WAR ATLAS MILITARY HISTORY MAGAZINE · WWI — WWII
Trận đảo Savo
1. Mở đầu
Trận đảo Savo, diễn ra trong bóng tối đêm 8–9 tháng 8 năm 1942, là thất bại tồi tệ nhất của Hải quân Hoa Kỳ trên biển trong Thế chiến II. Hai ngày sau khi Thủy quân Lục chiến Mỹ đổ bộ lên Guadalcanal, trong cuộc tấn công đầu tiên của Đồng minh trong chiến tranh Thái Bình Dương, một lực lượng tuần dương hạm Nhật dưới quyền Phó đô đốc Gunichi Mikawa lọt qua màn hình phòng thủ của Đồng minh trong đêm và ập vào các tuần dương hạm Đồng minh đang bảo vệ tàu vận tải ngoài khơi đảo.
Trong chưa đầy một giờ, bốn tuần dương hạm hạng nặng Đồng minh — các tàu Mỹ Astoria, Quincy và Vincennes, cùng tàu Úc Canberra — bị đánh chìm, và tàu thứ năm, Chicago, bị hư hại nặng. Hơn 1.000 thủy thủ Đồng minh thiệt mạng. Quân Nhật không mất tàu nào.
Các tàu vận tải, chở đầy tiếp tế của Thủy quân Lục chiến, sống sót chỉ vì Mikawa, sau khi đánh chìm các tuần dương hạm, đã quay về thay vì tấn công chúng — một quyết định vẫn được tranh luận kể từ đó.
Trận đánh đặt tên cho vùng biển ngoài khơi Guadalcanal, Ironbottom Sound (Vịnh Đáy Sắt), và dạy hải quân Mỹ một bài học về chiến đấu ban đêm mà họ sẽ dành phần còn lại của chiến tranh để học.
Đảo Savo là trận đánh tính bằng phút, và hậu quả của nó kéo dài nhiều tháng. Thủy quân Lục chiến Mỹ trên Guadalcanal, những người kỳ vọng được tiếp tế từ biển, chỉ còn lại những gì họ mang lên bờ, và trong nhiều tuần họ chiến đấu với khẩu phần ít ỏi trong khi quân Nhật tăng viện cho đảo.
Trận đánh cũng phơi bày điểm yếu của bộ chỉ huy Đồng minh ở Nam Thái Bình Dương: chỉ huy chia rẽ, liên lạc kém, thủy thủ đoàn kiệt sức, và không hiểu kỹ năng chiến đấu ban đêm của Nhật.
Hải quân Mỹ đã hồi phục, và trong vài tháng đã thắng các trận đánh đêm của riêng mình, nhưng đảo Savo vẫn là thước đo cho quãng đường họ phải đi. Đó là trận hải chiến lớn đầu tiên của chiến dịch Guadalcanal, và suýt nữa là trận cuối cùng.
2. Thông tin chính
| Ngày | Đêm 8–9/8/1942 (khoảng 01:30–02:30 ngày 9/8) |
| Địa điểm | Ngoài khơi đảo Savo, giữa Guadalcanal và đảo Florida, quần đảo Solomon |
| Kết quả | Nhật thắng; bốn tuần dương hạm hạng nặng Đồng minh bị chìm, Nhật không mất tàu nào |
| Chỉ huy Đồng minh | Chuẩn đô đốc Richmond Kelly Turner (lực lượng đổ bộ); Chuẩn đô đốc Victor Crutchley, Hải quân Hoàng gia Anh (màn hình tuần dương hạm); Đại tá Frederick Riefkohl (tàu USS Vincennes) |
| Chỉ huy Nhật | Phó đô đốc Gunichi Mikawa (Hạm đội 8) |
| Lực lượng Đồng minh | 6 tuần dương hạm hạng nặng (Canberra, Chicago, Astoria, Quincy, Vincennes; Australia vắng mặt), 2 tuần dương hạm hạng nhẹ, 8 tàu khu trục (màn hình); tàu vận tải ngoài khơi Guadalcanal và Tulagi |
| Lực lượng Nhật | 7 tuần dương hạm (Chōkai, Aoba, Kako, Kinugasa, Furutaka, Tenryū, Yūbari) và 1 tàu khu trục (Yūnagi) |
| Tổn thất Đồng minh | 4 tuần dương hạm hạng nặng bị chìm (Astoria, Quincy, Vincennes, Canberra); Chicago và 2 tàu khu trục hư hại; 1.077 người chết |
| Tổn thất Nhật | Không mất tàu nào; Chōkai hư hại nhẹ; khoảng 58 người chết (một số nguồn nói 35–58) |
3. Bối cảnh
Guadalcanal: Cuộc tấn công đầu tiên
Trận đảo Savo diễn ra vì Guadalcanal. Ngày 7 tháng 8 năm 1942, Thủy quân Lục chiến Mỹ thuộc Sư đoàn 1, dưới quyền Thiếu tướng Alexander Vandegrift, đổ bộ lên Guadalcanal và đảo Tulagi lân cận, trong cuộc tấn công đầu tiên của Đồng minh trong chiến tranh Thái Bình Dương.
Mục tiêu là sân bay mà quân Nhật đang xây trên Guadalcanal, nếu hoàn thành sẽ cho phép máy bay Nhật đe dọa các tuyến biển giữa Hoa Kỳ và Úc. Cuộc đổ bộ gây bất ngờ, và Thủy quân Lục chiến chiếm sân bay — sớm được đổi tên thành Henderson Field — với ít kháng cự.
