Mặt trận phía Tây trong Thế chiến I

Mặt trận phía Tây là chiến trường chính của Thế chiến I, tuyến chiến hào và bãi chiến trường kéo dài khoảng 700 km từ bờ Biển Bắc của Bỉ, qua miền bắc nước Pháp, tới biên giới Thụy Sĩ.

Chính tại đây, từ tháng 8 năm 1914 đến tháng 11 năm 1918, quân đội Đức đối mặt với quân đội Pháp và Đế quốc Anh — và, từ năm 1917, Hoa Kỳ — trong cuộc đấu tranh quyết định của chiến tranh.

Mặt trận phía Tây bắt đầu như một cuộc chiến cơ động, với cuộc xâm lược Bỉ và Pháp của Đức tháng 8 năm 1914 và cuộc phản công của Đồng Minh tại trận Marne tháng 9. Tới cuối năm 1914, nó trở thành chiến tranh chiến hào: hai tuyến công sự đất, ngăn cách bởi dải đất tan hoang gọi là Vùng đất không người, hầu như không di chuyển trong ba năm, trong khi hàng triệu người bị giết khi cố gắng di chuyển chúng.

Các trận đánh lớn của Mặt trận phía Tây — Ypres, Verdun, Somme, Passchendaele, các cuộc tấn công mùa xuân của Đức năm 1918 và Chiến dịch Trăm Ngày của Đồng Minh — nằm trong số những trận đánh nổi tiếng và khủng khiếp nhất trong lịch sử quân sự.

Khi chiến tranh kết thúc ngày 11 tháng 11 năm 1918, Mặt trận phía Tây đã tiêu tốn tinh hoa của một thế hệ: quân đội Anh, Pháp và Đức mỗi bên mất hơn một triệu người chết, và cảnh quan miền bắc nước Pháp và Bỉ là vùng đất hoang toàn hố bom, làng mạc đổ nát và nghĩa trang quân đội vẫn còn thấy tới ngày nay.

Mặt trận phía Tây thường được nhớ tới như biểu tượng của sự vô ích — các tướng lĩnh đưa quân đi chết trong những cuộc tấn công chỉ giành được vài trăm thước bùn. Ký ức đó không sai, nhưng chưa đầy đủ.

Mặt trận phía Tây cũng là nơi chiến tranh hiện đại được phát minh: súng máy, xe tăng, máy bay, khí độc, màn pháo lăn, đội xung kích, hệ thống phòng thủ chiều sâu — tất cả được phát triển, thử nghiệm và hoàn thiện trên Mặt trận phía Tây, và tất cả định hình các cuộc chiến tiếp theo. Đó là nơi quân đội Anh được biến đổi từ lực lượng chuyên nghiệp nhỏ thành quân đội công dân đông đảo, nơi quân đội Pháp giữ tuyến tại Verdun với cái giá làm nước Pháp tổn thương suốt một thế hệ, và nơi quân đội Đức — mạnh nhất châu Âu năm 1914 — cuối cùng bị phá vỡ, không phải bởi một trận đánh duy nhất, mà bởi bốn năm tiêu hao mà họ không thể duy trì.

Bài viết này kể câu chuyện của mặt trận đó: nó hình thành như thế nào, được chiến đấu ra sao, và kết thúc thế nào.

1. Thông tin chính

| Vị trí | Từ bờ Biển Bắc của Bỉ tới biên giới Thụy Sĩ — khoảng 700 km |

| Thời gian | Tháng 8 năm 1914 – 11 tháng 11 năm 1918 |

| Các bên | Đế quốc Đức vs Pháp, Đế quốc Anh (từ 1914), Bỉ (từ 1914), Hoa Kỳ (từ 1917), Bồ Đào Nha (từ 1916) |

| Trận mở màn | Trận chiến Biên giới (tháng 8/1914); trận Marne (6–12/9/1914); Cuộc đua ra biển (9–11/1914) |

| Trận lớn | Ypres (1914, 1915, 1917), Verdun (1916), Somme (1916), Arras (1917), Cambrai (1917), các cuộc tấn công mùa xuân của Đức (1918), Chiến dịch Trăm Ngày (1918) |

| Quân nhân tử trận (ước tính) | Pháp khoảng 1,4 triệu; Đức khoảng 1,8 triệu trên Mặt trận phía Tây (trong tổng số khoảng 2 triệu); Đế quốc Anh khoảng 900.000; Hoa Kỳ khoảng 53.000 tử trận |

| Vũ khí mới | Súng máy, pháo hạng nặng, khí độc (dùng lần đầu tại Ypres, tháng 4/1915), xe tăng (dùng lần đầu tại Somme, tháng 9/1916), máy bay, súng phun lửa |

| Kết thúc | Hiệp định đình chiến Compiègne, ngày 11 tháng 11 năm 1918 |

2. Bối cảnh: Kế hoạch Schlieffen và cuộc xâm lược

Mặt trận được tạo ra bởi một kế hoạch

Mặt trận phía Tây được tạo ra bởi một kế hoạch — và bởi sự thất bại của kế hoạch đó. Kế hoạch chiến tranh của Đức, Kế hoạch Schlieffen, được vạch ra bởi Bá tước Alfred von Schlieffen, tổng tham mưu trưởng Đức từ 1891 đến 1905, và được sửa đổi bởi người kế nhiệm ông, Helmuth von Moltke em.

