Okinawa: Ký ức về trận Okinawa

Mở đầu

Okinawa* là một tỉnh đảo nhỏ ở miền nam Nhật Bản, cái tên gắn liền với một trận đánh có số người chết thuộc hàng cao nhất của Chiến tranh thế giới thứ hai. Trận Okinawa, diễn ra từ ngày 1 tháng 4 đến ngày 22 tháng 6 năm 1945, là cuộc đổ bộ lớn nhất của chiến tranh Thái Bình Dương và là trận đánh lớn cuối cùng trước khi Nhật Bản đầu hàng.

Hơn 200.000 người đã thiệt mạng, trong đó có ước tính 100.000–150.000 dân thường Okinawa — khoảng một phần tư đến một phần ba dân số dân sự của đảo. Ngày nay, Okinawa không chỉ là nơi có bãi biển và thị trấn cận nhiệt đới; đó còn là một vùng đất của ký ức, nơi Tảng đá Hòa bình (Cornerstone of Peace), Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình tỉnh Okinawa và Bảo tàng Hòa bình Himeyuri lưu giữ tên tuổi và câu chuyện của những người đã khuất, đồng thời truyền đi thông điệp hòa bình tới các thế hệ mới.

Thông tin chính

Nội dung	Ký ức và di sản của trận Okinawa (1 tháng 4–22 tháng 6 năm 1945)
Địa điểm	Đảo Okinawa, quần đảo Ryukyu, miền nam Nhật Bản — các đài tưởng niệm chính tại đồi Mabuni, thành phố Itoman
Thời gian	Trận đánh: 1 tháng 4–22 tháng 6 năm 1945; các đài tưởng niệm được xây dựng từ năm 1946 trở đi
Số người thiệt mạng trong trận	Hơn 200.000 người: khoảng 12.500 người Mỹ, khoảng 110.000 binh sĩ Nhật (gồm cả người Okinawa bị trưng tập), và ước tính 100.000–150.000 dân thường Okinawa
Đối tượng tưởng niệm	Tất cả những người đã chết trong trận đánh, không phân biệt quốc tịch hay quân/dân — hơn 240.000 tên được khắc trên Tảng đá Hòa bình
Địa điểm chính	Công viên Tưởng niệm Hòa bình tỉnh Okinawa, Tảng đá Hòa bình, Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình tỉnh Okinawa, Bảo tàng Hòa bình Himeyuri, Lăng Hòa bình Quốc gia tưởng niệm chiến sĩ trận vong
Tình trạng	Công viên tưởng niệm và bảo tàng công cộng, mở cửa đón khách; ngày 23 tháng 6 là Ngày Tưởng niệm Okinawa (Irei no Hi)

Bối cảnh

Okinawa không phải lúc nào cũng thuộc Nhật Bản theo nghĩa hiện đại. Trong nhiều thế kỷ, Vương quốc Ryukyu buôn bán với Trung Quốc, Triều Tiên và Đông Nam Á, và chỉ được Nhật Bản sáp nhập chính thức vào năm 1879. Đến năm 1945, đảo là lãnh thổ Nhật Bản, nhưng người Okinawa vẫn nói ngôn ngữ riêng và giữ văn hóa riêng biệt. Bản sắc riêng đó có ý nghĩa quan trọng đối với ký ức về trận đánh: một số người Okinawa cho rằng hòn đảo của họ đã phải gánh chịu phần giao tranh lớn hơn mức tương xứng để bảo vệ Nhật Bản đại lục.

Đến đầu năm 1945, chiến tranh Thái Bình Dương đã xoay chiều quyết định chống lại Nhật Bản. Quân Mỹ đã tái chiếm Philippines và chiếm Iwo Jima vào tháng 3 năm 1945. Okinawa, chỉ cách Nhật Bản đại lục khoảng 550 km, là bước tiếp theo: một căn cứ không quân và hải quân để Đồng minh hỗ trợ cuộc xâm lược chính Nhật Bản.

Quân đoàn 32 của Nhật, do Trung tướng Mitsuru Ushijima chỉ huy, chuẩn bị phòng thủ chiều sâu. Thay vì tranh giành bãi đổ bộ, quân Nhật rút về các vị trí kiên cố ở phía nam đảo, trong đó có tuyến Shuri — chuỗi đồi, hang và hầm ngầm quanh cố đô Shuri của Vương quốc Ryukyu.