Nhưng đổ bộ chỉ là khởi đầu: Thủy quân Lục chiến phải được tiếp tế từ biển, và vùng biển quanh Guadalcanal không thuộc về ai. Quân Nhật, những người đang xây sân bay, quyết tâm giành lại nó, và họ có một hạm đội mạnh tại Rabaul, trên đảo New Britain, dưới quyền Phó đô đốc Gunichi Mikawa, tư lệnh Hạm đội 8.
Trận chiến giành Guadalcanal sẽ diễn ra trên bộ, trên không và trên biển, và đảo Savo là trận đánh đầu tiên trên biển.
Màn hình phòng thủ Đồng minh
Lực lượng hải quân Đồng minh tại Guadalcanal do Chuẩn đô đốc Richmond Kelly Turner chỉ huy, người chịu trách nhiệm về tàu vận tải và đổ bộ. Các tàu vận tải được bảo vệ bởi màn hình tuần dương hạm và tàu khu trục dưới quyền Chuẩn đô đốc Victor Crutchley của Hải quân Hoàng gia Anh, sĩ quan giàu kinh nghiệm từng chiến đấu tại Jutland trong Thế chiến I.
Màn hình của Crutchley chia thành ba nhóm: nhóm phía bắc gồm ba tuần dương hạm — tàu Úc Australia và Canberra cùng tàu Mỹ Chicago — canh lối đi giữa đảo Savo và đảo Florida; nhóm phía nam gồm ba tuần dương hạm Mỹ — Astoria, Quincy và Vincennes — canh lối đi giữa đảo Savo và Guadalcanal; và nhóm phía đông gồm hai tuần dương hạm hạng nhẹ và tàu khu trục bảo vệ tàu vận tải.
Màn hình mỏng, các tàu đã mệt mỏi — chúng đã ở trên biển nhiều tuần — và thủy thủ đoàn kiệt sức. Đêm ngày 8 tháng 8, chính Crutchley được gọi đi dự hội nghị trên soái hạm của Turner, và quyền chỉ huy màn hình chuyển cho Đại tá Howard Bode của tàu Chicago, sĩ quan chưa bao giờ chỉ huy một lực lượng trong chiến đấu.
Sân khấu đã sẵn sàng cho thảm họa.
Kế hoạch của Mikawa
Phó đô đốc Gunichi Mikawa, tư lệnh Hạm đội 8 Nhật tại Rabaul, biết tin quân Mỹ đổ bộ ngày 7 tháng 8 và quyết định tấn công ngay. Kế hoạch của ông đơn giản và táo bạo: ông sẽ đưa lực lượng tuần dương hạm — bảy tuần dương hạm và một tàu khu trục — xuống eo biển hẹp giữa quần đảo Solomon được gọi là the Slot, lọt qua màn hình Đồng minh trong bóng tối, và ập vào tàu vận tải ngoài khơi Guadalcanal.
Quân Nhật là bậc thầy chiến đấu ban đêm: lính quan sát của họ được huấn luyện nhìn trong bóng tối, ngư lôi của họ — Type 93 “Long Lance” — là tốt nhất thế giới, với tầm bắn và đầu đạn mà không ngư lôi nào của Đồng minh sánh được, và thủy thủ đoàn của họ đã luyện tập tấn công ban đêm trong nhiều năm.
Lực lượng của Mikawa rời Rabaul chiều ngày 7 tháng 8, đi xuống the Slot với tốc độ cao, và đến đêm ngày 8 tháng 8 đã tới gần đảo Savo. Màn hình Đồng minh không hề biết nó đang tới: máy bay trinh sát Đồng minh đã báo cáo một lực lượng Nhật, nhưng báo cáo rối rắm, và các tư lệnh Đồng minh tin quân Nhật sẽ không tấn công ban đêm.
Chiến đấu ban đêm năm 1942
Trận đánh được định hình bởi công nghệ năm 1942. Tàu Đồng minh có radar, nhưng radar của họ thô sơ, nhân viên vận hành thiếu kinh nghiệm, và các tư lệnh không tin tưởng nó. Quân Nhật không có radar, nhưng họ có thứ tốt hơn cho trận đánh đêm: lính quan sát được huấn luyện nhìn trong bóng tối, thủy phi cơ thả pháo sáng để chiếu sáng kẻ thù, và ngư lôi có thể bắn từ ngoài tầm pháo Đồng minh.
Về phía Đồng minh, các tuần dương hạm không sẵn sàng cho hành động ban đêm: thủy thủ đoàn ở trạng thái sẵn sàng thấp, pháo không có người trực, và thuyền trưởng đang ngủ. Ngược lại, quân Nhật ở trạng thái sẵn sàng đầy đủ, pháo có người trực và ống ngư lôi đã nạp.
Sự khác biệt giữa hai lực lượng không phải ở tàu hay pháo, mà ở sự chuẩn bị — và trong trận đánh đêm, chuẩn bị là tất cả.
Ưu thế chiến đấu ban đêm của Nhật là sản phẩm của nhiều năm huấn luyện: Hải quân Đế quốc đã luyện tập tấn công ngư lôi ban đêm từ những năm 1930, và sĩ quan của họ tin rằng ban đêm là yếu tố của người Nhật. Hải quân Mỹ, vốn huấn luyện cho trận đánh ban ngày, đã học bài học tại đảo Savo — và trả giá bằng tàu và sinh mạng.
