War of Attrition

Chiến thuật · Tháng 11 10, 2026 · dinhbaochau

Focus keyword: War of Attrition
Meta description (EN): War of Attrition means wearing down the enemy instead of one decisive battle. Learn how it worked at Verdun, in Vietnam, and why it is so costly. (150 characters)
Meta description (VI): Chiến tranh tiêu hao là làm kiệt quệ đối phương thay vì một trận quyết chiến. Tìm hiểu cách nó vận hành tại Verdun, Việt Nam và vì sao tốn kém. (149 characters)
Target URL: /en/tactics/war-of-attrition/
Category:Chiến thuậtEstimated word count (English): ~3,000 words

Table of Contents

Mở đầu

Chiến tranh tiêu hao* là một cuộc xung đột không nhằm giành thắng lợi trong một trận quyết chiến duy nhất, mà để làm đối phương kiệt quệ dần dần — phá hủy binh sĩ, trang bị, tiếp tế và ý chí chiến đấu của họ cho đến khi họ không thể tiếp tục.

Thuật ngữ này bao hàm cả một chiến lược có chủ ý, được chọn khi chiến thắng nhanh là không thể, và một tình trạng nảy sinh khi hai lực lượng ngang sức không thể phá vỡ nhau. Nó là đặc điểm nổi bật của Mặt trận phía Tây trong Thế chiến I, là cách tiếp cận được Hoa Kỳ tuyên bố tại Việt Nam, và là thực tế của Chiến tranh Iran–Iraq 1980–88.

Tầm quan trọng của nó là nó đảo ngược logic thông thường của chiến tranh: mục tiêu không phải chiếm đất mà là gây tổn thất, và bên nào thay thế tổn thất lâu hơn thường thắng — với cái giá thường gây chấn động cho các xã hội phải trả nó.

Thông tin chính


Definition	Chiến lược làm xói mòn dần nhân lực, vật chất và tinh thần của địch theo thời gian, thay vì tìm một trận quyết chiến duy nhất.
Origin	Được lý thuyết hóa bởi sử gia Đức Hans Delbrück (1848–1929) với tên Ermattungsstrategie, “chiến lược làm kiệt quệ”, dựa trên ghi chú của Carl von Clausewitz năm 1827.
Used by	Đức và Pháp tại Verdun (1916); Hoa Kỳ tại Việt Nam (1965–68); Ai Cập và Israel (1967–70); Iraq và Iran (1980–88); và dưới nhiều hình thức khác nhau, bởi hầu hết các bên tham chiến trong Thế chiến I.
Used in	Thế chiến I (1914–18), Chiến dịch Overland trong Nội chiến Mỹ (1864), Chiến tranh Tiêu hao trên kênh Suez (1967–70), Chiến tranh Việt Nam (1965–73), Chiến tranh Iran–Iraq (1980–88).
Key examples	Verdun (1916), Somme (1916), Chiến dịch Overland (1864), Việt Nam (1965–68), Iran–Iraq (1980–88).
Effectiveness	Hiệu quả khi một bên có nguồn lực rõ ràng lớn hơn và chịu đựng tổn thất lâu hơn; thường thất bại khi bên yếu hơn có thể thay thế tổn thất, cầm cự, hoặc chuyển chi phí chính trị sang bên tấn công.

Nguồn gốc

Ý tưởng về tiêu hao như một hình thức chiến lược riêng biệt đến từ sử gia quân sự Đức Hans Delbrück. Viết vào đầu thế kỷ XX, Delbrück cho rằng mọi chiến lược quân sự có thể chia thành hai hình thức cơ bản.

Sử gia Hans Delbrück trong phòng làm việc

Thứ nhất là Niederwerfungsstrategie, chiến lược tiêu diệt, tìm một trận quyết chiến để phá hủy quân đội địch — cách tiếp cận gắn với Napoleon. Thứ hai, mà Delbrück rút ra từ một ghi chú Carl von Clausewitz viết năm 1827, là Ermattungsstrategie, chiến lược làm kiệt quệ, đôi khi được dịch sang tiếng Anh là “attrition”.

Trong khi tiêu diệt chỉ có một cực — trận đánh — thì làm kiệt quệ có nhiều cực: chiếm lãnh thổ, phá hoại mùa màng, phong tỏa cảng, và làm đối phương suy yếu qua một chiến dịch kéo dài cho đến khi ý chí chính trị hoặc năng lực vật chất của họ sụp đổ.