Nó được thiết kế để giải quyết vấn đề chiến lược trung tâm của Đức: chiến tranh trên hai mặt trận, chống Pháp ở phía tây và Nga ở phía đông. Câu trả lời của Schlieffen là thắng ở phía tây trước, và nhanh chóng: phần lớn quân đội Đức sẽ quét qua nước Bỉ trung lập, bao vây các quân đội Pháp trên biên giới Pháp–Đức, vòng quanh Paris và nghiền nát quân đội Pháp trước chính các pháo đài biên giới của họ, tất cả trong vòng sáu tuần — trước khi Nga kịp huy động ở phía đông.

Kế hoạch đòi hỏi tốc độ, chính xác và việc vi phạm tính trung lập của Bỉ, mà Anh đã bảo đảm bằng Hiệp ước London năm 1839. Ban lãnh đạo Đức chấp nhận rủi ro: xâm lược Bỉ, họ tính toán, sẽ kéo Anh vào chiến tranh, nhưng quân đội chuyên nghiệp nhỏ bé của Anh sẽ tới quá muộn để tạo ra khác biệt.

Tháng 8 năm 1914: Kế hoạch được thực hiện

Tháng 8 năm 1914, kế hoạch được thực hiện. Ngày 4 tháng 8, quân Đức vượt qua biên giới Bỉ; cùng ngày, Anh tuyên chiến với Đức. Quân đội Bỉ, nhỏ nhưng quyết tâm, giữ pháo đài Liège trong mười hai ngày — đủ lâu để phá vỡ thời gian biểu của Đức — rồi rút về Antwerp.

Quân đội Pháp, theo kế hoạch của riêng mình, Kế hoạch XVII, tấn công vào Alsace-Lorraine và bị đánh lui với tổn thất nặng trong Trận chiến Biên giới (14–24 tháng 8). Lực lượng Viễn chinh Anh, 120.000 người dưới quyền Sir John French, đổ bộ vào Pháp và giao chiến trận đầu tại Mons ngày 23 tháng 8, nơi họ chặn bước tiến của Đức trong một ngày trước khi rút lui.

Các quân đội Đức quét qua, xuyên qua Bỉ và miền bắc nước Pháp, và đầu tháng 9 họ chỉ còn cách Paris 40 km. Chính phủ Pháp chạy về Bordeaux. Kế hoạch Schlieffen dường như, trong một khoảnh khắc, đang có tác dụng.

Bước tiến của Đức đã vượt quá giới hạn

Nó không có tác dụng. Bước tiến của Đức đã vượt quá nguồn tiếp tế, quân đội kiệt sức sau khi hành quân 400 km trong một tháng, và Moltke đã làm suy yếu cánh phải — cánh được cho là sẽ vòng quanh Paris — bằng cách tách quân tới phía đông và tới cuộc vây hãm Antwerp.

Tư lệnh Pháp, Tướng Joseph Joffre, nhìn thấy cơ hội: cánh phải của Đức, dưới quyền Tướng von Kluck, đã rẽ về phía đông Paris, để lộ sườn, và Joffre — với sự giúp đỡ của Tướng Gallieni, thống đốc quân sự Paris, người nổi tiếng đã gửi quân tăng viện ra mặt trận bằng taxi Paris — đã tấn công nó ngày 6 tháng 9.

Trận Marne (6–12 tháng 9 năm 1914) là trận đánh lớn đầu tiên của Mặt trận phía Tây, và có ý nghĩa nhất: bước tiến của Đức bị chặn đứng, các quân đội Đức bị đánh lui về sông Aisne, và Kế hoạch Schlieffen đã chết. Đức sẽ không giành chiến thắng nhanh chóng ở phía tây. Chiến tranh sẽ kéo dài.

3. Cuộc đua ra biển và sự ra đời của chiến hào

Cuộc đua ra biển và tuyến mặt trận ổn định

Sau Marne, cả hai phe cố gắng bao vây sườn nhau về phía bắc, trong loạt trận đánh gọi là Cuộc đua ra biển (tháng 9–11 năm 1914). Quân Pháp và Anh di chuyển về phía bắc, quân Đức di chuyển về phía bắc để đón họ, và mặt trận kéo dài, tuần này qua tuần khác, cho tới khi chạm tới bờ Biển Bắc tại Nieuport, Bỉ, tháng 11 năm 1914.

Trận đánh cuối cùng của Cuộc đua là Trận Ypres lần thứ nhất (19 tháng 10–22 tháng 11 năm 1914), trong đó Lực lượng Viễn chinh Anh — “Những kẻ đáng khinh cũ”, các binh sĩ chuyên nghiệp năm 1914 — giữ thị trấn Ypres trước các cuộc tấn công liên tục của Đức, với cái giá khoảng 58.000 thương vong của Anh.

Tới cuối trận đánh, Lực lượng Viễn chinh Anh ban đầu thực tế đã không còn tồn tại như một lực lượng chiến đấu; nó đã bị tiêu diệt, nhưng nó đã giữ vững tuyến, và Ypres — một thị trấn nhỏ của Flanders sẽ trở thành cái tên nổi tiếng nhất trên Mặt trận phía Tây — vẫn nằm trong tay Đồng Minh.