Dân thường, khoảng 450.000 người, bị kẹt ở giữa. Lệnh quân sự Nhật Bản sơ tán một số làng ở phía bắc, nhưng ở phía nam, dân thường được lệnh ở lại, giúp quân đội hoặc ẩn náu trong hang động. Các thông điệp chính thức của Nhật Bản cảnh báo rằng lính Mỹ sẽ gây hại cho bất cứ ai đầu hàng. Lời cảnh báo đó, được binh sĩ và quan chức nhắc đi nhắc lại, đã gây ra hậu quả khủng khiếp trong những tuần cuối của trận đánh.

Okinawa trong Đế quốc Nhật Bản

Vị trí của Okinawa năm 1945 không thể hiểu được nếu không xét những thập kỷ trước chiến tranh. Sau khi sáp nhập năm 1879, chính phủ Nhật Bản đưa tiếng Nhật đại lục thành ngôn ngữ của trường học và hành chính, và các ngôn ngữ Okinawa bị hạn chế trong lớp học.

Nghĩa vụ quân sự áp dụng ở Okinawa như phần còn lại của Nhật Bản, và nam giới Okinawa phục vụ trong Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Đồng thời, Okinawa vẫn là một trong những tỉnh nghèo nhất Nhật Bản, phụ thuộc vào mía đường và nông nghiệp quy mô nhỏ.

Nhiều người Okinawa di cư — tới Hawaii, Nam Mỹ và các lãnh thổ của đế quốc Nhật ở châu Á — và các cộng đồng di dân này sau đó đóng vai trò trong câu chuyện hậu chiến, gửi viện trợ về đảo.

Vì vậy, khi chiến tranh tới Okinawa, dân chúng vừa là người Nhật theo luật pháp, vừa khác biệt về ngôn ngữ, phong tục và ký ức. Lệnh của quân đội Nhật năm 1945 được ban hành trong bối cảnh đó: dân thường được yêu cầu hợp tác với phòng thủ, và cảnh sát quân sự thi hành lệnh sơ tán ở phía bắc.

Các sử gia lưu ý rằng cách quân đội Nhật đối xử với dân thường Okinawa — bao gồm việc trưng thu lương thực và sử dụng các hang động mà dân thường đang trú ẩn — đã trở thành một trong những câu hỏi được tranh luận nhiều nhất ở Nhật Bản sau chiến tranh, và vẫn là chủ đề nghiên cứu và thảo luận công khai ở Okinawa.

Diễn biến sự kiện

Cuộc đổ bộ — ngày 1 tháng 4 năm 1945

Vào Chủ nhật Phục sinh, ngày 1 tháng 4 năm 1945, quân Mỹ thuộc Tập đoàn quân 10 đổ bộ lên bờ biển phía tây Okinawa trong Chiến dịch Iceberg, cuộc đổ bộ lớn nhất của chiến tranh Thái Bình Dương. Hơn 1.500 tàu Đồng minh hỗ trợ cuộc đổ bộ. Trước sự ngạc nhiên của người Mỹ, các bãi biển gần như không được phòng thủ.

Quân Nhật đã chọn cách chiến đấu trong đất liền, và lực lượng đổ bộ nhanh chóng di chuyển qua hòn đảo hẹp, chia cắt đảo làm đôi chỉ trong vài ngày. Phần phía bắc của đảo được kiểm soát tương đối nhanh; phía nam trở thành một trận chiến tiêu hao khốc liệt.

Lâu đài Shuri và cố đô Ryukyu

Shuri, cố đô của Vương quốc Ryukyu, nằm ở trung tâm giai đoạn hai của trận đánh. Lâu đài Shuri, nơi ở của các vua Ryukyu, từng là quốc bảo của Nhật Bản trước chiến tranh. Tháng 5 năm 1945, lâu đài và khu vực xung quanh trở thành khu vực sở chỉ huy của Quân đoàn 32 Nhật Bản, và pháo binh cùng hỏa lực hải quân Mỹ đã biến lâu đài thành đống đổ nát.

Lâu đài được xây lại sau chiến tranh và phục dựng theo hình thức truyền thống, mở cửa cho công chúng năm 1992; nó được UNESCO ghi vào Danh sách Di sản Thế giới năm 2000 như một phần của Các di tích Gusuku thuộc Vương quốc Ryukyu.

Tháng 10 năm 2019, một vụ hỏa hoạn phá hủy sảnh chính và một số tòa nhà khác, và công việc tái thiết lại bắt đầu, dự kiến hoàn thành năm 2026. Việc lâu đài Shuri liên tục bị phá hủy và xây lại — vì chiến tranh năm 1945 và vì hỏa hoạn năm 2019 — đã khiến nó trở thành biểu tượng ở Okinawa về mất mát và phục hồi, và khuôn viên lâu đài được đông đảo học sinh thăm mỗi năm trong chương trình giáo dục hòa bình.

