Hội nghị Bretton Woods

Tổng quan · Tháng 11 10, 2026 · dinhbaochau · Updated Tháng 11 11, 2026

Table of Contents

1. Mở đầu

Hội nghị, theo lời một sử gia, là “hội nghị kinh tế quốc tế quan trọng nhất của thế kỷ 20”, và theo lời một sử gia khác, là “thời điểm Hoa Kỳ tiếp quản lãnh đạo nền kinh tế thế giới”.

Các cuộc đàm phán do hai người chi phối: Harry Dexter White, thuộc Bộ Tài chính Hoa Kỳ, và John Maynard Keynes, nhà kinh tế học người Anh, mà các kế hoạch đối thủ của họ cho hệ thống tiền tệ sau chiến tranh là chủ đề của ba tuần mặc cả gay gắt.

Kế hoạch của White, chủ yếu, thắng thế, và hội nghị, theo quan điểm của nhiều người, là thời điểm Hoa Kỳ thay thế Anh làm trung tâm nền kinh tế thế giới. Bài viết này kể câu chuyện hội nghị: nguồn gốc, người tham gia, đàm phán, quyết định, và di sản của nó — các tổ chức nó tạo ra, hệ thống nó xây dựng, và thế giới nó tạo nên.

Hội nghị Bretton Woods — chính thức là Hội nghị Tiền tệ và Tài chính Liên hợp quốc — được tổ chức từ ngày 1 đến 22 tháng 7 năm 1944 tại Khách sạn Mount Washington ở Bretton Woods, New Hampshire, Hoa Kỳ.

Bảy trăm ba mươi đại biểu từ 44 quốc gia Đồng minh họp ở đó, trong khi Thế chiến II vẫn đang diễn ra ác liệt, để thiết kế hệ thống tiền tệ của thế giới sau chiến tranh. Hội nghị thành lập hai tổ chức vẫn tồn tại ngày nay: Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Quốc tế về Tái thiết và Phát triển (IBRD), được biết đến nhiều hơn với tên Ngân hàng Thế giới.

Nó thiết lập hệ thống tỷ giá hối đoái cố định, trong đó tiền tệ thế giới được gắn với đô la Mỹ, và đô la được gắn với vàng ở mức 35 đô la một ounce. Hệ thống nó tạo ra — hệ thống Bretton Woods — chi phối nền kinh tế thế giới gần 30 năm, cho đến khi sụp đổ năm 1971, và các tổ chức của nó đã định hình nền kinh tế thế giới kể từ đó.

2. Thông tin chính

| | |

|—|—|

| Tên | Hội nghị Tiền tệ và Tài chính Liên hợp quốc (Hội nghị Bretton Woods) |

| Thời gian | 1–22 tháng 7 năm 1944 |

| Địa điểm | Khách sạn Mount Washington, Bretton Woods, New Hampshire, Hoa Kỳ |

| Đại biểu | 730 đại biểu từ 44 quốc gia Đồng minh |

| Nhân vật chính | Harry Dexter White (Mỹ); John Maynard Keynes (Anh) |

| Tổ chức thành lập | Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF); Ngân hàng Quốc tế về Tái thiết và Phát triển (Ngân hàng Thế giới) |

| Hệ thống tỷ giá | Tỷ giá cố định; tiền tệ gắn với đô la Mỹ; đô la đổi được sang vàng ở mức 35 đô la/ounce |

| Hiệp định ký | 22 tháng 7 năm 1944 |

| Hệ thống vận hành | 1945–1971 (sụp đổ với Cú sốc Nixon, 15 tháng 8 năm 1971) |

| Di sản | IMF và Ngân hàng Thế giới vẫn hoạt động; đô la Mỹ là tiền tệ dự trữ của thế giới |

3. Nguồn gốc và bối cảnh

Bài học từ những năm 1930

Hội nghị Bretton Woods ra đời, trên hết, từ kinh nghiệm những năm 1930, và kinh nghiệm đó, theo lời các đại biểu, là “bài học không được lặp lại”. Đại suy thoái, bắt đầu năm 1929, đã phá hủy nền kinh tế thế giới, và phản ứng của các cường quốc — phá giá cạnh tranh, trong đó mỗi quốc gia phá giá tiền tệ để xuất khẩu rẻ hơn, và tăng thuế quan, trong đó mỗi quốc gia chặn hàng hóa của nước khác — đã làm Đại suy thoái tồi tệ hơn, và theo quan điểm của nhiều người, góp phần dẫn tới chiến tranh.

Hàng người xếp hàng nhận bánh mì thời Đại suy thoái

Bản vị vàng, chi phối nền kinh tế thế giới trước năm 1914, đã sụp đổ, và thế giới, trong những năm 1930, không có hệ thống tiền tệ nào. Các đại biểu tại Bretton Woods, chủ yếu, là những người đã sống qua Đại suy thoái, và quyết tâm rằng thế giới sau chiến tranh nên có hệ thống tiền tệ — hệ thống tỷ giá ổn định, hợp tác quốc tế, và các tổ chức ngăn chặn sai lầm những năm 1930 lặp lại.

