Xe tăng Mark IV

1. Mở đầu

Mark IV là xe tăng hạng nặng của Anh năm 1917, và là xe tăng nhiều nhất của Thế chiến I. Nó là phiên bản cải tiến của xe tăng Mark I, với giáp dày hơn, pháo 6-pounder ngắn hơn, súng máy Lewis thay cho súng Vickers, và bình nhiên liệu chuyển ra ngoài khoang chiến đấu, và nó là xe tăng chiến đấu trong các trận xe tăng lớn của chiến tranh: Messines, Ypres lần thứ ba, Cambrai và Amiens.

Tại Cambrai ngày 20 tháng 11 năm 1917, gần 500 xe tăng, hầu hết là Mark IV, chọc thủng phòng tuyến Hindenburg trong cuộc tấn công xe tăng lớn đầu tiên trong lịch sử, và Mark IV trở thành biểu tượng của xe tăng trong Thế chiến I.

Khoảng 1.220 chiếc Mark IV được chế tạo, với phiên bản Male, Female và chở hàng, và loại xe này vẫn phục vụ đến cuối chiến tranh, khi được thay thế bằng xe tăng Mark V.

Tầm quan trọng của Mark IV nằm ở số lượng và cách sử dụng nó. Mark I là một thử nghiệm, chế tạo với số lượng nhỏ và dùng theo nhóm nhỏ, nhưng Mark IV được chế tạo với số lượng lớn và dùng hàng loạt, trong các cuộc tấn công xe tăng lớn đầu tiên, và nó cho thấy xe tăng có thể làm gì khi được dùng đúng cách.

Kíp lái Mark IV là tình nguyện viên, và họ học cách lái, bảo dưỡng và chiến đấu trong xe, cùng cách dùng nó phối hợp với bộ binh và pháo binh, và họ phát triển chiến thuật mà Quân đoàn Xe tăng dùng trong suốt phần còn lại của chiến tranh.

Mark IV cũng là xe tăng đầu tiên được người Đức dùng, những người bắt được một số xe Mark IV và dùng chúng chống lại quân Anh, và là xe tăng đầu tiên chiến đấu với xe tăng khác, khi Mark IV của Anh gặp A7V của Đức tại Villers-Bretonneux tháng 4 năm 1918.

2. Thông tin chính

Loại	Xe tăng hạng nặng
Xuất xứ	Anh
Nhà thiết kế	William Tritton và Walter Wilson
Nhà sản xuất	Metropolitan Carriage, Wagon and Finance Co.; William Foster & Co.; các hãng khác
Phục vụ	1917–1918
Sản xuất	1917; khoảng 1.220 chiếc (420 Male, 595 Female, 205 xe chở hàng)
Trọng lượng	Khoảng 28–29 tấn
Chiều dài	Khoảng 8,1 m
Chiều rộng	Khoảng 4,1 m (Male, kèm tháp pháo bên)
Chiều cao	Khoảng 2,5 m
Kíp lái	8 (xa trưởng, lái xe, hai thợ số, bốn pháo thủ)
Giáp	6–14 mm
Vũ khí chính (Male)	Hai pháo 6-pounder (57 mm); bốn súng máy Lewis
Vũ khí chính (Female)	Năm súng máy Lewis
Động cơ	Daimler sáu xi-lanh chạy xăng, 125 mã lực
Tốc độ tối đa	Khoảng 6 km/h trên mặt đất bằng
Tầm hoạt động	Khoảng 56 km

3. Bối cảnh và phát triển

Bài học từ Mark I

Mark IV được phát triển từ kinh nghiệm của xe tăng Mark I, vốn lần đầu chiến đấu tại Flers-Courcelette tháng 9 năm 1916. Mark I đã chứng minh ý tưởng xe tăng, nhưng cũng cho thấy điểm yếu của nó: giáp mỏng, súng máy Vickers không đáng tin cậy, pháo 6-pounder quá dài và vướng mặt đất, bình nhiên liệu đặt trong khoang chiến đấu và bốc cháy khi xe bị trúng đạn, và kíp lái làm việc trong điều kiện khủng khiếp, với động cơ trong khoang chiến đấu khiến xe đầy hơi nóng và khói.