Tuyến Shuri và “Bão thép”

Từ tháng 4 đến tháng 5, quân Mỹ tiến chậm về phía nam chống lại tuyến Shuri. Trận đánh được gọi là “Bão thép” (Tetsu no Bōfū) vì khối lượng pháo binh, hỏa lực hải quân và ném bom khổng lồ. Mưa biến chiến trường thành bùn lầy. Quân phòng thủ Nhật chiến đấu từ hang động và hầm ngầm, ban đêm ra ngoài phản công.

Thương vong của Mỹ tăng lên, và quân Nhật mất những người không thể thay thế. Ngày 22 tháng 5, tướng Ushijima ra lệnh rút khỏi Shuri về tuyến phòng thủ cuối cùng quanh đồi Mabuni ở cực nam — cuộc rút lui khiến hàng nghìn dân thường đang trú ẩn trong cùng khu vực bị phơi bày trước chiến sự.

Chiến tranh hải quân và kamikaze

Trận đánh không chỉ diễn ra trên đất liền. Ngoài khơi, hạm đội Mỹ đối mặt với các cuộc tấn công liên tục của máy bay kamikaze Nhật — các phi công lái máy bay lao vào tàu. Các cuộc tấn công bắt đầu nghiêm túc vào tháng 4 năm 1945 và tiếp tục suốt trận đánh.

Tàu Mỹ chịu thiệt hại nặng: theo hồ sơ Hải quân Mỹ, 36 tàu Mỹ bị đánh chìm (phần lớn là tàu nhỏ) và khoảng 368 tàu bị hư hại, số tàu bị hư hại lớn nhất trong bất kỳ chiến dịch đơn lẻ nào của chiến tranh Thái Bình Dương. Khoảng 4.900 thủy thủ Mỹ thiệt mạng.

Về phía Nhật, thiết giáp hạm Yamato, thiết giáp hạm lớn nhất từng được đóng, rời Nhật Bản ngày 6 tháng 4 năm 1945 trong một nhiệm vụ một chiều tới Okinawa, chỉ mang đủ nhiên liệu cho hành trình đi; máy bay trên tàu sân bay Mỹ đánh chìm nó ngày 7 tháng 4, khiến phần lớn thủy thủ đoàn khoảng 2.700 người thiệt mạng.

Quy mô của giao tranh hải quân là một phần lý do trận đánh được nhớ đến như một chiến dịch tiêu hao trên đất liền, trên biển và trên không, và vì sao Công viên Tưởng niệm Hòa bình có đài tưởng niệm thủy thủ cũng như binh sĩ và dân thường.

Những tuần cuối cùng và bi kịch dân thường

Số dân thường thiệt mạng tập trung vào những tuần cuối của trận đánh, tháng 6 năm 1945. Bị kẹt giữa hai quân đội ở phía nam, các gia đình Okinawa ẩn náu trong hang động và mộ. Nhiều người chết vì pháo kích, đói khát và bệnh tật. Ở một số làng, các nhóm dân thường đã tự kết liễu đời mình — hành động được ký ức Okinawa gọi là shūdan jiketsu (tự sát tập thể) — sau khi được binh sĩ Nhật nói, hoặc tin rằng, đầu hàng sẽ mang lại đau khổ tồi tệ hơn.

Các sử gia vẫn tiếp tục nghiên cứu mức độ những cái chết này bị ra lệnh, bị khuyến khích hay được lựa chọn trong nỗi sợ hãi cùng cực; điều không thể tranh cãi là quy mô mất mát của dân thường. Ngày 22 tháng 6, tướng Ushijima và tham mưu trưởng của ông đã tự sát tại Mabuni.

Sự kháng cự có tổ chức của Nhật chấm dứt vào ngày hôm sau, 23 tháng 6 — ngày nay được kỷ niệm là Ngày Tưởng niệm Okinawa.

Cái giá phải trả

Khoảng 12.500 người Mỹ thiệt mạng và khoảng 38.000 người bị thương. Khoảng 110.000 binh sĩ Nhật thiệt mạng, trong đó có người Okinawa bị trưng tập vào quân đội. Số dân thường thiệt mạng ước tính 100.000–150.000 người; một con số thường được trích dẫn là khoảng 94.000 dân thường, trong khi các ước tính khác lên tới 150.000.

