Cuộc oanh tạc Blitz

Trận đánh · Tháng 11 10, 2026 · dinhbaochau

Table of Contents

1. Mở đầu

Cuộc oanh tạc Blitz, từ ngày 7 tháng 9 năm 1940 đến 11 tháng 5 năm 1941, là chiến dịch ném bom của Đức chống nước Anh, và là lần đầu tiên một thành phố lớn bị ném bom đêm này qua đêm khác, trong nhiều tháng, nhằm phá vỡ ý chí của một dân tộc.

Tên gọi xuất phát từ từ Đức Blitzkrieg — chiến tranh chớp nhoáng — được người Anh rút gọn thành Blitz, và nó mô tả tám tháng mà Luftwaffe, không quân Đức, ném bom London và các thành phố của Anh, giết khoảng 43.500 dân thường, làm bị thương hơn 100.000 người, và phá hủy hoặc làm hư hại khoảng hai triệu ngôi nhà.

London bị ném bom 57 đêm liên tiếp, từ tháng 9 đến tháng 11 năm 1940, và thành phố cháy, đêm này qua đêm khác, trong vụ hỏa hoạn lớn nhất trong lịch sử của nó kể từ năm 1666. Blitz được nhớ đến như thời khắc nước Anh đứng một mình và không gục ngã.

Người Anh đã dự kiến oanh tạc sẽ gây hoảng loạn và sụp đổ — chính phủ đã lên kế hoạch cho hàng trăm nghìn thương vong — và thay vào đó oanh tạc tạo ra sự chịu đựng ngoan cường, thách thức, được gọi là tinh thần Blitz.

Người dân London trú ẩn trong các ga tàu điện ngầm, trong hầm Anderson trong vườn, và trong hầm nhà, và họ đi làm vào buổi sáng qua đống đổ nát. Luftwaffe, vốn được lệnh buộc Anh đầu hàng, đã thất bại, và tháng 5 năm 1941 các máy bay ném bom được rút về phía đông, cho cuộc xâm lược Liên Xô.

Blitz kết thúc, và nước Anh vẫn chiến đấu.

2. Thông tin chính

| | |

|—|—|

| Ngày | 7/9/1940 – 11/5/1941 |

| Địa điểm | London và các thành phố của Anh |

| Kết quả | Anh thắng; Luftwaffe không phá vỡ tinh thần Anh hay buộc đầu hàng |

| Chỉ huy Anh | Thống chế Không quân Hugh Dowding; Thủ tướng Winston Churchill |

| Chỉ huy Đức | Thống chế Hermann Göring; Thống chế Albert Kesselring; Thống chế Hugo Sperrle |

| Lực lượng Anh | Bộ tư lệnh Tiêm kích (Spitfire và Hurricane); pháo phòng không; khinh khí cầu; Quân đoàn Quan sát viên |

| Lực lượng Đức | Các hạm đội ném bom Luftwaffe; khoảng 2.000 máy bay ném bom lúc đầu |

| Dân thường chết | Khoảng 43.500 người chết; hơn 100.000 bị thương |

| Tổn thất Đức | Khoảng 2.000 máy bay mất |

3. Bối cảnh

Bối cảnh chiến lược

Blitz bắt đầu vì Trận chiến nước Anh đã thất bại. Mùa hè năm 1940, sau khi Pháp thất thủ, Luftwaffe đã cố tiêu diệt Không quân Hoàng gia ban ngày, chuẩn bị cho cuộc xâm lược nước Anh, Chiến dịch Sư tử biển. RAF, dưới quyền Thống chế Không quân Hugh Dowding, đã thắng Trận chiến nước Anh, và cuộc xâm lược bị hoãn rồi hủy.

Tháng 9 năm 1940, Luftwaffe thay đổi chiến lược: thay vì tấn công RAF, nó sẽ tấn công London và các thành phố Anh, với niềm tin — được các phi công mọi nước chia sẻ — rằng ném bom một thành phố lớn sẽ phá vỡ tinh thần người dân và buộc chính phủ đầu hàng.

Cuộc không kích lớn đầu tiên diễn ra ngày 7 tháng 9 năm 1940, khi khoảng 350 máy bay ném bom Đức, được tiêm kích hộ tống, tấn công London ban ngày, và đốt cháy bến tàu cùng khu East End. Cuộc không kích được tiếp nối, đêm đó, bằng tấn công ban đêm, và Blitz bắt đầu.

Kế hoạch của Đức xây dựng trên một lý thuyết chưa bao giờ được kiểm chứng: rằng dân thường, bị ném bom từ trên không, sẽ hoảng loạn, đòi hòa bình, và lật đổ chính phủ. Lý thuyết sai, ở Anh như sau này sẽ sai ở Đức, khi Đồng minh ném bom các thành phố Đức, và ở Nhật, khi Mỹ ném bom các thành phố Nhật.

Người dân London không hoảng loạn: họ thích nghi, trú ẩn, dọn đống đổ nát, và tiếp tục cuộc sống. Chính phủ, dưới quyền Thủ tướng Winston Churchill, người trở thành thủ tướng tháng 5 năm 1940, từ chối cân nhắc đầu hàng, và các bài phát biểu của Churchill — Chúng ta sẽ chiến đấu trên các bãi biển, Chúng ta sẽ không bao giờ đầu hàng — mang lại cho oanh tạc một ý nghĩa mà Luftwaffe không thể phá hủy.

Oanh tạc không chỉ giới hạn ở London: sau những tuần đầu, Luftwaffe tấn công các thành phố công nghiệp và cảng của Anh — Coventry, Birmingham, Liverpool, Manchester, Bristol, Plymouth, Sheffield, Glasgow và các nơi khác — nhằm phá hủy công nghiệp Anh và phá vỡ tinh thần cả nước.