Hội nghị, cuối cùng, là nỗ lực học hỏi từ quá khứ, và xây dựng tương lai tốt đẹp hơn.

Hoạch định cho hòa bình

Việc hoạch định cho Bretton Woods bắt đầu từ lâu trước hội nghị, và bắt đầu, chủ yếu, tại Bộ Tài chính Hoa Kỳ, nơi Harry Dexter White đã làm việc, từ năm 1941, về kế hoạch cho hệ thống tiền tệ sau chiến tranh.

Kế hoạch của White, về bản chất, là kế hoạch cho thế giới do Mỹ lãnh đạo: nó đề xuất quỹ quốc tế, cho vay tiền cho các quốc gia gặp khó khăn, và ngân hàng quốc tế, cho vay tiền tái thiết, và nó đề xuất đô la nên là trung tâm của hệ thống.

Tại Anh, John Maynard Keynes đã làm việc, từ năm 1941, về kế hoạch đối thủ, đề xuất liên minh thanh toán quốc tế, với tiền tệ quốc tế mới — “bancor” — và về bản chất, là kế hoạch cho thế giới bình đẳng hơn, trong đó gánh nặng điều chỉnh sẽ rơi vào các quốc gia chủ nợ cũng như các quốc gia con nợ.

Hai kế hoạch, theo lời một sử gia, là “hai kế hoạch vĩ đại của chiến tranh”, và hội nghị tại Bretton Woods, cuối cùng, là nơi chúng được, sau ba tuần mặc cả gay gắt, hòa giải — có lợi cho White.

Hiến chương Đại Tây Dương

Hiến chương Đại Tây Dương, do Tổng thống Franklin Roosevelt và Thủ tướng Winston Churchill ký tháng 8 năm 1941, xứng đáng được nhắc tới, vì đó là tuyên bố đầu tiên về các nguyên tắc mà thế giới sau chiến tranh sẽ được xây dựng, và vì đó, theo lời một sử gia, là “nền tảng của Bretton Woods”.

Hiến chương hứa, trong số những điều khác, rằng Đồng minh sẽ tìm kiếm “sự hợp tác đầy đủ nhất giữa mọi quốc gia trong lĩnh vực kinh tế, với mục tiêu đảm bảo, cho tất cả, tiêu chuẩn lao động được cải thiện, tiến bộ kinh tế và an sinh xã hội”, và theo quan điểm của các đại biểu tại Bretton Woods, đó là lời hứa mà hội nghị được triệu tập để thực hiện.

Hiến chương, cuối cùng, là tuyên bố ý định, và Bretton Woods là nỗ lực mang lại thực chất cho nó: xây dựng các tổ chức, và viết ra các quy tắc, để biến lời hứa thành hiện thực. Hiến chương Đại Tây Dương, vì lý do đó, là điểm khởi đầu của câu chuyện Bretton Woods, và là lý do hội nghị được nhớ, không chỉ như hội nghị kinh tế, mà như một phần của câu chuyện lớn hơn về chiến tranh và hòa bình tiếp theo.

4. Các cường quốc chính và người tham gia

Hoa Kỳ và White

Hoa Kỳ, đến năm 1944, là cường quốc chi phối trong nền kinh tế thế giới, và phái đoàn của nó, do Bộ trưởng Tài chính Henry Morgenthau Jr. và phó của ông, Harry Dexter White, dẫn đầu, là phái đoàn lớn nhất và mạnh nhất tại hội nghị.

Quan chức Bộ Tài chính Hoa Kỳ những năm 1940

Hoa Kỳ nắm giữ, đến cuối chiến tranh, khoảng hai phần ba vàng của thế giới, và nó, theo lời một sử gia, là “quốc gia duy nhất có thể cho vay tiền với quy mô mà thế giới sau chiến tranh sẽ cần”.

Kế hoạch của White, về bản chất, là kế hoạch phản ánh thực tế này: nó đề xuất quỹ và ngân hàng do Hoa Kỳ chi phối, và hệ thống mà đô la là trung tâm, và theo quan điểm của những người chỉ trích, đó là kế hoạch cho bá quyền Mỹ.

Bản thân White, theo mọi lời kể, là người xuất sắc và khó tính, quan chức Bộ Tài chính mà, theo lời một đồng nghiệp, có “trí óc như bẫy thép”, và quyết tâm hội nghị phải đạt kết quả mà Hoa Kỳ muốn. Ông thành công, chủ yếu, và hội nghị, cuối cùng, là thắng lợi của ông.

Anh và Keynes

Anh, đến năm 1944, là quốc gia con nợ, và phái đoàn của nó, do John Maynard Keynes dẫn đầu, theo lời một sử gia, “đang chiến đấu trận hậu vệ”. Keynes, theo bất kỳ thước đo nào, là nhà kinh tế nổi tiếng nhất thế giới, và kế hoạch của ông cho hệ thống tiền tệ sau chiến tranh — Liên minh Thanh toán Quốc tế, với tiền tệ mới, bancor — theo quan điểm của nhiều người, là kế hoạch giàu trí tưởng tượng và công bằng hơn trong hai kế hoạch.

