Xe tăng T-28

Khí tài · Tháng 11 10, 2026 · dinhbaochau

Table of Contents

1. Mở đầu

Tới cuối năm 1941, T-28 thực tế đã tuyệt chủng, và chỉ một số ít còn tồn tại tới nay. T-28 là một trong những xe tăng kỳ lạ nhất từng đi vào sản xuất hàng loạt: xe tăng hạng trung Liên Xô với ba tháp pháo, kíp lái sáu người, và dáng vẻ trông như thiết giáp hạm trên xích.

Thiết kế đầu thập niên 1930, khi Liên Xô vẫn đang học cách chế tạo xe tăng và xe tăng đa tháp pháo đang thịnh hành trong mọi quân đội châu Âu, T-28 được dùng để đột phá phòng tuyến địch, yểm trợ bộ binh bằng hỏa lực từ pháo chính 76,2 mm và hai tháp pháo súng máy.

Tổng cộng 503 chiếc T-28 được chế tạo từ 1933 tới 1940, chúng phục vụ trong cuộc xâm lược Ba Lan của Liên Xô năm 1939, Chiến tranh Mùa Đông chống Phần Lan 1939–1940, và những tháng đầu tuyệt vọng của cuộc xâm lược Đức năm 1941, nơi chúng thua kém các xe tăng Đức mới hơn và bị tiêu diệt với số lượng lớn.

Câu chuyện T-28 là câu chuyện về ý tưởng có vẻ hiện đại năm 1932 và lỗi thời vào năm 1940, và về xe tăng từng là biểu tượng cho tham vọng Liên Xô thập niên 1930, rồi trở thành nạn nhân của chiến tranh sau đó.

2. Thông tin chính

Bảng dưới đây tóm tắt T-28 ở dạng sản xuất chính, cùng các số liệu chủ yếu của loại xe tăng này.

| | |

|—|—|

| Loại | Xe tăng hạng trung, đa tháp pháo |

| Nước sản xuất | Liên Xô (Nhà máy Kirov, Leningrad) |

| Nhà thiết kế | Semyon Ginzburg và phòng thiết kế Kirov |

| Đưa vào sử dụng | Năm 1933 |

| Số lượng chế tạo | 503 chiếc (1933–1940) |

| Kíp lái | 6 người (trưởng xe, pháo thủ, nạp đạn, lái xe, 2 xạ thủ súng máy) |

| Trọng lượng | Khoảng 28 tấn |

| Chiều dài | 7,44 m |

| Chiều rộng | 2,87 m |

| Chiều cao | 2,82 m |

| Động cơ | M-17L V-12 xăng, 500 mã lực |

| Tốc độ | Khoảng 37 km/h trên đường |

| Tầm hoạt động | Khoảng 220 km trên đường |

| Pháo chính | Pháo 76,2 mm KT-28 (sau là L-10) |

| Vũ khí phụ | 2 súng máy DT 7,62 mm trong tháp pháo phụ; 1–2 súng DT nữa ở thân xe |

| Giáp | 20–30 mm (sau tăng lên 50–80 mm trên T-28E) |

3. Nguồn gốc & phát triển

Mốt đa tháp pháo thập niên 1930

T-28 là sản phẩm của trào lưu quét qua thiết kế xe tăng đầu thập niên 1930: xe tăng đa tháp pháo. Ý tưởng đơn giản và — thời đó — thuyết phục: xe tăng nhiều tháp pháo có thể tấn công nhiều mục tiêu cùng lúc, bắn theo nhiều hướng, và yểm trợ bộ binh với khối lượng hỏa lực mà không xe tăng đơn tháp nào sánh được.

Anh chế tạo Vickers A1E1 Independent — xe tăng năm tháp pháo không bao giờ sản xuất hàng loạt nhưng ảnh hưởng tới nhà thiết kế khắp thế giới; Đức chế tạo Neubaufahrzeug — xe tăng ba tháp pháo sản xuất số lượng nhỏ; và Liên Xô chế tạo T-28 cùng người anh lớn hơn — T-35, xe tăng hạng nặng năm tháp pháo.

Xe tăng đa tháp pháo là đáp án cho tư duy chiến thuật thời đó, vốn hình dung xe tăng như pháo đài di động đột phá phòng tuyến địch rồi chiến đấu theo mọi hướng, và chưa nắm được tầm quan trọng của một khẩu pháo mạnh duy nhất trong một tháp pháo bọc giáp tốt duy nhất.

Tới cuối thập niên 1930, trào lưu đã qua, và xe tăng đa tháp pháo được công nhận là ngõ cụt: quá lớn, quá nặng, quá phức tạp, và hỏa lực phân tán quá mỏng để hiệu quả. T-28 là một trong những xe tăng đa tháp pháo cuối cùng đi vào sản xuất hàng loạt, và sự nghiệp của nó là minh chứng cho giới hạn của ý tưởng.

Chương trình xe tăng Liên Xô và Nhà máy Kirov

T-28 được thiết kế tại Nhà máy Kirov ở Leningrad — nhà máy xe tăng quan trọng nhất của Liên Xô — dưới sự chỉ đạo của Semyon Ginzburg, một trong những nhà thiết kế xe tăng hàng đầu Liên Xô thời đó.

