WAR ATLAS MILITARY HISTORY MAGAZINE · WWI — WWII
B-24 Liberator
Focus keyword: B-24 Liberator
Meta description (EN): The B-24 Liberator was the most-produced bomber of World War II: 18,188 built. Explore its specs, variants, the Ploiești raid and its legacy.
Meta description (VI): B-24 Liberator là máy bay ném bom được sản xuất nhiều nhất Thế chiến II với 18.188 chiếc. Xem thông số, biến thể và trận Ploiești.
Target URL: /en/equipment/aircraft/b-24-liberator/
Category:Khí tàiEstimated word count (English): 3,539 words (prose, sections 1–10, excluding tables/FAQ/Sources)
Mở đầu
Tiếng Việt:*
B-24 Liberator là máy bay ném bom hạng nặng của Mỹ trong Thế chiến II và là loại máy bay ném bom được sản xuất nhiều nhất trong lịch sử. Do hãng Consolidated Aircraft ở San Diego, California thiết kế, nó bay thử lần đầu ngày 29 tháng 12 năm 1939 và biên chế trong Không lực Lục quân Hoa Kỳ từ năm 1941.
Tổng cộng 18.188 chiếc Liberator đã được chế tạo trong giai đoạn 1940–1945 — nhiều hơn bất kỳ loại máy bay quân sự nào khác của Mỹ — và chúng phục vụ ở mọi chiến trường, từ chiến dịch ném bom ban ngày trên bầu trời nước Đức đến các chuyến tuần tra tầm xa giúp khép kín “khoảng trống” giữa Đại Tây Dương.
B-24 Liberator nhanh hơn một chút so với đối thủ nổi tiếng B-17 Flying Fortress, mang được tải trọng bom lớn hơn và bay xa hơn, nên nó là lựa chọn hàng đầu mỗi khi tầm bay là yếu tố quyết định.
Nhiệm vụ nổi tiếng nhất — và tốn kém nhất — của nó là cuộc tấn công tầm thấp vào các nhà máy lọc dầu ở Ploiești, Romania, ngày 1 tháng 8 năm 1943, trong đó 53 trong số 177 máy bay xuất kích đã bị mất.
Thông tin chính
| Field | Detail |
|---|---|
| Type | Heavy bomber (also maritime patrol, transport and reconnaissance) |
| Origin | United States |
| Designer | Consolidated Aircraft (chief designer Isaac M. Laddon; Davis wing by David R. Davis) |
| Manufacturer | Consolidated Aircraft, Ford Motor Company, Douglas Aircraft, North American Aviation |
| First flight | 29 December 1939 (XB-24 prototype) |
| In service | 1941–1945 (USAAF); last operator, the Indian Air Force, retired it in 1968 |
| Number produced | 18,188 (1940–1945), including 8,685 built by Ford at Willow Run |
| Crew | 10 (B-24J) |
| Length | 67 ft 8 in (20.6 m) |
| Wingspan | 110 ft (33.5 m) |
| Engines | 4 × Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasp radial engines, 1,200 hp each |
| Maximum speed | 297 mph (478 km/h) at 25,000 ft |
| Range | 2,100 mi (3,400 km) with 5,000 lb bomb load; 3,700 mi (6,000 km) ferry range |
| Service ceiling | 28,000 ft (8,500 m) |
| Armament | 10 × .50 cal (12.7 mm) M2 Browning machine guns; up to 8,000 lb (3,600 kg) of bombs |
Tiếng Việt:*
B-24 Liberator là máy bay ném bom hạng nặng của Mỹ, do Consolidated Aircraft thiết kế và được bốn hãng chế tạo, trong đó Ford tại Willow Run đóng góp 8.685 chiếc. Nó bay thử lần đầu ngày 29 tháng 12 năm 1939, biên chế từ năm 1941 và tổng cộng 18.188 chiếc đã được sản xuất — kỷ lục đối với một loại máy bay ném bom.
Phiên bản B-24J có phi hành đoàn 10 người, dài 20,6 m, sải cánh 33,5 m, trang bị bốn động cơ Pratt & Whitney R-1830 công suất 1.200 mã lực mỗi chiếc, tốc độ tối đa 297 dặm/giờ (478 km/giờ), tầm bay ferry 3.700 dặm (6.000 km) và mang tối đa 8.000 pound (3.600 kg) bom cùng mười súng máy .50 cal.
Bối cảnh và phát triển
Tiếng Việt:*
B-24 Liberator ra đời vào tháng 1 năm 1939, khi Không đoàn Lục quân Hoa Kỳ đề nghị hãng Consolidated Aircraft chế tạo B-17 Flying Fortress theo giấy phép. Kỹ sư trưởng Isaac M. Laddon và chủ tịch Reuben Fleet tin rằng họ có thể thiết kế một máy bay ném bom tốt hơn từ đầu, và Không đoàn đã đồng ý.
Kết quả là mẫu Consolidated Model 32, một thiết kế hoàn toàn mới xoay quanh hai ý tưởng: thân máy bay dài, thành phẳng với khoang bom lớn, và cánh mới có tỉ lệ sải dài do David R. Davis thiết kế.