4. Lực lượng hai bên
Màn hình tuần dương hạm Đồng minh
Màn hình Đồng minh ngoài khơi Guadalcanal đêm 8–9 tháng 8 năm 1942 gồm sáu tuần dương hạm hạng nặng, hai tuần dương hạm hạng nhẹ và tám tàu khu trục, chia thành ba nhóm. Nhóm phía bắc, giữa đảo Savo và đảo Florida, là các tuần dương hạm hạng nặng Úc Australia và Canberra cùng tuần dương hạm hạng nặng Mỹ Chicago, dưới quyền chỉ huy của Đại tá Howard Bode của tàu Chicago sau khi Crutchley rời đi dự hội nghị.
Nhóm phía nam, giữa đảo Savo và Guadalcanal, là các tuần dương hạm hạng nặng Mỹ Astoria, Quincy và Vincennes, dưới quyền Đại tá Frederick Riefkohl của tàu Vincennes. Nhóm phía đông, bảo vệ tàu vận tải, là các tuần dương hạm hạng nhẹ San Juan và Hobart cùng hai tàu khu trục.
Các tàu khu trục làm nhiệm vụ cảnh giới, Ralph Talbot và Patterson ở phía tây cùng Bagley, Helm, Wilson và các tàu khác ở phía đông, là màn hình ngoài cùng. Tàu Đồng minh rất mạnh — mỗi tuần dương hạm hạng nặng mang chín pháo 8 inch — nhưng chúng không sẵn sàng chiến đấu.
Thủy thủ đoàn ở trạng thái Condition III, trạng thái sẵn sàng hành trình thời bình, với một nửa pháo không có người trực và thuyền trưởng đang ngủ, và radar của chúng, thứ có thể cảnh báo, không được sử dụng đúng cách.
Lực lượng tuần dương hạm của Mikawa
Lực lượng của Phó đô đốc Mikawa gồm bảy tuần dương hạm và một tàu khu trục, và xét từng tàu, nó ngang ngửa màn hình Đồng minh. Soái hạm của ông là tuần dương hạm hạng nặng Chōkai, và phía sau là các tuần dương hạm hạng nặng Aoba, Kako, Kinugasa và Furutaka, các tuần dương hạm hạng nhẹ Tenryū và Yūbari, cùng tàu khu trục Yūnagi.
Các tuần dương hạm Nhật mang pháo 8 inch như tàu Đồng minh, nhưng vũ khí thực sự của chúng là ngư lôi: mỗi tuần dương hạm Nhật mang ngư lôi Type 93 “Long Lance”, nhanh hơn, tầm xa hơn và mạnh hơn bất kỳ ngư lôi nào của Đồng minh, và gần như không để lại vệt sóng.
Thủy thủ đoàn Nhật cũng là những người chiến đấu ban đêm giỏi nhất thế giới: họ đã huấn luyện tấn công ban đêm trong nhiều năm, lính quan sát của họ có thể phát hiện tàu trong bóng tối ở khoảng cách khiến Đồng minh ngạc nhiên, và thủy phi cơ của họ có thể thả pháo sáng để chiếu sáng mục tiêu.
Lực lượng của Mikawa nhỏ hơn lực lượng Đồng minh trên giấy tờ, nhưng nó đã sẵn sàng, được huấn luyện, và có ưu thế bất ngờ.
Các tàu vận tải
Phía sau màn hình tuần dương hạm là các tàu vận tải — những tàu đã chở Thủy quân Lục chiến tới Guadalcanal và vẫn đang dỡ tiếp tế đêm 8–9 tháng 8. Các tàu vận tải là mục tiêu thực sự của trận đánh: nếu Mikawa đánh chìm chúng, Thủy quân Lục chiến trên Guadalcanal sẽ bị bỏ rơi không lương thực, đạn dược hay tăng viện, và toàn bộ chiến dịch Guadalcanal sẽ thất bại.
Các tàu vận tải được nhóm tuần dương hạm phía đông và tàu khu trục bảo vệ, nhưng chúng không thể tự vệ trước tấn công của tuần dương hạm: chúng chậm, không bọc giáp và chở đầy thuốc nổ cùng nhiên liệu.
Sự sống sót của chúng phụ thuộc vào việc màn hình tuần dương hạm chặn được quân Nhật, và đêm 8–9 tháng 8 màn hình đã không chặn được. Các tàu vận tải sống sót, cuối cùng, không phải vì chúng được bảo vệ, mà vì Mikawa chọn không tấn công chúng — một quyết định đã cứu chiến dịch Guadalcanal và vẫn được tranh luận kể từ đó.