Nó đề xuất gánh nặng điều chỉnh nên rơi, không chỉ vào các quốc gia con nợ, sẽ bị buộc giảm phát, mà vào các quốc gia chủ nợ, sẽ bị buộc cho vay hoặc chi tiêu. Tuy nhiên, kế hoạch không thể chấp nhận được đối với Hoa Kỳ, quốc gia, đến năm 1944, là quốc gia chủ nợ lớn, và không có ý định chấp nhận hệ thống trừng phạt nó vì thành công của mình.

Keynes đấu tranh cho kế hoạch của mình, trong ba tuần hội nghị, với mọi sự xuất sắc và quyến rũ mà ông có, và ông thua, chủ yếu, mặc dù ông thắng, theo lời một sử gia, “cuộc tranh luận, nếu không phải cuộc bỏ phiếu”. Hội nghị, đối với Keynes, là thất bại, và ông biết vậy: ông mất năm 1946, người thất vọng.

Liên minh Thanh toán

Liên minh Thanh toán Quốc tế mà Keynes đề xuất xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì đó, theo quan điểm của nhiều nhà kinh tế, là cơ hội lớn bị mất của Bretton Woods, và vì đó, tới ngày nay, là chủ đề tranh luận.

Liên minh Thanh toán, về bản chất, sẽ là ngân hàng trung ương cho thế giới: nó sẽ phát hành tiền tệ quốc tế mới, bancor, và nó sẽ yêu cầu các quốc gia chủ nợ — trên hết Hoa Kỳ — cho vay thặng dư của họ cho các quốc gia con nợ, hoặc chi tiêu chúng, hoặc thấy chúng bị đánh thuế.

Kế hoạch, theo quan điểm của những người ủng hộ, là kế hoạch cho thế giới bình đẳng hơn, trong đó gánh nặng điều chỉnh sẽ được chia sẻ, và trong đó sai lầm những năm 1930 — giảm phát, phá giá, chính sách bần cùng hóa láng giềng — sẽ không lặp lại.

Theo quan điểm của những người phản đối, đó là kế hoạch không khả thi, và sẽ trừng phạt Hoa Kỳ vì thành công của mình. Kế hoạch bị bác bỏ, và bancor không bao giờ được phát hành, nhưng ý tưởng chưa bao giờ chết: nó đã được hồi sinh, nhiều lần, trong những thập kỷ sau đó, bất cứ khi nào nền kinh tế thế giới khủng hoảng, và nó vẫn, tới ngày nay, là “giả sử” lớn của Bretton Woods.

5. Hội nghị

Khách sạn Mount Washington

Hội nghị được tổ chức tại Khách sạn Mount Washington, khách sạn lớn, biệt lập tại Dãy núi White ở New Hampshire, và lựa chọn địa điểm, tự nó, là một phần câu chuyện. Khách sạn, theo lời một đại biểu, là “nơi các đại biểu có thể làm việc không bị xao nhãng”, và nó được chọn, một phần, vì xa Washington, và xa báo chí, và vì đủ lớn để chứa 730 đại biểu và nhân viên của họ.

Các đại biểu tới ngày 1 tháng 7 năm 1944, và ở lại ba tuần, trong khách sạn mà, theo tiêu chuẩn của nước Mỹ thời chiến, là nơi xa hoa: nó có phòng ăn, phòng khiêu vũ, và sân golf, và theo lời một đại biểu, là “thế giới nhỏ của riêng nó”.

Hội nghị, cuối cùng, là thành tựu tổ chức đáng chú ý: 730 đại biểu, từ 44 quốc gia, trong một khách sạn, trong ba tuần, giữa chiến tranh, và nó tạo ra, trong ba tuần đó, các tổ chức sẽ chi phối nền kinh tế thế giới trong 30 năm tiếp theo.

Ba tuần đàm phán

Các cuộc đàm phán tại Bretton Woods kéo dài ba tuần, và chúng, theo lời một đại biểu, “gay gắt, và đôi khi cay đắng”. Các đại biểu làm việc trong các ủy ban, tiểu ban, và cuộc họp không chính thức, và họ tranh luận, trên hết, về hai kế hoạch đối thủ: kế hoạch của White và kế hoạch của Keynes.

Người Mỹ, những người nắm giữ vàng và cuối cùng sẽ cung cấp tiền, quyết tâm hệ thống nên được xây quanh đô la, và người Anh, đến năm 1944, là quốc gia con nợ, quyết tâm hệ thống không nên trừng phạt các con nợ.

Các cuộc đàm phán, cuối cùng, là thỏa hiệp, nhưng là thỏa hiệp có lợi cho người Mỹ: kế hoạch của White, chủ yếu, thắng thế, và kế hoạch của Keynes, chủ yếu, bị bác bỏ. Các hiệp định được ký ngày 22 tháng 7 năm 1944, và các đại biểu trở về nhà, theo lời một trong số họ, “mệt mỏi, nhưng hài lòng rằng họ đã làm điều gì đó sẽ tồn tại”.