Cánh Davis dài và hẹp giúp giảm lực cản, cho máy bay tốc độ hành trình cao, tầm bay xa và khả năng mang tải nặng — đúng những gì Không đoàn yêu cầu trong Đặc tả C-212 tháng 2 năm 1939: tốc độ trên 300 dặm/giờ, tầm bay 2.000 dặm và trần bay 35.000 feet.
Nguyên mẫu XB-24 bay thử lần đầu ngày 29 tháng 12 năm 1939 tại San Diego, do William Wheatley lái. Ban đầu nó chưa đủ nhanh — chỉ đạt khoảng 273 dặm/giờ, thấp hơn mức 311 dặm/giờ đã hứa — nên Không đoàn yêu cầu cải tiến. Đến đầu năm 1941, sau khi lắp bộ tăng áp mới và các tinh chỉnh khác, nguyên mẫu đạt 310 dặm/giờ.
Trong khi đó, chiến tranh ở châu Âu đã thúc đẩy các đơn đặt hàng. Pháp đặt mua Liberator năm 1940, và sau khi Pháp thất thủ, các đơn hàng chuyển sang Anh, nước đã đặt tên cho máy bay là “Liberator” — cái tên mà người Mỹ sau đó cũng dùng.
Những chiếc sản xuất đầu tiên là mẫu xuất khẩu LB-30, và Không đoàn Lục quân Hoa Kỳ nhận những chiếc B-24A đầu tiên vào giữa năm 1941. Vụ tấn công Trân Châu Cảng tháng 12 năm 1941 đã biến Liberator từ một dự án xuất khẩu thành trung tâm của chương trình sản xuất máy bay ném bom hạng nặng của Mỹ, và chính phủ xây dựng một nhà máy khổng lồ tại Willow Run, Michigan, nơi hãng Ford áp dụng phương pháp dây chuyền lắp ráp ô tô vào sản xuất máy bay.
Vào lúc cao điểm, Willow Run hoàn thành một chiếc B-24 sau mỗi 63 phút, và riêng Ford đã chế tạo 8.685 chiếc Liberator — gần một nửa tổng số.
Willow Run and the production system / Willow Run và hệ thống sản xuất
Tiếng Việt:*
Quy mô sản xuất B-24 Liberator phụ thuộc vào một hệ thống, không phải một nhà máy duy nhất. Năm nhà máy chế tạo Liberator: Consolidated tại San Diego và Fort Worth, Douglas tại Tulsa, North American tại Dallas, và Ford tại Willow Run, Michigan.
Nhà máy Ford là lớn nhất. Được xây dựng năm 1941 trên đất nông nghiệp gần Ypsilanti, nó rộng khoảng 3,5 triệu feet vuông dưới một mái nhà và sử dụng hơn 40.000 công nhân vào lúc cao điểm, trong đó có nhiều phụ nữ trước đây chưa từng làm việc trong công nghiệp nặng.
Các kỹ sư Ford chia máy bay thành các cụm lắp ráp — cánh, đoạn thân, tháp pháo — di chuyển dọc dây chuyền dài gần một dặm, với bản thân máy bay di chuyển trên băng chuyền. Chiếc B-24 đầu tiên do Ford chế tạo hoàn thành tháng 9 năm 1942, và sản lượng tăng đều trong năm 1943 và 1944.
Vào lúc cao điểm, Willow Run hoàn thành một chiếc Liberator sau khoảng mỗi giờ, và Ford chế tạo 8.685 trong tổng số 18.188 chiếc. Các nhà máy còn lại đóng góp phần còn lại: Consolidated tại San Diego chế tạo nguyên mẫu và các máy bay sản xuất đầu tiên, Fort Worth chế tạo số lượng lớn B-24D và các mẫu sau, còn Douglas và North American bổ sung thêm vài nghìn chiếc nữa.
Chương trình cũng phụ thuộc vào hàng nghìn nhà thầu phụ cung cấp động cơ, cánh quạt, thiết bị và tháp pháo, và vào thiết kế tiêu chuẩn hóa cho phép chi tiết của nhà máy này lắp vừa máy bay của nhà máy khác.
Hệ thống sản xuất cũng có cái giá của nó: các máy bay Ford chế tạo đầu tiên cần sửa chữa lớn, và tốc độ thay đổi — tháp pháo mới, radio mới, hệ thống nhiên liệu mới được đưa vào trong khi sản xuất vẫn tiếp tục — khiến không hai lô sản xuất nào giống hệt nhau.
Nhưng hệ thống đã mang lại những gì Không đoàn yêu cầu: nhiều máy bay ném bom hạng nặng hơn, nhanh hơn, so với bất kỳ nước nào khác có thể sản xuất.
Thiết kế
Tiếng Việt:*
B-24 Liberator có hình dáng khác hẳn mọi máy bay ném bom cùng thời, và hình dáng đó giải thích cả điểm mạnh lẫn điểm yếu của nó. Thân máy bay là một hộp sâu, thành phẳng, ôm lấy hai khoang bom trung tâm có thể chứa tới 8.000 pound (3.600 kg) bom — nhiều hơn B-17. Nhờ thân rộng rãi, Liberator dễ dàng được chuyển đổi sang các vai trò khác: tuần tra biển, trinh sát ảnh, vận tải hàng hóa và chở quân. Cửa khoang bom cũng khác thường: thay vì mở bản lề, chúng cuộn lên trên ray như cửa cuốn, giúp giảm lực cản và giữ tốc độ khi thả bom.