Tới tháng 12 năm 1914, mặt trận đã ổn định

Tới tháng 12 năm 1914, mặt trận đã ổn định thành tuyến liên tục từ Biển Bắc tới Thụy Sĩ, và cả hai phe bắt đầu đào. Các chiến hào của Mặt trận phía Tây không phải là những rãnh đơn giản như trí tưởng tượng phổ biến: chúng là hệ thống công sự phức tạp, với chiến hào tiền tuyến, chiến hào hỗ trợ và chiến hào dự bị, nối với nhau bằng hào giao thông, được bảo vệ bằng dây thép gai, và được trang bị hầm trú ẩn, vị trí súng máy, đài quan sát pháo binh và, phía sau tuyến, đường sắt, bệnh viện và kho tiếp tế.

Chiến hào Đức, xây trên cao địa phần lớn mặt trận, thường sâu hơn, xây tốt hơn và thoải mái hơn chiến hào Đồng Minh; chiến hào Anh, trên đồng bằng Flanders thấp trũng, thường ngập nước, và binh sĩ sống với đôi chân ngập trong nước.

Giữa hai tuyến là Vùng đất không người, dải đất rộng từ vài chục tới vài trăm mét, bị pháo kích cày xới thành cảnh quan toàn hố bom, cây đổ và xác chết chưa chôn.

Đời sống trong chiến hào

Đời sống trong chiến hào là thói quen của nguy hiểm, khó chịu và buồn chán. Binh sĩ dành khoảng một phần ba thời gian ở tiền tuyến, một phần ba ở tuyến hỗ trợ và một phần ba nghỉ ngơi phía sau tuyến, trong chu kỳ kéo dài, đối với người Anh, khoảng mười hai ngày. Ở tiền tuyến, họ đứng gác, sửa chữa chiến hào, và chịu đựng pháo kích — các trận pháo kích là kẻ giết người lớn nhất của Mặt trận phía Tây, gây ra khoảng hai phần ba tổng số thương vong.

Họ sống với chuột, chấy rận và mùi xác chết; họ mắc “bệnh chân chiến hào”, tình trạng đau đớn do đứng trong nước lạnh; và họ chịu đựng cái lạnh mùa đông và bùn lầy mùa thu, mùa xuân, khi chiến hào ngập nước và các tấm ván gỗ — lối đi bằng gỗ đặt trên bùn — chìm dưới mặt nước.

Sự kiện nổi tiếng nhất của mùa đông đầu tiên là Lễ đình chiến Giáng sinh tháng 12 năm 1914, khi binh sĩ Đức và Anh, tại một số nơi dọc mặt trận, ngừng chiến đấu vào ngày Giáng sinh, trao đổi quà tặng, hát thánh ca và cùng chôn cất người chết.

Lễ đình chiến không chính thức, bị bộ chỉ huy tối cao cả hai phe lên án, và không bao giờ lặp lại ở cùng quy mô. Nhưng nó đã trở thành khoảnh khắc được nhớ nhất của chiến tranh — lời nhắc nhở rằng những người trong chiến hào không phải là quái vật của tuyên truyền, mà là những binh sĩ như bất kỳ ai khác.

4. Các trận đánh lớn: Ypres, Verdun và Somme

Năm 1915–1916: Các trận đánh lớn và Ypres lần hai

Năm 1915 và 1916 là những năm của các trận đánh lớn được sắp đặt của Mặt trận phía Tây, và là những năm mà danh tiếng của chiến tranh về sự tàn sát vô ích được tạo ra. Mô hình của các trận đánh này giống nhau: một trận pháo kích lớn, kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần, nhằm cắt dây thép gai và phá hủy phòng thủ của địch; một cuộc tấn công bộ binh qua Vùng đất không người, theo từng đợt, hướng tới chiến hào địch; và kết quả đo bằng số thước đất giành được và hàng chục nghìn người mất.

Trận Ypres lần thứ hai (22 tháng 4–25 tháng 5 năm 1915) được nhớ tới vì lần đầu tiên sử dụng khí độc quy mô lớn: ngày 22 tháng 4, quân Đức xả khí clo từ các bình dọc theo mặt trận dài bốn dặm, và đám mây vàng-xanh trôi qua quân Pháp và Algeria, những người đã vỡ trận và bỏ chạy.

Cuộc tấn công bằng khí độc mở ra khoảng trống trong tuyến Đồng Minh, nhưng quân Đức, vốn không lên kế hoạch khai thác nó, đã không tiến lên, và Đồng Minh lấp khoảng trống. Trận đánh khiến Đồng Minh thiệt hại khoảng 70.000 người và Đức khoảng 35.000 người, và nó thiết lập một mô hình sẽ lặp lại suốt chiến tranh: một vũ khí mới, dùng lần đầu với hiệu quả tàn khốc, rồi được cả hai phe áp dụng, vì vậy trong vòng một năm cả hai quân đội đều chiến đấu với mặt nạ phòng độc, và khí độc — clo, phosgene và, từ năm 1917, khí mù tạt — trở thành một phần vĩnh viễn của chiến trường.

Trận Verdun — trận đánh dài nhất

Trận Verdun (21 tháng 2–18 tháng 12 năm 1916) là trận đánh dài nhất của chiến tranh, và khủng khiếp nhất. Tổng tham mưu trưởng Đức, Erich von Falkenhayn, chọn Verdun — thị trấn pháo đài trên sông Meuse, có ý nghĩa biểu tượng lớn đối với Pháp — không phải để chiếm nó, mà để “làm quân đội Pháp chảy máu tới trắng”: bằng cách tấn công một vị trí mà Pháp không thể từ bỏ, ông sẽ buộc họ đưa quân vào một trận chiến tiêu hao trong đó pháo binh Đức, bắn từ các cao điểm xung quanh, sẽ giết họ nhanh hơn Đức mất quân.