730 đại biểu

730 đại biểu tham dự Bretton Woods xứng đáng được nhắc tới, vì họ, tự chúng, là hội nghị đáng chú ý, và vì họ đại diện, theo lời một sử gia, “thế giới như nó vào năm 1944”. Các đại biểu tới từ 44 quốc gia Đồng minh, từ các cường quốc — Hoa Kỳ, Anh, Liên Xô và Trung Quốc — và từ các quốc gia nhỏ, từ Mỹ Latinh, Trung Đông và châu Á.

Phái đoàn Liên Xô, do Mikhail Stepanov dẫn đầu, theo lời một đại biểu, “im lặng và cảnh giác”, và nó ký các hiệp định nhưng không bao giờ phê chuẩn chúng, nên Liên Xô cuối cùng không bao giờ gia nhập IMF hay Ngân hàng Thế giới.

Phái đoàn Trung Quốc, theo lời một đại biểu khác, “háo hức và hy vọng”, và cuối cùng là một trong những thành viên sáng lập. 730 đại biểu, cuối cùng, là những người xây dựng thế giới sau chiến tranh, và tên của họ, phần lớn, bị lãng quên, nhưng công việc của họ — IMF và Ngân hàng Thế giới — tồn tại.

6. Các quyết định chính

Quỹ Tiền tệ Quốc tế

Tổ chức đầu tiên trong hai tổ chức được tạo ra tại Bretton Woods là Quỹ Tiền tệ Quốc tế, IMF, và mục đích của nó, theo lời Điều lệ, là “thúc đẩy hợp tác tiền tệ quốc tế, tạo điều kiện mở rộng và tăng trưởng cân bằng của thương mại quốc tế, và thúc đẩy ổn định tỷ giá”.

IMF, về bản chất, là quỹ mà các quốc gia thành viên đóng góp, tỷ lệ với quy mô nền kinh tế của họ, và từ đó họ có thể vay, trong thời kỳ khó khăn, để hỗ trợ tiền tệ của mình.

Trụ sở Ngân hàng Thế giới tại Washington

IMF, theo quan điểm của những người sáng lập, là tổ chức sẽ ngăn chặn sai lầm những năm 1930: nó sẽ ngăn phá giá cạnh tranh, nó sẽ cung cấp khoản vay ngắn hạn cho các quốc gia gặp khó khăn, và nó, theo lời một đại biểu, “sẽ là người cho vay cuối cùng của thế giới”.

IMF bắt đầu hoạt động năm 1947, và kể từ đó, đã phát triển từ 44 thành viên lên gần 200, và nó, theo lời một sử gia, “trở thành tổ chức quan trọng nhất trong nền kinh tế thế giới”.

Ngân hàng Thế giới

Tổ chức thứ hai trong hai tổ chức được tạo ra tại Bretton Woods là Ngân hàng Quốc tế về Tái thiết và Phát triển, IBRD, được biết đến nhiều hơn với tên Ngân hàng Thế giới, và mục đích của nó, theo lời Điều lệ, là “hỗ trợ tái thiết và phát triển lãnh thổ của các thành viên bằng cách tạo điều kiện đầu tư vốn cho mục đích sản xuất”.

Ngân hàng Thế giới, về bản chất, là ngân hàng cho vay tiền, dài hạn, cho tái thiết và phát triển, và nó, ban đầu, dự định cho vay các quốc gia châu Âu, vốn bị chiến tranh tàn phá.

Ngân hàng Thế giới bắt đầu hoạt động năm 1946, và khoản vay đầu tiên của nó, 250 triệu đô la, được thực hiện cho Pháp, năm 1947, để tái thiết. Ngân hàng Thế giới, kể từ đó, đã phát triển từ ngân hàng tái thiết châu Âu thành ngân hàng phát triển thế giới, và nó, theo lời một sử gia, “trở thành nguồn tài chính quan trọng nhất cho thế giới đang phát triển”.

Đô la và vàng

Quyết định gắn tiền tệ thế giới với đô la Mỹ, và đô la với vàng ở mức 35 đô la một ounce, xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì đó là quyết định trung tâm của Bretton Woods, và vì đó là quyết định khiến đô la trở thành trung tâm nền kinh tế thế giới.

Theo hệ thống Bretton Woods, mỗi quốc gia thành viên cố định giá trị tiền tệ của mình theo vàng hoặc theo đô la, và cam kết duy trì giá trị đó, trong biên độ hẹp, bằng cách mua và bán tiền tệ của mình trên thị trường ngoại hối.

Hoa Kỳ, về phần mình, cam kết đổi đô la thành vàng, ở mức 35 đô la một ounce, theo yêu cầu, cho ngân hàng trung ương các quốc gia khác. Hệ thống, theo quan điểm của những người sáng lập, là thỏa hiệp giữa bản vị vàng, vốn quá cứng nhắc, và tỷ giá thả nổi những năm 1930, vốn quá bất ổn.