Sự phân biệt của Delbrück gây tranh cãi, và bản dịch tiếng Anh đã gây nhầm lẫn kéo dài: như các học giả sau này lưu ý, “làm kiệt quệ” và “tiêu hao” không phải là một, và bản thân Delbrück muốn nói điều rộng hơn việc chỉ gây thương vong — một chiến dịch dài làm xói mòn nguồn lực, vị thế và ý chí của địch. Nhưng nhận thức cốt lõi vẫn còn đó: khi một trận quyết chiến là không thể — vì mục tiêu chính trị hạn chế, hoặc phương tiện quân sự không đủ — một cuộc chiến vẫn có thể thắng bằng cách làm đối phương kiệt quệ.

Trên thực tế, tiêu hao cổ xưa hơn nhiều so với lý thuyết của Delbrück. Các chỉ huy luôn hiểu rằng một kẻ địch không có lương thực, đạn dược và quân tiếp viện thì không thể chiến đấu, và vây hãm, phong tỏa cùng chiến thuật tiêu thổ là những hình thức chiến tranh cổ xưa nhất. Điều thay đổi trong thời đại công nghiệp là quy mô: quân đội đông đảo, đường sắt và nhà máy khiến tổn thất có thể tính bằng hàng trăm nghìn, và một cuộc chiến tranh tiêu hao có thể nuốt chửng cả thế hệ.

Nội chiến Mỹ mang đến một ví dụ công nghiệp sớm, và Thế chiến I khiến tiêu hao trở thành điều kiện mặc định của chiến tranh hiện đại.

Cách thức hoạt động

Chiến tranh tiêu hao vận hành bằng cách khiến tổn thất của địch vượt quá khả năng thay thế của họ. Bên tấn công không cần chiếm đất hay thắng một trận đánh; nó cần giữ tỷ lệ thương vong có lợi theo thời gian. Điều này có thể thực hiện bằng nhiều cách.

Sơ đồ tiêu hao như sự xói mòn dần của hai lực lượng

Trực tiếp nhất là chiến đấu: các cuộc tấn công lặp lại gây tổn thất lớn hơn chi phí bỏ ra, dù giành được ít đất. Thứ hai là kinh tế: phong tỏa, ném bom công nghiệp và phá hủy giao thông, làm giảm khả năng sản xuất vũ khí và vận chuyển tiếp tế của địch.

Thứ ba là chính trị và tâm lý: chiến đấu kéo dài làm xói mòn sự ủng hộ trong nước dành cho chính phủ địch, hoặc tinh thần của binh sĩ tại mặt trận.

Ba điều kiện quyết định tiêu hao có thành công hay không. Thứ nhất, phép tính phải đúng: bên tấn công phải gây tổn thất nhanh hơn tốc độ địch thay thế, tính đến dân số, công nghiệp và đồng minh.

Thứ hai, xã hội của chính bên tấn công phải chịu đựng được cái giá — chiến tranh tiêu hao kéo dài, và bên nào mất kiên nhẫn trước thường thua cuộc. Thứ ba, địch không được có lối thoát: nếu họ có thể rút lui, tìm đồng minh mới, hoặc thay đổi bản chất chiến tranh (ví dụ chuyển sang chiến tranh du kích), phép tính tiêu hao sẽ sụp đổ.

Ba điều kiện này giải thích hầu hết thành công và thất bại nổi tiếng của tiêu hao, từ Verdun đến Việt Nam.

Tiêu hao cũng khác với tiêu diệt ở yêu cầu đặt ra cho chỉ huy. Tiêu diệt thưởng cho sự táo bạo và tốc độ; tiêu hao thưởng cho sự kiên nhẫn, hậu cần và đo lường. Chỉ huy theo lối tiêu hao phải theo dõi tỷ lệ trao đổi tổn thất, quản lý lực lượng dự bị, giữ tuyến tiếp tế thông suốt, và duy trì sự ủng hộ của công chúng qua nhiều tháng hoặc nhiều năm không có chiến thắng vang dội. Trên thực tế, đó là phép thử đối với thể chế không kém gì đối với quân đội.