Thiết kế chịu ảnh hưởng từ Vickers A1E1 Independent của Anh mà Liên Xô đã nghiên cứu, và từ T-35 Liên Xô đang thiết kế cùng lúc, và nó được định làm xe tăng hạng trung có thể chế tạo số lượng lớn — không như T-35, xe tăng hạng nặng chỉ chế tạo 61 chiếc.

Thiết kế T-28 được chốt năm 1932, những xe tăng sản xuất đầu tiên giao năm 1933, vào lúc Liên Xô đang công nghiệp hóa nhanh chóng và Hồng quân đang mở rộng lực lượng thiết giáp. T-28 là một trong những xe tăng Liên Xô đầu tiên được thiết kế và chế tạo hoàn toàn ở Liên Xô, không có hỗ trợ nước ngoài, và là biểu tượng cho tham vọng công nghiệp Liên Xô — xe tăng nhằm chứng minh Liên Xô có thể chế tạo xe tăng hạng trung hiện đại theo thiết kế riêng.

Tuy nhiên sản xuất xe tăng chậm, chỉ 503 chiếc trong bảy năm — con số nhỏ so với hàng nghìn xe tăng hạng nhẹ T-26 và xe tăng nhanh BT chế tạo cùng thời.

T-28 trong Hồng quân thập niên 1930

Trong Hồng quân thập niên 1930, T-28 là vũ khí danh tiếng, cấp cho các lữ đoàn xe tăng độc lập và quân đoàn cơ giới — mũi nhọn của học thuyết tác chiến chiều sâu Liên Xô. Ba tháp pháo và kích thước lớn của xe tăng khiến nó ấn tượng trong diễu binh, và nó được trưng bày nổi bật trong các cuộc diễu binh Ngày 1/5 ở Moscow, nơi nó được giới thiệu như bằng chứng về sức mạnh quân sự Liên Xô.

Tuy nhiên trong phục vụ, T-28 kém ấn tượng hơn: không đáng tin cậy về cơ khí, khó bảo dưỡng, và kíp lái sáu người khó huấn luyện và phối hợp, vì trưởng xe phải chỉ huy ba tháp pháo và lái xe — nhiệm vụ vượt khả năng của hầu hết trưởng xe tăng Liên Xô thời đó.

Giáp của T-28 mỏng — 20–30 mm — và dễ tổn thương trước pháo chống tăng, và pháo 76,2 mm của nó, dù mạnh, là pháo lựu nòng ngắn thiết kế để yểm trợ bộ binh hơn là đấu tăng, và không thể xuyên giáp các xe tăng Đức mới hơn.

Phục vụ của T-28 thập niên 1930 vì vậy là sự pha trộn giữa danh tiếng và thực tế, và giới hạn của xe tăng bị bộc lộ ngay khi nó tham chiến.

4. Thiết kế

Ba tháp pháo và sáu người

Đặc điểm riêng biệt nhất của T-28 là ba tháp pháo, và cách bố trí các tháp pháo đó định hình thiết kế cùng giới hạn của xe tăng. Tháp pháo chính, ở giữa thân xe, mang pháo 76,2 mm và súng máy đồng trục, do trưởng xe, pháo thủ và nạp đạn vận hành.

Hai tháp pháo phụ — một trước tháp chính, một sau tháp chính — mỗi tháp mang một súng máy DT 7,62 mm, mỗi tháp do một xạ thủ súng máy vận hành. Lái xe ngồi phía trước thân xe, và điện đài viên — khi radio được lắp, không phải lúc nào cũng có — ngồi bên cạnh.

Cách bố trí mang lại cho xe tăng khối lượng hỏa lực đáng gờm: nó có thể tấn công mục tiêu theo ba hướng cùng lúc, và chế áp bộ binh cùng pháo chống tăng bằng súng máy trong khi pháo chính tấn công lô cốt và điểm mạnh.

Nhưng cách bố trí cũng có nhược điểm nghiêm trọng: xe tăng lớn và cao, dễ thành mục tiêu; kíp lái sáu người đông và khó phối hợp; tháp pháo phụ có góc quay và góc nâng hạn chế; và trọng lượng xe tăng phân bổ trên thân xe lớn, khiến nó chậm và giới hạn giáp.

Bố cục ba tháp pháo là đặc điểm quyết định của T-28, và cũng là khuyết điểm chí mạng của nó.

Chỉ huy và điều khiển trong xe tăng ba tháp pháo

Chỉ huy T-28 là một trong những công việc khó khăn nhất trong Hồng quân, và nó minh họa vì sao xe tăng đa tháp pháo bị bỏ rơi. Trưởng xe ngồi trong tháp pháo chính, và phải chỉ huy pháo thủ cùng nạp đạn trong tháp của mình, hai xạ thủ súng máy trong tháp pháo phụ, và lái xe trong thân xe — tổng cộng năm người — trong tiếng ồn và hỗn loạn của chiến đấu, chỉ với ống thoại và tín hiệu tay để liên lạc.

Các xạ thủ tháp phụ không thể thấy những gì trưởng xe thấy, và không thể nghe rõ lệnh của ông, và kết quả là các tháp phụ thường kém hiệu quả — bắn vào mục tiêu mà trưởng xe không chỉ định hay không bắn vào mục tiêu mà ông đã chỉ định.