Kế hoạch đã có tác dụng, theo nghĩa trận đánh trở thành lò sát sinh: quân Pháp, dưới quyền Tướng Philippe Pétain — người tổ chức phòng thủ và đặt ra câu nói “Chúng sẽ không qua được” — giữ được Verdun, nhưng với cái giá vẫn còn tranh luận.

Các con số thường được trích dẫn là khoảng 377.000 thương vong Pháp và khoảng 337.000 thương vong Đức — tổng cộng hơn 700.000 người chết, bị thương và mất tích, cho một chiến trường mà, cuối năm, gần như ở đúng nơi nó bắt đầu.

Verdun trở thành biểu tượng của sức chịu đựng Pháp, và của sự kinh hoàng chiến tranh: nhà hài cốt tại Douaumont, chứa hài cốt của khoảng 130.000 binh sĩ không xác định được danh tính của cả hai phe, là một trong những đài tưởng niệm được thăm viếng nhiều nhất của chiến tranh.

Trận Somme và ngày 1 tháng 7

Trận Somme (1 tháng 7–18 tháng 11 năm 1916) là cuộc tấn công lớn của quân đội Anh, phát động một phần để giảm áp lực lên Verdun. Ngày đầu tiên của nó, 1 tháng 7 năm 1916, là ngày tồi tệ nhất trong lịch sử quân đội Anh: khoảng 57.470 thương vong của Anh, gồm khoảng 19.240 người chết, trong một ngày duy nhất — phần lớn trong giờ đầu tiên, khi bộ binh tiến lên theo từng đợt qua Vùng đất không người vào hỏa lực súng máy Đức mà trận pháo kích kéo dài một tuần đã không dập tắt được.

Trận đánh tiếp tục bốn tháng rưỡi, và tới cuối trận, Đồng Minh đã tiến khoảng mười km, với cái giá hơn một triệu thương vong cả hai phe — các con số thường được trích dẫn là khoảng 620.000 thương vong Đồng Minh và khoảng 450.000–600.000 thương vong Đức, dù số liệu Đức còn tranh cãi.

Somme được nhớ tới vì ngày đầu tiên, và vì lần đầu tiên sử dụng xe tăng: ngày 15 tháng 9 năm 1916, tại Flers-Courcelette, 49 xe tăng Mark I của Anh tham chiến, trong đó chỉ một số ít tới được tuyến Đức — nhưng xe tăng đã xuất hiện, và nó sẽ biến đổi chiến tranh trong vòng hai năm.

5. Năm 1917: Passchendaele, Cambrai và khủng hoảng tinh thần

1917: Năm khủng hoảng tinh thần

Nếu 1916 là năm của Verdun và Somme, 1917 là năm mà các quân đội của Mặt trận phía Tây suýt sụp đổ. Quân đội Pháp, chảy máu tới trắng tại Verdun và thất vọng vì thất bại của Chiến dịch Nivelle tại Chemin des Dames tháng 4 năm 1917 — cuộc tấn công hứa hẹn đột phá trong 48 giờ và thay vào đó gây ra khoảng 187.000 thương vong Pháp trong một tuần — đã nổi loạn.

Các cuộc binh biến tháng 5–6 năm 1917 ảnh hưởng, theo chính thừa nhận sau này của quân đội Pháp, khoảng một nửa số sư đoàn: binh sĩ từ chối tấn công, dù họ vẫn giữ tuyến trong phòng thủ.

Tướng Pétain, người thay Nivelle, khôi phục kỷ luật bằng sự kết hợp giữa cứng rắn — một số ít kẻ cầm đầu bị xét xử và xử tử, dù ít hơn nhiều so với huyền thoại — và cải cách: thức ăn tốt hơn, nghỉ phép nhiều hơn, và lời hứa sẽ không còn các cuộc tấn công vô ích nữa.

Quân đội Pháp giữ vững, nhưng sẽ không tấn công mạnh nữa cho tới năm 1918.

Trận Ypres lần ba — Passchendaele

Trận đánh lớn của quân đội Anh năm 1917 là Trận Ypres lần thứ ba, nổi tiếng hơn với tên Passchendaele (31 tháng 7–10 tháng 11 năm 1917). Mục tiêu là phá vỡ phòng thủ Đức tại Flanders và chiếm các cảng Bỉ Ostend và Zeebrugge, nơi tàu ngầm Đức hoạt động.

Trận đánh diễn ra trong thời tiết xấu nhất của chiến tranh: mưa mùa thu biến đồng bằng Flanders — vốn đã bị pháo kích cày xới, hệ thống thoát nước bị phá hủy — thành biển bùn, nơi người và ngựa chết đuối và xe tăng chìm tới thân.

Quân Anh tiến khoảng tám km trong ba tháng, với cái giá thường ước tính khoảng 325.000 thương vong Anh và Khối thịnh vượng chung và khoảng 260.000 thương vong Đức. Làng Passchendaele, mục tiêu, cuối cùng bị chiếm ngày 6 tháng 11 bởi quân Canada, với cái giá khiến cái tên trở thành biểu tượng cho sự vô ích của chiến tranh.