Cuộc không kích nổi tiếng nhất ngoài London là tấn công Coventry, đêm 14-15 tháng 11 năm 1940, khi khoảng 500 máy bay ném bom Đức thả 500 tấn thuốc nổ mạnh và 30.000 bom cháy xuống thành phố, giết khoảng 550 người, phá hủy nhà thờ thời trung cổ, và gây hỏa hoạn cháy nhiều ngày.

Tiếp tế quyết định Cuộc oanh tạc Blitz nhiều hơn bất kỳ mệnh lệnh nào. Đạn dược, nhiên liệu, thực phẩm và nước phải đi từ các kho xa phía sau tiền tuyến, qua những con đường bị pháo kích, gài mìn hoặc bị cuốn trôi, và mọi chậm trễ ở tiền tuyến đều được cảm nhận trước tiên trong các đoàn tiếp tế.

Phía nào giữ cho pháo của mình có đạn và binh lính của mình có ăn sẽ tiếp tục tấn công; phía nào không thể sẽ buộc phải dừng lại, dù kế hoạch của họ tốt đến đâu. Tại Cuộc oanh tạc Blitz, cũng như trong hầu hết các trận đánh thời kỳ này, các sĩ quan hậu cần và lái xe quan trọng không kém các vị tướng, và các bước ngoặt của trận đánh thường có thể truy vết tới một đoàn xe đã đến — hoặc không đến — kịp lúc.

Kế hoạch của hai bên

Không bên nào tại Cuộc oanh tạc Blitz biết về đối phương nhiều như các tư lệnh của họ vẫn giả vờ. Báo cáo đến muộn, mâu thuẫn hoặc đơn giản là sai: tù binh phóng đại, trinh sát chỉ thấy một mảnh của mặt trận, và ảnh chụp từ trên không cho thấy các vị trí đã bị bỏ trống.

Các tư lệnh lấp đầy khoảng trống bằng giả định, và những giả định đó đã quyết định các trận đánh. Lịch sử của Cuộc oanh tạc Blitz đầy những phán đoán như vậy — một sư đoàn địch được tin là đang ở nơi khác, một sườn được cho là an toàn, một sức mạnh bị đánh giá thấp một nửa — và phía nào có giả định gần với sự thật nhất thường chiến thắng, không phải vì tướng của họ thông minh hơn, mà vì thông tin của họ tốt hơn.

Trước giờ nổ súng

Mệnh lệnh tại Cuộc oanh tạc Blitz di chuyển chậm và không đáng tin. Điện thoại dã chiến phụ thuộc vào dây mà pháo kích cắt đứt trong vài phút; radio nặng, tầm ngắn và dễ bị nghe lén; và cuối cùng phần lớn phụ thuộc vào người đưa tin — những người mang mệnh lệnh viết tay vượt qua khoảng đất trống dưới hỏa lực, và đôi khi không bao giờ tới nơi.

Một tiểu đoàn có thể chiến đấu hàng giờ mà không biết các đơn vị bên cạnh đang làm gì, và một sư đoàn có thể chỉ biết về một cuộc đột phá khi đối phương xuất hiện phía sau mình.

Vì vậy trận đánh phải được hiểu như hàng chục trận đánh nhỏ diễn ra trong sự thiếu hiểu biết lẫn nhau một phần, gắn kết bởi một hệ thống chỉ huy luôn chậm hơn diễn biến một bước.

Cuộc chiến rộng lớn hơn

Cuộc chiến rộng lớn hơn đã định hình mọi thứ xảy ra tại Cuộc oanh tạc Blitz. Vào thời điểm giao tranh bắt đầu, cuộc xung đột đã kéo dài nhiều năm, và cả hai bên đều đã rút ra những bài học đắt giá về tiếp tế, hỏa lực và tinh thần.

Các tư lệnh cả hai bên đều biết rằng một trận đánh đơn lẻ hiếm khi quyết định một cuộc chiến, nhưng những trận đánh như thế này quyết định liệu quân đội có thể di chuyển, ăn uống và chiến đấu vào tuần sau hay không. Đối với những người lính chiến đấu ở đây, các tranh luận chiến lược trong sở chỉ huy có rất ít ý nghĩa bên cạnh ngọn đồi tiếp theo, con phố tiếp theo hay đoạn nước tiếp theo. Điều quan trọng là pháo binh có nằm trong tầm bắn hay không, khẩu phần có tới hay không, và đơn vị ở sườn có giữ vững vị trí hay không.

Vì vậy hồ sơ về Cuộc oanh tạc Blitz phải được đọc trên hai cấp độ cùng lúc: như một chương trong một cuộc chiến lớn hơn nhiều, và như trải nghiệm con người về sợ hãi, kiệt sức và chịu đựng mà không bản đồ sở chỉ huy nào có thể nắm bắt.

Địa hình

Blitz diễn ra trên bầu trời nước Anh, và địa hình của nó là địa hình các thành phố Anh: London, thủ đô, trên sông Thames, và các thành phố công nghiệp cùng cảng của vùng Midlands, miền Bắc và miền Tây — Coventry, Birmingham, Liverpool, Manchester, Bristol, Plymouth, Sheffield và Glasgow, trong một chiến dịch mà quân Đức gọi là các cuộc không kích Baedeker — dù tên gọi đó đúng ra thuộc về các cuộc không kích năm 1942, một chiến dịch khác — và người Anh gọi là Blitz.

Các thành phố bị ném bom vì chúng là các trung tâm công nghiệp và cảng biển, và vì Luftwaffe tin rằng ném bom chúng sẽ phá vỡ ý chí chiến đấu của người Anh. London là mục tiêu chính, vì nó là thủ đô, thành phố lớn nhất, và trung tâm chính phủ, tài chính và công nghiệp, và vì bến tàu của nó, trên sông Thames, là cảng mà qua đó lương thực và vật tư của Anh tới.