Cuối cùng, đó là hệ thống hoạt động, gần 30 năm, và khiến đô la, theo lời một sử gia, “tốt như vàng”.

7. Kết quả và các tổ chức

Tỷ giá hối đoái cố định

Hệ thống tỷ giá hối đoái cố định mà Bretton Woods tạo ra, theo lời một sử gia, là “hệ thống tiền tệ thành công nhất trong lịch sử”, và nó xứng đáng được xem xét kỹ hơn. Theo hệ thống, tỷ giá hối đoái của thế giới được cố định, và chúng chỉ có thể thay đổi với sự đồng ý của IMF, và chỉ trong trường hợp “mất cân bằng cơ bản” trong cán cân thanh toán của quốc gia.

Hệ thống mang lại cho thế giới, lần đầu tiên trong thế kỷ 20, giai đoạn ổn định tỷ giá, và theo quan điểm của những người ủng hộ, đó là lý do cho sự mở rộng kinh tế vĩ đại những năm 1950 và 1960, “thời kỳ hoàng kim” của thế giới sau chiến tranh.

Tuy nhiên, hệ thống không thiếu người chỉ trích: theo quan điểm của một số nhà kinh tế, nó quá cứng nhắc, và theo quan điểm của người khác, nó đặt quá nhiều quyền lực vào tay Hoa Kỳ, quốc gia, cuối cùng, là quốc gia duy nhất có thể, trên thực tế, thay đổi hệ thống.

Hệ thống tồn tại, cuối cùng, gần 30 năm, và sụp đổ, năm 1971, khi Hoa Kỳ không còn có thể thực hiện cam kết đổi đô la thành vàng.

Trật tự kinh tế sau chiến tranh

Hội nghị Bretton Woods, cuối cùng, chỉ là hội nghị đầu tiên trong ba hội nghị xây dựng trật tự kinh tế sau chiến tranh, và nó xứng đáng được xem trong bối cảnh đó. Hội nghị thứ hai là hội nghị tại Dumbarton Oaks, năm 1944, thành lập Liên hợp quốc, và hội nghị thứ ba là hội nghị tại Havana, năm 1947–48, dự định thành lập Tổ chức Thương mại Quốc tế, nhưng cuối cùng, chỉ tạo ra Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại, GATT, trở thành, năm 1995, Tổ chức Thương mại Thế giới.

Cùng nhau, IMF, Ngân hàng Thế giới, Liên hợp quốc và GATT — và sau đó là WTO — tạo thành trật tự kinh tế sau chiến tranh, hệ thống các tổ chức mà, theo lời một sử gia, là “nỗ lực tham vọng nhất trong lịch sử để chi phối nền kinh tế thế giới bằng quy tắc thay vì quyền lực”.

Hệ thống, cuối cùng, là thành công, và theo quan điểm của nhiều người, đó là lý do thế giới sau chiến tranh không lặp lại sai lầm những năm 1930.

Mối liên hệ với GATT

Mối liên hệ giữa Bretton Woods và GATT xứng đáng được nhắc tới, vì nó thường bị quên, và vì đó là lý do trật tự kinh tế sau chiến tranh, cuối cùng, là hệ thống hoàn chỉnh. GATT, Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại, được ký năm 1947, và về bản chất, là đối tác thương mại của Bretton Woods: giống như Bretton Woods đã tạo ra các tổ chức để chi phối tiền tệ, GATT tạo ra các quy tắc để chi phối thương mại, và cả hai, cùng nhau, dự định ngăn chặn sai lầm những năm 1930 — phá giá cạnh tranh và chiến tranh thuế quan — lặp lại.

GATT, theo lời một sử gia, là “chân thứ ba của hệ thống Bretton Woods”, và nó trở thành, năm 1995, Tổ chức Thương mại Thế giới, WTO. GATT và WTO, cuối cùng, là lý do nền kinh tế thế giới sau chiến tranh, theo lời một nhà kinh tế, là “mở nhất và thịnh vượng nhất trong lịch sử”, và chúng, vì lý do đó, là một phần di sản của Bretton Woods.

8. Hệ thống trong thực tế

Những năm hoàng kim

Hệ thống Bretton Woods hoạt động, trong những năm 1950 và 1960, tốt hơn những người sáng lập dám hy vọng, và giai đoạn được nhớ, theo lời một sử gia, là “thời kỳ hoàng kim của chủ nghĩa tư bản”.

Nền kinh tế thế giới tăng trưởng, trong những năm đó, nhanh hơn bao giờ hết, và nhanh hơn kể từ đó; thương mại quốc tế mở rộng, thất nghiệp giảm, và mức sống tăng, tại châu Âu, Mỹ và Nhật Bản.

Tỷ giá cố định mang lại cho doanh nghiệp sự tự tin để đầu tư và giao thương, IMF cung cấp các khoản vay giữ hệ thống hoạt động, và Ngân hàng Thế giới cung cấp tài chính cho tái thiết và phát triển.