Chỉ huy trận đánh, Tướng Douglas Haig, là nhân vật gây tranh cãi nhất của Mặt trận phía Tây kể từ đó: đối với những người chỉ trích, ông là “đồ tể” đưa quân đi chết trong bùn mà không được gì; đối với những người bênh vực, ông là chỉ huy hiểu rằng chiến tranh chỉ có thể thắng bằng cách làm Đức kiệt quệ, và Passchendaele — dù kinh hoàng — là một phần của sự bào mòn đó.

Điểm sáng duy nhất: Trận Cambrai

Điểm sáng duy nhất của năm 1917 là Trận Cambrai (20 tháng 11–7 tháng 12 năm 1917), trong đó quân Anh dùng 476 xe tăng trong cuộc tấn công tập trung, không có pháo kích chuẩn bị, và phá vỡ Tuyến Hindenburg của Đức — hệ thống phòng thủ lớn mà Đức xây dựng mùa đông 1916–17 — sâu tám km trong một ngày.

Bước đột phá không thể khai thác, vì quân Anh không có quân dự bị để tiếp nối, và cuộc phản công của Đức chiếm lại phần lớn mặt đất. Nhưng Cambrai cho thấy xe tăng có thể làm gì khi dùng tập trung, và nó chỉ ra hướng đi cho chiến thuật năm 1918.

Cùng năm chứng kiến sự xuất hiện của những quân Mỹ đầu tiên tại Pháp — Hoa Kỳ tuyên chiến với Đức tháng 4 năm 1917 — và sự sụp đổ của Nga, mà cách mạng và việc rút khỏi chiến tranh của nước này sẽ giải phóng hàng chục sư đoàn Đức cho phía tây năm 1918.

6. Năm 1918: Các cuộc tấn công mùa xuân của Đức và Trăm Ngày

Năm 1918 bắt đầu với Đức ở vị thế mạnh nhất

Năm 1918 bắt đầu với Đức ở vị thế mạnh nhất trên Mặt trận phía Tây kể từ năm 1914. Hiệp ước Brest-Litovsk, ký với chính phủ Bolshevik tháng 3 năm 1918, đã loại Nga khỏi chiến tranh, và khoảng 50 sư đoàn Đức được chuyển từ phía đông sang phía tây.

Bộ chỉ huy tối cao Đức, dưới quyền Ludendorff, quyết định dùng chúng trước khi người Mỹ kịp tới với số lượng lớn: một loạt các cuộc tấn công lớn — Kaiserschlacht, “Trận chiến của Kaiser” — nhằm chia cắt quân Anh và Pháp, chiếm các cảng Eo biển, và thắng chiến tranh trước mùa hè.

Cuộc tấn công đầu tiên, Chiến dịch Michael, phát động ngày 21 tháng 3 năm 1918, là thành công lớn nhất của Đức trên Mặt trận phía Tây kể từ năm 1914: trong năm ngày, quân Đức tiến 65 km, chiếm lại toàn bộ mặt đất Đồng Minh giành được tại Somme năm 1916, và tới sát Amiens.

Cuộc tấn công thứ hai, Georgette, tháng 4, đẩy quân Anh lùi tại Flanders; cuộc thứ ba, Blücher, tháng 5, tới sông Marne, cách Paris 60 km; cuộc thứ tư, Gneisenau, tháng 6, bị chặn đứng; và cuộc thứ năm, tấn công Champagne-Marne tháng 7, là cuộc cuối cùng — nó gặp phải cuộc phản công của Pháp, được quân Mỹ hỗ trợ, đẩy quân Đức lùi qua sông Marne.

Các cuộc tấn công mùa xuân thất bại

Các cuộc tấn công mùa xuân thất bại vì cùng lý do Kế hoạch Schlieffen thất bại: quân đội Đức có thể đột phá, nhưng không thể duy trì đột phá. Chiến thuật đội xung kích — các nhóm nhỏ bộ binh tinh nhuệ, thâm nhập phòng thủ địch và vòng qua các điểm mạnh — hiệu quả rực rỡ ở cấp chiến thuật, nhưng quân Đức không có xe tăng để khai thác khoảng trống, không có vận tải cơ giới để tiếp tế cho bước tiến, và không có quân dự bị để thay thế tổn thất.

Các cuộc tấn công khiến Đức thiệt hại khoảng 800.000 người, gồm các quân tinh nhuệ nhất — đội xung kích, không thể thay thế — và họ giành được lãnh thổ mà Đức không thể giữ và không thể tiếp tế.

Tới tháng 7 năm 1918, quân đội Đức đã kiệt sức, và phe Đồng Minh — giờ đây dưới một tổng tư lệnh duy nhất, Thống chế Pháp Ferdinand Foch, và được tăng viện bởi hơn một triệu quân Mỹ — đã sẵn sàng phản công.

Chiến dịch Trăm Ngày

Cuộc phản công của Đồng Minh, Chiến dịch Trăm Ngày (8 tháng 8–11 tháng 11 năm 1918), là chiến dịch thành công nhất của chiến tranh trên Mặt trận phía Tây. Nó bắt đầu tại Amiens ngày 8 tháng 8 — “ngày đen tối của quân đội Đức”, theo lời Ludendorff — khi quân Anh, Khối thịnh vượng chung và Pháp, được hỗ trợ bởi 600 xe tăng và 2.000 máy bay, phá vỡ tuyến Đức và tiến 12 km trong một ngày.