Trưởng xe còn kiêm điện đài viên trên nhiều T-28, vì radio của xe tăng — khi được lắp — nằm trong tháp chính, và trưởng xe phải vận hành nó trong khi chỉ huy xe tăng — nhiệm vụ vượt khả năng của hầu hết mọi người.

Các trưởng xe tăng Liên Xô chiến đấu trên T-28 dũng cảm và quyết tâm, nhưng họ chiến đấu với thiết kế khiến công việc của họ gần như không thể, và vấn đề chỉ huy của T-28 là một lý do xe tăng thể hiện kém trong chiến đấu, ngay cả khi pháo và giáp của nó đáng lẽ đã đủ.

Pháo 76,2 mm và súng máy

Vũ khí chính của T-28 là pháo 76,2 mm KT-28 — pháo nòng ngắn xuất phát từ pháo trung đoàn 76,2 mm, thiết kế để yểm trợ bộ binh hơn là đấu tăng. Pháo bắn đạn nổ mạnh hiệu quả chống bộ binh, ổ súng máy và công sự dã chiến, và có thể bắn đạn xuyên giáp xuyên khoảng 30 mm giáp ở 500 m — đủ chống xe tăng hạng nhẹ và xe bọc thép đầu thập niên 1930 nhưng không đủ chống xe tăng Đức mới hơn năm 1941.

Các T-28 sau được lắp pháo L-10 nòng dài hơn, có sơ tốc cao hơn và khả năng xuyên giáp tốt hơn, nhưng cải tiến khiêm tốn, và pháo của T-28 vẫn là điểm yếu suốt đời sống phục vụ.

Vũ khí phụ của xe tăng gồm hai súng máy DT 7,62 mm trong tháp pháo phụ — mỗi tháp một khẩu — và một hay hai súng máy DT nữa ở thân xe, cho xe tăng tổng cộng ba hay bốn súng máy và khối lượng hỏa lực đáng gờm chống bộ binh.

Súng máy hiệu quả, nhưng cũng là triệu chứng của triết lý thiết kế xe tăng: T-28 được chế tạo để đánh bộ binh, không phải xe tăng, và khi gặp xe tăng Đức năm 1941, pháo của nó không đủ mạnh và giáp của nó quá mỏng.

Động cơ, hệ thống treo và cơ động

T-28 dùng động cơ xăng M-17L V-12, cho 500 mã lực, tốc độ tối đa khoảng 23 dặm/giờ trên đường và tỷ lệ công suất/trọng lượng khoảng 17,8 mã lực/tấn — đáng nể đối với xe tăng thời đó. Động cơ là phiên bản phát triển của động cơ máy bay BMW VI, chế tạo theo giấy phép ở Liên Xô, là cỗ máy mạnh mẽ nhưng ngốn nhiên liệu, tiêu thụ lượng xăng lớn và cần tiếp nhiên liệu thường xuyên.

Hệ thống treo của xe tăng là lò xo cuộn với tám bánh xe nhỏ mỗi bên, cho hành trình êm nhưng phức tạp và khó bảo dưỡng, và xích xe tăng hẹp, cho áp lực mặt đất cao, khiến nó dễ sa lầy trong bùn và tuyết.

Cơ động của T-28 đủ cho các chiến dịch thập niên 1930, nhưng kém theo tiêu chuẩn năm 1941, khi xe tăng phải hoạt động trong bùn và tuyết của Mặt trận phía Đông, và xích hẹp cùng áp lực mặt đất cao là trở ngại nghiêm trọng.

Tầm hoạt động của xe tăng khoảng 140 dặm trên đường — đủ dùng — nhưng mức tiêu thụ nhiên liệu cao, và động cơ dễ quá nhiệt, giới hạn cơ động thực tế của nó.

5. Thông số kỹ thuật

Kích thước và trọng lượng

T-28 dài 7,44 m, rộng 2,87 m, cao 2,82 m, nặng khoảng 28 tấn khi chiến đấu — nặng hơn xe tăng hạng nhẹ T-26 (khoảng 10 tấn) và xe tăng nhanh BT (khoảng 14 tấn), nhưng nhẹ hơn xe tăng hạng nặng T-35 (khoảng 45 tấn).

Kích thước của xe tăng là hệ quả của ba tháp pháo: thân xe phải đủ dài để chứa tháp chính và hai tháp phụ, và kết quả là xe tăng lớn đối với xe tăng hạng trung, nhưng vẫn nhỏ hơn T-35. Áp lực mặt đất của T-28 cao, vì xích hẹp, và nó dễ sa lầy trên đất mềm — điểm yếu bị bộc lộ trong Chiến tranh Mùa Đông, khi xe tăng phải hoạt động trong tuyết và rừng Phần Lan.

Xe tăng mang 69 viên đạn 76,2 mm và khoảng 8.000 viên đạn súng máy 7,62 mm, cho tải đạn đáng kể, dù việc chứa đạn chật chội và nạp đạn khó tiếp cận đạn trong chiến đấu. Kíp lái sáu người đông, khiến nội thất xe tăng chật chội, giảm hiệu quả của kíp lái và khiến vận hành xe tăng khó khăn hơn.