Quân đoàn Xe tăng, thành lập năm 1916, yêu cầu một xe tăng khắc phục những lỗi này, và kết quả là Mark IV, do William Tritton và Walter Wilson, các nhà thiết kế của Mark I, thiết kế, và do Công ty Metropolitan Carriage, Wagon and Finance cùng Foster ở Lincoln chế tạo.

Các cải tiến của Mark IV thiết thực và quan trọng. Giáp của nó dày hơn, tới 14 mm ở phía trước và tháp pháo bên, mang lại cho kíp lái khả năng bảo vệ tốt hơn trước hỏa lực súng máy Đức cùng đạn xuyên giáp của súng trường.

Pháo 6-pounder của nó ngắn hơn, giúp chúng dễ dùng hơn trong tháp pháo bên và ngăn chúng vướng mặt đất. Súng máy của nó là súng Lewis, đáng tin cậy hơn súng Vickers và có thể tháo khỏi xe để bộ binh dùng.

Bình nhiên liệu của nó được chuyển ra ngoài khoang chiến đấu, về phía sau xe, giúp giảm nguy cơ cháy, và dầm chống lầy của nó, một dầm gỗ lớn mang trên nóc xe, có thể dùng để giải thoát xe khi sa lầy.

Mark IV vẫn chậm, vẫn khó lái và vẫn khó chịu, nhưng nó là cải tiến đáng kể so với Mark I, và là xe tăng mà Lục quân Anh cần năm 1917.

Sản xuất với số lượng lớn

Mark IV được chế tạo với số lượng lớn, và là xe tăng đầu tiên được sản xuất hàng loạt. Khoảng 1.220 chiếc Mark IV được chế tạo năm 1917, bởi Công ty Metropolitan Carriage, Wagon and Finance, Foster ở Lincoln và các công ty khác, và chúng được chế tạo với ba phiên bản: Male, trang bị hai pháo 6-pounder và bốn súng máy Lewis, trong đó 420 chiếc được chế tạo; Female, trang bị năm súng máy Lewis và không có pháo, trong đó 595 chiếc được chế tạo; và xe chở hàng, mang hàng tiếp tế, đạn dược và nước cho bộ binh, trong đó 205 chiếc được chế tạo.

Việc sản xuất Mark IV là thành tựu đáng kể, xét tình trạng công nghiệp Anh năm 1917, khi các nhà máy làm việc ngày đêm để sản xuất xe tăng, pháo và đạn dược cho chiến tranh, và khi vật liệu cùng lao động khan hiếm.

Việc sản xuất Mark IV là lần đầu tiên xe tăng được sản xuất hàng loạt trong lịch sử, và nó cho thấy xe tăng có thể được chế tạo với số lượng lớn, như pháo và đạn.

Bó củi fascine và dầm chống lầy

Mark IV được lắp hai thiết bị trở thành đặc trưng của xe tăng hạng nặng Anh: bó củi fascine và dầm chống lầy. Fascine là bó củi lớn, mang phía trước xe và thả xuống hào để lấp nó, để xe có thể vượt qua, và nó được dùng tại Cambrai năm 1917, nơi xe tăng vượt các hào rộng của phòng tuyến Hindenburg.

Dầm chống lầy là dầm gỗ lớn, mang trên nóc xe và xích vào xích xe, có thể dùng để giải thoát xe khi sa lầy: dầm được đặt dưới xích, và xe lái qua nó, nâng mình ra khỏi bùn.

Fascine và dầm chống lầy là thiết bị đơn giản, nhưng hiệu quả, và chúng cho thấy Lục quân Anh đã học cách dùng xe tăng trong điều kiện Mặt trận phía Tây, nơi mặt đất ướt và gồ ghề, nơi hào rộng và sâu, như thế nào.

4. Thiết kế

Thân hình thoi và xích

Mark IV giữ hình thoi của xe tăng Mark I, và vì cùng lý do: vượt hào. Xích chạy quanh toàn bộ thân xe, để phần trước của xích có thể leo ra khỏi hào và phần sau đẩy xe tiến lên, và Mark IV có thể vượt hào rộng khoảng 3,5 mét, leo dốc khoảng 45 độ và nghiền nát dây thép gai dưới xích.

Xích được làm bằng các mắt xích thép đúc, và được dẫn động bởi động cơ Daimler qua hộp số khó vận hành đến mức xe cần hai người — lái xe và xa trưởng, hoặc lái xe và một trong các thợ số — để chuyển số.

