Súng chống tăng Panzerfaust

1. Mở đầu

Panzerfaust là vũ khí chống tăng dùng một lần của Đức trong Chiến tranh thế giới thứ hai — một ống phóng không giật rẻ tiền, bắn một phát, giúp một bộ binh thường có khả năng tiêu diệt xe tăng. Ra mắt năm 1943, Panzerfaust chỉ gồm một ống thép, một cơ cấu bắn đơn giản và một đầu đạn lõm lớn gắn trên que.

Nó đơn giản đến mức có thể sản xuất hàng loạt bằng lao động không có tay nghề, rẻ đến mức có thể cấp phát với số lượng khổng lồ, và hiệu quả ở cự ly gần đến mức trở thành một trong những vũ khí đáng sợ nhất trong hai năm cuối chiến tranh.

Khoảng sáu triệu khẩu Panzerfaust được sản xuất trong các năm 1944–45, và chúng được dùng bởi binh lính chính quy, dân quân Volkssturm và Thanh niên Hitler trong phòng thủ nước Đức. Nguyên lý của vũ khí — đầu đạn lõm tập trung năng lượng nổ thành một luồng xuyên thủng giáp dày — đã ảnh hưởng tới vũ khí chống tăng trên toàn thế giới sau chiến tranh, và cái tên “Panzerfaust” trở thành từ đồng nghĩa với những trận chiến tuyệt vọng ở cự ly gần năm 1945.

2. Thông tin chính

Loại	Ống phóng chống tăng dùng một lần, bắn một phát (không giật)
Xuất xứ	Đức
Nhà thiết kế	Tiến sĩ Heinrich Langweiler, Hugo Schneider AG (HASAG), Leipzig
Nhà sản xuất	HASAG và các công ty Đức khác
Phục vụ	1943–1945
Sản xuất	Khoảng 6 triệu khẩu (tất cả các phiên bản, 1943–1945; các ước tính dao động từ khoảng 5 đến 7 triệu)
Trọng lượng	Khoảng 5,2 kg (Panzerfaust 30); khoảng 6,5 kg (Panzerfaust 100)
Chiều dài	Khoảng 1,0 m (Panzerfaust 30); khoảng 1,04 m (Panzerfaust 100)
Cỡ nòng	Ống phóng 44 mm; đường kính đầu đạn 100 mm (Panzerfaust 30), 150 mm (Panzerfaust 60/100)
Đầu đạn	Đầu đạn lõm (đầu đạn rỗng), khoảng 1,6 kg thuốc nổ
Khả năng xuyên giáp	Khoảng 140 mm (Panzerfaust 30); khoảng 200 mm (Panzerfaust 60/100)
Tầm bắn hiệu quả	30 m (Panzerfaust 30); 60 m (Panzerfaust 60); 100 m (Panzerfaust 100)
Sơ tốc đầu nòng	Khoảng 30 m/s (Panzerfaust 30); khoảng 60 m/s (Panzerfaust 100)
Kíp lái	1 binh sĩ
Thước ngắm	Thước ngắm sau bật lên đơn giản và đầu ruồi trước

3. Nguồn gốc & phát triển

Vấn đề chống tăng của bộ binh

Panzerfaust ra đời từ nỗi lo ngày càng tăng của Đức trước xe tăng địch. Đến năm 1942, vũ khí chống tăng của bộ binh Đức — pháo chống tăng 3,7 cm PaK 36, được kíp pháo gọi là “cái gõ cửa” vì không thể xuyên giáp xe tăng T-34 của Liên Xô, và các súng trường chống tăng đời đầu — không còn đủ sức.

Lục quân Đức cần một vũ khí mà một bộ binh có thể mang theo, có thể sản xuất với số lượng lớn, và có thể tiêu diệt xe tăng ở cự ly ngắn trong chiến đấu đường phố và chiến đấu trong rừng.

Câu trả lời đến từ Tiến sĩ Heinrich Langweiler thuộc công ty Hugo Schneider AG (HASAG) ở Leipzig, người đang nghiên cứu một vũ khí không giật bắn đầu đạn lõm. Thiết kế của Langweiler dùng nguyên lý đầu đạn lõm, đã được kỹ sư Thụy Sĩ Henry Mohaupt và các nhà nghiên cứu Đức chứng minh trong thập niên 1930: một khối thuốc nổ hình nón với lớp lót kim loại, khi nổ, sụp đổ thành một luồng kim loại di chuyển với tốc độ rất cao, có thể xuyên giáp dày gấp nhiều lần đường kính đầu đạn.