Các tàu vận tải chở hơn cả tiếp tế: chúng chở vũ khí nặng, đạn dược, lương thực và vật tư y tế của Thủy quân Lục chiến. Nếu không có chúng, Thủy quân Lục chiến trên Guadalcanal sẽ chỉ còn những gì mang được trên lưng, và đảo sẽ không thể phòng thủ.
| Đồng minh | Nhật Bản | |
|---|---|---|
| Tuần dương hạm hạng nặng | Canberra, Chicago, Astoria, Quincy, Vincennes (Australia vắng mặt tại hội nghị) | Chōkai, Aoba, Kako, Kinugasa, Furutaka |
| Tuần dương hạm hạng nhẹ | San Juan, Hobart | Tenryū, Yūbari |
| Tàu khu trục | 8 (gồm Ralph Talbot, Patterson, Bagley, Helm, Wilson) | 1 (Yūnagi) |
| Ngư lôi | Tầm ngắn, chậm, vệt sóng nhìn rõ | Type 93 “Long Lance”: tầm xa, nhanh, gần như không có vệt sóng |
| Chiến đấu ban đêm | Có radar nhưng dùng kém; thủy thủ đoàn ở trạng thái sẵn sàng thấp | Lính quan sát được huấn luyện, pháo sáng, nhiều năm luyện tập tấn công ban đêm |
| Chỉ huy | Turner (tàu vận tải); Crutchley (màn hình, vắng mặt); Bode (tạm quyền) | Mikawa (Hạm đội 8) |
5. Diễn biến
Tiếp cận
Lực lượng của Mikawa tiếp cận đảo Savo trong bóng tối đêm 8 tháng 8, di chuyển thành đội hình đơn dọc với tốc độ cao, tàu Chōkai dẫn đầu. Khoảng 01 giờ ngày 9 tháng 8, lính quan sát Nhật phát hiện tàu khu trục cảnh giới Đồng minh Ralph Talbot, và tàu Nhật khai hỏa, làm nó hư hại nặng.
Tàu Ralph Talbot gửi cảnh báo bằng vô tuyến, nhưng thông điệp không được nhận — hoặc không được hiểu — bởi các nhóm tuần dương hạm. Đội hình Nhật sau đó rẽ xuống phía nam, đi qua giữa đảo Savo và màn hình Đồng minh, và khoảng 01 giờ 30 phút chạm trán nhóm tuần dương hạm phía bắc.
Tàu Úc Canberra bị đánh trúng đầu tiên: ngư lôi và pháo Nhật đánh trúng nó trong vài phút, giết thuyền trưởng và hầu hết thủy thủ đoàn trên đài chỉ huy, và con tàu chết máy trên mặt nước, bốc cháy.
Tàu Chicago, tiếp theo, bị một ngư lôi trúng mũi tàu và bị pháo bắn, và thuyền trưởng Bode quay tàu sang phía tây, rời khỏi trận đánh, mà không cảnh báo các tàu khác. Nhóm phía bắc bị phá hủy trong vài phút, và đội hình Nhật tiếp tục tiến, không gặp kháng cự, về phía nhóm phía nam.
Sự hủy diệt nhóm phía nam
Khoảng 01 giờ 50 phút, đội hình Nhật chạm trán nhóm tuần dương hạm phía nam — Astoria, Quincy và Vincennes — vốn vẫn không biết một trận đánh đang diễn ra. Thủy phi cơ Nhật thả pháo sáng, chiếu sáng các tuần dương hạm Mỹ như bia trên trường bắn, và tàu Nhật khai hỏa ở cự ly gần.
Tàu Quincy bị ngư lôi và pháo bắn trúng và chìm trong vài phút, mất 370 người. Tàu Vincennes bị ngư lôi và hơn 70 quả đạn pháo bắn trúng, và chìm khoảng 02 giờ 50 phút, mất 332 người. Tàu Astoria bị hơn 60 quả đạn pháo bắn trúng, bốc cháy, và chìm vào buổi sáng, mất 235 người.
Toàn bộ nhóm phía nam bị phá hủy trong chưa đầy nửa giờ, và quân Nhật không mất tàu nào. Trận đánh, theo lời một sĩ quan Mỹ, là “một vụ thảm sát trong bóng tối”.
Quyết định của Mikawa
Khoảng 02 giờ 30 phút, khi các tuần dương hạm Đồng minh đã chìm hoặc đang chìm, Mikawa phải lựa chọn. Trước mặt ông là các tàu vận tải ngoài khơi Guadalcanal và Tulagi, không được bảo vệ và chở đầy tiếp tế của Thủy quân Lục chiến.
Phía sau ông, mặt trời sẽ mọc trong vài giờ nữa, và cùng với nó sẽ là máy bay Mỹ từ Henderson Field và từ tàu sân bay, sẽ ập xuống tàu của ông. Tham mưu của Mikawa thúc giục ông tấn công tàu vận tải, và mệnh lệnh của ông từ Rabaul là phá hủy chúng. Nhưng Mikawa quyết định rút lui.
Lý do của ông, như ông giải thích sau này, là tàu của ông đã phân tán sau trận đánh, ông không biết tàu sân bay Đồng minh ở đâu, và ông sợ bị không kích lúc bình minh. Ông quay lực lượng về phía bắc và đi trở lại the Slot, để mặc các tàu vận tải.
Trên đường về, tàu ngầm Mỹ S-44 phóng ngư lôi đánh chìm tuần dương hạm hạng nặng Kako, tàu Nhật duy nhất mất trong chiến dịch. Quyết định của Mikawa đã cứu Thủy quân Lục chiến trên Guadalcanal — và vẫn được tranh luận kể từ đó.
Những người phê bình cho rằng ông đã vứt bỏ chiến thắng có thể chấm dứt chiến dịch Guadalcanal; những người bênh vực cho rằng ông đã đưa ra quyết định duy nhất mà một đô đốc thận trọng có thể đưa ra, và rằng các tàu vận tải sẽ khiến ông mất cả hạm đội.