Cánh Davis là đặc điểm định hình của máy bay. Dài, hẹp và gắn cao trên thân, nó mang lại tầm bay xa và tốc độ hành trình cao, nhưng cũng mỏng, ít chỗ chứa nhiên liệu bên trong, và uốn cong khi bay.
Phi công thấy Liberator nặng tay lái hơn B-17 và khó giữ đội hình chặt chẽ mà ném bom ban ngày đòi hỏi. Điểm yếu khác của cánh là kết cấu: nó dễ tổn thương trước hỏa lực hơn cánh dày của B-17, và một chiếc Liberator bị hư hại khó đưa về căn cứ hơn.
Phi hành đoàn kính trọng hiệu năng của máy bay nhưng hiếm khi yêu mến nó; B-17 là chiếc máy bay họ gọi là đẹp, còn B-24 là chiếc máy bay hoàn thành nhiệm vụ ở xa căn cứ hơn.
Hỏa lực phòng thủ tăng dần trong suốt cuộc chiến. Những chiếc Liberator đầu tiên chỉ mang vài khẩu súng ngắm tay và dễ bị tấn công từ phía trước và phía dưới. B-24D bổ sung tháp pháo mũi ở một số máy bay, B-24H đưa tháp pháo mũi chạy điện thành trang bị tiêu chuẩn, và B-24J — phiên bản nhiều nhất — mang mười súng máy .50 cal trong bốn tháp pháo chạy điện (mũi, lưng, bụng và đuôi) cùng hai súng hông.
Bốn động cơ hướng tâm Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasp, mỗi chiếc 1.200 mã lực và gắn bộ tăng áp turbo, cho B-24J tốc độ tối đa 297 dặm/giờ (478 km/giờ) ở độ cao 25.000 feet và trần bay 28.000 feet.
Phi hành đoàn tiêu chuẩn gồm mười người: phi công, phi công phụ, hoa tiêu, sĩ quan ném bom, điện đài viên, kỹ sư bay và bốn xạ thủ.
The crew and their working conditions / Phi hành đoàn và điều kiện làm việc
Tiếng Việt:*
Phi hành đoàn mười người của B-24 Liberator làm việc trong điều kiện chật chội, lạnh lẽo và ồn ào. Phi công và phi công phụ ngồi cạnh nhau trên buồng lái, phía sau họ là hoa tiêu và điện đài viên, còn sĩ quan ném bom ở mũi kính.
Kỹ sư bay, người đồng thời vận hành tháp pháo trên lưng, đứng sau phi công, trong khi các xạ thủ hông, xạ thủ tháp pháo bụng và xạ thủ đuôi chiếm giữ thân sau. Ở độ cao 20.000 đến 25.000 feet, nhiệt độ bên trong máy bay không điều áp có thể giảm xuống dưới mức đóng băng, và phi hành đoàn mặc bộ đồ sưởi điện và đeo mặt nạ dưỡng khí trong các nhiệm vụ kéo dài sáu đến tám giờ.
Vị trí hông là lạnh nhất và phơi nhiễm nhất: các xạ thủ hông đứng tại cửa sổ mở, và trên B-24J súng của họ gắn trong cửa hầm mở chỉ có tấm chắn gió nhỏ để bảo vệ. Tháp pháo bụng Sperry, treo dưới thân, là vị trí chật chội nhất trên máy bay — xạ thủ ngồi cuộn mình trong quả cầu chỉ lớn hơn cơ thể một chút, đầu gối chạm ngực, và chỉ có thể ra vào tháp pháo khi súng chĩa xuống.
Liên lạc giữa các thành viên phụ thuộc vào hệ thống liên lạc nội bộ, và khi nó hỏng, như thường xảy ra, phi hành đoàn dùng tín hiệu tay và ghi chú. Phi hành đoàn cũng sống cùng danh tiếng của máy bay: nhiên liệu của B-24 chứa trong thùng ở cánh và thân, và một phát trúng vào cánh có thể gây cháy lan nhanh.
Sự bảo vệ tốt nhất của phi hành đoàn là tốc độ máy bay và súng phòng thủ của nó, cùng kỷ luật giữ đội hình, nơi tầm bắn chồng chéo từ các máy bay ném bom lân cận bao phủ những khoảng trống trong phòng thủ của bất kỳ máy bay nào.