Các cuộc tấn công tiếp theo — quân Anh tại Arras và Cambrai, quân Pháp tại Champagne, quân Mỹ tại Saint-Mihiel và Meuse-Argonne — đẩy quân Đức lùi, từng bước, về Tuyến Hindenburg, rồi xuyên qua nó. Quân đội Đức không sụp đổ trong tháo chạy — họ chiến đấu rút lui có kỷ luật — nhưng họ đã bị đánh bại, và họ biết điều đó.

Ngày 29 tháng 9, Ludendorff nói với Kaiser rằng chiến tranh đã thua và phải xin đình chiến. Ngày 3 tháng 11, hải quân Đức nổi loạn tại Kiel; ngày 9 tháng 11, Kaiser thoái vị; ngày 11 tháng 11, lúc 11 giờ sáng, Hiệp định đình chiến Compiègne có hiệu lực. Mặt trận phía Tây im lặng.

7. Vũ khí và chiến thuật: Sự phát minh chiến tranh hiện đại

Phòng thí nghiệm của chiến tranh hiện đại

Mặt trận phía Tây là phòng thí nghiệm của chiến tranh hiện đại. Súng máy — vũ khí khiến chiến hào trở nên khả thi, bằng cách cho vài người hỏa lực để chặn một cuộc tấn công bộ binh — là vũ khí quan trọng nhất của chiến tranh: nó giết nhiều người hơn bất kỳ vũ khí nào khác, và nó định hình chiến thuật của toàn bộ mặt trận.

Pháo binh — kẻ giết người lớn nhất, gây ra khoảng hai phần ba thương vong — ngày càng mạnh và tinh vi: tới năm 1918, Đồng Minh bắn hàng triệu quả đạn trong một cuộc tấn công duy nhất, và “màn pháo lăn”, bức tường đạn pháo tiến ngay trước bộ binh, trở thành phương pháp tấn công chuẩn.

Khí độc, dùng lần đầu năm 1915, trở thành vũ khí thường lệ, và mặt nạ phòng độc trở thành trang bị vĩnh viễn của binh sĩ. Máy bay, khởi đầu chiến tranh như công cụ trinh sát, trở thành tiêm kích, máy bay ném bom và máy bay chỉ điểm pháo binh, và tới năm 1918 Đồng Minh có ưu thế trên không trên mặt trận.

Xe tăng, do người Anh phát minh và dùng lần đầu năm 1916, là vũ khí cuối cùng phá vỡ bế tắc: tại Cambrai năm 1917 và tại Amiens năm 1918, xe tăng tập trung, phối hợp với bộ binh và pháo binh, đạt được điều mà bốn năm tấn công bộ binh không làm được.

Chiến thuật cũng tiến hóa: Đội xung kích Đức

Chiến thuật cũng tiến hóa. Người Đức phát triển đội xung kích — các nhóm bộ binh tinh nhuệ nhỏ, trang bị súng máy hạng nhẹ, lựu đạn và súng phun lửa, được huấn luyện để thâm nhập phòng thủ địch và vòng qua các điểm mạnh — và hệ thống phòng thủ chiều sâu, trong đó tiền tuyến được giữ nhẹ và kháng cự chính được tổ chức theo chiều sâu, để kẻ tấn công phá vỡ tuyến đầu sẽ bị bắt trong vùng tiêu diệt và bị phản công. Đồng Minh phát triển chiến thuật “cắn và giữ” — các cuộc tấn công giới hạn, với mục tiêu giới hạn, được pháo binh áp đảo hỗ trợ — và tấn công hợp đồng binh chủng, trong đó bộ binh, xe tăng, pháo binh và máy bay phối hợp với nhau.

Tới năm 1918, chiến tranh trên Mặt trận phía Tây không còn là chiến tranh năm 1914: đó là chiến tranh của máy móc, hậu cần, sản xuất công nghiệp, và của phe có thể sản xuất nhiều đạn pháo, xe tăng và máy bay hơn. Đức, bị phong tỏa và đói khát, không thể. Đồng Minh, với công nghiệp Mỹ phía sau, có thể.

8. Di sản: Mặt trận định hình thế kỷ XX

Di sản hiện diện khắp thế kỷ XX

Di sản của Mặt trận phía Tây hiện diện khắp thế kỷ XX. Nó nằm trong các nghĩa trang — các nghĩa trang lớn của Ủy ban Mộ chiến tranh Khối thịnh vượng chung tại Tyne Cot, với gần 12.000 ngôi mộ, và tại Étaples, và các nghĩa trang Đức tại Langemark và Neuville-St Vaast, và nhà hài cốt Pháp tại Douaumont — được hàng triệu người thăm viếng mỗi năm.

Nó nằm trong văn học — thơ của Wilfred Owen, Siegfried Sassoon và Rupert Brooke, tiểu thuyết của Erich Maria Remarque (Phía Tây không có gì lạ, 1929) và Henri Barbusse (Dưới làn đạn, 1916), hồi ký của Robert Graves và Vera Brittain — những tác phẩm định hình cách chiến tranh được nhớ tới.

Nó nằm trong chính trị: cảm giác, trên hết ở Anh và Pháp, rằng chiến tranh là sự lãng phí, và một cuộc chiến như vậy không bao giờ được xảy ra nữa, đã định hình chính sách nhượng bộ những năm 1930; và cảm giác, ở Đức, rằng quân đội đã bị “đâm sau lưng”, đã định hình sự trỗi dậy của Chủ nghĩa Quốc xã.