Sáng hôm sau
Khi bình minh ngày 9 tháng 8, mặt biển ngoài khơi đảo Savo phủ đầy mảnh vỡ và người sống sót. Tàu Astoria, vẫn đang cháy, chìm vào buổi sáng. Tàu Canberra, tê liệt và bốc cháy, bị một tàu khu trục Mỹ tự đánh chìm vào buổi chiều.
Tàu Chicago, bị hư hại, lê bước về phía nam, và các tàu khu trục vớt người sống sót khỏi mặt nước. Các tàu vận tải, nhận ra màn hình tuần dương hạm đã biến mất, nhổ neo và đi về phía nam, để lại Thủy quân Lục chiến trên Guadalcanal chỉ với những tiếp tế họ mang lên bờ.
Thủy quân Lục chiến, những người đã xem ánh chớp của trận đánh từ bờ, biết điều khủng khiếp đã xảy ra, dù họ không biết khủng khiếp tới mức nào. Trong nhiều tuần sau đó, họ chiến đấu với khẩu phần ít ỏi, và trận chiến giành Guadalcanal — trên bộ, trên không và trên biển — chỉ mới bắt đầu.
Những người sống sót được tàu khu trục vớt và đưa về phía nam, và người bị thương được chữa trị trên các tàu vận tải đã thoát. Người chết được chôn cất trên biển hoặc để lại trong tàu của họ, và tên của 1.077 người được ghi trên các đài tưởng niệm tại Guadalcanal và Hoa Kỳ.
6. Bước ngoặt
Pháo sáng trên nhóm phía nam
Bước ngoặt của Trận đảo Savo chỉ diễn ra trong vài phút, và nó đến khi thủy phi cơ Nhật thả pháo sáng trên nhóm tuần dương hạm phía nam. Cho đến lúc đó, trận đánh là hành động ban đêm hỗn loạn, và nhóm phía nam — Astoria, Quincy và Vincennes — vẫn còn cơ hội: nếu họ được cảnh báo, nếu pháo của họ có người trực, nếu họ quay lại đối mặt quân Nhật, họ có thể đã phản công.
Pháo sáng đã lấy đi cơ hội đó. Trong ánh sáng đột ngột, các tuần dương hạm Mỹ bị chiếu sáng như bia, và tàu Nhật, vẫn trong bóng tối, khai hỏa ở cự ly gần bằng pháo và ngư lôi. Nhóm phía nam bị phá hủy trong chưa đầy nửa giờ, và trận đánh kết thúc.
Pháo sáng là bước ngoặt vì chúng biến trận đánh đêm thành trường bắn, và cho thấy, trong một khoảnh khắc khủng khiếp, sự khác biệt giữa hải quân đã huấn luyện chiến đấu ban đêm và hải quân chưa huấn luyện.
Cuộc rút lui của Mikawa
Bước ngoặt thứ hai là quyết định rút lui của Mikawa thay vì tấn công tàu vận tải. Quyết định đã cứu chiến dịch Guadalcanal, và vẫn được tranh luận kể từ đó. Những người phê bình Mikawa — và có nhiều người, cả ở Nhật lẫn phương Tây — cho rằng ông đã vứt bỏ chiến thắng: các tàu vận tải không được bảo vệ, Thủy quân Lục chiến sẽ bị bỏ rơi, và chiến dịch Guadalcanal sẽ kết thúc trước khi bắt đầu.
Những người bênh vực Mikawa cho rằng ông đã quyết định đúng: tàu của ông đã phân tán, đạn dược ít, tàu sân bay Đồng minh ở đâu đó phía nam, và tấn công tàu vận tải lúc bình minh sẽ khiến lực lượng của ông phơi mình trước không kích và bị tiêu diệt.
Sự thật có lẽ là cả hai bên đều đúng: Mikawa giành chiến thắng chiến thuật lớn rồi, bằng cách rút lui, từ bỏ thành quả chiến lược của nó. Trận đánh là chiến thắng của Nhật, nhưng là chiến thắng không giành được chiến dịch.
7. Thương vong và tổn thất
Cái giá phải trả
Cái giá nhân mạng của Trận đảo Savo gần như hoàn toàn thuộc về Đồng minh. Tổng cộng 1.077 thủy thủ Đồng minh thiệt mạng trong trận đánh: 370 người trên tàu Quincy, 332 người trên tàu Vincennes, 235 người trên tàu Astoria, và 84 người trên tàu Canberra, số còn lại trên tàu Chicago và các tàu khu trục.
Hàng trăm người nữa bị thương, nhiều người bị bỏng nặng vì đám cháy quét qua các tuần dương hạm trúng đạn. Quân Nhật mất khoảng 58 người chết — một số nguồn đưa ra con số thấp hơn, 35 người — và tổn thất vật chất duy nhất của họ là tuần dương hạm hạng nặng Kako, bị tàu ngầm S-44 đánh chìm trên đường về.
Sự chênh lệch tổn thất — 1.077 người chết so với khoảng 58 — là một trong những chênh lệch lớn nhất trong bất kỳ trận hải chiến nào của Thế chiến II, và là thước đo cho sự toàn vẹn của chiến thắng Nhật.
Bốn tuần dương hạm bị chìm chiếm một phần đáng kể sức mạnh hải quân Đồng minh ở Nam Thái Bình Dương, và tổn thất của chúng được cảm nhận trong nhiều tháng.