Từ Faustpatrone đến Panzerfaust

Phiên bản đầu tiên, Faustpatrone, được cấp phát với số lượng nhỏ năm 1943, nhưng Panzerfaust 30, ra mắt cuối năm 1943, mới trở thành vũ khí tiêu chuẩn. Tên gọi được đổi từ Faustpatrone thành Panzerfaust — nghĩa đen là “nắm đấm bọc thép” — và vũ khí được thiết kế lại với đầu đạn lớn hơn và cơ cấu bắn đơn giản hơn.

Panzerfaust 30 có thể xuyên khoảng 140 mm giáp ở cự ly 30 mét. Panzerfaust 60, ra mắt năm 1944, có liều phóng lớn hơn và tầm bắn 60 mét, và Panzerfaust 100, ra mắt cuối năm 1944, có tầm bắn 100 mét.

Phiên bản cuối cùng, Panzerfaust 150, với ống phóng tái sử dụng và thuốc phóng hai tầng, được thử nghiệm đầu năm 1945 nhưng không bao giờ đi vào sản xuất hàng loạt trước khi chiến tranh kết thúc. Sự đơn giản của vũ khí chính là điểm thiên tài của nó: ống phóng là một ống thép mỏng với cò súng, kim hỏa và kính ngắm đơn giản, và đầu đạn là một khối thuốc nổ hình nón trên một que gỗ lắp vào ống.

Người lính ngắm bắn, bóp cò, và liều thuốc phóng trong ống đẩy đầu đạn về phía xe tăng. Luồng phụt ngược — luồng khí nóng thoát ra phía sau ống — nguy hiểm với bất kỳ ai đứng sau người bắn, và người bắn phải đảm bảo không có ai đứng sau mình trước khi bóp cò.

Vũ khí cho mọi người

Panzerfaust được thiết kế để bất kỳ ai cũng dùng được, gần như không cần huấn luyện. Một người lính có thể học cách dùng nó trong vài phút, và nó được cấp cho các đơn vị không có vũ khí chống tăng nào khác — trên hết là Volkssturm, lực lượng dân quân gồm đàn ông lớn tuổi và thiếu niên được gọi nhập ngũ trong những tháng cuối chiến tranh, và Thanh niên Hitler.

Vũ khí cũng được cung cấp cho các đồng minh của Đức, gồm Phần Lan, Hungary và Ý, và các mẫu bị bắt được Liên Xô sử dụng. Tuyên truyền của Đức năm 1944–45 trình bày Panzerfaust như một vũ khí kỳ diệu sẽ chặn đứng xe tăng Đồng minh; nó không phải vậy, nhưng nó là một vũ khí thực sự nguy hiểm, và kíp xe tăng Đồng minh đã học cách sợ hãi nó.

Việc cấp phát vũ khí không giới hạn ở tiền tuyến: nó được giao cho lính gác đường sắt, công nhân nhà máy và Thanh niên Hitler, và đến mùa xuân năm 1945, khi Đồng minh tiến vào Đức, họ tìm thấy Panzerfaust ở gần như mọi thị trấn họ chiếm được, trong nhà cửa, tầng hầm và trong tay đàn ông cùng trẻ em chưa bao giờ bắn vũ khí.

4. Thiết kế

Một ống thép và một cò súng

Thiết kế của Panzerfaust cố tình thô sơ. Ống phóng là một ống thép dài khoảng một mét, hở cả hai đầu, với tay cầm kiểu súng lục, cò súng và kính ngắm gập ở phía trên. Đầu đạn là một khối hình nón bầu, đường kính khoảng 150 mm ở các phiên bản sau, gắn trên một trục gỗ cắm vào ống.

Bên trong ống là một liều thuốc phóng nhỏ bằng thuốc súng đen. Khi người lính bóp cò, kim hỏa đánh vào hạt nổ, thuốc phóng cháy, và khí giãn nở đẩy đầu đạn ra khỏi ống với vận tốc thấp — khoảng 30 mét/giây đối với Panzerfaust 30, và khoảng 60 mét/giây đối với Panzerfaust 100.

Vì ống hở phía sau, khí thoát ra phía sau và ống phóng gần như không có giật, đó là lý do một người lính có thể bắn một vũ khí có thể tiêu diệt xe tăng. Vận tốc thấp khiến đầu đạn bay theo đường cong rõ rệt, và người lính phải ngắm cao hơn ở cự ly xa — một kỹ năng cần luyện tập, và khó thực hiện dưới hỏa lực địch.