Con số chính xác không thể biết được, vì nhiều thi thể không bao giờ được tìm thấy và hồ sơ thời chiến không đầy đủ. Sau đó Hoa Kỳ quản lý Okinawa cho đến năm 1972, khi quần đảo trở lại dưới quyền quản lý của Nhật Bản — một thời kỳ chiếm đóng dài vẫn định hình chính trị và bản sắc Okinawa cho đến ngày nay.

Địa điểm ngày nay

Trung tâm của vùng đất ký ức Okinawa là Công viên Tưởng niệm Hòa bình tỉnh Okinawa trên đồi Mabuni, thành phố Itoman, ở cực nam của đảo chính, nơi trận đánh kết thúc. Công viên bao phủ một khu vực rộng lớn với bãi cỏ, lối đi và các tượng đài nhìn ra biển. Ở trung tâm là Tảng đá Hòa bình (Heiwa no Ishiji), khánh thành ngày 23 tháng 6 năm 1995 nhân kỷ niệm 50 năm kết thúc trận đánh. Đó là một loạt vòng cung đồng tâm bằng đá granit đen, mỗi phiến đá khắc tên những người đã khuất — dân thường Okinawa, binh sĩ Nhật, người Mỹ, người Anh, người Triều Tiên và người Đài Loan — được liệt kê không phân biệt quốc tịch, cấp bậc hay phe phái.

Hơn 240.000 tên đã được khắc, và tên mới vẫn được bổ sung khi được xác định và kiểm chứng.

Bên cạnh đó là Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình tỉnh Okinawa, kể câu chuyện trận đánh qua ảnh, hiện vật, bản đồ và lời chứng được ghi lại của những người sống sót. Lăng Hòa bình Quốc gia tưởng niệm chiến sĩ trận vong, xây dựng năm 1970, lưu giữ tro cốt của hơn 180.000 người đã chết trong trận đánh.

Quanh công viên có hơn 30 đài tưởng niệm riêng do các tỉnh, hội cựu chiến binh và gia đình khắp Nhật Bản dựng lên. Cách đó không xa, Bảo tàng Hòa bình Himeyuri lưu giữ câu chuyện của các nữ sinh Himeyuri — 222 nữ sinh và 18 giáo viên được huy động làm y tá quân đội vào tháng 3 năm 1945, trong đó 136 người trong nhóm được huy động đã thiệt mạng.

Tượng đài Himeyuri gốc được dựng năm 1946, chỉ một năm sau chiến tranh.

Nhiều địa điểm khác trên đảo cũng mang ký ức: sở chỉ huy ngầm của hải quân Nhật tại Tomigusuku, các hang Chibichiri-gama và Shimuku-gama, và khu vực lâu đài Shuri, nơi bản thân lâu đài — bị phá hủy trong trận đánh và được xây lại — lại cháy trong một vụ hỏa hoạn năm 2019 và đang được trùng tu. Cùng nhau, những nơi này tạo thành một mạng lưới tưởng niệm mà du khách có thể theo dõi khắp đảo.

Các hang động: Chibichiri-gama và Shimuku-gama

Hai hang động ở làng Yomitan đã trở thành trung tâm của ký ức về trải nghiệm dân sự, vì những gì xảy ra trong chúng khác nhau rõ rệt. Tại Chibichiri-gama, khoảng 140 dân thường trú ẩn đã thiệt mạng tháng 4 năm 1945, nhiều người tự kết liễu đời mình sau khi binh sĩ Nhật nói với họ rằng bị quân Mỹ bắt sẽ mang lại đau khổ tồi tệ hơn; hang động được bảo tồn làm đài tưởng niệm, và du khách được yêu cầu vào trong lặng lẽ.

Tại Shimuku-gama, khoảng 1.000 dân thường trú ẩn, và hai người đàn ông địa phương từng sống ở Hawaii và nói được tiếng Anh đã thuyết phục nhóm không tự sát và thương lượng việc đầu hàng quân Mỹ; gần như tất cả đều sống sót.

Hai hang động thường được trình bày cùng nhau trong giáo dục hòa bình Okinawa, như sự tương phản giữa nỗi sợ và khả năng sống sót — và như bằng chứng rằng kết cục đối với dân thường phụ thuộc vào thông tin, ngôn ngữ và quyết định của từng cá nhân trong hang.

Cả hai địa điểm đều mở cửa cho du khách, với hướng dẫn viên từ cộng đồng địa phương.

Sở chỉ huy hải quân Nhật cũ

Tại thành phố Tomigusuku, phía nam Naha, các đường hầm ngầm của sở chỉ huy hải quân Nhật cũ được bảo tồn làm bảo tàng. Sở chỉ huy được xây năm 1944 thành mạng lưới hầm trong sườn đồi, và đóng vai trò sở chỉ huy cho lực lượng căn cứ hải quân Okinawa dưới quyền Chuẩn đô đốc Minoru Ota.