Các con tàu
Tổn thất vật chất của trận đánh một chiều như tổn thất nhân mạng. Đồng minh mất bốn tuần dương hạm hạng nặng — Astoria, Quincy, Vincennes và Canberra — bị chìm trong một đêm, và tàu Chicago bị hư hại nặng, không thể hoạt động trong nhiều tháng. Hai tàu khu trục, Ralph Talbot và Patterson, bị hư hại.
Quân Nhật không mất tàu nào trong trận đánh, và soái hạm Chōkai chỉ hư hại nhẹ. Việc mất bốn tuần dương hạm trong một đêm là tổn thất một đêm tồi tệ nhất mà hải quân Mỹ từng chịu, và không bị lặp lại trong phần còn lại của chiến tranh.
Xác của bốn tuần dương hạm nằm dưới đáy Ironbottom Sound, nơi chúng được các nhà thám hiểm tìm thấy nhiều thập kỷ sau, và chúng vẫn là mộ chiến tranh cho đến ngày nay.
Bốn tuần dương hạm không được thay thế nhanh chóng: hải quân Mỹ, vốn đóng tàu nhanh nhất có thể, không thể thay thế bốn tuần dương hạm hạng nặng trong một đêm, và lực lượng Nam Thái Bình Dương chiến đấu phần còn lại của chiến dịch Guadalcanal trong tình trạng thiếu tuần dương hạm. Tổn thất được cảm nhận trong mọi trận đánh đêm sau đó.
| Đồng minh | Nhật Bản | |
|---|---|---|
| Chết | 1.077 (Quincy 370; Vincennes 332; Astoria 235; Canberra 84; còn lại trên Chicago và tàu khu trục) | Khoảng 58 (một số nguồn nói 35) |
| Bị thương | Hàng trăm người, nhiều người bỏng nặng | Nhẹ |
| Tàu bị chìm | 4 tuần dương hạm hạng nặng (Astoria, Quincy, Vincennes, Canberra) | Không tàu nào trong trận đánh (Kako bị tàu ngầm S-44 đánh chìm trên đường về) |
| Tàu bị hư hại | Chicago (nặng); Ralph Talbot và Patterson (hư hại) | Chōkai (hư hại nhẹ) |
8. Bản đồ và địa hình
Vịnh Đáy Sắt
Trận đánh diễn ra trên vùng biển giữa Guadalcanal, đảo Savo và đảo Florida, thuộc quần đảo Solomon ở Nam Thái Bình Dương. Eo biển giữa đảo Savo và Guadalcanal, nơi nhóm tuần dương hạm phía nam bị phá hủy, chỉ rộng vài km, và eo biển giữa đảo Savo và đảo Florida, nơi nhóm phía bắc bị phá hủy, còn hẹp hơn.
Các tàu vận tải neo ngoài khơi Guadalcanal, tại nơi neo đậu Lunga Point, và ngoài khơi Tulagi, và màn hình tuần dương hạm trải khắp lối vào nơi neo đậu. Bản thân đảo Savo là đảo núi lửa nhỏ, rộng khoảng 6 km, nhô cao khỏi mặt biển, và nó đặt tên cho trận đánh.
Vùng biển quanh đó rất sâu — các tuần dương hạm chìm ở độ sâu hàng trăm mét — và đáy biển rải rác xác tàu chìm trong chiến dịch Guadalcanal. Cái tên Ironbottom Sound, đặt cho vùng biển ngoài khơi Guadalcanal sau trận đánh, nhắc nhở có bao nhiêu tàu nằm dưới đáy: hơn 50 tàu chiến Đồng minh và Nhật bị chìm trên vùng biển quanh Guadalcanal năm 1942 và 1943.
Eo biển the Slot
Quân Nhật tiếp cận đảo Savo bằng cách đi xuống the Slot, eo biển hẹp giữa các đảo Solomon chạy xuống phía đông nam từ Rabaul tới Guadalcanal. The Slot là đường cao tốc của chiến dịch Guadalcanal: tàu khu trục Nhật chạy xuống đó ban đêm để tăng viện cho đảo, trong những chuyến mà người Mỹ gọi là “Tokyo Express”, và máy bay Mỹ tấn công chúng ban ngày.
Lực lượng của Mikawa dùng the Slot để tiếp cận đảo Savo mà không bị phát hiện, và dùng nó lần nữa để rút lui. Địa hình của the Slot — một eo biển dài và hẹp giữa các đảo, không có chỗ cơ động và không có nơi ẩn nấp — có lợi cho bên tấn công ban đêm, khi một đội hình nhanh có thể lọt qua màn hình vốn không biết nó đang tới.
Trận đảo Savo, cuối cùng, là trận đánh của địa hình: một eo biển hẹp, một đêm tối, và một màn hình trải quá mỏng.
9. Kết quả và di sản
Thủy quân Lục chiến bị bỏ lại
Kết quả của Trận đảo Savo là chiến thắng chiến thuật của Nhật và sự thoát hiểm chiến lược của Đồng minh. Quân Nhật đã đánh chìm bốn tuần dương hạm Đồng minh và giết hơn 1.000 thủy thủ, nhưng họ không đánh chìm tàu vận tải, và Thủy quân Lục chiến trên Guadalcanal sống sót.