Thân xe Mark IV dùng kết cấu tán đinh, với giáp dày tới 14 mm ở phía trước và tháp pháo bên, dày hơn giáp của Mark I và mang lại cho kíp lái khả năng bảo vệ tốt hơn trước hỏa lực súng máy Đức cùng đạn xuyên giáp của súng trường, dù vẫn không đủ để chặn pháo binh Đức.

Giáp và vũ khí

Giáp của Mark IV dày hơn xe tiền nhiệm: 14 mm ở phía trước và tháp pháo bên, 12 mm ở hông và 6 mm ở phía sau cùng nóc xe. Nó đủ để chặn đạn súng trường và súng máy, và mang lại cho kíp lái khả năng bảo vệ tốt hơn giáp 12 mm của Mark I, nhưng không đủ để chặn đạn xuyên giáp của súng trường Đức ở cự ly gần, và chắc chắn không đủ để chặn pháo binh Đức.

Vũ khí của Male là hai pháo 6-pounder (57 mm), lắp trong tháp pháo bên hông xe, và bốn súng máy Lewis, còn vũ khí của Female là năm súng máy Lewis. Pháo 6-pounder ngắn hơn pháo của Mark I, giúp chúng dễ dùng hơn trong tháp pháo bên và ngăn chúng vướng mặt đất, và chúng bắn đạn nổ mạnh chống bộ binh cùng đạn xuyên giáp chống điểm mạnh Đức, trong khi súng máy Lewis quét hào Đức bằng hỏa lực.

Kíp lái và điều kiện bên trong

Kíp lái tám người của Mark IV làm việc trong điều kiện tốt hơn Mark I, nhưng vẫn khắc nghiệt theo bất kỳ tiêu chuẩn sau này nào. Bình nhiên liệu đã được chuyển ra ngoài khoang chiến đấu, giúp giảm nguy cơ cháy, và động cơ vẫn ở trong khoang chiến đấu, khiến xe đầy hơi nóng, tiếng ồn, khói và khí carbon monoxide.

Nhiệt độ bên trong xe có thể lên tới 50 độ C, và kíp lái đeo kính và mặt nạ để bảo vệ khỏi khói cùng các mảnh văng ra từ mặt trong của giáp khi bị trúng đạn. Xe được lái bởi lái xe, người điều khiển xích bằng cần gạt, và hai thợ số, người vận hành hộp số, và việc chuyển số đòi hỏi lái xe cùng thợ số phối hợp, khiến xe rất khó lái.

Kíp lái giao tiếp bằng tín hiệu tay, vì tiếng ồn của động cơ khiến việc nói chuyện là không thể, và tốc độ của xe, khoảng 6 km/h trên mặt đất bằng, nghĩa là nó di chuyển với tốc độ đi bộ.

5. Các biến thể

Biến thể	Năm	Đặc điểm chính	Sản xuất
Mark IV Male	1917	Hai pháo 6-pounder; bốn súng máy Lewis	420
Mark IV Female	1917	Năm súng máy Lewis; không có pháo	595
Xe chở hàng Mark IV	1917	Chở hàng tiếp tế; tháo tháp pháo bên	205
Mark IV Tadpole	1917	Đuôi kéo dài để vượt hào rộng hơn	Số lượng nhỏ
Mark IV Composite	1917	Một tháp pháo bên Male và một tháp pháo bên Female	Số lượng nhỏ

Xe Male, Female và xe tiếp tế

Mark IV được chế tạo với ba phiên bản, và sự khác biệt giữa chúng là vũ khí và vai trò. Male mang hai pháo 6-pounder và bốn súng máy Lewis, và có nhiệm vụ tiêu diệt các ổ súng máy, điểm mạnh và pháo binh Đức, trong khi Female mang năm súng máy Lewis và không có pháo, và có nhiệm vụ bảo vệ Male khỏi bộ binh Đức.

Xe chở hàng, vốn bị tháo tháp pháo bên và nội thất được bố trí để chở hàng tiếp tế, đạn dược và nước, được dùng để chở hàng tiếp tế cho bộ binh ở tuyến đầu, và nó là tổ tiên của các xe tiếp tế bọc thép trong Thế chiến II.

