên tắc, có: quân đội có thể vòng qua thành phố, cô lập chúng, và buộc chúng đầu hàng mà không chiến đấu trên đường phố. Trên thực tế, thành phố thường là mục tiêu của chiến tranh — chúng là trung tâm chính trị, kinh tế và giao thông của đất nước — và không thể vòng qua. Lịch sử chiến tranh đô thị, vì vậy, là lịch sử của các quân đội cố tránh thành phố và buộc phải chiến đấu trong đó.
12. Nguồn
- Wikipedia, “Urban warfare” — định nghĩa, Stalingrad, Berlin, Huế, Fallujah, Grozny, lợi thế của bên phòng thủ.
- Encyclopaedia Britannica, “Urban warfare” — lịch sử chiến đấu trong thành phố, chiến thuật, cái giá dân sự.
- Antony Beevor, Stalingrad: The Fateful Siege, 1942–1943 (Viking, 1998) — trận Stalingrad, chiến thuật của Chuikov, thương vong.
- William Glenn Robertson and Lawrence A. Yates, Block by Block: The Challenges of Urban Operations (U.S. Army Command and General Staff College Press, 2003) — học thuyết chiến tranh đô thị, Huế, Fallujah.
- David Kilcullen, Out of the Mountains: The Coming Age of the Urban Guerrilla (Oxford University Press, 2013) — tương lai chiến tranh đô thị, sự phát triển của thành phố, máy bay không người lái.
- Stephen Biddle, Military Power: Explaining Victory and Defeat in Modern Battle (Princeton University Press, 2004) — lý thuyết chiến đấu hiện đại, binh chủng hợp thành, chiến tranh đô thị.