Ví dụ lịch sử

The Overland Campaign, 1864 / Chiến dịch Overland, 1864

Nội chiến Mỹ mang đến một trong những ví dụ công nghiệp sớm nhất về tiêu hao. Mùa xuân 1864, Tướng Liên bang Ulysses S. Grant phát động Chiến dịch Overland chống lại Quân đội Bắc Virginia của Liên minh miền Nam dưới quyền Robert E. Lee. Grant không tìm một trận quyết chiến duy nhất.

Công sự Nội chiến Mỹ tại Virginia năm 1864

Thay vào đó, ông dùng nhân lực và cơ sở công nghiệp lớn hơn của Liên bang để duy trì áp lực liên tục lên quân đội Lee — giao chiến tại Wilderness, Spotsylvania và Cold Harbor, rồi vượt sông James để vây hãm Petersburg.

Chiến trường Verdun đầy hố đạn chồng chéo năm 1916

Chiến dịch khiến Liên bang chịu khoảng 55.000 thương vong và Liên minh miền Nam khoảng 33.000, theo các con số thường được trích dẫn — nhưng Liên bang có thể thay thế tổn thất còn Liên minh miền Nam thì không. Quân đội Lee bị suy giảm đều đặn cho đến khi bị ghìm tại Petersburg và cuối cùng đầu hàng tại Appomattox tháng 4 năm 1865.

Binh sĩ tuần tra trong rừng rậm thập niên 1960

Cách tiếp cận của Grant bị chỉ trích thời đó là thiếu sáng tạo và tốn kém, và các sử gia sau này vẫn tranh luận liệu những tổn thất đó có cần thiết hay không; nhưng như một minh chứng cho phép tính tiêu hao — bên lớn hơn, giàu hơn mài mòn bên nhỏ hơn — nó đã mang tính quyết định.

Tuyến hào sa mạc trong Chiến tranh Iran–Iraq

Trận Verdun (21 tháng 2 – 18 tháng 12 năm 1916) là cuộc chiến tranh tiêu hao có chủ ý được nghiên cứu nhiều nhất trong lịch sử. Tổng tham mưu trưởng Đức Erich von Falkenhayn chọn thành phố pháo đài Verdun trên sông Meuse vì Pháp, vì lý do chiến lược và niềm tự hào dân tộc, sẽ buộc phải phòng thủ nó.

Theo lời kể sau chiến tranh của Falkenhayn, mục tiêu của ông là “làm Pháp chảy máu đến trắng” — ép quân đội Pháp đưa sư đoàn này đến sư đoàn khác vào một trận đánh mà pháo binh Đức chiếm ưu thế, cho đến khi Pháp không thể chiến đấu nữa.

Trận đánh kéo dài mười tháng và khiến khoảng 377.000 quân Pháp thương vong (khoảng 162.000 người chết) và khoảng 337.000 quân Đức thương vong (khoảng 143.000 người chết). Phép tính đã thất bại: tỷ lệ trao đổi gần như ngang nhau, không phải lợi thế hai-đối-một mà Đức hy vọng, và quân đội Pháp không sụp đổ. Falkenhayn bị cách chức tháng 8 năm 1916.

Các sử gia cũng lưu ý rằng cơ sở tài liệu của kế hoạch này còn gây tranh cãi — chưa từng tìm thấy bản sao bản ghi nhớ của Falkenhayn gửi Hoàng đế, và lời kể duy nhất về nó đến từ hồi ký sau chiến tranh của chính Falkenhayn — vì vậy liệu tiêu hao có phải là kế hoạch ngay từ đầu, hay là lời biện minh được dựng lên sau đó, vẫn còn tranh luận.

Vietnam, 1965–1968 / Việt Nam, 1965–1968

Tại Việt Nam, Hoa Kỳ áp dụng tiêu hao một cách rõ ràng. Tư lệnh lực lượng Mỹ, Tướng William Westmoreland, theo đuổi chiến lược “tìm diệt”: các đơn vị lớn tìm lực lượng địch, dùng hỏa lực vượt trội áp đảo, và gây tổn thất đo bằng “số xác đếm được” cho đến khi địch không thể duy trì chiến tranh.