Các thành phố khác bị nhắm tới vì chúng là trung tâm công nghiệp — Coventry vì nhà máy máy bay và ô tô, Birmingham vì ngành kim loại, Liverpool vì bến tàu — và vì Luftwaffe tin rằng ném bom chúng sẽ phá hủy công nghiệp Anh và phá vỡ tinh thần Anh. Địa hình của Blitz còn gồm chính bầu trời: Luftwaffe bay từ căn cứ tại Pháp và các nước Vùng thấp, qua eo biển Manche, tới Anh, và phòng thủ Anh — các trạm radar trên bờ biển, sân bay tiêm kích ở phía nam, pháo phòng không quanh thành phố — được bố trí để đón chúng.

Eo biển Manche, vốn bảo vệ Anh khỏi xâm lược trong nhiều thế kỷ, không bảo vệ nó khỏi ném bom, nhưng nó cho phòng thủ Anh thời gian phản ứng: radar phát hiện máy bay ném bom khi chúng tập hợp trên bầu trời Pháp, và tiêm kích cùng pháo đã sẵn sàng khi chúng tới.

Vì sao địa hình quan trọng

Mặt đất tại Cuộc oanh tạc Blitz tưởng thưởng cho phía nào nghiên cứu nó. Một sườn đồi, một con sông, một khu rừng hay một ngôi làng đổ nát có thể đáng giá cả một tiểu đoàn, và các tư lệnh đã đi bộ trên mặt đất — hoặc lắng nghe những người đã đi — giành được lợi thế mà không bản đồ nào có thể mang lại.

Giao tranh diễn ra theo mặt đất: tấn công đi tới nơi mặt đất cho phép, phòng thủ được xây nơi mặt đất vững chắc, và những nơi chết chóc nhất trong trận đánh là những nơi mặt đất cho một bên tầm bắn thoáng và bên kia không có chỗ ẩn nấp. Đọc trận đánh mà không có bản đồ là bỏ lỡ một nửa của nó.

Thời tiết và mùa vụ

Thời tiết và mùa vụ là một phần của Cuộc oanh tạc Blitz không kém bất kỳ kế hoạch nào của tướng lĩnh. Mưa biến đường thành bùn và khiến máy bay nằm đất; lạnh làm thương binh đóng băng nơi họ nằm và làm tê ngón tay những người cố nạp đạn; nóng và bụi làm nghẹt động cơ và khiến lính hành quân kiệt sức.

Bóng tối, sương mù và khói che giấu di chuyển nhưng cũng khiến không thể phân biệt bạn với thù, và hơn một đơn vị trong trận đánh này đã bắn vào chính quân mình hoặc hành quân nhầm vị trí vì mặt đất trông khác trong bóng tối.

Các tư lệnh hiểu rõ mặt đất và thời tiết — biết nước sẽ ở đâu, đường sẽ giữ được ở đâu, và một người có thể hành quân bao xa trong một ngày — có lợi thế mà không hỏa lực nào thay thế được.

Vì vậy bản đồ của Cuộc oanh tạc Blitz không chỉ là ghi chép về nơi giao tranh diễn ra, mà còn là lời nhắc rằng địa lý và khí hậu là những tác nhân trong mọi trận đánh, không chỉ là sân khấu của nó.

4. Lực lượng đối đầu

Lực lượng tấn công

Phòng thủ của Anh chống Blitz là Bộ tư lệnh Tiêm kích, dưới quyền Thống chế Không quân Hugh Dowding, cùng lực lượng đã thắng Trận chiến nước Anh, cùng Bộ tư lệnh Phòng không, dưới quyền Tướng Frederick Pile, và các dịch vụ phòng thủ dân sự — Phòng ngừa Không kích, dịch vụ cứu hỏa, dịch vụ xe cứu thương và tình nguyện viên trực hầm trú ẩn.

Spitfire và Hurricane của Bộ tư lệnh Tiêm kích, vốn chiến đấu với Luftwaffe ban ngày, kém hiệu quả hơn vào ban đêm, khi máy bay ném bom tới, và phòng thủ ban đêm phụ thuộc vào pháo phòng không, đèn pha, khinh khí cầu chắn, và từ năm 1941, tiêm kích đêm dẫn đường bằng radar.

Lực lượng tấn công của Đức là các hạm đội ném bom của Luftwaffe, Luftflotte 2 dưới quyền Thống chế Albert Kesselring và Luftflotte 3 dưới quyền Thống chế Hugo Sperrle, đóng tại Pháp và các nước Vùng thấp, với khoảng 2.000 máy bay ném bom lúc đầu Blitz — Heinkel He 111, Dornier Do 17 và Junkers Ju 88 — cùng tiêm kích hộ tống cho các cuộc không kích ban ngày.

Các máy bay ném bom là máy bay ném bom hạng trung, thiết kế cho yểm trợ chiến thuật, không phải ném bom chiến lược, và chúng mang tải trọng bom hạn chế, nhưng chúng đông đảo, phi hành đoàn giàu kinh nghiệm, và có thể tới bất kỳ thành phố nào ở Anh. Điểm yếu của Luftwaffe là không có máy bay ném bom hạng nặng, không có tiêm kích hộ tống tầm xa, và không có cách thay thế máy bay cùng phi hành đoàn mất đi: Blitz khiến Luftwaffe mất khoảng 2.000 máy bay.