Giáp và bảo vệ

Giáp của T-28 mỏng theo tiêu chuẩn năm 1941, và là điểm yếu nghiêm trọng nhất của xe tăng. Tấm giáp trước thân dày 30 mm, mặt trước tháp pháo dày 30 mm, hông và phía sau dày 20 mm — đủ chống đạn súng trường và súng máy, nhưng không đủ chống pháo chống tăng, vốn xuyên được giáp T-28 ở tầm xa.

Chiến tranh Mùa Đông bộc lộ điểm yếu của giáp, khi pháo chống tăng Phần Lan tiêu diệt số lượng lớn T-28, và Liên Xô đáp lại bằng cách lắp cho một số T-28 thêm tấm giáp — phiên bản gọi là T-28E, có giáp 50–80 mm ở phía trước, bảo vệ tốt hơn nhiều, dù cũng nặng và chậm hơn.

Giáp bổ sung của T-28E được bắt bu-lông lên giáp hiện có, khiến xe tăng có vẻ ngoài đặc trưng, với các tấm nhô ra khỏi thân và tháp pháo, và là giải pháp thực tế cho vấn đề mà nhà thiết kế xe tăng không lường trước.

Giáp của T-28 là sản phẩm đầu thập niên 1930, khi pháo chống tăng kém mạnh hơn, và nó đã lỗi thời vào năm 1941, khi pháo chống tăng 37 mm và 50 mm của Đức xuyên nó dễ dàng.

| | T-28 |

|—|—|

| Trọng lượng | Khoảng 28 tấn |

| Chiều dài | 7,44 m |

| Chiều rộng | 2,87 m |

| Chiều cao | 2,82 m |

| Động cơ | 500 mã lực |

| Tốc độ | Khoảng 37 km/h trên đường |

| Tầm hoạt động | Khoảng 220 km trên đường |

| Pháo chính | 76,2 mm KT-28 (sau là L-10) |

| Giáp | 20–30 mm (T-28E: 50–80 mm phía trước) |

| Kíp lái | 6 người |

| Số lượng chế tạo | 503 chiếc |

Cơ động và độ tin cậy

Cơ động của T-28 đủ cho thập niên 1930 nhưng kém theo tiêu chuẩn năm 1941, và độ tin cậy là vấn đề thường trực. Tốc độ tối đa của xe tăng khoảng 23 dặm/giờ trên đường là đáng nể, nhưng tốc độ việt dã thấp hơn nhiều, và xích hẹp cho áp lực mặt đất cao khiến nó dễ sa lầy trong bùn và tuyết. Động cơ M-17 mạnh mẽ nhưng không đáng tin cậy, dễ quá nhiệt và hỏng hệ thống làm mát, nhất là vào mùa hè, khi khoang động cơ xe tăng trở nên rất nóng.

Hộp số của xe tăng là hộp số năm cấp khó vận hành, vị trí lái xe chật chội và khó chịu, khiến hành quân dài mệt mỏi. Độ tin cậy của T-28 kém, xe tăng cần bảo dưỡng thường xuyên, khó đáp ứng ngoài chiến trường, nhất là trong Chiến tranh Mùa Đông, khi xe tăng phải hoạt động trong tuyết và rừng Phần Lan, xa căn cứ.

Cơ động và độ tin cậy của T-28 đủ cho diễu binh và diễn tập thập niên 1930, nhưng không đủ cho chiến tranh sau đó, và vấn đề cơ khí của xe tăng là một lý do nó bị rút khỏi biên chế nhanh chóng.

Chiến tranh Mùa Đông như phép thử

Chiến tranh Mùa Đông 1939–1940 là phép thử chiến đấu nghiêm túc đầu tiên của T-28, và nó bộc lộ điểm yếu của xe tăng theo cách mà không cuộc diễn tập nào làm được. Các T-28 được đưa vào đột phá tuyến Mannerheim — tuyến phòng thủ Phần Lan trên eo đất Karelia — nơi chúng phải hoạt động trong tuyết sâu, rừng rậm và nhiệt độ âm 30 độ C — điều kiện mà xe tăng không được thiết kế cho.

Xe tăng sa lầy trong tuyết, động cơ quá nhiệt hay không khởi động được trong giá lạnh, và giáp mỏng của chúng bị pháo chống tăng Phần Lan xuyên thủng, tiêu diệt số lượng lớn T-28. Quân phòng thủ Phần Lan — giỏi chiến tranh mùa đông và am hiểu địa hình — dùng chai xăng Molotov và bộc phá để phá hủy T-28 ở tầm gần, và kíp xe tăng Liên Xô — huấn luyện kém và không có kinh nghiệm chiến tranh mùa đông — chịu tổn thất nặng nề.

Chiến tranh Mùa Đông là thảm họa đối với T-28, và là thảm họa đối với toàn bộ Hồng quân, nhưng cũng là bài học: Liên Xô rút kinh nghiệm từ Chiến tranh Mùa Đông, và áp dụng vào T-34 — xe tăng thiết kế để hoạt động trong điều kiện đã đánh bại T-28.