Cách tiếp cận này tạo ra con số thương vong rất cao phía địch — ước tính của Mỹ cho rằng tổn thất của Bắc Việt Nam và Việt Cộng cao hơn nhiều so với tổn thất của Mỹ — nhưng nó không mang lại chiến thắng.

Lý do cho thấy giới hạn của tiêu hao: Bắc Việt Nam có thể thay thế tổn thất nhờ dân số lớn và hỗ trợ bên ngoài; họ có thể chọn thời gian và địa điểm giao chiến, và có thể rút về nơi trú ẩn an toàn; và chi phí chính trị của cuộc chiến ngày càng đè nặng lên Hoa Kỳ, nơi sự ủng hộ của công chúng giảm dần khi thương vong tăng lên mà không có chiến thắng quyết định nào xuất hiện.

Cuộc Tổng tiến công Tết tháng 1–2 năm 1968 là một thất bại quân sự đối với lực lượng tấn công, vốn chịu tổn thất nặng nề, nhưng nó cho thấy địch vẫn có thể phát động một cuộc tấn công trên toàn quốc — và nó đã xoay chuyển dư luận Mỹ quyết liệt chống lại cuộc chiến.

Westmoreland bị thay thế giữa năm 1968, và Hoa Kỳ chuyển sang chính sách rút quân.

The War of Attrition on the Suez Canal, 1967–1970 / Chiến tranh Tiêu hao trên kênh Suez, 1967–1970

Cuộc xung đột mang tên thuật ngữ này diễn ra giữa Ai Cập và Israel dọc kênh Suez từ 1967 đến 1970. Sau chiến thắng của Israel trong Chiến tranh Sáu Ngày tháng 6 năm 1967, Ai Cập tìm cách làm hao mòn lực lượng Israel giữ bờ đông kênh đào qua pháo kích, đột kích biệt kích và sau đó là không kích, mà không phát động xâm lược toàn diện.

Israel đáp trả bằng không kích sâu vào Ai Cập, bao gồm tấn công gần Cairo, và đột kích qua kênh đào. Giao chiến kéo dài ba năm và kết thúc bằng lệnh ngừng bắn tháng 8 năm 1970, khiến vài nghìn lính Ai Cập thiệt mạng và tổn thất của Israel ở mức hàng trăm người, theo các ước tính thường được trích dẫn.

Không bên nào đạt mục tiêu chính trị: Ai Cập không giành lại bán đảo Sinai, vốn nằm trong tay Israel đến năm 1982, và Israel không ép Ai Cập chấp nhận biên giới sau 1967. Cuộc chiến được nghiên cứu như trường hợp tiêu hao được bên yếu hơn chọn một cách có chủ ý — Ai Cập không thể đánh bại Israel trong trận quyết chiến, nên tìm cách áp đặt chi phí đều đặn — và về giới hạn của nó: chi phí chủ yếu do chính Ai Cập gánh chịu.

The Iran–Iraq War, 1980–1988 / Chiến tranh Iran–Iraq, 1980–1988

Chiến tranh Iran–Iraq là cuộc chiến tranh tiêu hao kéo dài nhất của cuối thế kỷ XX. Iraq xâm lược Iran tháng 9 năm 1980 với kỳ vọng chiến thắng nhanh; thay vào đó, cuộc chiến ổn định thành tám năm mặt trận tĩnh, chiến tranh chiến hào, tấn công biển người, và tấn công tàu bè cùng thành phố.

Không bên nào đạt được đột phá, và cả hai đều dựa vào việc làm kiệt quệ bên kia. Tổng số người chết thường được ước tính khoảng một triệu, dù các ước tính dao động rộng, và cuộc chiến kết thúc năm 1988 bằng lệnh ngừng bắn với biên giới về cơ bản như lúc bắt đầu.

Cuộc chiến minh họa tiêu hao ở dạng thuần túy nhất: hai quốc gia có quy mô tương đương, không bên nào đánh bại được bên kia, gây tổn thất khổng lồ mà gần như không giành được đất — và cả hai đều suy yếu sau chiến tranh.

Điểm mạnh

Điểm mạnh của chiến tranh tiêu hao là nó không đòi hỏi một trận quyết chiến, và nó phát huy thế mạnh của bên lớn hơn, giàu hơn. Một quốc gia có nhiều người, nhiều nhà máy và nhiều đồng minh hơn có thể chấp nhận trao đổi tổn thất, và tiếp tục trao đổi cho đến khi bên nhỏ hơn kiệt quệ.