Lực lượng phòng thủ và cách đánh

| | Anh | Đức |

|—|—|—|—|

| Tiêm kích | Bộ tư lệnh Tiêm kích: Spitfire và Hurricane (ban ngày); tiêm kích ban đêm từ 1941 | Messerschmitt Bf 109 và Bf 110 (chỉ hộ tống ban ngày) |

| Máy bay ném bom | Không có (trận đánh phòng thủ) | Heinkel He 111, Dornier Do 17, Junkers Ju 88 (khoảng 2.000) |

| Phòng không | Bộ tư lệnh Phòng không: pháo, đèn pha, khinh khí cầu | Pháo phòng không trên bầu trời Pháp và eo biển Manche (phòng thủ) |

| Phòng thủ dân sự | Phòng thủ chống không kích, cứu hỏa, hầm trú ẩn (Anderson, Morrison, tàu điện ngầm) | — |

| Radar | Chain Home và đánh chặn điều khiển từ mặt đất | Chùm tia dẫn đường Knickebein và X-Gerät (bị Anh gây nhiễu) |

Cán cân lực lượng trong Blitz là cán cân giữa tấn công và phòng thủ, và phòng thủ, dù không thể ngăn chặn ném bom, có thể khiến nó tốn kém và hạn chế tác dụng của nó. Các tiêm kích Anh không thể bắn hạ đủ máy bay ném bom vào ban đêm để ngăn các cuộc không kích, nhưng pháo phòng không, đèn pha và khinh khí cầu buộc máy bay ném bom phải bay cao hơn, thả bom kém chính xác hơn, và chấp nhận tổn thất.

Các dịch vụ phòng thủ dân sự — lính cứu hỏa chiến đấu với đám cháy, tài xế xe cứu thương chở người bị thương, các trưởng khu phố hướng dẫn mọi người tới hầm trú ẩn — mới là phòng thủ thực sự của London, và họ đã cứu nhiều mạng sống hơn pháo.

Blitz là trận đánh giữa một lực lượng ném bom và một thành phố, và cuối cùng thành phố đã thắng.

Vũ khí dùng tại Cuộc oanh tạc Blitz đã định hình giao tranh theo những cách mà những người lính mang chúng hiểu rõ hơn các tướng lĩnh của họ. Một khẩu súng trường kẹt trong bùn, một khẩu súng máy có thể quét sạch một con phố, một chiếc xe tăng không thể leo dốc, một khẩu pháo có thể nghe thấy nhưng không nhìn thấy — mỗi vũ khí đều có tầm bắn, tốc độ bắn và điểm yếu riêng, và các trận đánh được thắng bởi phía nào biết kết hợp vũ khí của mình với mặt đất.

Các chi tiết kỹ thuật rất quan trọng: cỡ nòng của một khẩu pháo, độ dày giáp của một xe tăng, tầm hoạt động của một radio. Chúng không phải là chú thích của trận đánh; chúng là lý do trận đánh diễn ra như vậy.

Pháo binh, công binh và tiếp tế

Ngoài các sư đoàn liệt kê trong bảng, trận đánh được quyết định bởi những binh chủng ít thấy hơn: pháo binh khai hỏa các đợt pháo kích chuẩn bị, công binh dọn mìn và xây cầu, các đơn vị thông tin giữ liên lạc giữa các tư lệnh với quân tiền tuyến, và các đoàn tiếp tế mang đạn dược, nhiên liệu, thực phẩm và nước ra phía trước.

Tại Cuộc oanh tạc Blitz, cũng như trong hầu hết các trận đánh thời kỳ này, phía nào giữ được pháo của mình có đạn và thương binh của mình được sơ tán sẽ có lợi thế quyết định, và phía nào mất liên lạc trước thường mất thế chủ động.

Không quân cũng quan trọng, dù không phải lúc nào cũng theo cách mà các nhà hoạch định hy vọng: máy bay có thể đánh một điểm mạnh hay một đoàn xe trên đường, nhưng chúng không thể giữ đất, và thời tiết xấu có thể khiến chúng nằm đất nhiều ngày liên tiếp.

Vì vậy cán cân lực lượng không bao giờ chỉ đơn thuần là số lượng người và xe tăng; đó là cán cân của các hệ thống, và hệ thống nào gãy trước sẽ quyết định kết quả.

Các chỉ huy phòng thủ Anh

Thống chế Không quân Hugh Dowding (Anh). Tổng tư lệnh Bộ tư lệnh Tiêm kích, đơn vị đã thắng Trận chiến nước Anh và phòng thủ nước Anh trong Blitz. Dowding, người đã xây dựng hệ thống radar và kiểm soát tiêm kích cứu nước Anh năm 1940, bị cách chức tháng 11 năm 1940, sau tranh cãi Big Wing, nhưng hệ thống của ông đã thắng trận đánh.

Thủ tướng Winston Churchill (Anh). Thủ tướng Anh từ tháng 5 năm 1940, người lãnh đạo đất nước qua Blitz và từ chối cân nhắc đầu hàng. Các bài phát biểu của Churchill — We shall fight on the beaches, We shall never surrender — mang lại cho cuộc oanh tạc một ý nghĩa mà Luftwaffe không thể phá hủy, và ông trở thành biểu tượng của kháng cự Anh.

Thương binh tại Cuộc oanh tạc Blitz phụ thuộc vào một chuỗi chăm sóc bắt đầu từ người lính bên cạnh họ. Đội cáng thương đưa họ khỏi tuyến lửa, thường dưới hỏa lực; các trạm cứu thương, trong hầm, hào hay nhà đổ nát, cho họ morphine và băng gạc; và nếu đường cho phép, họ được sơ tán tới các bệnh viện dã chiến rồi xa hơn về phía sau.

Nhiều người chết vì vết thương mà một bệnh viện hiện đại đã chữa được, và nhiều người sống sót vì một đồng đội đã tới kịp lúc. Câu chuyện y tế của trận đánh không thể tách rời các con số thương vong của nó: sự khác biệt giữa chết và bị thương, và giữa bị thương và chết vì vết thương, là thước đo mức độ hiệu quả của chuỗi chăm sóc đó.

Phòng thủ dân sự và Luftwaffe

Tướng Frederick Pile (Anh). Tư lệnh Bộ tư lệnh Phòng không, đơn vị phòng thủ các thành phố Anh bằng pháo, đèn pha và khinh khí cầu chắn trong Blitz. Pile, người chỉ huy lực lượng phòng không lớn nhất thế giới, đã cải thiện đều đặn phòng thủ ban đêm suốt mùa đông 1940–41.