6. Các biến thể

Các mẫu sản xuất chính

T-28 được sản xuất thành loạt nhỏ, và sự khác biệt giữa chúng không lớn, phản ánh sản xuất chậm và gián đoạn của xe tăng. Các T-28 đời đầu, chế tạo năm 1933–1934, có pháo KT-28 nòng ngắn và giáp mỏng, và là phiên bản phục vụ trong diễu binh và diễn tập thập niên 1930.

Các mẫu sản xuất sau, chế tạo từ 1938 trở đi, có pháo L-10 nòng dài hơn, sơ tốc cao hơn và khả năng xuyên giáp tốt hơn, cùng cải tiến nhỏ về động cơ và hộp số. Biến thể quan trọng nhất là T-28E, sản xuất năm 1940 để đáp lại Chiến tranh Mùa Đông: nó có thêm tấm giáp bắt bu-lông lên thân và tháp pháo, tăng giáp trước lên 50–80 mm, bảo vệ tốt hơn nhiều, dù cũng nặng và chậm hơn.

Khoảng 100 chiếc T-28 được chuyển đổi sang tiêu chuẩn T-28E, và chúng là phiên bản chiến đấu trong những tháng đầu cuộc xâm lược Đức năm 1941, nơi giáp dày hơn giúp chúng sống sót tốt hơn, dù không thể cứu chúng khỏi xe tăng Đức mới hơn.

Sản xuất T-28 kết thúc năm 1940, khi công nghiệp xe tăng Liên Xô chuyển sang T-34, và T-28 không bao giờ được sản xuất nữa.

T-28E và kết thúc sản xuất

T-28E là biến thể cuối cùng của T-28, và là đáp án thực tế cho bài học chiến đấu, chứ không phải thiết kế mới. Các tấm giáp bổ sung được bắt bu-lông lên thân và tháp pháo hiện có — cách nhanh và rẻ để cải thiện bảo vệ xe tăng — và giáp trước 50–80 mm của T-28E đủ chống pháo chống tăng Phần Lan vốn đã phá hủy nhiều T-28 trong Chiến tranh Mùa Đông.

T-28E nặng hơn T-28 tiêu chuẩn, khoảng 32 tấn, và chậm hơn, tốc độ tối đa khoảng 20 dặm/giờ, nhưng sống sót tốt hơn, và là phiên bản mà kíp xe tăng Liên Xô ưa thích. Sản xuất T-28E bị giới hạn, vì công nghiệp xe tăng Liên Xô đã chuyển sang T-34, và T-28E chỉ là giải pháp tạm thời, không phải xe tăng mới.

Sản xuất T-28 kết thúc năm 1940, Nhà máy Kirov chuyển sang sản xuất xe tăng hạng nặng KV rồi T-34, và sự nghiệp sản xuất của T-28 khép lại. Giáp bổ sung của T-28E là bài học áp dụng cho T-34 — thiết kế với giáp dày hơn ngay từ đầu — và số phận T-28 nhắc nhở rằng xe tăng thiết kế cho một cuộc chiến có thể không sống sót qua cuộc chiến tiếp theo.

7. Tham chiến

Ba Lan 1939 và Chiến tranh Mùa Đông

Quá trình chiến đấu đầu tiên của T-28 là trong cuộc xâm lược Ba Lan của Liên Xô tháng 9/1939, nơi nó phục vụ cùng quân đoàn cơ giới tiến vào miền đông Ba Lan và gặp ít kháng cự, vì Quân đội Ba Lan đã sụp đổ dưới cuộc xâm lược Đức từ phía tây.

Phục vụ của T-28 ở Ba Lan ngắn ngủi và không có gì đáng kể, và nó dạy kíp xe tăng Liên Xô ít điều về khả năng chiến đấu của xe tăng. Chiến tranh Mùa Đông chống Phần Lan, bắt đầu tháng 11/1939, lại khác: các T-28 được đưa vào đột phá tuyến Mannerheim, nơi chúng phải hoạt động trong tuyết sâu, rừng rậm và giá lạnh cực độ, và chịu tổn thất nặng nề trước pháo chống tăng Phần Lan, chai xăng Molotov và bộc phá.

Quân phòng thủ Phần Lan phá hủy số lượng lớn T-28, và kíp xe tăng Liên Xô nhận ra giáp mỏng và cơ động kém trong tuyết của xe tăng là những điểm yếu nghiêm trọng. Chiến tranh Mùa Đông là phép thử thực sự đầu tiên của T-28, và nó trượt phép thử đó, nhưng bài học từ Chiến tranh Mùa Đông được áp dụng cho T-34 — xe tăng thiết kế để hoạt động trong điều kiện đã đánh bại T-28 — và thất bại của T-28 vì vậy không phải không có giá trị.

Chiến dịch Barbarossa, 1941

Quá trình chiến đấu cuối cùng của T-28 là trong những tháng đầu cuộc xâm lược Liên Xô của Đức, Chiến dịch Barbarossa, bắt đầu ngày 22/6/1941. Khoảng 200 chiếc T-28 còn phục vụ khi cuộc xâm lược bắt đầu, và chúng được đưa vào các trận phòng thủ tuyệt vọng mùa hè 1941, nơi chúng thua kém Panzer III và Panzer IV của Đức và bị tiêu diệt với số lượng lớn.