Các biến thể
| Variant | Built | Role and notes |
|---|---|---|
| XB-24 | 1 | Prototype; first flew 29 December 1939 |
| LB-30 | ~165 | Early export model for Britain; some served as transports |
| B-24A | 18 | First USAAF version; unarmed in early deliveries |
| B-24C | 9 | First with turbo-supercharged R-1830-41 engines |
| B-24D | 2,738 | First major production version; first to see combat in numbers |
| B-24E | 801 | Ford-built version of the D with different engines |
| B-24G | 430 | North American-built; first with powered nose turret |
| B-24H | 3,100 | Powered nose turret standard; most numerous early combat version |
| B-24J | 6,678 | Most-produced variant; nose turret, improved systems |
| B-24L | 1,667 | Lighter version with hand-aimed tail guns to save weight |
| B-24M | 2,593 | Final production version; lighter tail turret |
| C-87 Liberator Express | 287 | Unarmed transport conversion; carried cargo and passengers |
| F-7 | ~180 | Photo-reconnaissance conversion of the B-24 |
| PB4Y-2 Privateer | 739 | US Navy patrol bomber with a single large tail fin |
Tiếng Việt:*
B-24 có nhiều biến thể. XB-24 là nguyên mẫu duy nhất; LB-30 là mẫu xuất khẩu sớm cho Anh; B-24D (2.738 chiếc) là phiên bản sản xuất lớn đầu tiên và là loại đầu tiên tham chiến với số lượng lớn; B-24H (3.100 chiếc) đưa tháp pháo mũi chạy điện thành tiêu chuẩn; B-24J (6.678 chiếc) là biến thể được sản xuất nhiều nhất. Các biến thể khác gồm C-87 Liberator Express vận tải (287 chiếc), F-7 trinh sát ảnh và PB4Y-2 Privateer của Hải quân Mỹ (739 chiếc) với đuôi đứng đơn lớn.
Lịch sử hoạt động
Tiếng Việt:*
B-24 Liberator ra trận lần đầu ở Địa Trung Hải. Tháng 6 năm 1942, mười ba chiếc B-24D của phân đội HALPRO bay từ Ai Cập ném bom các nhà máy lọc dầu ở Ploiești, Romania — cuộc ném bom đầu tiên của Mỹ vào một mục tiêu ở châu Âu từ Trung Đông, và là dấu hiệu cho thấy tầm bay của Liberator mở ra điều gì.
Một năm sau, ngày 1 tháng 8 năm 1943, Liberator thực hiện nhiệm vụ nổi tiếng nhất: Chiến dịch Tidal Wave, cuộc tấn công tầm thấp vào chính các nhà máy lọc dầu đó với 177 chiếc B-24 từ năm không đoàn ném bom đóng tại Libya.
Kế hoạch yêu cầu máy bay bay ở độ cao ngọn cây để tạo bất ngờ, nhưng lỗi dẫn đường, hệ thống phòng thủ đã cảnh giác và hỏa lực phòng không dày đặc đã gây ra tổn thất nặng nề.
Năm mươi ba máy bay bị mất — khoảng một phần ba lực lượng — và 310 phi công thiệt mạng hoặc mất tích, 108 người khác bị bắt và 78 người bị giam giữ ở Thổ Nhĩ Kỳ. Năm Huân chương Danh dự đã được trao cho nhiệm vụ này, ba trong số đó truy tặng, nhiều hơn bất kỳ nhiệm vụ không quân đơn lẻ nào khác của Mỹ trong chiến tranh.
Các nhà máy lọc dầu bị hư hại nhưng được sửa chữa trong vài tuần, và cuộc không kích vẫn là một trong những chiến dịch gây tranh cãi nhất của cuộc chiến trên không.
Tại Anh, Không lực 8 bay cả B-17 và B-24 chống lại Đức, và tầm bay xa hơn của Liberator khiến nó trở thành lựa chọn tự nhiên cho những mục tiêu sâu nhất. Các không đoàn B-24 tham gia những trận không chiến ban ngày lớn năm 1943 — Schweinfurt, Regensburg và các cuộc tấn công vào ngành công nghiệp máy bay Đức — và chịu tổn thất tương xứng.
Không đoàn Ném bom 93, 44 và 389 thực hiện các chiến dịch kéo dài nhằm vào những mục tiêu được phòng thủ chặt chẽ, và chịu tổn thất nặng nề. Đến năm 1944, khi P-51 Mustang và P-47 Thunderbolt hộ tống họ suốt chặng đường tới mục tiêu, các không đoàn Liberator tham gia ném bom có hệ thống ngành dầu mỏ và mạng lưới giao thông của Đức, kéo dài đến khi chiến tranh ở châu Âu kết thúc vào tháng 5 năm 1945.
Đóng góp lớn nhất của Liberator có thể là trên biển. Năm 1941, Bộ tư lệnh Duyên hải của Không quân Hoàng gia Anh bắt đầu dùng Liberator tầm rất xa (VLR) để tuần tra “Khoảng trống Đại Tây Dương” — vùng biển ngoài tầm với của máy bay đất liền, nơi tàu ngầm U-boat Đức tấn công các đoàn tàu vận tải mà không sợ bị không kích.
Một chiếc VLR Liberator, gắn thêm thùng nhiên liệu và radar, có thể bay hơn 16 giờ và bao phủ toàn bộ khoảng trống. Từ năm 1943, khi nhiều VLR Liberator đến nơi và các tàu sân bay hộ tống tham gia đoàn tàu, tổn thất của U-boat tăng vọt và cán cân trong Trận Đại Tây Dương chuyển sang hướng có lợi cho Đồng minh.