Sơ đồ phong tỏa hải quân cắt đứt tiếp tế

Tiêu hao cũng linh hoạt: nó có thể thực hiện bằng chiến đấu trên bộ, phong tỏa, ném bom, hoặc kết hợp, và không phụ thuộc vào một khoảnh khắc thành công duy nhất. Đối với bên chọn nó một cách có chủ ý, tiêu hao có thể là câu trả lời hợp lý cho một vấn đề thực tế — khi địch quá mạnh để đánh bại nhanh, làm họ kiệt quệ có thể là con đường duy nhất.

Tiêu hao cũng có thể hiệu quả như một chiến lược phòng thủ. Một bên yếu hơn không thể thắng một trận đánh vẫn có thể khiến cuộc chiến tốn kém đến mức bên tấn công từ bỏ — logic của nhiều cuộc chiến tranh du kích, và của phòng thủ Liên Xô chống Đức năm 1941–43, nơi không gian, dân số và công nghiệp đã hấp thụ bước tiến của Đức cho đến khi cán cân thay đổi. Ở dạng này, tiêu hao không phải là thắng trận mà là tồn tại lâu hơn ý chí chiến đấu của địch.

Điểm yếu và biện pháp đối phó

Điểm yếu của tiêu hao rất nghiêm trọng. Thứ nhất, nó cực kỳ tốn kém: nó tiêu thụ binh sĩ, trang bị và tiền bạc với tốc độ có thể gây hại cho bên tấn công không kém bên phòng thủ.

Binh chủng hợp thành tiến lên phá thế bế tắc năm 1918

Verdun khiến Đức mất khoảng 337.000 thương vong mà không giành được đất hay kết quả chiến lược nào; Somme khiến Đồng minh mất hơn một triệu thương vong để tiến khoảng bảy dặm. Thứ hai, nó chậm, và sự chậm chạp cho địch thời gian thích ứng — tìm đồng minh mới, vũ khí mới, hoặc chiến thuật mới.

Thứ ba, nó phụ thuộc vào đo lường, và đo lường dễ bị bóp méo: tại Việt Nam, việc dựa vào số xác đếm được tạo áp lực báo cáo con số cao, và những con số đó cho chỉ huy biết rất ít về việc địch có thực sự suy yếu hay không.

Các biện pháp đối phó với tiêu hao là từ chối trao đổi. Địch có thể tránh giao chiến và chuyển sang chiến tranh du kích, như Việt Cộng đã làm; họ có thể tìm hỗ trợ bên ngoài, như Bắc Việt Nam đã làm; họ có thể tấn công ý chí của bên tấn công ngay tại quê nhà thông qua tuyên truyền và kéo dài chiến tranh; hoặc họ có thể thay đổi hoàn toàn điều kiện của cuộc chiến — ví dụ bằng cách đe dọa leo thang, hoặc đạt một thành công cơ động bất ngờ khiến phép tính tiêu hao trở nên vô nghĩa.

Biện pháp đối phó hiệu quả nhất là điều quân Đồng minh tìm ra năm 1918: chiến tranh cơ động binh chủng hợp thành, phá vỡ thế bế tắc chiến hào và khiến việc mài mòn chậm chạp của tiêu hao trở nên không cần thiết.

Sự phát triển qua các thời kỳ

Tiêu hao mang những hình thức khác nhau trong các thời đại khác nhau. Thời tiền công nghiệp, nó có nghĩa là vây hãm và phong tỏa: bỏ đói một pháo đài hay một quốc gia đến mức phải đầu hàng.

Tuyến hào hiện đại với máy bay không người lái trên cao

Thời công nghiệp, nó có nghĩa là tàn sát hàng loạt trên Mặt trận phía Tây, nơi pháo binh và súng máy khiến trao đổi thương vong trở thành thực tế trung tâm của chiến tranh. Nửa sau thế kỷ XX, nó mang hình thức mới: các chiến dịch ném bom chiến lược nhằm phá hủy công nghiệp của địch (Đồng minh ném bom Đức, và Mỹ ném bom Bắc Việt Nam), cấm vận kinh tế, và các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc trong đó bên yếu hơn cố ý kéo dài xung đột để làm kiệt quệ bên mạnh hơn về chính trị.