Tuy nhiên, Thủy quân Lục chiến phải trả giá cho trận đánh: các tàu vận tải đã ra khơi với phần lớn tiếp tế vẫn còn trên tàu, và trong nhiều tuần Thủy quân Lục chiến chiến đấu với khẩu phần ít ỏi, ít lương thực, ít đạn dược và không có tăng viện.
Trận chiến giành Guadalcanal trở thành trận chiến bền bỉ, trên bộ, trên không và trên biển, và kéo dài sáu tháng. Về phía mình, hải quân Mỹ đã học từ đảo Savo: họ cải thiện radar, huấn luyện chiến đấu ban đêm và sắp xếp chỉ huy, và trong vài tháng đã thắng các trận đánh đêm của riêng mình — tại mũi Esperance tháng 10/1942, và tại Guadalcanal tháng 11. Đảo Savo là bài học, và các chiến thắng sau đó là đáp án.
Các cuộc điều tra và trách nhiệm
Trận đánh dẫn tới một cuộc điều tra chính thức, Ủy ban Hepburn, điều tra thất bại và phân định trách nhiệm. Ủy ban cho rằng lỗi thuộc về chỉ huy chia rẽ, việc không sử dụng radar, trạng thái sẵn sàng thấp của thủy thủ đoàn tuần dương hạm, và quyết định gọi Crutchley đi dự hội nghị đêm trận đánh. Đại tá Bode của tàu Chicago, người đã quay tàu rời khỏi trận đánh mà không cảnh báo các tàu khác, bị đổ lỗi đặc biệt, và ông tự sát tháng 4/1943, trước khi báo cáo của ủy ban được công bố.
Kết quả điều tra được giữ bí mật trong chiến tranh, và toàn bộ câu chuyện đảo Savo không được kể cho đến sau chiến tranh. Trận đánh vẫn là bài học điển hình trong các trường hải quân cho đến ngày nay, được dạy như ví dụ về điều xảy ra khi một lực lượng không chuẩn bị, chia rẽ và bị bất ngờ — và như lời nhắc nhở rằng chiến thắng chiến thuật không giống chiến thắng chiến lược.
Vịnh Đáy Sắt ngày nay
Di sản của đảo Savo được viết dưới đáy biển. Vùng biển ngoài khơi Guadalcanal, được đặt tên Ironbottom Sound sau trận đánh, chứa xác của hơn 50 tàu chiến, và bốn tuần dương hạm chìm ngày 9/8/1942 nằm trong số đó.
Các xác tàu được các nhà thám hiểm tìm thấy trong những thập kỷ sau chiến tranh, và chúng là mộ chiến tranh, được luật pháp và phong tục bảo vệ. Trận đánh được nhớ ở Hoa Kỳ và Úc như một bi kịch, và ở Nhật như một chiến thắng — và được nhớ bởi Thủy quân Lục chiến Guadalcanal, những người đã xem ánh chớp của trận đánh từ bờ và chiến đấu trong chiến dịch tiếp theo, như đêm mà hải quân đã làm họ thất vọng.
Tuy nhiên, di sản thực sự của trận đánh là bài học nó dạy: chiến đấu ban đêm là một kỹ năng, radar chỉ tốt bằng những người sử dụng nó, và một hạm đội không sẵn sàng chiến đấu sẽ bị đánh bại bởi hạm đội đã sẵn sàng.
10. Chỉ huy
Chỉ huy Đồng minh
Chuẩn đô đốc Richmond Kelly Turner (Hoa Kỳ). Tư lệnh lực lượng đổ bộ tại Guadalcanal và của các tàu vận tải. Turner, sĩ quan cứng rắn và đòi hỏi cao, chịu trách nhiệm về đổ bộ và quyết định rút tàu vận tải sau trận đánh. Ông tiếp tục chỉ huy lực lượng đổ bộ ở Trung Thái Bình Dương, tại Tarawa, Saipan và Okinawa, và trở thành một trong những tư lệnh hải quân quan trọng nhất của chiến tranh.
Chuẩn đô đốc Victor Crutchley (Vương quốc Anh). Tư lệnh màn hình tuần dương hạm tại đảo Savo. Crutchley, người đoạt Huân chương Victoria trong Thế chiến I, được gọi đi dự hội nghị trên soái hạm của Turner đêm trận đánh, và quyền chỉ huy màn hình chuyển cho Đại tá Bode. Ủy ban Hepburn phê bình quyết định gọi ông đi, nhưng Crutchley không bị đổ lỗi cho thất bại, và ông tiếp tục phục vụ như sĩ quan hải quân cấp cao tại Úc.
Đại tá Frederick Riefkohl (Hoa Kỳ). Thuyền trưởng tàu Vincennes và tư lệnh nhóm tuần dương hạm phía nam. Tàu của Riefkohl bị chìm trong trận đánh, và ông sống sót, dù bị thương. Ông bị phê bình vì trạng thái sẵn sàng thấp của nhóm mình, nhưng không bị đưa ra tòa án quân sự, và phục vụ tại các vị trí trên bờ trong phần còn lại của chiến tranh.
Đại tá Howard Bode (Hoa Kỳ). Thuyền trưởng tàu Chicago và tư lệnh tạm quyền nhóm phía bắc sau khi Crutchley rời đi. Bode quay tàu Chicago rời khỏi trận đánh sau khi nó bị trúng đạn, mà không cảnh báo các tàu khác, và bị Ủy ban Hepburn đổ lỗi cho hành vi của ông. Ông tự sát tháng 4/1943.