Tháng 6 năm 1945, khi quân Mỹ tiến đến, Đô đốc Ota và nhiều sĩ quan tham mưu đã chết trong hầm; bức điện cuối cùng của Ota gửi Tokyo, trong đó ông mô tả tình cảnh dân thường Okinawa và đề nghị họ được đối xử chu đáo sau chiến tranh, được trưng bày tại địa điểm và thường được trích dẫn trong giáo dục hòa bình Okinawa.

Các hầm được trùng tu và mở cửa cho công chúng năm 1970. Khác với Công viên Tưởng niệm Hòa bình, nơi tưởng niệm mọi người chết, sở chỉ huy hải quân trình bày phía quân sự Nhật của trận đánh — kế hoạch, thông tin liên lạc và kết cục — và du khách có thể đi qua các phòng chỉ huy đã phục dựng, khu ở của sĩ quan và phòng máy phát điện.

Nạn nhân và tưởng niệm

Nạn nhân của trận Okinawa không chỉ là binh sĩ. Tảng đá Hòa bình cố ý liệt kê dân thường cùng với binh sĩ, và kẻ thù cùng với nhau — một lựa chọn khiến nó khác với hầu hết các đài tưởng niệm chiến tranh trên thế giới. Các tên bao gồm dân thường Okinawa chết trong hang động và làn đạn, binh sĩ Nhật, quân nhân Mỹ, thủy thủ Anh, cùng lao động và tân binh Triều Tiên, Đài Loan. Theo số liệu gần đây, hơn 241.000 tên đã được khắc, trong đó khoảng 148.000 từ Okinawa, khoảng 75.000 từ Nhật Bản đại lục và khoảng 14.000 từ Hoa Kỳ.

Việc tưởng niệm ở Okinawa diễn ra hàng năm và mang tính cá nhân. Mỗi ngày 23 tháng 6, Ngày Tưởng niệm Okinawa, các gia đình tụ họp tại Tảng đá Hòa bình để đặt hoa bên tên người thân. Học sinh khắp tỉnh học về trận đánh, gặp gỡ những người sống sót và thăm Công viên Tưởng niệm Hòa bình.

Câu chuyện Himeyuri được dạy trong trường học khắp Nhật Bản, và Bảo tàng Hòa bình Himeyuri — do chính những người sống sót sáng lập và điều hành trong nhiều năm — luôn tập trung vào những sinh mệnh trẻ đã mất thay vì chiến lược quân sự.

Năm 1995, nhân kỷ niệm 50 năm, Tảng đá Hòa bình đã khắc tên từng nạn nhân lên đá; hành động ghi tên đó vẫn là hình thức tưởng niệm mạnh mẽ nhất trên đảo.

Giáo dục và nghiên cứu

Các cơ sở tưởng niệm của Okinawa cũng là trung tâm nghiên cứu và giáo dục. Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình tỉnh Okinawa sưu tầm lời chứng của người sống sót, tài liệu và ảnh, với các triển lãm được thiết kế cho nhóm học sinh cũng như khách tham quan nói chung.

Bảo tàng Hòa bình Himeyuri lưu giữ lời chứng của các nữ sinh và giáo viên còn sống, và các triển lãm lưu động của bảo tàng đã đưa câu chuyện tới Hawaii và Hoa Kỳ. Các trường đại học ở Okinawa và Nhật Bản đại lục nghiên cứu lịch sử dân sự của trận đánh, các vụ tự sát tập thể và thời kỳ chiếm đóng sau chiến tranh — những chủ đề từng được tranh luận nhiều ở Nhật Bản, trong đó có câu hỏi về hành xử của quân đội Nhật đối với dân thường Okinawa.

Chương trình giáo dục hòa bình hàng năm trong trường học Okinawa, xoay quanh ngày 23 tháng 6, là một trong những chương trình bền bỉ nhất ở Nhật Bản, và cố ý đưa vào tiếng nói của những người sống sót khi họ vẫn còn có thể kể lại.

Kho Lưu trữ Tỉnh Okinawa

Kho Lưu trữ Tỉnh Okinawa, tại Naha, lưu giữ hồ sơ tài liệu về trận đánh từ phía Okinawa: hồ sơ chính quyền tỉnh, hồ sơ cảnh sát và trường học, cùng lời chứng thu thập của những người sống sót.