Trong thế kỷ XXI, tiêu hao tái xuất dưới những hình thức mới. Cuộc chiến tại Ukraine từ năm 2022 đã kết hợp chiến tranh chiến hào, đấu pháo và tấn công bằng máy bay không người lái thành một cuộc đối đầu kéo dài, trong đó cả hai bên tìm cách làm cạn kiệt nhân lực, trang bị và kho đạn của nhau.

Cấm vận kinh tế, tác chiến thông tin và tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng đã trở thành một phần của bộ công cụ tiêu hao, cùng với chiến trường. Bài học của quá trình phát triển này là tiêu hao không phải là di tích: bất cứ khi nào hai bên ngang sức và không bên nào đạt được quyết định nhanh, chiến tranh có xu hướng trở thành chiến tranh tiêu hao, bất kể công nghệ nào.

Di sản và ứng dụng hiện đại

Di sản của chiến tranh tiêu hao được ghi trong học thuyết quân sự hiện đại, chủ yếu như một lời cảnh báo. Các quân đội hiện đại tìm cách tránh tiêu hao: họ nhấn mạnh cơ động, vũ khí chính xác và quyết định nhanh, chính vì Mặt trận phía Tây và Việt Nam đã cho thấy tiêu hao tốn kém ra sao.

Nghĩa trang quân đội với những hàng bia mộ

Các cải cách của quân đội Hoa Kỳ sau Việt Nam, và học thuyết chiến tranh cơ động được Thủy quân Lục chiến áp dụng những năm 1980, là phản ứng trực tiếp chống lại tiêu hao. Thế nhưng khái niệm này vẫn nằm trong học thuyết của mọi quân đội lớn, thường dưới nhãn “tiêu hao” như một trong những hình thức chiến lược được công nhận — và nó vẫn là kết quả mặc định bất cứ khi nào cơ động thất bại.

Tiêu hao cũng tồn tại trong các chiều kinh tế và chính trị của chiến tranh: cấm vận, phong tỏa và chiến dịch thông tin đều là những hình thức làm đối thủ kiệt quệ mà không cần trận quyết chiến.

Thuật ngữ này đã đi vào ngôn ngữ chung — một “cuộc chiến tiêu hao” nay mô tả bất kỳ cuộc đối đầu kéo dài nào, trong kinh doanh, chính trị hay thể thao, trong đó bên thắng là bên chịu đựng lâu nhất.

Tuy nhiên, ý nghĩa quân sự của nó vẫn như Delbrück mô tả: một cuộc chiến thắng không bằng một đòn duy nhất, mà bằng sự tích lũy chậm rãi các tổn thất cho đến khi một bên không thể tiếp tục.

Đánh giá của giới sử học

Các sử gia đánh giá chiến tranh tiêu hao với sự pha trộn giữa công nhận và phê phán. Một mặt, hầu hết chấp nhận điểm cơ bản của Delbrück: tiêu hao là một hình thức chiến lược thực sự, không chỉ là sự vắng mặt của chiến lược, và nó đã quyết định các cuộc chiến — chiến dịch của Grant năm 1864, và có thể cả chiến thắng của Đồng minh năm 1918, đạt được một phần bằng cách làm kiệt quệ Đức.

Mặt khác, các sử gia phê phán gay gắt cách tiêu hao được áp dụng trong thực tế. Tại Verdun, phép tính không đúng và trận đánh tiêu thụ cả hai quân đội gần như ngang nhau. Tại Việt Nam, hệ thống đo lường — đếm xác — đã bóp méo việc ra quyết định và cho chỉ huy biết rất ít về năng lực thực sự của địch.

Khái niệm này cũng đã đi vào học thuyết quân sự chính thức. Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ định nghĩa tiêu hao là “sự suy giảm hiệu quả của một lực lượng do tổn thất nhân lực và vật chất”, và liệt kê nó cùng với tiêu diệt và làm kiệt quệ như một trong những hình thức chiến lược được công nhận.

Sự công nhận chính thức đó phản ánh điểm gốc của Delbrück: tiêu hao không phải là sự vắng mặt của kế hoạch, mà là kế hoạch thuộc loại đặc biệt — một kế hoạch chấp nhận chiến tranh dài và tìm chiến thắng qua sức chịu đựng thay vì qua một hành động quyết định duy nhất.