Đầu đạn lõm

Đầu đạn lõm là trái tim của vũ khí. Nó chứa khoảng 1,6 kg thuốc nổ, tạo thành hình nón với lớp lót bằng đồng hoặc thép, và một ngòi nổ chạm đơn giản ở mũi. Khi đầu đạn chạm vào xe tăng, ngòi nổ kích nổ thuốc nổ, và lớp lót sụp đổ thành một luồng kim loại di chuyển với tốc độ khoảng 8.000 mét/giây.

Luồng này đục một lỗ nhỏ qua giáp và phun kim loại nóng chảy cùng mảnh giáp vào bên trong xe tăng, giết hoặc làm bị thương kíp lái và thường đốt cháy đạn dược hoặc nhiên liệu. Hiệu quả của đầu đạn không phụ thuộc vào tốc độ của viên đạn, vì vậy vận tốc thấp của Panzerfaust không quan trọng — điều quan trọng là đầu đạn trúng xe tăng trực diện, và nó đủ lớn để xuyên giáp.

Panzerfaust 60 và 100, với đầu đạn 150 mm, có thể xuyên khoảng 200 mm giáp, đủ để đánh bại giáp trước của T-34 Liên Xô và Sherman Mỹ, và giáp hông của gần như mọi xe tăng trong chiến tranh.

Hạn chế và nguy hiểm

Những hạn chế của vũ khí rất nghiêm trọng. Tầm bắn của nó ngắn — 30 mét đối với phiên bản đầu, 100 mét đối với phiên bản cuối — và ở những cự ly đó người bắn phơi mình trước súng máy của xe tăng và bộ binh đi kèm.

Tốc độ thấp của đầu đạn khiến việc bắn trúng xe tăng đang di chuyển rất khó, và vũ khí gần như vô dụng trước xe tăng ở xa hơn 100 mét. Luồng phụt ngược tố cáo vị trí người bắn bằng một tia lửa và đám khói, và người bắn phải bắn xong rồi di chuyển ngay, nếu không sẽ bị giết.

Panzerfaust cũng nguy hiểm với chính người dùng: liều phóng có thể không nổ, đầu đạn có thể nổ sớm, và luồng phụt ngược có thể làm người bắn bị thương nếu bắn từ trong nhà hoặc hào. Sổ tay huấn luyện Đức cảnh báo binh lính chỉ bắn từ nơi trống trải, hoặc từ một căn phòng lớn với phía sau thông thoáng, và giữ đầu tránh xa phía sau ống phóng.

5. Thông số kỹ thuật

Khả năng xuyên giáp và tầm bắn theo phiên bản

Thông số kỹ thuật	Panzerfaust 30	Panzerfaust 60	Panzerfaust 100
Đường kính đầu đạn	100 mm	150 mm	150 mm
Khả năng xuyên giáp	Khoảng 140 mm	Khoảng 200 mm	Khoảng 200 mm
Tầm bắn hiệu quả	30 m	60 m	100 m
Sơ tốc đầu nòng	Khoảng 30 m/s	Khoảng 45 m/s	Khoảng 60 m/s
Trọng lượng	Khoảng 5,2 kg	Khoảng 6,1 kg	Khoảng 6,5 kg
Chiều dài	Khoảng 1,0 m	Khoảng 1,04 m	Khoảng 1,04 m
Thuốc nổ trong đầu đạn	Khoảng 1,6 kg	Khoảng 1,6 kg	Khoảng 1,6 kg
Sản lượng	1943–1944	1944–1945	1944–1945

Các con số trong bảng cho thấy sự đánh đổi chi phối quá trình phát triển Panzerfaust: mỗi lần tăng tầm bắn và khả năng xuyên giáp đều khiến vũ khí nặng hơn và tạo ra luồng phụt ngược lớn hơn, và người lính mang nó phải trả giá cho cải tiến bằng trọng lượng và nguy hiểm.

Các con số xuyên giáp — khoảng 140 mm đối với Panzerfaust 30 và khoảng 200 mm đối với 60 và 100 — là các con số trong sổ tay Đức và hầu hết tài liệu tham khảo hiện đại, nhưng chúng được đo trong điều kiện lý tưởng, với tấm giáp phẳng vuông góc, và trong chiến đấu khả năng xuyên thực tế thường thấp hơn, vì đầu đạn hiếm khi chạm giáp vuông góc. Đối với giáp nghiêng, như tấm giáp trước của T-34 Liên Xô, đầu đạn lõm kém hiệu quả hơn, và sổ tay Đức khuyên binh lính nhắm vào hông và phía sau xe tăng, nơi giáp mỏng hơn và phẳng hơn.