Kho lưu trữ gồm hồ sơ của chính quyền tỉnh thời chiến, cơ quan đã sơ tán tới phía bắc đảo trong trận đánh, và hồ sơ hậu chiến về hồi hương và cứu trợ dân thường. Kho lưu trữ cũng giữ hồ sơ của chính quyền quân sự Mỹ tại Okinawa (1945–1972), được các sử gia nghiên cứu thời kỳ chiếm đóng sử dụng.

Kho lưu trữ mở cửa cho nhà nghiên cứu, và một phần bộ sưu tập đã được số hóa. Đối với du khách, các triển lãm của kho lưu trữ tại Naha bổ sung cho Công viên Tưởng niệm Hòa bình: chúng trình bày trận đánh qua tài liệu và hành chính, thay vì qua đài tưởng niệm, và cho thấy tỉnh đã tái thiết sau chiến tranh như thế nào.

Thông tin tham quan

Công viên Tưởng niệm Hòa bình tỉnh Okinawa tại thành phố Itoman mở cửa cho công chúng, vào khuôn viên công viên miễn phí. Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình thu một khoản phí vào cửa nhỏ; hãy kiểm tra trang web chính thức của Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình tỉnh Okinawa để biết giờ mở cửa và giá vé hiện tại trước khi đến, vì giờ mở cửa thay đổi theo mùa.

Công viên có thể đến bằng xe buýt từ Naha, thủ phủ của tỉnh, hoặc bằng ô tô — nên dành ít nhất nửa ngày cho công viên, bảo tàng và Tảng đá Hòa bình. Bảo tàng Hòa bình Himeyuri, cũng ở Itoman, là một địa điểm riêng, cách đó một quãng lái xe ngắn.

Du khách nên ứng xử như tại bất kỳ đài tưởng niệm nào: nói nhỏ, không trèo lên tượng đài và tuân thủ quy định chụp ảnh trong bảo tàng. Ngày đông nhất là 23 tháng 6, Ngày Tưởng niệm Okinawa, khi các lễ tưởng niệm diễn ra tại công viên.

Đến đó: giao thông và thời gian

Hầu hết du khách đến Công viên Tưởng niệm Hòa bình từ Naha, thủ phủ của tỉnh, bằng xe buýt hoặc ô tô thuê. Chuyến xe buýt từ Bến xe Naha tới Itoman mất khoảng 40–50 phút, và công viên cách trạm xe buýt gần nhất một quãng đi bộ ngắn; hãy kiểm tra thời gian biểu xe buýt hiện tại trước khi đi, vì dịch vụ ít hơn vào Chủ nhật và ngày lễ.

Bằng ô tô, công viên cách Naha khoảng 30 phút qua Đường cao tốc Sân bay Naha và đường địa phương, và công viên có bãi đỗ xe. Thời điểm tốt nhất để thăm trong yên tĩnh là buổi sáng ngày trong tuần; công viên đông nhất ngày 23 tháng 6 và trong kỳ nghỉ học tháng 8, khi nhiều nhóm học sinh đến thăm.

Các triển lãm của bảo tàng mất khoảng 60–90 phút, và Tảng đá Hòa bình cùng các đài tưởng niệm xung quanh mất ít nhất một giờ đi bộ. Du khách muốn thăm thêm Bảo tàng Hòa bình Himeyuri nên dành thêm hai giờ, vì đó là địa điểm riêng ở Itoman.

Tưởng niệm và giáo dục

Ngày Tưởng niệm Okinawa, 23 tháng 6, là ngày lễ của tỉnh, và lễ chính được tổ chức tại Công viên Tưởng niệm Hòa bình với sự tham dự của thống đốc Okinawa, các gia đình có người thân tử nạn và đại diện chính phủ Nhật Bản. Tên của các nạn nhân mới được xác định được bổ sung vào Tảng đá Hòa bình mỗi năm trước buổi lễ.

Ngoài lễ chính thức, việc tưởng niệm gắn liền với đời sống Okinawa: cụm từ “nuchi du takara” — “mạng sống là báu vật” — được trích dẫn tại các sự kiện tưởng niệm như bài học của trận đánh.

Giáo dục hòa bình trong trường học, các dự án ghi lời chứng của người sống sót và công việc của các bảo tàng với hướng dẫn viên trẻ đảm bảo ký ức được truyền lại ngay cả khi thế hệ từng trải qua trận đánh dần qua đời.

Các đài tưởng niệm cũng hướng ra thế giới: Tảng đá Hòa bình ghi tên người chết thuộc mọi quốc tịch, và thông điệp của công viên gửi đến toàn thế giới, không chỉ Nhật Bản.