Hệ thống, theo quan điểm của những người ủng hộ, là lý do cho sự thịnh vượng, và theo quan điểm của những người chỉ trích, là hệ thống hoạt động vì điều kiện thuận lợi — vì Hoa Kỳ mạnh, vì châu Âu đang tái thiết, và vì thế giới, chủ yếu, hòa bình.

Những năm hoàng kim, cuối cùng, là sự minh chứng cho Bretton Woods, và chúng là lý do hội nghị được nhớ như thành công.

Căng thẳng và sụp đổ

Hệ thống Bretton Woods bắt đầu, trong những năm 1960, chịu căng thẳng, và căng thẳng, cuối cùng, là chí mạng. Hoa Kỳ, vốn, trong những năm 1940 và 1950, thặng dư, bắt đầu, trong những năm 1960, thâm hụt, khi chi tiền cho Chiến tranh Việt Nam và Great Society, và in đô la để trả cho chúng. Đô la chất đống trong ngân hàng trung ương châu Âu và Nhật Bản, và những người nắm giữ đô la bắt đầu, cuối những năm 1960, yêu cầu vàng, ở mức 35 đô la một ounce, như Hoa Kỳ đã hứa.

Hoa Kỳ không có đủ vàng để thực hiện lời hứa, và ngày 15 tháng 8 năm 1971, Tổng thống Richard Nixon tuyên bố Hoa Kỳ sẽ không còn đổi đô la thành vàng — “Cú sốc Nixon” — và hệ thống Bretton Woods, theo lời một sử gia, “chết vào ngày đó”.

Tỷ giá cố định bị bãi bỏ, năm 1973, thay bằng tỷ giá thả nổi, và hệ thống mà Bretton Woods đã tạo ra, cuối cùng, được thay thế bằng hệ thống mà chúng ta sống với ngày nay.

Cú sốc Nixon

Cú sốc Nixon ngày 15 tháng 8 năm 1971 xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì đó là thời điểm hệ thống Bretton Woods kết thúc, và vì đó, theo lời một sử gia, là “quyết định kinh tế quan trọng nhất của thế kỷ 20”.

Tổng thống Nixon tuyên bố, trên truyền hình, rằng Hoa Kỳ sẽ “tạm thời” đình chỉ khả năng đổi đô la thành vàng, và sẽ áp thuế bổ sung 10% đối với hàng nhập khẩu, và sẽ đóng băng lương và giá cả.

Tuyên bố, theo lời một người quan sát, là “cú sốc”, vì nó được đưa ra không báo trước, và vì nó chấm dứt, trong một buổi tối, hệ thống đã chi phối nền kinh tế thế giới gần 30 năm.

Việc đình chỉ “tạm thời”, cuối cùng, là vĩnh viễn: Hoa Kỳ không bao giờ nối lại khả năng đổi đô la thành vàng, và tỷ giá cố định, năm 1973, bị bãi bỏ. Cú sốc Nixon, cuối cùng, là lý do hệ thống Bretton Woods được nhớ, không chỉ như thành công, mà như hệ thống mà, theo lời một sử gia, “chứa hạt giống tự hủy diệt”.

9. Di sản

IMF và Ngân hàng Thế giới ngày nay

IMF và Ngân hàng Thế giới, hai tổ chức được tạo ra tại Bretton Woods, vẫn còn với chúng ta, và chúng, theo lời một sử gia, là “di sản bền vững nhất của hội nghị”. IMF, kể từ năm 1947, đã phát triển từ 44 thành viên lên gần 200, và nó, theo lời lịch sử của chính nó, “trở thành tổ chức trung tâm của hệ thống tiền tệ quốc tế”.

Ngân hàng Thế giới, kể từ năm 1946, đã phát triển từ ngân hàng tái thiết châu Âu thành ngân hàng phát triển thế giới, và nó, theo lời lịch sử của chính nó, “đã cho vay hơn một nghìn tỷ đô la cho phát triển”.

Hai tổ chức, theo quan điểm của những người ủng hộ, là lực lượng tốt: chúng cung cấp tài chính giữ nền kinh tế thế giới hoạt động, và chúng cung cấp lời khuyên giúp các quốc gia phát triển.

Theo quan điểm của những người chỉ trích, chúng là lực lượng cho bá quyền Mỹ, và là nguồn của “điều kiện” — các điều kiện gắn với khoản vay của chúng — mà, theo quan điểm của nhiều người tại thế giới đang phát triển, gây hại nhiều hơn lợi.

Tranh luận tiếp tục, và theo quan điểm của nhiều người, đó là tranh luận quan trọng nhất về di sản của Bretton Woods.

Vai trò của đô la

Vai trò của đô la như tiền tệ dự trữ của thế giới, theo lời một sử gia, là “di sản quan trọng nhất của Bretton Woods”, và nó xứng đáng được xem xét kỹ hơn. Đô la trở thành, tại Bretton Woods, trung tâm của nền kinh tế thế giới, và nó vẫn là trung tâm kể từ đó: trong những năm 2020, đó là tiền tệ mà hầu hết thương mại thế giới được lập hóa đơn, mà hầu hết dự trữ thế giới được giữ, và mà hầu hết nợ thế giới được tính.