Các con số cũng cho thấy vì sao Panzerfaust hiệu quả nhất trong chiến đấu đường phố và trong rừng, nơi cự ly ngắn và người bắn có thể nhắm vào hông xe tăng, và vì sao nó kém hiệu quả nhất trên địa hình trống trải, nơi xe tăng có thể ở ngoài tầm bắn của nó.

6. Các biến thể

Faustpatrone và Panzerfaust 30

Biến thể	Năm	Đặc điểm chính	Sản lượng
Faustpatrone	1943	Phiên bản đầu; đầu đạn nhỏ; tầm bắn khoảng 30 m	Số lượng nhỏ
Panzerfaust 30	1943–1944	Đầu đạn lớn hơn (100 mm); xuyên giáp khoảng 140 mm; tầm bắn 30 m	Số lượng lớn
Panzerfaust 60	1944–1945	Lượng thuốc phóng lớn hơn; đầu đạn 150 mm; xuyên giáp khoảng 200 mm; tầm bắn 60 m	Số lượng rất lớn
Panzerfaust 100	1944–1945	Lượng thuốc phóng còn lớn hơn; tầm bắn 100 m; nặng hơn, khoảng 6,5 kg	Số lượng lớn
Panzerfaust 150	1945	Ống phóng tái sử dụng; thuốc phóng hai tầng; tầm bắn khoảng 150 m; không được sản xuất hàng loạt	Chỉ nguyên mẫu và số lượng nhỏ
Panzerfaust 250	1945 (theo kế hoạch)	Nạp lại được; tay cầm kiểu súng ngắn và thước ngắm cải tiến; không bao giờ hoàn thành	Không có

Faustpatrone năm 1943 là tổ tiên của dòng vũ khí này, nhưng Panzerfaust 30, với đầu đạn lớn hơn và cơ cấu đơn giản hơn, mới trở thành vũ khí mà bộ binh Đức biết đến. Faustpatrone có đầu đạn chỉ khoảng 100 mm và tầm bắn 30 mét, và được cấp phát với số lượng nhỏ để thử nghiệm.

Panzerfaust 30 giữ nguyên tầm bắn ngắn nhưng tăng khả năng xuyên giáp của đầu đạn lên khoảng 140 mm, đủ để đánh bại giáp hông của T-34 Liên Xô và Sherman Mỹ, dù không phải lúc nào cũng xuyên được giáp trước của chúng.

Việc đổi tên — từ Faustpatrone, “đạn nắm đấm”, thành Panzerfaust, “nắm đấm bọc thép” — tự nó đã là một chiêu tuyên truyền: nó trình bày vũ khí như một cú đấm có thể đập nát giáp, và cái tên đã tồn tại.

Panzerfaust 30 được cấp cho bộ binh mùa thu năm 1943, và lần dùng quy mô lớn đầu tiên của nó là trên Mặt trận phía Đông, nơi binh lính Đức, vốn không có khả năng phòng thủ trước xe tăng Liên Xô, chào đón một vũ khí có thể tiêu diệt xe tăng ở cự ly gần.

Panzerfaust 60, 100 và 150

Panzerfaust 60, ra mắt mùa hè năm 1944, là phiên bản được dùng rộng rãi nhất của vũ khí này. Nó tăng gấp đôi tầm bắn lên 60 mét bằng cách tăng liều thuốc phóng, và phóng to đầu đạn lên 150 mm, nâng khả năng xuyên giáp lên khoảng 200 mm — đủ để đánh bại giáp trước của gần như mọi xe tăng Đồng minh trong chiến tranh.

Panzerfaust 100, ra mắt cuối năm 1944, lại tăng gấp đôi tầm bắn lên 100 mét, nhưng nó nặng hơn và liều thuốc phóng lớn hơn tạo ra luồng phụt ngược lớn hơn, khiến việc bắn từ vị trí kín nguy hiểm hơn.

Phiên bản cuối cùng, Panzerfaust 150, là một vũ khí tinh vi hơn: nó có ống phóng tái sử dụng, thuốc phóng hai tầng và tầm bắn khoảng 150 mét, và là tổ tiên trực tiếp của RPG-2 và RPG-7 của Liên Xô sau chiến tranh.