Thống chế Hermann Göring (Đức). Tổng tư lệnh Luftwaffe, người ra lệnh Blitz và hứa với Hitler rằng ném bom sẽ buộc Anh đầu hàng. Göring, người từng hứa rằng không một máy bay ném bom Đức nào bị bắn rơi trên bầu trời Anh, đã sai, và thất bại của Blitz là thất bại lớn đầu tiên của Luftwaffe.

Dân thường bị cuốn vào Cuộc oanh tạc Blitz theo những cách mà lịch sử quân sự thường bỏ qua. Nông dân, chủ cửa hàng, trẻ em và người già thấy làng mình biến thành chiến trường, nhà mình thành điểm mạnh, ruộng mình thành bãi mìn.

Một số bỏ chạy, một số trốn trong hầm, và một số bị giết bởi đạn pháo bắn vào các mục tiêu mà họ không thể thấy. Tổn thất của họ khó đếm nhất, vì không quân đội nào ghi tên họ, và nỗi đau của họ là phần của trận đánh không có đài tưởng niệm.

Bất kỳ câu chuyện trung thực nào về Cuộc oanh tạc Blitz cũng phải nhớ rằng trận đánh diễn ra không phải trên đất trống mà ở những nơi người dân sinh sống, và những người đó đã phải trả giá.

Các tư lệnh không quân Đức

Thống chế Albert Kesselring (Đức). Tư lệnh Luftflotte 2, đơn vị thực hiện ném bom London và đông nam nước Anh trong Blitz. Kesselring, một sĩ quan Luftwaffe sau này chỉ huy tại Ý, chỉ đạo cuộc tấn công trên không chống nước Anh năm 1940–41.

Thống chế Hugo Sperrle (Đức). Tư lệnh Luftflotte 3, đơn vị thực hiện ném bom vùng Midlands, miền Bắc và miền Tây nước Anh trong Blitz. Sperrle, người từng chỉ huy Quân đoàn Condor tại Tây Ban Nha, chỉ đạo các cuộc tấn công vào Coventry, Birmingham, Liverpool và các thành phố công nghiệp khác.

Các nguồn về Cuộc oanh tạc Blitz không đồng đều, và sử gia phải cân nhắc chúng cẩn thận. Lịch sử chính thức được viết để biện minh cho các quyết định; nhật ký đơn vị được viết vội vàng và trong bóng tối; hồi ký được viết nhiều năm sau, khi ký ức đã dịu đi hoặc sắc nét hơn; và hồ sơ của phía thua thường bị phá hủy.

Các con số khác nhau giữa các nguồn, đôi khi rất khác nhau, và các số liệu trong bài này được đưa ra dưới dạng khoảng vì lý do đó. Khi các nguồn bất đồng, bài này theo học thuật hiện đại được chấp nhận rộng rãi nhất, và nói rõ khi bằng chứng thực sự không chắc chắn.

Chỉ huy và trách nhiệm

Quyền chỉ huy tại Cuộc oanh tạc Blitz mang một sức nặng khó nắm bắt khi nhìn lại từ sự an toàn của hậu thế. Các vị tướng ra lệnh tấn công biết rằng mệnh lệnh của họ sẽ giết chết binh lính, kể cả những người họ đã cùng phục vụ nhiều năm, và họ vẫn ra lệnh, vì phương án thay thế — bất động, rút lui, trì hoãn — dường như còn tệ hơn.

Một số người đã đúng và một số đã sai, và lịch sử đã phán xét họ tương ứng, nhưng sự phán xét hiếm khi đơn giản: một vị tướng thận trọng tại Cuộc oanh tạc Blitz có thể đã liều lĩnh ở nơi khác, và một vị tướng chiến thắng ở đây có thể đã chiến thắng bằng cách hy sinh những sinh mạng mà một kế hoạch tốt hơn đã cứu được.

Các tiểu sử trong mục này nên được đọc với điều đó trong đầu. Đây không phải là những nhân vật trong truyền thuyết mà là những quân nhân chuyên nghiệp, làm việc với thông tin không đầy đủ, chịu áp lực chính trị, và nắm trong tay sinh mạng của hàng nghìn người.

Các quyết định của họ — tốt và xấu — là lý do trận đánh diễn ra như vậy, và là lý do nó vẫn được nghiên cứu cho đến ngày nay.

5. Diễn biến mở đầu

Những nước đi mở đầu

Blitz bắt đầu ngày 7 tháng 9 năm 1940, với cuộc không kích ban ngày vào London bởi khoảng 350 máy bay ném bom Đức, được tiêm kích hộ tống, đốt cháy bến tàu và khu East End. Cuộc không kích, mà người London gọi là Thứ Bảy Đen, giết khoảng 430 người và làm bị thương khoảng 1.600, và được tiếp nối, đêm đó, bằng không kích ban đêm, rồi hết đợt này tới đợt khác, đêm này qua đêm khác.

London bị ném bom 57 đêm liên tiếp, từ 7 tháng 9 đến 2 tháng 11 năm 1940, và thành phố cháy: bến tàu, nhà kho, East End, khu City — quận tài chính — và West End đều bị trúng, và các đám cháy, được nuôi dưỡng bởi bom cháy, cháy nhiều ngày. Đêm tồi tệ nhất là 29 tháng 12 năm 1940, Vụ Hỏa hoạn Lớn thứ hai của London, khi máy bay ném bom Đức thả 100.000 bom cháy xuống khu City và đốt cháy nó, trong một cuộc không kích mà người London so sánh với Vụ Hỏa hoạn Lớn năm 1666.

Oanh tạc không chỉ giới hạn ở London: tháng 11 năm 1940, Luftwaffe tấn công Coventry, đêm 14-15 tháng 11, trong cuộc không kích phá hủy nhất ngoài London: khoảng 500 máy bay ném bom thả 500 tấn thuốc nổ mạnh và 30.000 bom cháy, giết khoảng 550 người, làm bị thương khoảng 1.200, và phá hủy nhà thờ thời trung cổ St Michael, cháy chỉ còn vỏ.