Liberator được ghi nhận đóng góp lớn trong số tàu ngầm bị máy bay đánh chìm, và chỉ riêng sự hiện diện của chúng đã buộc U-boat phải lặn, nơi chúng chậm chạp và mù lòa.
Ở Thái Bình Dương, tầm bay của B-24 mang tính quyết định. Nó là máy bay ném bom hạng nặng chủ lực của Mỹ ở Tây Nam Thái Bình Dương, bay từ Australia và New Guinea tấn công các căn cứ Nhật ở Rabaul, Đông Ấn Hà Lan và Philippines.
Các Liberator của Không lực 5 ném bom sân bay và tàu bè Nhật, và trong giai đoạn 1944–45 hỗ trợ các cuộc đổ bộ ở Philippines và Borneo. Ở chiến trường Trung Quốc–Miến Điện–Ấn Độ, B-24 bay từ Ấn Độ tấn công các mục tiêu ở Miến Điện, Thái Lan và Đông Dương, còn phiên bản vận tải C-87 bay tuyến “Hump” qua dãy Himalaya để tiếp tế cho Trung Quốc. Đến cuối chiến tranh, Liberator đã bay ở mọi chiến trường, và số lượng chúng được chế tạo nhiều hơn bất kỳ máy bay ném bom nào khác trong lịch sử.
The Fifteenth Air Force and the oil campaign / Không lực 15 và chiến dịch dầu mỏ
Tiếng Việt:*
Sau cuộc không kích tầm thấp tốn kém tháng 8 năm 1943, chiến dịch chống Ploiești không kết thúc — nó thay đổi. Tháng 11 năm 1943, Không lực 15 được thành lập ở Italy, bay từ các sân bay quanh Foggia, và các không đoàn B-24 của họ trở lại Ploiești ở độ cao lớn, trong các cuộc không kích lặp lại suốt mùa xuân và mùa hè 1944.
Hệ thống phòng thủ vẫn đáng gờm: pháo phòng không, phi đội tiêm kích và màn khói che khuất các nhà máy lọc dầu, và tổn thất vẫn nặng nề, nhưng các cuộc không kích giờ đây là một phần của chiến dịch kéo dài chứ không phải một nỗ lực đơn lẻ.
Các B-24 của Không lực 15 cũng tấn công nhà máy lọc dầu và cơ sở dầu mỏ ở Vienna, Budapest và miền nam nước Đức, đồng thời ném bom bãi đường sắt, cầu và sân bay khắp Balkan và miền bắc Italy. Kết quả của chiến dịch đến dần dần chứ không ngay lập tức.
Sản lượng dầu Romania, vốn cung cấp phần lớn nhiên liệu của Đức, giảm mạnh trong năm 1944 khi các nhà máy lọc dầu bị hư hại và giao thông bị gián đoạn, và tháng 8 năm 1944 Romania đổi phe, cắt đứt hoàn toàn nguồn cung dầu.
Các Liberator của Không lực 15 cũng yểm trợ cuộc tiến quân của Đồng minh ở Italy, ném bom tuyến tiếp tế và vị trí Đức trước lực lượng mặt đất, và trong giai đoạn 1944–45 chúng bay các nhiệm vụ xa tới miền nam nước Pháp và Áo. Đến cuối chiến tranh, Không lực 15 đã bay hơn 150.000 phi vụ, và các không đoàn B-24 của họ nằm trong số các đơn vị ném bom tham chiến nhiều nhất trong chiến tranh.
Hiệu năng và thông số kỹ thuật
| Specification | Value |
|---|---|
| Crew | 10 |
| Length | 67 ft 8 in (20.6 m) |
| Wingspan | 110 ft 0 in (33.5 m) |
| Height | 18 ft 0 in (5.5 m) |
| Wing area | 1,048 sq ft (97.4 m²) |
| Empty weight | 36,500 lb (16,556 kg) |
| Gross weight | 55,000 lb (24,948 kg) |
| Maximum takeoff weight | 65,000 lb (29,484 kg) |
| Powerplant | 4 × Pratt & Whitney R-1830-35/-41/-65 Twin Wasp, 1,200 hp each |
| Maximum speed | 297 mph (478 km/h) at 25,000 ft (7,600 m) |
| Cruise speed | 215 mph (346 km/h) |
| Range | 1,540 mi (2,480 km) with maximum bomb load; 2,100 mi (3,400 km) with 5,000 lb load |
| Ferry range | 3,700 mi (6,000 km) |
| Service ceiling | 28,000 ft (8,500 m) |
| Rate of climb | 1,025 ft/min (5.2 m/s) |
| Guns | 10 × .50 cal (12.7 mm) M2 Browning machine guns |
| Bombs | Up to 8,000 lb (3,600 kg) at short range; 5,000 lb (2,300 kg) at 800 mi; 2,700 lb (1,200 kg) at 1,200 mi |
Tiếng Việt:*
Các thông số trên là của B-24J, biến thể được sản xuất nhiều nhất. Máy bay dài 20,6 m, sải cánh 33,5 m, trọng lượng rỗng 16.556 kg và trọng lượng cất cánh tối đa 29.484 kg. Bốn động cơ Pratt & Whitney R-1830, mỗi chiếc 1.200 mã lực, cho tốc độ tối đa 478 km/giờ ở độ cao 7.600 m, trần bay 8.500 m và tầm bay ferry 6.000 km. Hỏa lực gồm mười súng máy .50 cal và tối đa 3.600 kg bom ở tầm ngắn.