Nó được thử nghiệm mùa xuân năm 1945 nhưng không bao giờ đi vào sản xuất hàng loạt, vì chiến tranh kết thúc trước khi các nhà máy của nó kịp chuẩn bị. Panzerfaust 250 theo kế hoạch, một vũ khí nạp lại được với tay cầm kiểu súng lục, không bao giờ hoàn thành.

7. Tham chiến

Mặt trận phía Đông, 1943–1945

Panzerfaust lần đầu được dùng quy mô lớn trên Mặt trận phía Đông, nơi bộ binh Đức đối mặt với các đợt tấn công xe tăng ồ ạt của Hồng quân. Trong các trận phòng thủ năm 1943 và 1944 — trên hết là trong chiến dịch tấn công mùa hè năm 1944 của Liên Xô, Chiến dịch Bagration, đã tiêu diệt Cụm tập đoàn quân Trung tâm của Đức — bộ binh Đức trang bị Panzerfaust chiến đấu với xe tăng Liên Xô ở cự ly gần trong làng mạc, rừng rậm và thị trấn đổ nát.

Vũ khí hiệu quả nhất trên địa hình phức tạp, nơi xe tăng không thể dùng tốc độ và bộ binh có thể tiếp cận trong vòng 30 hoặc 60 mét mà không bị phát hiện. Kíp xe tăng Liên Xô học cách sợ hãi Panzerfaust, và học thuyết Liên Xô được thay đổi để đối phó với nó: xe tăng được lệnh tiến quân với bộ binh hỗ trợ, bắn đạn nổ mạnh vào nhà cửa và rừng trước khi tiến, và giữ khoảng cách với nơi ẩn nấp.

Liên Xô cũng thu được số lượng lớn Panzerfaust và dùng chúng chống lại Đức, và sau chiến tranh RPG-2 của Liên Xô được mô phỏng trực tiếp từ Panzerfaust 150.

Normandy và phía Tây, 1944

Ở phía tây, Panzerfaust được dùng tại Normandy sau cuộc đổ bộ của Đồng minh tháng 6 năm 1944, và trong giao tranh tại Pháp, Bỉ và Hà Lan sau đó. Vùng bocage ở Normandy — những cánh đồng nhỏ bao quanh bởi hàng rào cây dày — là địa hình lý tưởng cho Panzerfaust, vì xe tăng bị giới hạn trong những con đường hẹp và có thể bị phục kích ở cự ly gần.

Kíp xe tăng Mỹ và Anh báo cáo rằng Panzerfaust là vũ khí Đức đáng sợ nhất sau pháo 88 mm, và bộ binh Đồng minh được lệnh dọn sạch hàng rào cây và nhà cửa bằng pháo binh và vũ khí nhỏ trước khi xe tăng tiến quân.

Trong chiến dịch Ardennes tháng 12 năm 1944, bộ binh Đức trang bị Panzerfaust chiến đấu với xe tăng Mỹ trong rừng và làng mạc Ardennes, và trong giao tranh quanh Bastogne, vũ khí được cả hai bên sử dụng. Đến cuối năm 1944, Panzerfaust là trang bị tiêu chuẩn cho mọi đơn vị bộ binh Đức, và hàng triệu chiếc đã được cấp phát.

Phòng thủ nước Đức, 1945

Năm 1945, Panzerfaust trở thành vũ khí của tuyến phòng thủ cuối cùng của Đức. Lục quân Đức đang rút lui trên mọi mặt trận, xe tăng của nó đã hết, nhiên liệu của nó đã hết, và binh lính của nó là đàn ông già và trẻ em, nhưng nó vẫn còn hàng triệu khẩu Panzerfaust, và nó cấp chúng cho mọi người có thể cầm một khẩu.

Câu chuyện của vũ khí năm 1945 là câu chuyện của Volkssturm và Thanh niên Hitler, của chiến đấu đường phố tại Berlin, và của một chế độ trang bị cho người dân một vũ khí gần như không tốn gì để chế tạo và có thể giết một xe tăng ở cự ly ba mươi mét. Đó là chương đen tối nhất trong lịch sử Panzerfaust, và là chương mà vũ khí được nhớ đến nhiều nhất.

Volkssturm và Thanh niên Hitler là những người lính cuối cùng của Đế chế Thứ ba, và Panzerfaust là vũ khí của họ vì đó là vũ khí duy nhất mà Đức vẫn có thể chế tạo với số lượng lớn. Đàn ông và trẻ em mang nó gần như không được huấn luyện, và nhiều người trong số đó chưa bao giờ bắn vũ khí, nhưng Panzerfaust gần như không cần huấn luyện, và nó có thể giết một xe tăng ở cự ly ba mươi mét.