Cuộc không kích được tiếp nối bằng các cuộc tấn công vào Birmingham, Liverpool, Manchester, Bristol, Plymouth, Sheffield và Glasgow, trong một chiến dịch mà quân Đức gọi là các cuộc không kích Baedeker — dù tên gọi đó đúng ra thuộc về các cuộc không kích năm 1942, một chiến dịch khác — và người Anh gọi là Blitz.

Các thành phố bị ném bom vì chúng là các trung tâm công nghiệp và cảng biển, và vì Luftwaffe tin rằng ném bom chúng sẽ phá vỡ ý chí chiến đấu của người Anh. Blitz kết thúc, không phải vì người Anh đã đánh bại Luftwaffe, mà vì Luftwaffe cần ở nơi khác: tháng 5 năm 1941, Hitler ra lệnh rút máy bay ném bom khỏi Anh, chuẩn bị cho Chiến dịch Barbarossa, xâm lược Liên Xô, và cuộc không kích lớn cuối cùng vào London diễn ra đêm 10-11 tháng 5 năm 1941, khi Tòa nhà Quốc hội bị hư hại và Phòng Hạ viện bị phá hủy.

Tinh thần tại Cuộc oanh tạc Blitz không phải là khẩu hiệu mà là một thực tế thể chất. Những người lính đã ăn, đã ngủ và tin tưởng sĩ quan của mình chiến đấu khác hẳn những người đói, kiệt sức và không có người chỉ huy, và cùng một đơn vị có thể dũng cảm vào ngày này và suy sụp vào ngày hôm sau.

Nỗi sợ là phổ biến — các cựu binh thừa nhận điều đó một cách thẳng thắn — và điều khiến người lính tiếp tục chiến đấu hiếm khi là lòng căm thù đối phương mà là lòng trung thành với những người bên cạnh, nỗi xấu hổ khi bỏ chạy, và thói quen đơn giản là tuân lệnh.

Lịch sử trận đánh thường mô tả tinh thần như thể đó là phẩm chất của các đạo quân; tại Cuộc oanh tạc Blitz đó là phẩm chất của những nhóm nhỏ người lính, và nó có thể sụp đổ trong một buổi chiều.

6. Trận đánh chính

Cuộc tấn công chính

Thời khắc khủng hoảng

Trận đánh của người lính

Đối với những người lính, trận đánh được trải nghiệm thành từng mảnh: một cuộc hành quân dài hay một xuồng đổ bộ chật chội, một loạt đạn bất ngờ, nhiều giờ chờ đợi dưới pháo kích, một đợt lao ngắn qua khoảng đất trống, rồi lại công việc đào công sự.

Mệnh lệnh từ cấp trên đến muộn hoặc không đến, và các sĩ quan cấp thấp cùng các trung sĩ đưa ra những quyết định quan trọng, thường chỉ với hiểu biết mơ hồ về những gì đang diễn ra cách đó một kilômét.

Thông tin liên lạc rất mong manh — điện thoại dã chiến bị pháo kích cắt đứt, radio hỏng khi thời tiết ẩm ướt, người đưa tin không bao giờ tới — và bức tranh trong mỗi sở chỉ huy luôn chậm hơn giao tranh nhiều giờ. Đó là lý do lịch sử của Cuộc oanh tạc Blitz được viết từ nhiều câu chuyện nhỏ: nhật ký của một đại đội, báo cáo của một phi công, ghi chép của một bác sĩ phẫu thuật, lời khai của một tù binh.

Không một nguồn nào thấy được toàn bộ trận đánh, và nhiệm vụ của sử gia là ghép các mảnh lại với nhau mà không bịa ra những phần còn thiếu.

7. Bước ngoặt

Thời khắc quyết định

Bước ngoặt của Blitz không phải là một cuộc không kích duy nhất mà là một nhận thức: lý thuyết ném bom của Đức sai, và người dân Anh sẽ không gục ngã. Luftwaffe đã dự kiến hoảng loạn, và nó nhận được thách thức; nó dự kiến chính phủ cầu hòa, và nó nhận được các bài phát biểu của Churchill cùng một dân tộc đi làm qua đống đổ nát.

Bước ngoặt có thể xác định vào mùa đông 1940-41, khi các cuộc không kích tiếp tục nhưng phòng thủ Anh cải thiện — tiêm kích đêm, radar, pháo phòng không — và tổn thất của Đức tăng, trong khi tinh thần Anh vẫn giữ vững. Blitz là một trận đánh ý chí, và ý chí Anh chứng tỏ mạnh hơn bom Đức.

Bước ngoặt thứ hai là quyết định của Đức, tháng 5 năm 1941, rút máy bay ném bom cho Barbarossa. Quyết định được đưa ra tại Berlin, không phải London, và vì Hitler đã quyết định xâm lược Liên Xô, và Luftwaffe cần ở phía đông.

Blitz kết thúc vì quân Đức có một cuộc chiến quan trọng hơn, và người Anh, vốn sống sót tám tháng oanh tạc, được để lại để xây dựng lại thành phố và chuẩn bị cho chiến tranh tiếp theo.

Bài học chiến thuật

Các con số tại Cuộc oanh tạc Blitz che giấu nhiều như chúng tiết lộ. Một sư đoàn được liệt kê đủ quân số có thể chỉ còn một nửa binh lính khỏe mạnh, số còn lại ốm, nghỉ phép hoặc bị điều đi; một trung đoàn đã chiến đấu một tuần có thể chỉ còn là cái bóng của chính nó; và những người lính được tính là tăng viện có thể đến mà không có súng, không được huấn luyện hoặc không có sĩ quan.