Các nước sử dụng
Tiếng Việt:*
B-24 Liberator phục vụ chủ yếu trong Không lực Lục quân Hoa Kỳ và Hải quân Hoa Kỳ (dưới tên PB4Y-1 và PB4Y-2), nhưng cũng là một trong những máy bay Mỹ được xuất khẩu rộng rãi nhất trong chiến tranh.
Không quân Hoàng gia Anh là nước sử dụng lớn thứ hai, bay Liberator làm máy bay ném bom ở Trung Đông và Viễn Đông, làm máy bay chống tàu ngầm tầm rất xa trong Bộ tư lệnh Duyên hải và làm máy bay vận tải.
Không quân Hoàng gia Canada dùng Liberator tuần tra chống tàu ngầm trên Đại Tây Dương, và Không quân Hoàng gia Australia bay chúng tấn công các mục tiêu Nhật từ miền bắc Australia. Số lượng nhỏ hơn phục vụ trong không quân Nam Phi, Ấn Độ, Pháp, Liên Xô (nhận theo chương trình Lend-Lease), Trung Quốc, Brazil và một số nước Đồng minh khác.
Sau chiến tranh, Liberator tiếp tục phục vụ trong không quân Ấn Độ đến năm 1968 — nước sử dụng quân sự cuối cùng — và một vài chiếc phục vụ dân sự làm máy bay vận tải và khảo sát đến thập niên 1950.
The RAF and Coastal Command / Không quân Hoàng gia Anh và Bộ tư lệnh Duyên hải
Tiếng Việt:*
Không quân Hoàng gia Anh là nước sử dụng B-24 Liberator lớn thứ hai, và họ dùng máy bay theo những cách mà người Mỹ ban đầu không dự định. Những chiếc Liberator đầu tiên tới Anh là LB-30, mẫu xuất khẩu sớm mà RAF dùng làm máy bay vận tải tầm xa — bao gồm dịch vụ phà xuyên Đại Tây Dương chở phi hành đoàn và hàng hóa ưu tiên giữa Anh và Bắc Mỹ — trước khi các phiên bản ném bom đến.
Việc sử dụng quan trọng nhất của RAF đối với Liberator là trong Bộ tư lệnh Duyên hải, đơn vị chịu trách nhiệm bảo vệ các đoàn tàu vận tải ở Đại Tây Dương. Từ năm 1941, Bộ tư lệnh Duyên hải vận hành các Liberator tầm rất xa (VLR), lắp thêm thùng nhiên liệu trong khoang bom và radar, từ các căn cứ ở Bắc Ireland, Iceland và Cornwall.
Phi đội 120 là đơn vị đầu tiên vận hành VLR Liberator, và máy bay của họ có thể bay hơn 16 giờ, bao phủ “Khoảng trống Đại Tây Dương” — vùng biển ngoài tầm với của các máy bay đất liền khác — nơi U-boat trước đây tấn công các đoàn tàu mà không bị không quân can thiệp.
Các VLR Liberator sau đó được lắp đèn Leigh, đèn pha mạnh dùng để chiếu sáng U-boat nổi lên mặt nước vào ban đêm, cùng bom chìm và, từ năm 1943, ngư lôi tự dẫn bằng âm thanh. Liberator của RAF cũng phục vụ làm máy bay ném bom ở Trung Đông và Viễn Đông, nơi Phi đội 159 và các đơn vị khác bay các nhiệm vụ tầm xa chống mục tiêu Nhật ở Miến Điện và Đông Ấn Hà Lan.
Liberator của RAF chủ yếu được cung cấp theo chương trình Lend-Lease, và loại máy bay này còn trong biên chế RAF đến năm 1947. Kinh nghiệm của RAF với VLR Liberator cho thấy một điểm áp dụng cho toàn bộ máy bay: giá trị của Liberator nằm ít ở tải trọng bom mà nhiều ở tầm bay, và các vai trò cần tầm bay — tuần tra biển, vận tải và trinh sát — là những vai trò mà nó đóng góp đặc biệt nhất.
Di sản và ảnh hưởng
Tiếng Việt:*
Di sản của B-24 Liberator được viết bằng những con số. Với 18.188 chiếc được chế tạo, nó vẫn là máy bay ném bom được sản xuất nhiều nhất trong lịch sử, máy bay đa động cơ được sản xuất nhiều nhất và máy bay quân sự Mỹ được sản xuất nhiều nhất thuộc mọi loại — những kỷ lục vẫn còn đến nay.
Nó chứng minh rằng máy bay ném bom hạng nặng có thể được chế tạo trên dây chuyền lắp ráp kiểu ô tô, và nhà máy Willow Run trở thành một ví dụ về sản xuất công nghiệp quy mô lớn của Mỹ: vào lúc cao điểm, nó xuất xưởng một máy bay ném bom bốn động cơ hoàn chỉnh mỗi giờ.