Câu chuyện của vũ khí năm 1945 vì vậy là câu chuyện về một chế độ trang bị cho trẻ em một vũ khí có thể giết người, và đưa chúng đi chết cùng nó.

Volkssturm và Thanh niên Hitler

Trong những tháng cuối chiến tranh, Panzerfaust trở thành vũ khí của Volkssturm — lực lượng dân quân gồm đàn ông từ 16 đến 60 tuổi được gọi nhập ngũ tháng 10 năm 1944 — và của Thanh niên Hitler, những cậu bé mới 14 tuổi bị đưa vào trận chiến phòng thủ nước Đức.

Volkssturm được trang bị gần như hoàn toàn bằng Panzerfaust, vì vũ khí rẻ tiền, đơn giản và gần như không cần huấn luyện, và vì Đức không còn gì khác để cấp cho họ. Một dân quân Volkssturm với Panzerfaust được yêu cầu ẩn nấp trong một tòa nhà đổ nát hoặc rãnh ven đường, chờ xe tăng Liên Xô hoặc Mỹ đến trong vòng 30 mét, bắn một phát, rồi bỏ chạy.

Nhiều người đã bị giết khi làm vậy, và danh tiếng của vũ khí như một “vũ khí tự sát” bắt nguồn từ những tháng cuối cùng này, khi đàn ông già và trẻ em bị đưa ra chống lại xe tăng chỉ với một vũ khí bắn một phát và không có hỗ trợ.

Các sư đoàn Thanh niên Hitler, trên hết là Sư đoàn Panzer SS số 12 Hitlerjugend tại Normandy và các đơn vị Thanh niên Hitler tại Berlin, cũng dùng Panzerfaust rộng rãi, và sự cuồng tín của họ khiến họ trở thành đối thủ nguy hiểm ngay cả khi huấn luyện của họ rất ít.

Berlin, tháng 4–5 năm 1945

Trận chiến lớn cuối cùng của Panzerfaust là Berlin, nơi tháng 4 và 5 năm 1945 xe tăng Liên Xô chiến đấu qua các đường phố của thủ đô Đức chống lại quân phòng thủ phần lớn trang bị Panzerfaust.

Trong chiến đấu đường phố, tầm bắn ngắn của vũ khí không phải là bất lợi, vì xe tăng và bộ binh thường chỉ cách nhau vài chục mét, và quân phòng thủ có thể bắn từ tầng hầm, từ tầng trên và từ sau đống đổ nát.

Tổn thất xe tăng Liên Xô tại Berlin rất nặng — ước tính số xe tăng Liên Xô bị phá hủy trong trận chiến dao động lớn, từ khoảng 800 đến khoảng 2.000 chiếc, và nhiều chiếc bị phá hủy bởi Panzerfaust và các vũ khí chống tăng cự ly gần khác — và Bộ Tư lệnh Liên Xô ra lệnh xe tăng chỉ tiến quân với bộ binh hỗ trợ và pháo binh chuẩn bị.

Trận Berlin cho thấy cả sức mạnh và giới hạn của Panzerfaust: nó có thể tiêu diệt bất kỳ xe tăng nào ở cự ly gần, nhưng không thể chặn đứng một đội quân, và quân phòng thủ Berlin, dù dũng cảm và có Panzerfaust, đã bị áp đảo trong chưa đầy hai tuần.

Khi thành phố đầu hàng ngày 2 tháng 5 năm 1945, các đường phố đầy những ống Panzerfaust bị vứt bỏ, tàn tích đặc trưng của trận chiến cuối cùng của chiến tranh tại châu Âu.

8. So sánh với đối thủ

So sánh với các vũ khí chống tăng khác

So với các vũ khí chống tăng bộ binh khác trong chiến tranh, Panzerfaust là đơn giản nhất và rẻ nhất, và theo nhiều cách là hiệu quả nhất ở cự ly gần. Bazooka của Mỹ là ống phóng rocket tái sử dụng với tầm bắn xa hơn — khoảng 150 mét đối với Bazooka M1 — nhưng đầu đạn của nó nhỏ hơn, khả năng xuyên thấp hơn (khoảng 75–100 mm), và cần kíp hai người cùng nguồn cung rocket.