Giáp mỏng của T-28 không chống được pháo chống tăng 37 mm và 50 mm của Đức, và pháo 76,2 mm của nó không xuyên được giáp các xe tăng Đức mới hơn ở tầm mà các trận đánh diễn ra.

Các T-28 cũng không đáng tin cậy về cơ khí, và nhiều chiếc bị bỏ lại khi hỏng hóc hay hết nhiên liệu, bị Đức thu giữ — người Đức dùng một số ít làm xe huấn luyện và xe cứu kéo bọc thép.

Tới cuối năm 1941, T-28 thực tế đã tuyệt chủng như xe tăng tuyến đầu, và những chiếc sống sót được rút về đơn vị huấn luyện và Viễn Đông, nơi chúng phục vụ tới năm 1944 trong phòng thủ biên giới phía đông Liên Xô.

Phục vụ của T-28 năm 1941 là bi kịch đối với kíp lái — những người chiến đấu dũng cảm trên xe tăng đã lỗi thời — và là bài học cho công nghiệp xe tăng Liên Xô, vốn đã chuyển sang T-34.

T-28 thu giữ và phục vụ trong quân đội Phần Lan

Quân Phần Lan thu giữ một số T-28 trong Chiến tranh Mùa Đông và Chiến tranh Tiếp diễn 1941–1944, và dùng chúng trong quân đội của mình, nơi các xe tăng phục vụ tới năm 1944 và được đánh giá cao vì pháo 76,2 mm cùng ba tháp pháo — mà người Phần Lan thấy hữu ích cho yểm trợ bộ binh.

Người Phần Lan thu giữ ít nhất bảy chiếc T-28, trong đó hai chiếc là T-28E tăng giáp, và dùng chúng ở eo đất Karelia và trong phòng thủ Phần Lan, nơi giáp mỏng của xe tăng ít là trở ngại hơn vì người Phần Lan dùng chúng ở vị trí phòng thủ thay vì chiến tranh cơ động.

Các T-28 Phần Lan được xưởng quân đội Phần Lan bảo dưỡng, và giữ trong biên chế tới cuối Chiến tranh Tiếp diễn, khi chúng bị rút và tháo dỡ, với một chiếc còn lại được bảo tồn tại Bảo tàng Xe tăng Parola ở Phần Lan.

Phục vụ của T-28 trong quân đội Phần Lan là chú thích cho lịch sử xe tăng, nhưng nhắc nhở rằng xe tăng lỗi thời trong một quân đội có thể hữu ích trong quân đội khác, và câu chuyện T-28 không kết thúc khi nó rút khỏi Hồng quân, mà tiếp tục trong tay kẻ thù cũ của nó.

Chiếc còn lại ở Parola

Chiếc T-28 được bảo tồn tại Bảo tàng Xe tăng Parola ở Phần Lan là một trong số ít T-28 còn tồn tại, và là chiếc hoàn chỉnh nhất, bảo quản tốt nhất trong số đó. Xe tăng là T-28E — phiên bản tăng giáp — bị người Phần Lan thu giữ trong Chiến tranh Tiếp diễn và quân đội Phần Lan dùng tới năm 1944, khi nó bị rút và cất giữ.

Xe tăng được bảo tàng Parola phục chế, và nay trưng bày như ví dụ về xe tăng đa tháp pháo Liên Xô — lời nhắc về triết lý thiết kế đã qua từ lâu. T-28 ở Parola là hiện vật được yêu thích, đón hàng nghìn du khách mỗi năm, tới xem ba tháp pháo và dáng vẻ lớn, vụng về khiến T-28 trở thành một trong những xe tăng kỳ lạ nhất từng chế tạo.

Sự tồn tại của xe tăng là minh chứng cho sự chăm sóc của Quân đội Phần Lan trong bảo quản thiết bị thu giữ, và cho sự quan tâm mà T-28 tiếp tục thu hút, 80 năm sau khi chế tạo, như biểu tượng của kỷ nguyên thiết kế xe tăng đã qua.

8. Điểm mạnh

Điểm mạnh

Điểm mạnh của T-28 là hệ quả trực tiếp của thiết kế làm xe tăng yểm trợ bộ binh, và chúng có thật, dù bị giới hạn trong vai trò mà xe tăng được thiết kế cho. Pháo 76,2 mm của nó hiệu quả chống bộ binh, ổ súng máy và công sự dã chiến, và đạn nổ mạnh của nó mạnh hơn đạn của xe tăng hạng nhẹ và xe tăng nhanh phục vụ cùng nó.

Ba tháp pháo cho nó khối lượng hỏa lực đáng gờm, và nó có thể tấn công mục tiêu theo ba hướng cùng lúc — hiệu quả trong vai trò đột phá mà nó được thiết kế cho. Kíp lái sáu người cho nó nhiều người để phục vụ pháo và bảo dưỡng xe tăng, và kích thước khiến nó ấn tượng — có tác dụng tinh thần với bộ binh nó yểm trợ. Điểm mạnh của T-28 là điểm mạnh của xe tăng thiết kế cho thập niên 1930, khi kẻ thù được kỳ vọng là bộ binh và công sự dã chiến hơn là xe tăng, và chúng đủ cho vai trò đó.

Thất bại của T-28 không phải vì nó thiếu điểm mạnh, mà vì chiến tranh mà nó chiến đấu không phải chiến tranh mà nó được thiết kế cho.