Tầm bay xa của Liberator định hình chiến lược ở hai chiến trường: nó khép kín Khoảng trống Đại Tây Dương và góp phần thắng Trận Đại Tây Dương, còn ở Thái Bình Dương nó mang lại cho không lực Mỹ tầm với mà không máy bay ném bom hạng nặng nào khác trong giai đoạn 1942–43 có được.
Ảnh hưởng sau chiến tranh của nó lặng lẽ hơn nhưng vẫn thực sự tồn tại. Phiên bản vận tải C-87 và biến thể tuần tra hải quân PB4Y-2 Privateer phục vụ nhiều năm sau chiến tranh, và thiết kế đuôi đơn của Privateer ảnh hưởng đến các máy bay tuần tra Mỹ sau này.
Cánh Davis với tỉ lệ sải dài đã mở đường cho những cánh dài, hiệu quả của các máy bay vận tải và tuần tra sau này. Tuy vậy, Liberator không bao giờ giành được tình cảm như B-17. Thân máy bay thành phẳng và cách điều khiển khó nhọc khiến nó trở thành một “con ngựa thồ” hơn là một huyền thoại, và sau chiến tranh nó bị loại biên nhanh chóng — Không quân Hoa Kỳ đã thanh lý những chiếc B-24 cuối cùng vào cuối năm 1945 — trong khi B-17 còn phục vụ và còn trong ký ức lâu hơn.
Ngày nay các sử gia đánh giá Liberator dựa trên thành tích hơn là danh tiếng: nó bay xa hơn, mang nhiều hơn và được chế tạo với số lượng lớn hơn bất kỳ máy bay ném bom nào trước hay sau nó.
After the war: the C-109 tanker and the last Liberators / Sau chiến tranh: máy bay chở dầu C-109 và những chiếc Liberator cuối cùng
Tiếng Việt:*
Việc phục vụ của B-24 Liberator không kết thúc cùng chiến tranh ở châu Âu. Ở chiến trường Trung Quốc–Miến Điện–Ấn Độ, một phiên bản vận tải của Liberator, C-109, được dùng làm máy bay chở dầu bay để tiếp tế cho các máy bay ném bom B-29 hoạt động từ Trung Quốc chống Nhật Bản: tháo bỏ vũ khí và lắp thêm thùng nhiên liệu trong khoang bom, C-109 chở nhiên liệu hàng không qua dãy Himalaya trên tuyến “Hump”, một trong những chiến dịch vận tải hàng không khắc nghiệt nhất trong chiến tranh.
Sau chiến tranh, hầu hết Liberator bị tháo dỡ nhanh chóng — Hoa Kỳ có hàng nghìn máy bay ném bom dư thừa và không còn dùng đến — nhưng một số ít tiếp tục phục vụ. Không quân Ấn Độ, vốn nhận Liberator trong chiến tranh, vận hành chúng đến năm 1968, là nước sử dụng quân sự cuối cùng của loại máy bay này, dùng chúng làm máy bay ném bom, vận tải và tuần tra biển.
Một vài chiếc Liberator phục vụ dân sự đến thập niên 1950, bao gồm khảo sát và vận tải. Kỷ lục sản xuất của máy bay vẫn còn đến nay: không máy bay ném bom nào trước hay sau nó được chế tạo với số lượng lớn hơn, và nhà máy Willow Run, nơi chế tạo gần một nửa trong số đó, vẫn là một cột mốc trong lịch sử sản xuất công nghiệp.
Trong số 18.188 chiếc được chế tạo, khoảng một chục khung thân nguyên vẹn còn lại, và hai chiếc vẫn bay được — tỉ lệ sống sót phản ánh mức độ loại bỏ triệt để của loại máy bay này sau khi chiến tranh kết thúc.
Hiện vật còn lại
Tiếng Việt:*
Ngày nay chỉ còn khoảng một chục chiếc B-24 Liberator nguyên vẹn, trong tổng số 18.188 chiếc được chế tạo — một lời nhắc nhở về mức độ loại biên triệt để của loại máy bay này sau chiến tranh.
Nổi tiếng nhất là Diamond Lil, một chiếc B-24A (nguyên là LB-30) do Commemorative Air Force vận hành; được khôi phục về cấu hình B-24A và đổi tên thành Ol’ 927, nó là một trong hai chiếc Liberator duy nhất còn bay được. Chiếc còn lại là Witchcraft, một chiếc B-24J của Collings Foundation, sơn màu của Không đoàn Ném bom 467.
Bảo tàng Quốc gia Không quân Hoa Kỳ tại Dayton, Ohio, trưng bày Strawberry Bitch, một chiếc B-24D đã bay 63 phi vụ chiến đấu ở Bắc Phi — chiếc Liberator phục vụ lâu nhất của Không lực 8 và 9.