Mặt trận phía Tây không gây ra Thế chiến II, nhưng nó tạo ra các điều kiện — sự cay đắng, nợ nần, vỡ mộng — trong đó Thế chiến II trở nên khả thi.

Di sản quân sự của Mặt trận phía Tây

Về quân sự, di sản của Mặt trận phía Tây là cách chiến tranh hiện đại. Trận đánh hợp đồng binh chủng — bộ binh, xe tăng, pháo binh và máy bay, phối hợp với nhau theo một kế hoạch duy nhất — được phát minh trên Mặt trận phía Tây, và nó là cơ sở của chiến tranh kể từ đó, từ Blitzkrieg của Đức năm 1940 tới các cuộc tấn công của Đồng Minh năm 1944–45 và tới các cuộc chiến của thế kỷ XXI.

Hệ thống phòng thủ chiều sâu, đội xung kích, màn pháo lăn, xe tăng — tất cả đều là sản phẩm của Mặt trận phía Tây. Ý tưởng về chiến tranh toàn diện cũng vậy: Mặt trận phía Tây là cuộc chiến đầu tiên mà toàn bộ công nghiệp, kinh tế và dân số của một quốc gia được huy động cho chiến tranh, và sự phân biệt giữa mặt trận và hậu phương bắt đầu biến mất.

Phong tỏa nước Đức, ném bom thành phố, huy động phụ nữ vào lực lượng lao động — tất cả đều là diễn tập cho Thế chiến II.

Cảnh quan mặt trận là đài tưởng niệm

Cảnh quan của Mặt trận phía Tây tự nó là một đài tưởng niệm. Tại Somme, tại Flanders, tại Argonne, mặt đất vẫn còn sẹo hố bom, rừng vẫn mọc trên chiến hào, và nông dân vẫn đào lên đạn pháo, mũ sắt và xương cốt — “vụ thu hoạch sắt” được thu gom mỗi năm.

Cổng Menin tại Ypres, nơi khắc tên 54.896 binh sĩ Anh và Khối thịnh vượng chung không có mộ, là nơi diễn ra lễ tưởng niệm mỗi tối lúc 8 giờ, khi tiếng kèn Last Post vang lên — buổi lễ được tổ chức, chỉ gián đoạn ngắn trong Thế chiến II, từ năm 1928.

Mặt trận phía Tây không phải là lịch sử theo nghĩa đã kết thúc và qua đi. Nó là lịch sử vẫn còn hiện diện, trong lòng đất, trong tên trên các đài tưởng niệm, và trong ký ức của các dân tộc từng chiến đấu ở đó.

9. Nhân vật chính

Joseph Joffre (Pháp), Philippe Pétain (Pháp) và Ferdinand Foch (Pháp)

Joseph Joffre (Pháp). ** Tổng tư lệnh quân đội Pháp từ 1911 đến 1916. Joffre thắng trận Marne năm 1914 và giữ quân đội Pháp đoàn kết qua hai năm đầu chiến tranh. Ông bị thay bằng Nivelle tháng 12 năm 1916, sau các thất bại năm 1916, và được phong Thống chế Pháp.

Philippe Pétain (Pháp). ** Anh hùng Verdun, người tổ chức phòng thủ năm 1916 và trở thành tổng tư lệnh năm 1917, khôi phục quân đội sau các cuộc binh biến. Danh tiếng của Pétain bị hủy hoại trong Thế chiến II, khi ông lãnh đạo chính phủ Vichy cộng tác với Đức. Ông qua đời năm 1951, một nhân vật ô nhục, nhưng vai trò của ông tại Verdun vẫn là phần trung tâm của ký ức Pháp.

Ferdinand Foch (Pháp). ** Tổng tư lệnh tối cao quân đội Đồng Minh từ tháng 3 năm 1918. Foch điều phối cuộc phản công của Đồng Minh trong Trăm Ngày và chấp nhận yêu cầu đình chiến của Đức tại Compiègne. Ông được phong Thống chế Pháp và thống chế danh dự của Anh.

Douglas Haig (Anh), Erich von Falkenhayn (Đức), Paul von Hindenburg và Erich Ludendorff (Đức) và John J. Pershing (Hoa Kỳ)

Douglas Haig (Anh). ** Tổng tư lệnh Lực lượng Viễn chinh Anh từ tháng 12 năm 1915 tới cuối chiến tranh. Haig chỉ huy Somme, Arras, Passchendaele và Chiến dịch Trăm Ngày. Ông vẫn là chỉ huy Anh gây tranh cãi nhất của chiến tranh — bị một số người lên án là đồ tể, được những người khác bênh vực là vị tướng cuối cùng đã thắng chiến tranh.

Erich von Falkenhayn (Đức). ** Tổng tham mưu trưởng Đức từ 1914 đến 1916. Falkenhayn lên kế hoạch trận Verdun như một trận chiến tiêu hao, và bị thay bằng Hindenburg và Ludendorff tháng 8 năm 1916.

Paul von Hindenburg và Erich Ludendorff (Đức). ** Những người chiến thắng tại Tannenberg trên Mặt trận phía Đông, nắm quyền chỉ huy nỗ lực chiến tranh của Đức tháng 8 năm 1916 và chỉ đạo các cuộc tấn công mùa xuân 1918. Thất bại của họ năm 1918 dẫn tới yêu cầu đình chiến của Ludendorff và sự sụp đổ của nỗ lực chiến tranh Đức.