9. Điểm yếu

Điểm yếu

Điểm yếu của T-28 rất nhiều, và là lý do nó bị rút khỏi biên chế nhanh chóng. Giáp quá mỏng — 20–30 mm — và có thể bị pháo chống tăng xuyên ở tầm xa, khiến nó dễ tổn thương trong chiến đấu.

Pháo là pháo lựu nòng ngắn thiết kế để yểm trợ bộ binh, không thể xuyên giáp các xe tăng Đức mới hơn, khiến nó kém hiệu quả trong đấu tăng. Ba tháp pháo khiến nó lớn, cao và dễ bị bắn trúng, và khiến công việc của trưởng xe gần như không thể, vì ông phải chỉ huy năm người trong ba tháp pháo và lái xe. Độ tin cậy cơ khí kém, động cơ dễ quá nhiệt, xích hẹp cho áp lực mặt đất cao khiến nó dễ sa lầy trong bùn và tuyết.

Sản xuất chậm — chỉ 503 chiếc trong bảy năm — và kíp lái sáu người khó huấn luyện và phối hợp. Điểm yếu của T-28 là điểm yếu của thiết kế đã lỗi thời trước khi biên chế, và là lý do sự nghiệp của xe tăng ngắn ngủi như vậy.

10. So sánh với đối thủ

Đối đầu T-34

So sánh quan trọng nhất của T-28 là với T-34 — xe tăng thay thế nó — và so sánh cho thấy vì sao T-28 lỗi thời. T-34 nhanh hơn, giáp tốt hơn và hỏa lực mạnh hơn T-28, đơn giản hơn, đáng tin cậy hơn và rẻ hơn để chế tạo.

Giáp nghiêng của T-34 dày 45 mm, so với 20–30 mm của T-28, và chống được pháo chống tăng 37 mm của Đức ở mọi tầm, trong khi giáp T-28 bị xuyên ở tầm xa. Pháo 76,2 mm của T-34 là pháo nòng dài với sơ tốc cao hơn và khả năng xuyên giáp tốt hơn pháo nòng ngắn của T-28, tiêu diệt xe tăng Đức ở tầm mà T-28 không thể.

Tháp pháo đơn của T-34 dễ chỉ huy hơn ba tháp pháo của T-28, và kíp lái bốn người dễ huấn luyện hơn kíp sáu người của T-28. T-34 được chế tạo với số lượng — hơn 35.000 chiếc — áp đảo 503 chiếc của T-28, và trở thành xe tăng Liên Xô quan trọng nhất chiến tranh.

Thất bại của T-28 và thành công của T-34 là hai mặt của cùng một bài học: tương lai của xe tăng nằm ở một khẩu pháo mạnh duy nhất trong một tháp pháo bọc giáp tốt duy nhất, không phải ba tháp pháo và kíp lái đông đảo.

Đối đầu Panzer III và Panzer IV của Đức

Trước Panzer III và Panzer IV của Đức, T-28 thua kém, và so sánh cho thấy vì sao xe tăng bị tiêu diệt với số lượng lớn năm 1941. Pháo 50 mm của Panzer III xuyên được giáp T-28 ở tầm xa, trong khi pháo 76,2 mm của T-28 không xuyên được giáp trước của Panzer III ở tầm mà các trận đánh diễn ra.

Pháo 75 mm của Panzer IV còn hiệu quả hơn, tiêu diệt T-28 ở tầm hơn 1.000 m. Xe tăng Đức nhanh hơn, đáng tin cậy hơn và chỉ huy tốt hơn T-28, kíp lái của chúng huấn luyện tốt hơn và có nhiều kinh nghiệm chiến đấu hơn.

Ba tháp pháo của T-28 — vốn nhằm mang lại khối lượng hỏa lực — trở thành gánh nặng trong đấu tăng, vì trưởng xe không thể chỉ huy chúng hiệu quả, và kích thước lớn của xe tăng khiến nó thành mục tiêu dễ dàng cho pháo thủ Đức.

Phục vụ của T-28 năm 1941 là minh chứng cho khoảng cách giữa thiết kế xe tăng Liên Xô thập niên 1930 và thiết kế xe tăng Đức năm 1941 — khoảng cách mà T-34 đã lấp đầy và T-28 không thể.

11. Bên sử dụng & di sản

Sự kết thúc của xe tăng đa tháp pháo

Di sản của T-28 là sự kết thúc của xe tăng đa tháp pháo, và là di sản chia sẻ với T-35 cùng các xe tăng đa tháp pháo Anh và Đức cùng thời. Thất bại của T-28 trong chiến đấu, và thành công của T-34, chứng minh tương lai của xe tăng nằm ở tháp pháo đơn với một khẩu pháo mạnh duy nhất, và xe tăng đa tháp pháo là ngõ cụt.

Bài học của T-28 được áp dụng cho T-34 — thiết kế với tháp pháo đơn, giáp nghiêng và pháo nòng dài — trở thành xe tăng thành công nhất chiến tranh. Di sản của T-28 vì vậy không phải bản thân xe tăng, mà là bài học nó dạy: hỏa lực xe tăng nên tập trung vào một khẩu pháo duy nhất, giáp nên nghiêng và dày, và kíp lái nên nhỏ và huấn luyện tốt.