Ba phiên bản được chế tạo với số lượng lớn, và chúng chiến đấu cùng nhau, với Male và Female theo cặp cùng xe chở hàng theo sau chúng vào các hào Đức vừa chiếm được. Xe chở hàng không có vũ khí, và kíp lái của chúng không được bảo vệ, nhưng chúng thiết yếu đối với bộ binh, những người phụ thuộc vào chúng để có đạn dược, nước và thực phẩm.

Tadpole và Composite

Mark IV Tadpole là phiên bản kéo dài của Mark IV, với đuôi lắp phía sau xe, cho phép nó vượt hào rộng hơn, tới 4 mét, và nó được chế tạo với số lượng nhỏ để dùng tại Cambrai, nơi hào của phòng tuyến Hindenburg rộng hơn hào tại Somme. Đuôi của Tadpole là phần mở rộng đơn giản của thân xe, và nó được lắp trên một số ít xe Mark IV, vốn được dùng để vượt hào rộng tại Cambrai và mang bó củi fascine.

Mark IV Composite, hay “lưỡng tính”, là xe tăng với một tháp pháo bên Male và một tháp pháo bên Female, và nó được chế tạo khi một tháp pháo bên Male bị hỏng và được thay bằng tháp pháo bên Female, hoặc ngược lại, và nó được dùng giống như Male và Female, dù ít phổ biến hơn cả hai.

6. Lịch sử hoạt động

Messines và Ypres lần thứ ba, 1917

Mark IV lần đầu tham chiến tại Messines tháng 6 năm 1917, nơi nó hỗ trợ cuộc tấn công của Anh vào phòng tuyến Đức, và chiến đấu tại Ypres lần thứ ba mùa hè năm 1917, nơi nó chiến đấu trong bùn tại Passchendaele.

Tại Messines, xe tăng được dùng với số lượng lớn hơn tại Somme, và chúng giúp quân Anh chiếm các vị trí Đức, nhưng nhiều xe bị hỏng hoặc sa lầy, và trận đánh không phải bước đột phá như mong đợi.

Tại Ypres, xe tăng gần như vô dụng: mặt đất quá ướt và bị pháo bắn phá đến mức xe tăng chìm trong bùn và không thể di chuyển, nhiều chiếc bị bỏ lại ở vùng đất không người. Kinh nghiệm của Mark IV tại Ypres cho thấy xe tăng không thể được dùng trên mặt đất ướt và gồ ghề, và nó cần được dùng trên mặt đất khô và phối hợp với bộ binh cùng pháo binh.

Cambrai, 20 tháng 11 năm 1917

Tại Cambrai ngày 20 tháng 11 năm 1917, Mark IV chiến đấu trận lớn nhất của nó, và là cuộc tấn công xe tăng lớn đầu tiên trong lịch sử. Gần 500 xe tăng, hầu hết là Mark IV, được dùng trong một cuộc tấn công bất ngờ vào phòng tuyến Hindenburg, không có pháo kích dọn đường, và chúng chọc thủng phòng tuyến Đức, tiến lên tới 8 km trong ngày đầu và bắt hàng nghìn tù binh cùng pháo Đức.

Xe tăng được bộ binh hỗ trợ, những người theo sau chúng vào các hào Đức vừa chiếm được, và bởi pháo binh, vốn bắn vào các vị trí Đức, và bởi máy bay, vốn tấn công pháo Đức. Trận Cambrai là thắng lợi của xe tăng, và nó cho thấy xe tăng có thể làm gì khi được dùng với số lượng lớn và trong một cuộc tấn công phối hợp, nhưng nó cũng là lời cảnh báo: quân Anh không có lực lượng dự bị để khai thác bước đột phá, và quân Đức phản công và chiếm lại phần lớn mặt đất đã giành được.

Cuộc đột phá và phản công

Bước đột phá tại Cambrai đạt được nhờ xe tăng, vốn vượt các hào rộng của phòng tuyến Hindenburg bằng bó củi fascine, nghiền nát dây thép gai dưới xích, và phá hủy các ổ súng máy Đức bằng pháo 6-pounder.

Bộ binh theo sau xe tăng vào hào Đức, và họ chiếm các vị trí Đức, và quân Anh tiến 8 km trong ngày đầu, bước tiến lớn nhất trên Mặt trận phía Tây kể từ năm 1914. Nhưng quân Anh không có lực lượng dự bị, và quân Đức, vốn bị bất ngờ bởi cuộc tấn công, đã hồi phục và phản công ngày 30 tháng 11, chiếm lại phần lớn mặt đất đã giành được, và trận đánh kết thúc hòa.