PIAT của Anh là súng cối với đầu đạn tương tự, nhưng nó nặng, khó lên cò và tầm bắn ngắn. Panzerschreck của Đức, anh em lớn hơn của Panzerfaust, là ống phóng rocket tái sử dụng với tầm bắn khoảng 150 mét và khả năng xuyên khoảng 160–210 mm, nhưng nó nặng hơn, đắt hơn và cần kíp hai người được huấn luyện. Ưu thế của Panzerfaust là nó có thể cấp cho bất kỳ ai, với số lượng bất kỳ, và không cần huấn luyện, bảo dưỡng hay chuỗi cung ứng nào ngoài bản thân vũ khí.

Nhược điểm của nó là chỉ bắn được một lần, và người lính bắn nó sau đó không còn vũ khí trước chiếc xe tăng tiếp theo.

9. Bên sử dụng & di sản

Đức và các đồng minh

Panzerfaust chủ yếu được Đức sử dụng, và được cấp cho mọi binh chủng của lực lượng vũ trang Đức: Lục quân, Waffen-SS, bộ binh mặt đất của Không quân và các đơn vị phòng thủ bờ biển của Hải quân.

Nó cũng được cung cấp cho các đồng minh của Đức, gồm Phần Lan, Hungary, Romania, Bulgaria, Ý và Croatia, và được các lực lượng thân Đức tại các nước bị chiếm đóng sử dụng. Phần Lan nhận số lượng lớn Panzerfaust năm 1944 và dùng chúng chống xe tăng Liên Xô trong Chiến tranh Tiếp tục, nơi bộ binh Phần Lan, vốn đã giỏi chiến đấu cự ly gần trong rừng, thấy vũ khí rất phù hợp với chiến thuật của họ.

Hungary và Romania dùng Panzerfaust trên Mặt trận phía Đông, và sau khi Romania đổi phe tháng 8 năm 1944, quân Romania dùng Panzerfaust thu được và được cung cấp để chống lại Đức. Sự đơn giản của vũ khí khiến bất kỳ ai cũng dùng được, và nó được cấp cho các đơn vị không có vũ khí chống tăng nào khác.

Sử dụng sau khi bị thu giữ và sau chiến tranh

Liên Xô thu được số lượng lớn Panzerfaust và dùng chúng chống lại Đức, và sau chiến tranh RPG-2 của Liên Xô, ra mắt năm 1949, được mô phỏng trực tiếp từ Panzerfaust 150, với ống phóng tái sử dụng và đầu đạn lõm.

RPG-2 lần lượt là tổ tiên của RPG-7, trở thành vũ khí chống tăng được dùng rộng rãi nhất thế giới và vẫn còn phục vụ đến ngày nay tại hàng chục quốc gia. Hoa Kỳ, Anh và Pháp cũng thử nghiệm Panzerfaust thu được, và vũ khí đã ảnh hưởng tới thiết kế vũ khí chống tăng sau chiến tranh ở một số nước.

Trong thời kỳ sau chiến tranh, Panzerfaust vẫn được dùng tại Phần Lan, nơi chúng được giữ trong kho dự trữ đến thập niên 1950, và tại các nước khác đã nhận chúng trong chiến tranh. Thiết kế của vũ khí — ống phóng rẻ tiền, dùng một lần, bắn một phát — trở thành mẫu cho cả một dòng vũ khí chống tăng hạng nhẹ, từ M72 LAW của Mỹ thập niên 1960 đến Panzerfaust 3 hiện đại của Lục quân Đức, vẫn mang cái tên đó.

Tổ tiên của RPG

Di sản quan trọng nhất của Panzerfaust là dòng vũ khí mà nó truyền cảm hứng. RPG-2 và RPG-7 của Liên Xô, M72 LAW của Mỹ, AT4 của Thụy Điển và Panzerfaust 3 của Đức đều là hậu duệ của cùng một ý tưởng: một ống phóng nhẹ, rẻ, bắn một phát giúp bộ binh có khả năng tiêu diệt xe tăng.

RPG-7, đã được sản xuất hàng triệu chiếc và dùng trong mọi xung đột từ thập niên 1960, là hậu duệ thành công nhất trong số đó, và đầu đạn lõm, kính ngắm đơn giản cùng luồng phụt ngược của nó đều là những đặc điểm mà Panzerfaust đã tiên phong.

Panzerfaust cũng thay đổi cách các quân đội nghĩ về chiến tranh chống tăng: trước nó, xe tăng bị đối phó bằng pháo chống tăng chuyên dụng và xe tăng khác; sau nó, mọi bộ binh đều là người có thể diệt xe tăng, và chỉ huy xe tăng phải coi mọi tòa nhà, mọi hàng rào và mọi rãnh mương đều là nơi ẩn nấp có thể có một người với Panzerfaust.