Chỉ huy Nhật
Phó đô đốc Gunichi Mikawa (Nhật Bản). Tư lệnh Hạm đội 8 tại Rabaul và của lực lượng thắng Trận đảo Savo. Mikawa lên kế hoạch và thực hiện tấn công ban đêm, và quyết định rút lui thay vì tấn công tàu vận tải của ông vẫn được tranh luận kể từ đó. Ông tiếp tục chỉ huy ở Nam Thái Bình Dương suốt năm 1942 và 1943, và sống sót qua chiến tranh, qua đời năm 1981.
Chuẩn đô đốc Tomiji Koyanagi (Nhật Bản). Tham mưu trưởng của Mikawa và sĩ quan lên kế hoạch chi tiết cho tấn công ban đêm. Kế hoạch của Koyanagi — tiếp cận tốc độ cao xuống the Slot, tấn công ngư lôi trong bóng tối, và rút lui trước bình minh — được thực hiện gần như đúng như ông đã vạch ra, và trở thành mẫu mực cho các cuộc tấn công ban đêm của Nhật.
Chuẩn đô đốc Aritomo Gotō (Nhật Bản). Tư lệnh Hải đội Tuần dương hạm 6 — các tuần dương hạm hạng nặng Aoba, Kinugasa và Furutaka — trong lực lượng của Mikawa tại đảo Savo. Các tuần dương hạm của Gotō bắn vào tàu Đồng minh trong cả hai trận đánh phía bắc và phía nam, và hải đội của ông vượt qua trận đánh không tổn thất. Ông tử trận ba tháng sau, ngày 12/10/1942, trong Trận mũi Esperance, khi lực lượng của ông bị một lực lượng tuần dương hạm Mỹ bất ngờ tấn công trong trận đánh đêm đảo ngược bài học đảo Savo.
11. Câu hỏi thường gặp
Trận đảo Savo diễn ra khi nào?
Trận đánh diễn ra đêm 8–9 tháng 8 năm 1942, khoảng 01 giờ 30 phút đến 02 giờ 30 phút ngày 9 tháng 8, hai ngày sau khi quân Mỹ đổ bộ lên Guadalcanal.
Có bao nhiêu tuần dương hạm Đồng minh bị chìm tại đảo Savo?
Bốn tuần dương hạm hạng nặng Đồng minh bị chìm: các tàu Mỹ Astoria, Quincy và Vincennes, cùng tàu Úc Canberra. Tuần dương hạm thứ năm, tàu Mỹ Chicago, bị hư hại nặng.
Vì sao quân Nhật thắng tại đảo Savo?
Quân Nhật thắng vì họ là bậc thầy chiến đấu ban đêm: lính quan sát của họ có thể nhìn trong bóng tối, ngư lôi Type 93 “Long Lance” của họ là tốt nhất thế giới, và thủy thủ đoàn của họ được huấn luyện tấn công ban đêm. Các tuần dương hạm Đồng minh ở trạng thái sẵn sàng thấp, radar của họ không được sử dụng đúng cách, và chỉ huy của họ bị chia rẽ.
Vì sao Mikawa không tấn công tàu vận tải?
Mikawa quyết định rút lui vì tàu của ông đã phân tán sau trận đánh, đạn dược ít, ông không biết tàu sân bay Đồng minh ở đâu, và ông sợ bị không kích lúc bình minh. Quyết định của ông đã cứu Thủy quân Lục chiến trên Guadalcanal, và vẫn được tranh luận kể từ đó.
Ironbottom Sound là gì?
Ironbottom Sound là tên đặt cho vùng biển ngoài khơi Guadalcanal sau Trận đảo Savo. Hơn 50 tàu chiến Đồng minh và Nhật bị chìm trên vùng biển đó năm 1942 và 1943, và xác của chúng nằm dưới đáy biển.
Có bao nhiêu thủy thủ chết tại đảo Savo?
Tổng cộng 1.077 thủy thủ Đồng minh thiệt mạng, trong đó có 370 người trên tàu Quincy, 332 người trên tàu Vincennes, 235 người trên tàu Astoria và 84 người trên tàu Canberra. Quân Nhật mất khoảng 58 người chết.
12. Nguồn
- Wikipedia, “Battle of Savo Island” — ngày tháng, lực lượng, số liệu thương vong và diễn biến trận đánh.
- US Navy, Naval History and Heritage Command, “Battle of Savo Island” — lời kể chính thức của Mỹ và Ủy ban Hepburn.
- Encyclopaedia Britannica, “Battle of Savo Island” — bối cảnh và trận đánh.
- Samuel Eliot Morison, History of United States Naval Operations in World War II, Tập V, The Struggle for Guadalcanal — lời kể tiêu chuẩn của Mỹ về trận đánh.
- Richard B. Frank, Guadalcanal: The Definitive Account of the Landmark Battle (Random House, 1990) — trận đánh và hậu quả của nó đối với chiến dịch.
- Paul S. Dull, A Battle History of the Imperial Japanese Navy (1941–1945) (Naval Institute Press, 1978) — phía Nhật của trận đánh.
Đọc thêm
- James D. Hornfischer, Neptune’s Inferno (Bantam, 2011).
- John B. Lundstrom, The First Team (Naval Institute Press, 1984).