Bài học của Cambrai đã rõ ràng: xe tăng có thể chọc thủng phòng tuyến mạnh nhất, nhưng cần lực lượng dự bị để khai thác bước đột phá, và cần được dùng phối hợp với bộ binh, pháo binh và kỵ binh.

Cambrai vẫn là một trong những trận đánh được nghiên cứu nhiều nhất của Thế chiến I, và được giảng dạy trong các học viện quân sự khắp thế giới như ví dụ về tiềm năng của xe tăng.

Trận xe tăng đối xe tăng đầu tiên

Tại Villers-Bretonneux ngày 24 tháng 4 năm 1918, Mark IV chiến đấu trận đấu tăng đầu tiên trong lịch sử, khi ba xe Mark IV của Anh gặp ba xe A7V của Đức. Xe tăng Anh, trang bị pháo 6-pounder, tiêu diệt một chiếc A7V và làm hỏng một chiếc khác, và chiếc A7V thứ ba rút lui, và trận đánh cho thấy xe tăng có thể chiến đấu với xe tăng khác, và pháo 6-pounder là vũ khí chống tăng hiệu quả.

Trận Villers-Bretonneux là trận nhỏ, nhưng quan trọng vì đó là lần đầu tiên xe tăng chiến đấu với nhau, và nó là buổi diễn tập cho các trận xe tăng của Thế chiến II, khi xe tăng chiến đấu với nhau với số lượng lớn.

Vai trò của Mark IV trong trận đấu tăng đầu tiên khiến nó trở thành một trong những xe tăng nổi tiếng nhất của Thế chiến I, và nó được nhớ như xe tăng đã chiến đấu trận đấu tăng đầu tiên. Xe tăng A7V của Đức, mà các xe Mark IV gặp tại Villers-Bretonneux, là phương tiện lớn và cồng kềnh, và chỉ 20 chiếc từng được chế tạo.

Amiens và Trăm ngày, 1918

Năm 1918, Mark IV chiến đấu tại Amiens ngày 8 tháng 8, nơi nó dẫn đầu cuộc tấn công mở đầu Chiến dịch Trăm Ngày, và chiến đấu trong các trận đánh tiếp theo, tại Albert, Bapaume và phòng tuyến Hindenburg, nơi nó vượt kênh St Quentin và chọc thủng phòng tuyến mạnh nhất của Đức.

Mark IV được xe tăng Mark V tham gia năm 1918, và hai loại xe chiến đấu cùng nhau trong các cuộc tấn công lớn của năm cuối chiến tranh, và chúng giúp quân Anh chọc thủng phòng tuyến Đức và tiến qua Pháp.

Những trận cuối của Mark IV diễn ra mùa thu năm 1918, và đến lúc đó loại xe này đang được thay thế bằng Mark V, vốn trang bị tốt hơn và giáp dày hơn, và các xe Mark IV còn lại được dùng để huấn luyện hoặc chuyển đổi thành xe chở hàng.

Việc Mark IV phục vụ năm 1918 là đỉnh cao của hai năm phát triển, và nó cho thấy xe tăng đã trở thành vũ khí chiến tranh trưởng thành.

7. Hiệu năng và thông số kỹ thuật

Thông số	Mark IV Male	Mark IV Female
Vũ khí chính	Hai pháo 6-pounder (57 mm)	Năm súng máy Lewis
Giáp (tối đa)	14 mm	14 mm
Giáp (phía trước)	14 mm	14 mm
Trọng lượng	Khoảng 28–29 tấn	Khoảng 28–29 tấn
Động cơ	Daimler, 125 mã lực	Daimler, 125 mã lực
Tỷ lệ công suất/trọng lượng	Khoảng 4,3 mã lực mỗi tấn	Khoảng 4,3 mã lực mỗi tấn
Tốc độ tối đa	Khoảng 6 km/h	Khoảng 6 km/h
Vượt hào	Khoảng 3,5 m	Khoảng 3,5 m
Tầm hoạt động	Khoảng 56 km	Khoảng 56 km
Kíp lái	8	8
Số lượng chế tạo	420	595

Hỏa lực và bảo vệ

Hỏa lực của Mark IV tốt hơn Mark I, vì pháo 6-pounder của nó ngắn hơn và dễ dùng hơn, và vì súng máy Lewis của nó đáng tin cậy hơn súng Vickers của Mark I. Pháo 6-pounder của Male có thể phá hủy các ổ súng máy, điểm mạnh và pháo dã chiến Đức, và chúng có thể bắn đạn nổ mạnh chống bộ binh cùng đạn xuyên giáp chống điểm mạnh Đức, trong khi súng máy Lewis của Female quét hào Đức bằng hỏa lực và bảo vệ Male khỏi bộ binh Đức.