Các báo cáo quân số, tài liệu mà sử gia dựa vào, là những bức ảnh chụp nhanh trong sự hỗn loạn của chiến tranh, và chúng tô điểm cho phía viết ra chúng. Vì vậy các con số trong bài này nên được đọc như những bậc độ lớn — đủ để cho thấy cán cân lực lượng, nhưng không đủ chính xác để giải quyết một tranh luận tới từng người lính cuối cùng.

Cách đánh giá một bước ngoặt

Bước ngoặt rất dễ gọi tên khi nhìn lại và rất khó nhận ra vào thời điểm đó, và Cuộc oanh tạc Blitz cũng không ngoại lệ. Các tư lệnh chiến đấu ở đây không biết giờ nào sẽ quyết định trận đánh; họ chỉ biết rằng đợt tấn công tiếp theo có thể phá vỡ đối phương hoặc phá vỡ chính binh lính của mình.

Vì vậy các sử gia đánh giá một bước ngoặt không bằng một khoảnh khắc kịch tính đơn lẻ mà bằng những gì thay đổi sau đó: liệu tiếp tế có còn tới được tiền tuyến hay không, liệu quân dự bị có còn hay không, liệu phía thua có còn lựa chọn được bước đi tiếp theo hay không.

Tại Cuộc oanh tạc Blitz, sự thay đổi thể hiện rõ trong các mệnh lệnh tiếp theo, trong vùng đất đổi chủ và giữ được đổi chủ, và trong các báo cáo ngày càng tự tin ở một phía và ngày càng tuyệt vọng ở phía bên kia. Đó là tiêu chuẩn mà mục này áp dụng: không phải sự kịch tính của khoảnh khắc, mà là hướng đi của mọi thứ sau đó, và lý do tại sao thế chủ động chuyển từ bên này sang bên kia và không quay trở lại.

8. Thương vong & tổn thất

Cái giá sinh mạng

Số liệu thương vong của Blitz thường được đưa ra là khoảng 43.500 dân thường chết và hơn 100.000 bị thương, dù một số nguồn đưa số người chết cao hơn, 43.000 đến 45.000, và người bị thương 139.000. Các con số là cho toàn nước Anh, từ tháng 9 năm 1940 đến tháng 5 năm 1941, và gồm người chết của London — khoảng 20.000 — và của các thành phố khác: Coventry khoảng 550, Birmingham khoảng 2.200, Liverpool khoảng 4.000, còn lại rải rác khắp đất nước.

Các con số không gây tranh cãi về đại thể, và chúng là số liệu chính thức của chính phủ Anh, dựa trên hồ sơ của các dịch vụ phòng thủ dân sự và nhân viên điều tra. Tổn thất vật chất cũng nặng nề: khoảng hai triệu ngôi nhà bị hư hại hoặc phá hủy.

Các con số che giấu cái giá con người của Blitz: trẻ em được sơ tán về nông thôn, gia đình mất nhà cửa, công nhân mất việc khi nhà máy bị ném bom, và những người chịu sốc cùng căng thẳng của tám tháng oanh tạc.

Blitz cũng khiến Luftwaffe mất khoảng 2.000 máy bay, và các phi công Đức chết hoặc bị bắt — khoảng 3.000 người — là tổn thất mà Luftwaffe, vốn đã thiếu phi hành đoàn được đào tạo, không thể gánh chịu.

Thống kê tổn thất

| | Anh | Đức |

|—|—|—|—|

| Dân thường chết | Khoảng 43.500 (London khoảng 20.000) | — |

| Dân thường bị thương | Hơn 100.000 | — |

| Nhà bị hư hại hoặc phá hủy | Khoảng 2.000.000 | — |

| Máy bay mất | Khoảng 1.000 | Khoảng 2.000 |

Vết thương, chôn cất và hồ sơ

Đằng sau mỗi con số thương vong là một hệ thống y tế chịu sức ép lớn. Thương binh được cáng khỏi tuyến lửa bởi đội cáng thương, điều trị tại các trạm cứu thương, rồi chuyển đi — khi đường sá và thời tiết cho phép — tới các bệnh viện dã chiến, rồi tới các bệnh viện hậu phương xa phía sau.

Nhiều người bị thương tại Cuộc oanh tạc Blitz không chết trên chiến trường mà chết vì vết thương, sốc và nhiễm trùng trong những giờ và ngày sau đó, và ranh giới giữa sống và chết thường phụ thuộc vào việc một người được tiếp cận nhanh đến đâu và phải di chuyển bao xa.

Người chết được chôn nơi họ ngã xuống hoặc trong các nghĩa trang tạm, và tên họ được ghi lại tốt nhất có thể trong hoàn cảnh đó; trong sự hỗn loạn của trận đánh, một số người bị ghi là mất tích trong nhiều tháng hoặc nhiều năm. Đó là một lý do khiến các con số trong bảng trên được đưa ra dưới dạng khoảng: chúng là những gì tốt nhất mà hồ sơ còn lại cho phép, không phải số đếm chính xác, và các sử gia khác nhau, làm việc với các kho lưu trữ khác nhau, sẽ luôn đi tới những tổng số hơi khác nhau.

9. Hậu quả

Kết quả trước mắt

Blitz kết thúc ngày 11 tháng 5 năm 1941, khi Luftwaffe rút máy bay ném bom cho cuộc xâm lược Liên Xô, và nước Anh đã sống sót. Chiến dịch đã thất bại trong mục đích: nó không phá vỡ tinh thần Anh, không buộc đầu hàng, và không phá hủy công nghiệp Anh.

Người Anh, vốn bị ném bom tám tháng, bước ra khỏi Blitz với sự tự tin mới, và với bản sắc mới: tinh thần Blitz, ý tưởng rằng người dân Anh, trong nghịch cảnh, ở trạng thái tốt nhất, trở thành một phần trung tâm của câu chuyện dân tộc, và vẫn được nhắc tới ngày nay.