John J. Pershing (Hoa Kỳ). ** Tư lệnh Lực lượng Viễn chinh Mỹ tại Pháp. Pershing kiên quyết rằng quân Mỹ chiến đấu như một quân đội riêng, dưới quyền chỉ huy Mỹ, và lãnh đạo họ trong các chiến dịch Saint-Mihiel và Meuse-Argonne năm 1918 — các trận đánh lớn nhất trong lịch sử Mỹ tới thời điểm đó.

10. Câu hỏi thường gặp

Mặt trận phía Tây, chiến hào và xe tăng

Mặt trận phía Tây là gì?

Mặt trận phía Tây là chiến trường chính của Thế chiến I, tuyến chiến hào kéo dài khoảng 700 km từ bờ Biển Bắc của Bỉ tới biên giới Thụy Sĩ, nơi quân đội Đức đối mặt với quân Pháp, Anh và (từ năm 1917) Mỹ từ tháng 8 năm 1914 đến tháng 11 năm 1918.

Vì sao Mặt trận phía Tây trở thành chiến tranh chiến hào?

Sau khi bước tiến của Đức bị chặn tại Marne tháng 9 năm 1914 và Cuộc đua ra biển kéo dài mặt trận tới bờ biển, không phe nào có thể bao vây sườn phe kia, và hỏa lực của súng máy, pháo binh khiến tấn công lộ thiên trở nên tự sát. Cả hai phe đào hào, và chiến hào hầu như không di chuyển trong ba năm.

Trận đánh đẫm máu nhất của Mặt trận phía Tây là gì?

Xét theo tổng thương vong, Somme (1916) là trận đẫm máu nhất, với hơn một triệu thương vong cả hai phe. Verdun (1916) là trận dài nhất, với hơn 700.000 thương vong, và ngày đầu tiên của Somme — 1 tháng 7 năm 1916, với khoảng 57.470 thương vong Anh — là ngày tồi tệ nhất trong lịch sử quân đội Anh.

Khi nào xe tăng được sử dụng lần đầu?

Ngày 15 tháng 9 năm 1916, tại Flers-Courcelette trong trận Somme, khi 49 xe tăng Mark I của Anh tham chiến. Lần đầu tiên xe tăng được sử dụng tập trung là tại Cambrai ngày 20 tháng 11 năm 1917, khi 476 xe tăng phá vỡ Tuyến Hindenburg.

Lễ đình chiến Giáng sinh, kết thúc và thương vong

Lễ đình chiến Giáng sinh là gì?

Một lệnh đình chiến không chính thức vào ngày Giáng sinh 1914, khi binh sĩ Đức và Anh tại một số nơi dọc mặt trận ngừng chiến đấu, trao đổi quà tặng, hát thánh ca và cùng chôn cất người chết. Nó bị bộ chỉ huy tối cao lên án và không bao giờ lặp lại ở cùng quy mô.

Mặt trận phía Tây kết thúc như thế nào?

Với Chiến dịch Trăm Ngày (tháng 8–11 năm 1918), trong đó Đồng Minh — dưới quyền Thống chế Foch và được tăng viện bởi quân Mỹ — đẩy quân Đức lùi qua Tuyến Hindenburg. Đức xin đình chiến, và Hiệp định đình chiến Compiègne có hiệu lực lúc 11 giờ sáng ngày 11 tháng 11 năm 1918.

Có bao nhiêu người chết trên Mặt trận phía Tây?

Hàng triệu người. Pháp mất khoảng 1,4 triệu binh sĩ tử trận, Đức khoảng 1,8 triệu trên Mặt trận phía Tây, Đế quốc Anh khoảng 900.000, và Hoa Kỳ khoảng 53.000 tử trận. Các con số chính xác khác nhau theo nguồn, và tổng số, gồm mọi quốc tịch, vượt quá bốn triệu quân nhân tử trận, với nhiều triệu người khác bị thương.

11. Nguồn

1. Encyclopædia Britannica, “Western Front” — tổng quan về mặt trận, các trận đánh và thương vong.
2. Wikipedia, “Western Front (World War I)” — Kế hoạch Schlieffen, Cuộc đua ra biển, Verdun, Somme, Passchendaele và Chiến dịch Trăm Ngày.
3. John Keegan, The First World War (Hutchinson, 1998) — toàn bộ cuộc chiến, với tường thuật đầy đủ về Mặt trận phía Tây.
4. Hew Strachan, The First World War, Volume I: To Arms (Oxford University Press, 2001) — sự bùng nổ chiến tranh, Marne và Cuộc đua ra biển.
5. Martin Gilbert, The Somme: Heroism and Horror in the First World War (Henry Holt, 2006) — Trận Somme và ngày đầu tiên của nó.
6. Alistair Horne, The Price of Glory: Verdun 1916 (Macmillan, 1962) — tường thuật kinh điển về Trận Verdun.
7. Paul Fussell, The Great War and Modern Memory (Oxford University Press, 1975) — văn học và ký ức về Mặt trận phía Tây.

Đọc thêm

• Erich Maria Remarque, All Quiet on the Western Front (1929).
• Lyn Macdonald, They Called It Passchendaele (Michael Joseph, 1978).
• Gary Sheffield, The Somme (Cassell, 2003).

Bài viết liên quan

• Bức màn Sắt
• Liên minh Trung tâm
• Chiến tranh Balkan