Giáp của Mark IV, dày tối đa 14 mm, dày hơn giáp 12 mm của Mark I, và mang lại cho kíp lái khả năng bảo vệ tốt hơn trước hỏa lực súng máy Đức cùng đạn xuyên giáp của súng trường, dù vẫn không đủ để chặn pháo binh Đức, vốn vẫn là mối đe dọa chính đối với xe tăng.

Sự bảo vệ thực sự của Mark IV là kích thước và tính mới mẻ của nó, cùng việc bộ binh Đức chưa từng thấy cỗ máy như vậy và không biết cách chiến đấu chống lại nó.

Cơ động và độ tin cậy

Khả năng cơ động của Mark IV kém theo bất kỳ tiêu chuẩn sau này nào, và độ tin cậy của nó còn tệ hơn. Tốc độ tối đa của nó khoảng 6 km/h trên mặt đất bằng, và chậm hơn nhiều trên địa hình gồ ghề, và tầm hoạt động chỉ khoảng 56 km, nghĩa là nó không thể hoạt động xa tuyến xuất phát. Động cơ của nó, động cơ xăng sáu xi-lanh Daimler công suất 125 mã lực, yếu so với phương tiện nặng 28 tấn, và hộp số khó vận hành đến mức xe cần hai người để chuyển số.

Mark IV thường xuyên hỏng hóc: tại Cambrai, trong gần 500 xe ra trận, nhiều xe hỏng trước khi tới tuyến xuất phát, và nhiều xe khác hỏng trong trận đánh. Xích của Mark IV, làm bằng các mắt xích thép đúc, mòn nhanh, và hệ thống lái của xe, thực hiện bằng cách phanh một bên xích và dẫn động bên còn lại, rất khó khăn và không đáng tin cậy, và kíp lái phải làm việc vất vả để giữ xe di chuyển.

8. Các nước sử dụng

Anh: Quân đoàn Xe tăng

Mark IV được Anh sử dụng, và nó là xe tăng hạng nặng tiêu chuẩn của Quân đoàn Xe tăng năm 1917 và 1918. Quân đoàn Xe tăng, vốn phát triển từ vài trăm người năm 1916 lên hơn 20.000 người năm 1918, vận hành hàng trăm xe Mark IV trong các cuộc tấn công lớn của chiến tranh, và trở thành một trong những binh chủng quan trọng nhất của Lục quân Anh.

Kíp lái Mark IV là tình nguyện viên, và nhiều người trong số họ là kỹ sư, thợ máy và lái xe gia nhập quân đội để làm việc với cỗ máy mới, và họ học cách lái, bảo dưỡng và chiến đấu trong xe, cùng cách dùng nó phối hợp với bộ binh và pháo binh.

Thành công của Quân đoàn Xe tăng năm 1917 và 1918 phần lớn nhờ Mark IV, và nhờ chiến thuật mà Quân đoàn Xe tăng đã phát triển cho việc sử dụng nó, và Mark IV vẫn là xe tăng tiêu chuẩn của Quân đoàn Xe tăng cho đến khi được thay thế bằng Mark V năm 1918.

Đức: Mark IV bị bắt giữ

Người Đức bắt được một số xe tăng Mark IV, và dùng chúng chống lại quân Anh, với tên gọi Beutepanzer. Người Đức bắt được Mark IV tại Cambrai năm 1917, nơi họ bắt hơn 100 xe tăng, và họ sửa chữa chúng rồi dùng trong các đơn vị xe tăng của mình, vốn được trang bị xe tăng Anh bị bắt cùng A7V của Đức.