Vai trò của đô la, theo quan điểm của Hoa Kỳ, là nguồn lợi thế lớn: nó cho phép Hoa Kỳ vay rẻ, thâm hụt, và áp đặt trừng phạt đối với kẻ thù. Theo quan điểm của người khác, đó là nguồn bất ổn: nó có nghĩa nền kinh tế thế giới phụ thuộc vào chính sách của một quốc gia duy nhất, và khủng hoảng tại Hoa Kỳ trở thành, theo lời một nhà kinh tế, “khủng hoảng cho thế giới”.

Vai trò của đô la, cuối cùng, là lý do Bretton Woods vẫn được nghiên cứu, và lý do di sản của nó vẫn bị tranh luận, 80 năm sau hội nghị.

Bretton Woods II?

Ý tưởng về “Bretton Woods II” — hội nghị mới, để thiết kế lại hệ thống tiền tệ thế giới, như Bretton Woods đã làm năm 1944 — xứng đáng được nhắc tới, vì nó đã được đề xuất, nhiều lần, trong những thập kỷ kể từ năm 1971, và vì đó, tới ngày nay, là chủ đề tranh luận. Ý tưởng được đề xuất, sau khủng hoảng tài chính năm 2008, bởi lãnh đạo Pháp và Trung Quốc, và nó được đề xuất, lần nữa, sau khủng hoảng những năm 2020, bởi các nhà kinh tế lập luận rằng nền kinh tế thế giới cần, theo lời một trong số họ, “Bretton Woods mới”. Ý tưởng, cuối cùng, chưa bao giờ được hiện thực hóa: thế giới, theo lời một sử gia, “không có hứng thú với Bretton Woods mới”, và hệ thống mà chúng ta sống với ngày nay — tỷ giá thả nổi, hệ thống lấy đô la làm trung tâm, và IMF và Ngân hàng Thế giới — theo lời một sử gia khác, là “hệ thống mà Bretton Woods để lại”. Ý tưởng về Bretton Woods II vẫn, tuy nhiên, là lời nhắc rằng hội nghị năm 1944 vẫn, trong tâm trí các nhà kinh tế và hoạch định chính sách, là mô hình cho cách nền kinh tế thế giới nên được quản lý.

10. Đánh giá

Thành công

Thành công của Bretton Woods, theo quan điểm của hầu hết sử gia, đáng kể, và chúng xứng đáng được nêu rõ. Hội nghị tạo ra hai tổ chức — IMF và Ngân hàng Thế giới — đã tồn tại 80 năm, và đã, theo lời một sử gia, “làm nhiều cho nền kinh tế thế giới hơn bất kỳ tổ chức nào khác trong lịch sử”.

Nó tạo ra hệ thống tỷ giá cố định mang lại cho thế giới, gần 30 năm, giai đoạn ổn định và thịnh vượng, và nó tạo ra, theo lời một sử gia khác, “khuôn khổ mà trong đó sự mở rộng kinh tế lớn nhất trong lịch sử diễn ra”.

Hội nghị, cuối cùng, là thành công, và là thành công vì nó học hỏi từ sai lầm những năm 1930, và vì nó xây dựng, theo lời một đại biểu, “các tổ chức sẽ tồn tại”. Thành công của Bretton Woods, vì lý do đó, là lý do hội nghị được nhớ, và lý do nó được nghiên cứu, như mô hình hợp tác quốc tế.

Chỉ trích

Chỉ trích về Bretton Woods, theo quan điểm của nhiều người, đáng kể như thành công của nó, và chúng xứng đáng được nêu rõ. Hội nghị, theo quan điểm của những người chỉ trích, là hội nghị có lợi cho Hoa Kỳ, và tạo ra hệ thống mà đô la là trung tâm và Hoa Kỳ là bá chủ.

Theo quan điểm của người khác, đó là hội nghị bỏ qua thế giới đang phát triển, và tạo ra các tổ chức — IMF và Ngân hàng Thế giới — trong đó phiếu bầu được cân theo quy mô nền kinh tế, và trong đó thế giới đang phát triển, theo lời một người chỉ trích, “không có tiếng nói”.

Theo quan điểm của những người khác, đó là hội nghị tạo ra hệ thống, cuối cùng, không bền vững, vì nó phụ thuộc vào việc Hoa Kỳ thực hiện cam kết đổi đô la thành vàng, và vì Hoa Kỳ, cuối cùng, không thể thực hiện nó.

Các chỉ trích, cuối cùng, là một phần di sản của Bretton Woods, và chúng là lý do hội nghị vẫn bị tranh luận, 80 năm sau khi tổ chức.

Tiếng nói của thế giới đang phát triển

Chỉ trích rằng Bretton Woods bỏ qua thế giới đang phát triển xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì đó là chỉ trích, trong những thập kỷ sau đó, dai dẳng nhất, và vì đó là chỉ trích, theo quan điểm của nhiều người, có sức mạnh nhất.