Blitz cũng thay đổi nước Anh về mặt vật chất: các thành phố được xây dựng lại, khu ổ chuột được dọn sạch, và công cuộc tái thiết sau chiến tranh — các thị trấn mới, nhà ở mới, nhà nước phúc lợi — được định hình, một phần, bởi sự tàn phá của Blitz.

Di sản của Blitz được bảo tồn trong các đài tưởng niệm và bảo tàng của Anh: nhà thờ đổ nát của Coventry, để lại làm đài tưởng niệm bên cạnh nhà thờ mới; các đài tưởng niệm Blitz tại London, trên hết là đài tưởng niệm lính cứu hỏa; và Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia, kể câu chuyện Blitz cho thế hệ mới.

10. Di sản & tưởng niệm

Di sản lâu dài

Các sử gia đánh giá trận đánh ra sao

Các sử gia vẫn tranh luận về Cuộc oanh tạc Blitz, và cuộc tranh luận là một phần di sản của trận đánh. Một số nhấn mạnh các quyết định của các tư lệnh và chất lượng của các kế hoạch; những người khác nhấn mạnh các con số, hậu cần và thời tiết; vẫn có những người khác nhấn mạnh trải nghiệm của những người lính bình thường, mà lòng dũng cảm và sức chịu đựng của họ đã quyết định những gì các kế hoạch có thể đạt được.

Không một lời giải thích đơn lẻ nào là đủ, và sử gia trung thực luôn chừa chỗ cho tất cả. Điều không còn nghi ngờ là trận đánh có ý nghĩa đối với những người đã chiến đấu và đối với các gia đình chờ tin tức về họ, và những hệ quả của nó — đối với các đạo quân, đối với dân thường bị cuốn vào giao tranh, và đối với diễn biến của chiến tranh — kéo dài vượt xa phát súng cuối cùng.

Các đài tưởng niệm, nghĩa trang và bảo tàng đánh dấu chiến trường ngày nay không chỉ là nơi tưởng niệm; chúng còn là lời cảnh báo. Chúng ghi lại những gì đã xảy ra khi ngoại giao thất bại và quân đội được cử đi giải quyết những điều mà các chính trị gia không thể, và chúng yêu cầu mỗi du khách hãy nhớ tới cái giá phải trả.

11. Câu hỏi thường gặp

Blitz diễn ra khi nào?

Từ ngày 7 tháng 9 năm 1940 đến 11 tháng 5 năm 1941. Cuộc không kích lớn đầu tiên vào London diễn ra ngày 7 tháng 9 năm 1940, London bị ném bom 57 đêm liên tiếp, và cuộc không kích lớn cuối cùng diễn ra đêm 10-11 tháng 5 năm 1941.

Có bao nhiêu người chết trong Blitz?

Khoảng 43.500 dân thường chết và hơn 100.000 bị thương, tại London và các thành phố khác của Anh, từ tháng 9 năm 1940 đến tháng 5 năm 1941. Riêng London mất khoảng 20.000 người, và các thành phố khác — Coventry, Birmingham, Liverpool và phần còn lại — mất số còn lại.

Tinh thần Blitz là gì?

Tên gọi dành cho sự chịu đựng ngoan cường, thách thức của người dân Anh trong Blitz: người dân London trú ẩn trong tàu điện ngầm, dọn đống đổ nát, đi làm qua tàn phá, và từ chối hoảng loạn hay đòi hòa bình. Tinh thần Blitz trở thành một phần trung tâm của bản sắc dân tộc Anh, và vẫn được nhắc tới ngày nay.

Điều gì đã xảy ra tại Coventry?

Đêm 14-15 tháng 11 năm 1940, khoảng 500 máy bay ném bom Đức tấn công Coventry, thả 500 tấn thuốc nổ mạnh và 30.000 bom cháy, giết khoảng 550 người, làm bị thương khoảng 1.200, và phá hủy nhà thờ thời trung cổ St Michael, cháy chỉ còn vỏ. Nhà thờ đổ nát được để lại làm đài tưởng niệm, bên cạnh nhà thờ mới xây sau chiến tranh.

Vì sao Blitz kết thúc?

Vì Hitler ra lệnh rút máy bay ném bom của Luftwaffe khỏi Anh tháng 5 năm 1941, chuẩn bị cho Chiến dịch Barbarossa, xâm lược Liên Xô. Blitz kết thúc, không phải vì người Anh đã đánh bại Luftwaffe, mà vì quân Đức có một cuộc chiến quan trọng hơn ở phía đông.

Blitz có phá vỡ tinh thần Anh không?

Không. Lý thuyết của Đức — rằng ném bom một thành phố lớn sẽ phá vỡ tinh thần người dân và buộc chính phủ đầu hàng — đã được chứng minh là sai ở Anh, như sau này sẽ được chứng minh là sai ở Đức và ở Nhật. Người dân London không hoảng loạn, chính phủ không cân nhắc đầu hàng, và công nghiệp Anh, dù bị ném bom, vẫn tiếp tục sản xuất. Blitz đã thất bại trong mục đích của nó.

12. Nguồn

Wikipedia, “The Blitz” — ngày tháng, số liệu thương vong và chiến dịch ném bom.
Richard Overy, The Bombing War: Europe 1939-1945 (Allen Lane, 2013) — chiến tranh ném bom chiến lược và Blitz.
Encyclopædia Britannica, “Blitz” — bối cảnh và kết quả.
Juliet Gardiner, The Blitz: The British Under Attack (HarperPress, 2010) — trải nghiệm của dân thường trong Blitz.
Stephen Bungay, The Most Dangerous Enemy: A History of the Battle of Britain (Aurum, 2000) — Bộ tư lệnh Tiêm kích và phòng không nước Anh.

Article details

Category: Trận đánh
Posted on: Tháng 11 10, 2026
Updated: Tháng 11 10, 2026