Các đơn vị Beutepanzer Đức chiến đấu tại Villers-Bretonneux tháng 4 năm 1918, nơi chúng gặp Mark IV của Anh trong trận đấu tăng đầu tiên, và chiến đấu trong các cuộc tấn công của Đức năm 1918, nơi chúng được dùng để hỗ trợ bộ binh Đức.

Người Đức cũng nghiên cứu các xe Mark IV bị bắt kỹ lưỡng, và họ học hỏi từ chúng, dù họ không chế tạo xe tăng của riêng mình với số lượng lớn, và họ tin rằng súng máy và pháo binh quan trọng hơn xe tăng.

Việc Đức dùng Mark IV bị bắt là lần đầu tiên xe tăng bị bắt được dùng trong chiến tranh, và nó tạo tiền lệ được tiếp nối trong Thế chiến II.

9. Di sản và ảnh hưởng

Xe tăng của Cambrai

Di sản của Mark IV là nó là xe tăng của Cambrai, và xe tăng của cuộc tấn công xe tăng lớn đầu tiên trong lịch sử. Tại Cambrai ngày 20 tháng 11 năm 1917, gần 500 chiếc Mark IV chọc thủng phòng tuyến Hindenburg, và chúng cho thấy xe tăng có thể làm gì khi được dùng với số lượng lớn và trong một cuộc tấn công phối hợp, và chúng thay đổi diễn biến chiến tranh.

Vai trò của Mark IV tại Cambrai khiến nó trở thành một trong những xe tăng nổi tiếng nhất của Thế chiến I, và nó được nhớ như xe tăng chứng minh xe tăng, và như xe tăng chỉ ra hướng đi cho chiến tranh xe tăng.

Thiết kế của Mark IV, với hình thoi, tháp pháo bên và xích chạy quanh toàn bộ thân xe, trở thành hình ảnh kinh điển của xe tăng Thế chiến I, và vẫn là hình ảnh dễ nhận biết nhất của xe tăng thời chiến đó.

Mark IV trong lịch sử và ký ức

Mark IV ngày nay được nhớ như xe tăng nhiều nhất của Thế chiến I, và như xe tăng chiến đấu trận đấu tăng đầu tiên, tại Villers-Bretonneux tháng 4 năm 1918. Vai trò của nó tại Cambrai và Villers-Bretonneux khiến nó trở thành biểu tượng của Quân đoàn Xe tăng Anh, và của việc phát minh ra xe tăng, và nó được nhớ tại Anh như thắng lợi của kỹ thuật Anh, và như vũ khí góp phần thắng trận.

Mark IV cũng được nhớ tại các thị trấn nơi nó đứng làm đài tưởng niệm: tại Ashford ở Kent, nơi một chiếc Mark IV Male đứng ở trung tâm thị trấn, và tại Lincoln, nơi Foster chế tạo những xe tăng đầu tiên, và tại Bảo tàng Xe tăng ở Bovington, nơi Mark IV được trưng bày cùng các xe tăng khác của chiến tranh.

Các sử gia đã điều chỉnh đánh giá rằng Mark IV thắng trận, nhưng đóng góp của nó vào thắng lợi của Đồng minh năm 1918 là có thật, và nó là xe tăng khiến xe tăng trở thành vũ khí quyết định.

10. Hiện vật còn lại

Bảo tàng Xe tăng, Bovington

Một số xe tăng Mark IV còn tồn tại, và các ví dụ nổi tiếng nhất được lưu giữ tại Bảo tàng Xe tăng ở Bovington, Anh. Bảo tàng có một chiếc Mark IV Female, được trao tặng cho bảo tàng sau chiến tranh, và được trưng bày cùng các xe tăng Thế chiến I khác của bảo tàng, gồm Mark I, Mark II và Mark V.

Bảo tàng cũng có một chiếc Mark IV Male, và hai xe được trưng bày theo thứ tự chế tạo, để du khách có thể thấy xe tăng phát triển từ Mark I tới Mark IV như thế nào. Đối với đa số du khách, cách dễ nhất để nhìn thấy Mark IV là tại Bovington, nơi các xe tăng Thế chiến I của bảo tàng được trưng bày cùng nhau, và nơi hình thoi cùng tháp pháo bên của Mark IV có thể được nhìn thấy đầy đủ, và nơi hướng dẫn viên của bảo tàng giải thích vai trò của xe tăng tại Cambrai và Villers-Bretonneux.