Bảo tàng Không quân Hoàng gia tại Hendon, London, trưng bày một chiếc B-24L, và Bảo tàng Hàng không & Vũ trụ Pima ở Arizona lưu giữ một chiếc B-24J. Chiếc Liberator bị mất nổi tiếng nhất là Lady Be Good, một chiếc B-24D biến mất trên sa mạc Libya tháng 4 năm 1943; xác máy bay được tìm thấy năm 1958, gần như nguyên vẹn nhờ không khí sa mạc khô ráo, và một số bộ phận hiện được trưng bày trong bảo tàng.
Lady Be Good: the desert mystery / Lady Be Good: bí ẩn sa mạc
Tiếng Việt:*
Chiếc B-24 Liberator bị mất nổi tiếng nhất là Lady Be Good, một chiếc B-24D thuộc Không đoàn Ném bom 376 biến mất ngày 4 tháng 4 năm 1943. Trở về từ nhiệm vụ ném bom Naples, Italy, máy bay bay qua căn cứ của mình ở Libya trong bóng tối, phi hành đoàn không biết họ đã bay qua nó, và tiếp tục bay về phía nam vào sa mạc cho đến khi hết nhiên liệu.
Phi hành đoàn nhảy dù và chết vì khát trong sa mạc; máy bay hạ cánh bằng bụng gần như nguyên vẹn trên một dải cát phẳng. Xác máy bay được một đội khảo sát dầu mỏ tìm thấy năm 1958, mười lăm năm sau, gần như nguyên vẹn hoàn hảo nhờ không khí sa mạc khô ráo: súng vẫn hoạt động, radio vẫn chạy, và đồ tiếp tế vẫn còn trên máy bay.
Hài cốt của phi hành đoàn được tìm thấy trong những năm tiếp theo, cách hiện trường rơi tới 100 dặm, và câu chuyện về nỗ lực đi bộ thoát khỏi sa mạc của họ trở thành một trong những sự việc được đưa tin rộng rãi nhất của cuộc chiến trên không ở Bắc Phi.
Một số bộ phận của máy bay, bao gồm một động cơ, hiện được trưng bày trong bảo tàng, và bản thân xác máy bay đã được đưa khỏi sa mạc năm 1994.
Bài viết liên quan
Câu hỏi thường gặp
Tiếng Việt:*
Đã có bao nhiêu chiếc B-24 Liberator được chế tạo?*
Tổng cộng 18.188 chiếc B-24 Liberator được chế tạo trong giai đoạn 1940–1945, khiến nó trở thành máy bay ném bom được sản xuất nhiều nhất trong lịch sử. Hãng Ford đã chế tạo 8.685 chiếc trong số đó tại Willow Run, Michigan.
Tốc độ tối đa của B-24 Liberator là bao nhiêu?*
B-24J có tốc độ tối đa 297 dặm/giờ (478 km/giờ) ở độ cao 25.000 feet, với tốc độ hành trình khoảng 215 dặm/giờ (346 km/giờ).
B-24 có thể mang bao nhiêu bom?*
B-24 có thể mang tối đa 8.000 pound (3.600 kg) bom ở tầm ngắn, 5.000 pound (2.300 kg) ở tầm 800 dặm và 2.700 pound (1.200 kg) ở tầm 1.200 dặm.
Điều gì đã xảy ra ở Ploiești ngày 1 tháng 8 năm 1943?*
Trong Chiến dịch Tidal Wave, 177 chiếc B-24 tấn công các nhà máy lọc dầu ở Ploiești, Romania, ở tầm thấp. Năm mươi ba máy bay bị mất và 310 phi công thiệt mạng hoặc mất tích, khiến đây trở thành một trong những nhiệm vụ không quân đơn lẻ tốn kém nhất của Không lực Lục quân Hoa Kỳ trong chiến tranh.
B-24 có tốt hơn B-17 không?*
B-24 nhanh hơn, mang tải trọng bom lớn hơn và bay xa hơn B-17, nhưng khó bay đội hình hơn và dễ tổn thương trước hỏa lực hơn. B-17 được phi hành đoàn yêu thích hơn; B-24 là máy bay ném bom tầm xa tốt hơn.
Còn chiếc B-24 Liberator nào bay được không?*
Có — hai chiếc. Diamond Lil (Commemorative Air Force) và Witchcraft (Collings Foundation) là những chiếc B-24 duy nhất còn bay được, trong số khoảng một chục chiếc còn nguyên vẹn.
Nguồn
- Wikipedia, “Consolidated B-24 Liberator” — production total 18,188, B-24J specifications, variant production figures.
- Wikipedia, “Operation Tidal Wave” — 177 B-24s dispatched, 53 lost, 310 aircrew killed or missing, 108 captured, 78 interned.
- National Museum of the United States Air Force, “Consolidated B-24D Liberator” fact sheet — aircraft history and Strawberry Bitch.
- National WWII Museum, New Orleans — B-24 Liberator and Willow Run production history.
- Martin W. Bowman, B-24 Liberator: A Pictorial History (Pen & Sword, 2019).
- Steven J. Zaloga, Ploesti 1943: The Great Raid on Hitler’s Romanian Oil Refineries (Osprey Publishing, 2019).
- William N. Hess, B-24 Liberator Units of the Eighth Air Force (Osprey Publishing, 1999).