IMF và Ngân hàng Thế giới, tại Bretton Woods, được thiết kế bởi các cường quốc, và quản trị của chúng, theo lời một sử gia, “được thiết kế bởi người giàu, cho người giàu”. Phiếu bầu trong IMF và Ngân hàng Thế giới được cân theo quy mô nền kinh tế, nghĩa là Hoa Kỳ, với khoảng 16% phiếu bầu, có quyền phủ quyết, và thế giới đang phát triển, với đại đa số dân số thế giới, có, theo lời một người chỉ trích, “thiểu số phiếu bầu”.

Chỉ trích đã dẫn tới, trong những thập kỷ sau đó, kêu gọi cải cách, và tạo ra các tổ chức mới — trong số đó có Ngân hàng Phát triển Mới, do các quốc gia BRICS thành lập năm 2014 — mà, theo lời những người sáng lập, là “lựa chọn thay thế Bretton Woods”.

Chỉ trích vẫn, tới ngày nay, chưa được giải quyết, và đó là lý do di sản của Bretton Woods vẫn, theo quan điểm của nhiều người, chưa hoàn chỉnh.

11. Câu hỏi thường gặp

Hội nghị Bretton Woods là gì?

Hội nghị Tiền tệ và Tài chính Liên hợp quốc, tổ chức từ ngày 1 đến 22 tháng 7 năm 1944 tại Khách sạn Mount Washington ở Bretton Woods, New Hampshire, nơi 730 đại biểu từ 44 quốc gia Đồng minh thành lập IMF và Ngân hàng Thế giới và thiết lập hệ thống tỷ giá cố định sau chiến tranh.

Bretton Woods đã tạo ra tổ chức nào?

Hai tổ chức: Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), để thúc đẩy hợp tác tiền tệ và cho vay các quốc gia gặp khó khăn, và Ngân hàng Quốc tế về Tái thiết và Phát triển (IBRD), Ngân hàng Thế giới, để cho vay tái thiết và phát triển. Cả hai vẫn tồn tại ngày nay, với gần 200 thành viên.

White và Keynes là ai?

Harry Dexter White, thuộc Bộ Tài chính Hoa Kỳ, và John Maynard Keynes, nhà kinh tế học người Anh, là hai người mà các kế hoạch đối thủ của họ cho hệ thống tiền tệ sau chiến tranh chi phối hội nghị. Kế hoạch của White, chủ yếu, thắng thế, và hệ thống được xây quanh đô la Mỹ.

Hệ thống Bretton Woods là gì?

Hệ thống tỷ giá hối đoái cố định, trong đó tiền tệ thế giới được gắn với đô la Mỹ, và đô la được gắn với vàng ở mức 35 đô la một ounce. Nó chi phối nền kinh tế thế giới từ năm 1945 cho đến khi sụp đổ năm 1971, khi Tổng thống Nixon chấm dứt khả năng đổi đô la thành vàng.

Vì sao hệ thống Bretton Woods sụp đổ?

Vì Hoa Kỳ, trong những năm 1960, thâm hụt lớn, in đô la để trả cho Chiến tranh Việt Nam và Great Society, và không còn đủ vàng để thực hiện lời hứa đổi đô la thành vàng ở mức 35 đô la một ounce. Ngày 15 tháng 8 năm 1971, Tổng thống Nixon đình chỉ khả năng đổi — “Cú sốc Nixon” — và tỷ giá cố định bị bãi bỏ năm 1973.

Di sản của Bretton Woods là gì?

IMF và Ngân hàng Thế giới, vẫn hoạt động ngày nay, và vai trò của đô la Mỹ như tiền tệ dự trữ của thế giới. Hội nghị được nhớ như hội nghị kinh tế quốc tế quan trọng nhất của thế kỷ 20, và như thời điểm Hoa Kỳ tiếp quản lãnh đạo nền kinh tế thế giới.

12. Nguồn

Wikipedia, “Bretton Woods Conference” và “Bretton Woods system” — ngày tháng, đại biểu, các định chế và sự sụp đổ.
Encyclopædia Britannica, “Bretton Woods Conference” — hội nghị và di sản của nó.
Benn Steil, The Battle of Bretton Woods: John Maynard Keynes, Harry Dexter White, and the Making of a New World Order (Princeton University Press, 2013) — lịch sử tiêu chuẩn về hội nghị.
Barry Eichengreen, Globalizing Capital: A History of the International Monetary System (Princeton University Press, 2008) — hệ thống tiền tệ và sự sụp đổ của nó.
International Monetary Fund, “The IMF at a Glance” và “Bretton Woods” — các định chế và lịch sử của chúng.
World Bank, “History” — IBRD và các khoản vay đầu tiên.
Robert Skidelsky, John Maynard Keynes: Fighting for Freedom, 1937–1946 (Macmillan, 2000) — Keynes và Liên minh Thanh toán bù trừ (Clearing Union).