Lễ kỷ niệm Ngày Tưởng niệm Okinawa

Buổi lễ ngày 23 tháng 6 hàng năm tuân theo một trình tự cố định. Vào buổi trưa, một phút mặc niệm được tổ chức trên toàn tỉnh. Tại Công viên Tưởng niệm Hòa bình, thống đốc Okinawa đọc Tuyên bố Hòa bình, một tuyên bố gửi tới chính phủ Nhật Bản và thế giới, mà trong những năm gần đây thường xuyên kêu gọi giảm sự hiện diện quân sự của Mỹ trên đảo.

Thủ tướng Nhật Bản, hoặc đại diện, tham dự và phát biểu. Tên các nạn nhân mới được bổ sung vào Tảng đá Hòa bình được đọc to, và các gia đình có người thân tử nạn đặt hoa tại các bức tường. Buổi tối, đèn lồng được thả xuống biển tại công viên.

Các trường học khắp tỉnh tổ chức lễ riêng vào buổi sáng, và truyền hình cùng phát thanh truyền trực tiếp buổi lễ chính. Buổi lễ vừa là lễ tưởng niệm vừa là dịp công cộng: đó là ngày lịch sử thời chiến của Okinawa và những mối quan tâm hiện nay được thảo luận cùng nhau, công khai, bởi lãnh đạo tỉnh và người dân.

Di sản

Di sản của Okinawa có hai mặt. Về quân sự, số thương vong của trận đánh được các nhà hoạch định Mỹ viện dẫn khi đánh giá chi phí của một cuộc xâm lược Nhật Bản đại lục, và nó định hình các quyết định cuối cùng của chiến tranh; các sử gia vẫn tiếp tục tranh luận mức độ Okinawa ảnh hưởng đến quyết định sử dụng vũ khí nguyên tử thay vì xâm lược. Đối với chính Okinawa, di sản sâu sắc hơn và vẫn chưa được giải quyết. Đảo nằm dưới quyền quản lý của Mỹ cho đến năm 1972, và các căn cứ quân sự lớn của Mỹ vẫn còn trên đảo cho đến nay, chiếm một phần đáng kể diện tích đất.

Nhiều người Okinawa nhìn thấy mối liên hệ trực tiếp từ sự hy sinh năm 1945 đến gánh nặng của các căn cứ hiện nay, và các lễ tưởng niệm hàng năm cũng là dịp để lịch sử đó được thảo luận công khai.

Di sản còn lại là chính mô hình tưởng niệm. Tảng đá Hòa bình — ghi tên mọi nạn nhân bất kể phe phái — đã ảnh hưởng đến cách thực hành tưởng niệm vượt xa Nhật Bản. Và sự kiên trì của Okinawa rằng nỗi đau của dân thường thuộc về trung tâm của ký ức chiến tranh, chứ không phải ở rìa, đã định hình cách chiến tranh Thái Bình Dương được giảng dạy và tưởng niệm. Okinawa không chỉ tưởng nhớ một trận đánh, mà còn là một lời cảnh báo: khi các quân đội giao chiến trên vùng đất có người sinh sống, chính những người dân ở đó phải trả giá đắt nhất.

Ký ức và các tranh luận về sách giáo khoa

Ký ức về Okinawa cũng là chủ đề tranh luận công khai ở Nhật Bản. Năm 2007, Bộ Giáo dục Nhật Bản yêu cầu các nhà xuất bản sách giáo khoa làm nhẹ các đoạn viết rằng quân đội Nhật đã ra lệnh hoặc ép buộc các vụ tự sát tập thể của dân thường Okinawa; quyết định này gây ra các cuộc biểu tình ở Okinawa, trong đó có cuộc mít tinh hơn 100.000 người tháng 9 năm 2007, và bộ sau đó khôi phục các tham chiếu tới sự liên quan của quân đội.

Cuộc tranh luận minh họa một điểm rộng hơn về ký ức Okinawa: nó không chỉ là ghi chép về những gì xảy ra năm 1945, mà là một cuộc tranh luận đang diễn ra về trách nhiệm, về mối quan hệ giữa Okinawa và Nhật Bản đại lục, và về những gì học sinh nên được dạy.

Chương trình giáo dục hòa bình của tỉnh, các bảo tàng và Tảng đá Hòa bình trình bày trải nghiệm dân sự làm trung tâm của câu chuyện, và chính lựa chọn đó cũng là một phần của di sản.