Một điểm tranh luận nữa liên quan đến ý định. Trong trường hợp Verdun, các sử gia bất đồng về việc liệu Falkenhayn có hoạch định chiến tranh tiêu hao ngay từ đầu hay lời giải thích về tiêu hao được dựng lên sau đó để biện minh cho một trận đánh không đạt được đột phá. Như đã nêu, chưa tìm thấy bản sao bản ghi nhớ của ông.

Tương tự, các sử gia tranh luận liệu toàn bộ Mặt trận phía Tây có phải là một cuộc chiến tranh tiêu hao có chủ ý hay một tình trạng mà không bên nào chọn và không bên nào thoát được.

Quan điểm được chấp nhận rộng rãi nhất ngày nay là vế sau: tiêu hao là hệ quả của hỏa lực công nghiệp, không phải một kế hoạch — và đó là lý do nó khó chấm dứt đến vậy.

Câu hỏi thường gặp

Chiến tranh tiêu hao là gì?*
Chiến tranh tiêu hao là cuộc xung đột nhằm làm đối phương kiệt quệ dần dần — phá hủy binh sĩ, trang bị, tiếp tế và ý chí chiến đấu của họ — thay vì thắng một trận quyết chiến duy nhất.

Tiêu hao khác với tiêu diệt như thế nào?*
Tiêu diệt tìm chiến thắng nhanh chóng, quyết định bằng cách phá hủy quân đội địch trong trận đánh. Tiêu hao tìm chiến thắng dần dần bằng cách làm xói mòn sức mạnh của địch theo thời gian. Sự phân biệt này do sử gia Hans Delbrück đưa ra, dựa trên Clausewitz.

Verdun có phải là chiến tranh tiêu hao không?*
Verdun là ví dụ được nghiên cứu nhiều nhất. Theo lời kể sau chiến tranh của Falkenhayn, Đức cố ý tìm cách “làm Pháp chảy máu đến trắng” tại đó. Tuy nhiên, cơ sở tài liệu còn gây tranh cãi — không còn bản sao bản ghi nhớ của ông — và tỷ lệ thương vong gần như ngang nhau, vì vậy kế hoạch, nếu có tồn tại, đã không đạt mục tiêu.

Vì sao tiêu hao thất bại tại Việt Nam?*
Hoa Kỳ gây tổn thất nặng nề, nhưng Bắc Việt Nam có thể thay thế nhờ dân số lớn và hỗ trợ bên ngoài, có thể chọn thời gian giao chiến, và có thể rút về nơi trú ẩn. Trong khi đó, chi phí chính trị của một cuộc chiến dài không có chiến thắng quyết định đè lên Hoa Kỳ, nơi sự ủng hộ của công chúng suy giảm.

Chiến tranh tại Ukraine có phải là chiến tranh tiêu hao không?*
Nhiều nhà phân tích mô tả nó như vậy: từ năm 2022, giao chiến kết hợp chiến tranh chiến hào, đấu pháo và tấn công bằng máy bay không người lái thành cuộc đối đầu kéo dài, trong đó cả hai bên tìm cách làm cạn kiệt nhân lực, trang bị và đạn dược của nhau. Đây là đánh giá của các nhà phân tích, chưa phải phán quyết lịch sử đã ngã ngũ.

Nguồn

Wikipedia, “War of attrition” — definition, Delbrück’s framework, and historical examples.
Wikipedia, “Hans Delbrück” — Ermattungsstrategie and Niederwerfungsstrategie, and their relationship to Clausewitz’s 1827 note.
Lawrence Freedman, Strategy: A History (Oxford University Press, 2013), Chapter 9, “Annihilation or Exhaustion” — Delbrück’s distinction and its application.
History.com, “10 Things You May Not Know About the Battle of Verdun” — Verdun dates and casualties; Falkenhayn’s “bleed France white” plan and the disputed memorandum.
Encyclopaedia Britannica, “Battle of Verdun” and “Vietnam War” — casualty figures and the attrition strategy in Vietnam.
Wikipedia, “Iran–Iraq War” — duration, character and casualty estimates of the 1980–88 war.