Thất bại của T-28 là bước cần thiết trên con đường tới T-34, và câu chuyện của nó nhắc nhở rằng lịch sử thiết kế xe tăng là lịch sử của các ý tưởng được thử, thất bại, và được thay thế bằng ý tưởng tốt hơn.

Những chiếc còn lại và ký ức

Chỉ một số ít T-28 còn tồn tại tới nay, và chúng thuộc những xe tăng hiếm nhất Thế chiến II. Chiếc còn lại nổi tiếng nhất là T-28E tại Bảo tàng Xe tăng Parola ở Phần Lan — bị người Phần Lan thu giữ, là T-28 bảo quản tốt nhất thế giới.

Các chiếc còn lại khác được lưu giữ tại Bảo tàng Lực lượng Vũ trang Trung ương ở Moscow, Bảo tàng Xe tăng Kubinka, và trong bộ sưu tập tư nhân, và được những người đam mê tới xem ba tháp pháo cùng dáng vẻ kỳ lạ giống thiết giáp hạm khiến T-28 trở thành một trong những xe tăng đặc biệt nhất từng chế tạo.

Vị trí của T-28 trong ký ức đại chúng là một vật lạ — xe tăng trông như đến từ kỷ nguyên khác — và đó chính xác là những gì nó từng là: xe tăng của thập niên 1930, thiết kế cho cuộc chiến không bao giờ tới, và bị phá hủy trong cuộc chiến mà nó không được thiết kế cho.

Ký ức về T-28 là lời nhắc về tham vọng của Liên Xô thập niên 1930, và về cái giá mà tham vọng đó phải trả khi chiến tranh tới.

12. Câu hỏi thường gặp

Đã chế tạo bao nhiêu xe tăng T-28?

Tổng cộng 503 chiếc T-28 được chế tạo từ 1933 tới 1940 tại Nhà máy Kirov ở Leningrad — con số nhỏ so với hàng nghìn xe tăng T-26 và BT chế tạo cùng thời.

Vì sao T-28 có ba tháp pháo?

Vì xe tăng đa tháp pháo đang thịnh hành đầu thập niên 1930, và các nhà thiết kế tin rằng nhiều tháp pháo cho phép xe tăng tấn công nhiều mục tiêu cùng lúc và yểm trợ bộ binh với khối lượng hỏa lực lớn hơn. Ý tưởng chứng tỏ là ngõ cụt, và T-28 là một trong những xe tăng đa tháp pháo cuối cùng đi vào sản xuất hàng loạt.

T-28 mang pháo nào?

Pháo 76,2 mm KT-28 — pháo nòng ngắn thiết kế để yểm trợ bộ binh — sau được thay bằng L-10 nòng dài hơn. Pháo hiệu quả chống bộ binh và công sự nhưng không xuyên được giáp các xe tăng Đức mới hơn.

T-28 tham chiến khi nào?

Trong cuộc xâm lược Ba Lan của Liên Xô năm 1939, Chiến tranh Mùa Đông chống Phần Lan 1939–1940, và những tháng đầu cuộc xâm lược Đức năm 1941. Tới cuối năm 1941, T-28 thực tế đã tuyệt chủng như xe tăng tuyến đầu.

Còn bao nhiêu chiếc T-28 tới nay?

Chỉ một số ít còn tồn tại, trong đó chiếc bảo quản tốt nhất là T-28E tại Bảo tàng Xe tăng Parola ở Phần Lan, bị người Phần Lan thu giữ trong Chiến tranh Tiếp diễn. Các chiếc khác lưu giữ ở Moscow và Kubinka.

Xe tăng nào thay thế T-28?

Xe tăng hạng trung T-34 — nhanh hơn, giáp tốt hơn và hỏa lực mạnh hơn, chế tạo với số lượng — hơn 35.000 chiếc — áp đảo 503 chiếc của T-28. Bài học của T-34 được rút ra từ thất bại của T-28.

13. Nguồn

Wikipedia, “T-28 (medium tank)” — tổng sản lượng 503 chiếc, bố trí ba tháp pháo, Chiến tranh Mùa Đông và lịch sử phục vụ.
Steven J. Zaloga, Soviet Tanks and Combat Vehicles of World War Two (Arms and Armour Press, 1984) — xe T-28, xe T-35 và chương trình xe tăng Liên Xô thập niên 1930.
Bảo tàng Xe tăng Parola, hồ sơ bộ sưu tập T-28E — chiếc xe sống sót bị Phần Lan thu giữ và lịch sử của nó.
Mikhail Baryatinskiy, Soviet Medium Tanks (Ian Allan, 2007) — xe T-28, xe T-28E và quá trình chuyển sang T-34.
David R. Higgins, T-34 vs Panther (Osprey Duel, 2013) — T-28 là tiền thân của T-34.
Bảo tàng Trung ương Lực lượng Vũ trang, Moskva, hồ sơ bộ sưu tập T-28 — các xe T-28 còn lại ở Nga.

Đọc thêm

James Kinnear, Soviet T-28 Medium Tank (Osprey New Vanguard, 2014).
Artem Drabkin, T-34 in Action (Pen and Sword, 2008).