Cộng đồng Okinawa hải ngoại và viện trợ hậu chiến

Người Okinawa sống ở nước ngoài đóng vai trò lớn trong quá trình phục hồi của đảo. Các cộng đồng di dân tại Hawaii, với hàng chục nghìn người trước chiến tranh, tổ chức cứu trợ sau năm 1945, gửi thực phẩm, quần áo và tiền bạc cho người thân trên đảo.

Hiệp hội Okinawa Thống nhất Hawaii, thành lập năm 1948, điều phối phần lớn viện trợ này và tiếp tục gắn kết các cộng đồng Okinawa tại Hawaii với tỉnh cho đến nay. Các hiệp hội tương tự tồn tại ở Nam Mỹ, trên hết tại Brazil và Peru, nơi người di dân Okinawa định cư với số lượng lớn.

Vai trò của cộng đồng hải ngoại được trình bày tại Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình tỉnh Okinawa như một phần của câu chuyện hậu chiến: sự phục hồi của đảo không chỉ là công việc của chính quyền Mỹ và chính phủ Nhật Bản, mà còn của các gia đình trải khắp Thái Bình Dương đã gửi giúp đỡ về hòn đảo họ rời đi.

Bài viết liên quan

• Nghĩa trang Quốc gia Arlington
• Auschwitz
• Hiroshima and the Atomic Bomb

Câu hỏi thường gặp

Trận Okinawa diễn ra khi nào?*
Trận đánh diễn ra từ ngày 1 tháng 4 đến ngày 22 tháng 6 năm 1945. Sự kháng cự có tổ chức của Nhật chấm dứt ngày 23 tháng 6 năm 1945, ngày nay là Ngày Tưởng niệm Okinawa.

Có bao nhiêu người chết trong trận Okinawa?*
Hơn 200.000 người đã chết: khoảng 12.500 người Mỹ, khoảng 110.000 binh sĩ Nhật, và ước tính 100.000–150.000 dân thường Okinawa.

Tảng đá Hòa bình là gì?*
Một đài tưởng niệm gồm các bức tường đá granit đen đồng tâm tại Công viên Tưởng niệm Hòa bình tỉnh Okinawa, khánh thành ngày 23 tháng 6 năm 1995. Đài khắc tên hơn 240.000 người đã chết trong trận đánh, không phân biệt quốc tịch, cấp bậc hay phe phái.

Các nữ sinh Himeyuri là ai?*
Một nhóm gồm 222 nữ sinh và 18 giáo viên được huy động làm y tá cho Lục quân Đế quốc Nhật Bản vào tháng 3 năm 1945. Trong nhóm được huy động, 136 người đã thiệt mạng; Bảo tàng Hòa bình Himeyuri ở Itoman kể câu chuyện của họ.

Vì sao ngày 23 tháng 6 là Ngày Tưởng niệm Okinawa?*
Ngày này đánh dấu sự kết thúc của giao tranh có tổ chức trong trận Okinawa năm 1945, và được kỷ niệm hàng năm bằng các lễ tưởng niệm tại Công viên Tưởng niệm Hòa bình.

Tôi có thể thăm Công viên Tưởng niệm Hòa bình Okinawa không?*
Có. Khuôn viên công viên miễn phí và mở cửa cho công chúng; Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình thu phí vào cửa nhỏ. Hãy kiểm tra trang web chính thức của bảo tàng để biết giờ mở cửa hiện tại trước khi đến.

Nguồn

1. Wikipedia, “Battle of Okinawa” — dates (1 April–22 June 1945), casualty figures (about 12,500 Americans, about 110,000 Japanese, 100,000+ civilians), Operation Iceberg.
2. Okinawa Prefectural Peace Memorial Museum (official site) — the Peace Memorial Park, Cornerstone of Peace, museum exhibitions and visiting information.
3. Himeyuri Peace Museum (official site) — the Himeyuri Student Corps: 222 students and 18 teachers mobilised 23 March 1945, 136 of the mobilised group killed.
4. Rozenberg Quarterly, ISSA Proceedings 2002, “Postmodern Memorializing and Peace Rhetoric: Case Study of ‘The Cornerstone of Peace'” — unveiling 23 June 1995; 237,969 names inscribed by June 2000, including 148,289 from Okinawa.
5. National WWII Museum, “Battle of Okinawa” — overview, casualties and significance of the battle.
6. George Feifer, Tennozan: The Battle of Okinawa and the Atomic Bomb (Ticknor & Fields, 1992) — civilian experience and the battle’s place in the end of the war.
7. Okinawa Prefecture, “Okinawa Memorial Day (Irei no Hi)” — 23 June observance and the Cornerstone of Peace name additions.