Chiếc Mark IV của bảo tàng là một trong những phương tiện được yêu thích nhất trong bộ sưu tập Thế chiến I của nó, và thường xuyên được du khách khắp thế giới chụp ảnh.

Ashford, Brussels, Canberra và Saumur

Các xe Mark IV còn lại khác được lưu giữ ở nhiều nơi trên thế giới, và chúng nằm trong số những xe tăng nổi tiếng nhất của Thế chiến I. Tại Ashford ở Kent, một chiếc Mark IV Male đứng ở trung tâm thị trấn, nơi nó đã đứng từ năm 1919, khi được trao tặng cho thị trấn làm đài tưởng niệm những người đàn ông Ashford đã chết trong chiến tranh.

Tại Brussels, Bảo tàng Hoàng gia về Lực lượng Vũ trang có một chiếc Mark IV Male, vốn bị Đức bắt và dùng, rồi sau đó bị quân Anh bắt lại. Tại Canberra, Đài tưởng niệm Chiến tranh Úc có một chiếc Mark IV Female, được gọi là “Grit”, vốn được trao tặng cho Úc sau chiến tranh.

Tại Saumur ở Pháp, Bảo tàng Musée des Blindés có một chiếc Mark IV Male, và tại Lincoln, Bảo tàng Đời sống Lincolnshire có một chiếc Mark IV Female, được gọi là “Flirt II”, vốn do Foster chế tạo trong thị trấn.

11. Câu hỏi thường gặp

Mark IV là xe tăng gì?

Mark IV là xe tăng hạng nặng của Anh năm 1917, phiên bản cải tiến của Mark I với giáp dày hơn, pháo 6-pounder ngắn hơn và súng máy Lewis. Khoảng 1.220 chiếc được chế tạo.

Đã chế tạo bao nhiêu xe tăng Mark IV?

Khoảng 1.220 xe tăng Mark IV được chế tạo năm 1917 — 420 Male, 595 Female và 205 xe chở hàng — khiến nó trở thành xe tăng nhiều nhất của Thế chiến I.

Điều gì đã xảy ra tại Cambrai?

Ngày 20 tháng 11 năm 1917, gần 500 xe tăng, hầu hết là Mark IV, chọc thủng phòng tuyến Hindenburg tại Cambrai trong cuộc tấn công xe tăng lớn đầu tiên trong lịch sử, tiến lên tới 8 km trong ngày đầu.

Mark IV Male và Female khác nhau thế nào?

Male trang bị hai pháo 6-pounder và bốn súng máy Lewis, còn Female trang bị năm súng máy Lewis và không có pháo. Female có nhiệm vụ bảo vệ Male khỏi bộ binh Đức.

Trận đấu tăng đầu tiên là trận nào?

Tại Villers-Bretonneux ngày 24 tháng 4 năm 1918, ba xe Mark IV của Anh gặp ba xe A7V của Đức. Quân Anh tiêu diệt một chiếc A7V và làm hỏng một chiếc khác, và chiếc thứ ba rút lui.

Tôi có thể xem Mark IV ở đâu ngày nay?

Mark IV còn lại tại Bảo tàng Xe tăng ở Bovington, Anh, tại Ashford ở Kent, tại Brussels, tại Đài tưởng niệm Chiến tranh Úc ở Canberra và tại Saumur ở Pháp.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Mark IV tank” — sản xuất khoảng 1.220 chiếc, thông số kỹ thuật, Cambrai và Villers-Bretonneux.
2. The Tank Museum, Bovington, “Mark IV” — quá trình phát triển của Mark IV và các hiện vật còn lại.
3. David Fletcher, British Mark IV Tank (Osprey Publishing, 2007) — thiết kế, quá trình phát triển và cuộc tấn công Cambrai.
4. Paddy Griffith, Battle Tactics of the Western Front (Yale University Press, 1994) — xe tăng tại Cambrai và Amiens.
5. John Glanfield, The Devil’s Chariots (Sutton Publishing, 2006) — Quân đoàn Xe tăng năm 1917 và 1918.
6. Tank Encyclopedia, “Mark IV” — thông số kỹ thuật, các biến thể và hiện vật còn lại.

Bài viết liên quan

• Xe tăng 44M Tas
• Máy bay ném bom Douglas A-20 Havoc
• Tàu ngầm lớp Balao