Sự thay đổi trong tư duy đó chưa bao giờ bị đảo ngược.

Biểu tượng của những tháng cuối chiến tranh

Panzerfaust cũng được nhớ đến như một biểu tượng của những tháng cuối Thế chiến II tại châu Âu: của Volkssturm và Thanh niên Hitler, của chiến đấu đường phố tại Berlin, và của một chế độ đưa đàn ông già và trẻ em ra chống xe tăng với một vũ khí gần như không tốn gì để chế tạo.

Những bức ảnh Berlin tháng 5 năm 1945 — về các ống Panzerfaust bị vứt bỏ trên đường phố, về các tòa nhà đổ nát và xe tăng Liên Xô tiến qua chúng — là những hình ảnh nổi tiếng nhất về cuối chiến tranh.

Câu chuyện của vũ khí vì vậy là một bài học cảnh báo: nó cho thấy một công nghệ đơn giản, hiệu quả có thể được dùng để kéo dài một cuộc chiến đã thua, và một chế độ đã cạn kiệt nhân lực, nhiên liệu và hy vọng vẫn có thể trang bị cho người dân một vũ khí giết người.

Panzerfaust đã không cứu được Đức, và nó không thể làm vậy; nhưng nó đã giết nhiều kíp xe tăng Đồng minh, và nó được nhớ đến, trên hết, bởi những người đã đối mặt với nó.

Bảo tàng

Vì Panzerfaust là vũ khí dùng một lần, ít mẫu hoàn chỉnh còn tồn tại trong tình trạng gốc, nhưng nhiều mẫu được lưu giữ trong các bảo tàng. Các bộ sưu tập tốt nhất ở Đức — tại Bảo tàng Panzer Đức ở Munster, Bảo tàng Lịch sử Quân sự ở Dresden và Bảo tàng Lịch sử Quân sự Bundeswehr — và ở Anh, tại Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở London và Bảo tàng Xe tăng ở Bovington.

Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia lưu giữ một số khẩu Panzerfaust, gồm các mẫu thu được tại Normandy và Berlin, và Bảo tàng Xe tăng tại Bovington trưng bày một khẩu Panzerfaust bên cạnh xe tăng Tiger I mà nó được thiết kế để tiêu diệt.

Các mẫu khác được lưu giữ tại Hoa Kỳ, tại Bảo tàng Thế chiến II Quốc gia ở New Orleans và các bảo tàng Lục quân Mỹ, và tại Nga, tại Bảo tàng Trung tâm Lực lượng Vũ trang ở Moscow, nơi các khẩu Panzerfaust bị thu giữ được trưng bày như chiến lợi phẩm của chiến thắng trước Đức.

Khẩu Panzerfaust của Bảo tàng Xe tăng, bị bắt tại Normandy năm 1944, được trưng bày với đầu đạn và ống phóng, và là một trong những hiện vật được du khách cầm xem nhiều nhất của bảo tàng, vì du khách ngạc nhiên trước sự đơn giản của vũ khí.

Bản sao và tái hiện

Các khẩu Panzerfaust gốc đều vô hiệu trong hầu hết các trưng bày bảo tàng, vì đầu đạn và thuốc phóng đã bị tháo ra, và các ống còn tồn tại thường bị ăn mòn hoặc hư hỏng. Các bản sao vô hiệu, chế tạo cho nhà sưu tập và người tái hiện lịch sử, được bán rộng rãi, và chúng được dùng trong phim và tái hiện lịch sử các trận chiến năm 1944–45, nơi hình ảnh một bộ binh Đức với Panzerfaust là một trong những hình ảnh dễ nhận biết nhất của cuối chiến tranh.

Panzerfaust 3 hiện đại của Lục quân Đức, đi vào biên chế thập niên 1990, là một vũ khí khác về mọi mặt kỹ thuật — nó nạp lại được, có kính ngắm tinh vi và có thể xuyên giáp dày hơn nhiều — nhưng nó giữ cái tên, và hình ảnh một người lính Đức mang ống trên vai là lời nhắc nhở về ý tưởng này đã tồn tại lâu đến mức nào. Đối với đa số du khách, cách dễ nhất để xem Panzerfaust là tại Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở London hoặc Bảo tàng Xe tăng ở Bovington.

10. Câu hỏi thường gặp

Panzerfaust là gì?

Panzerfaust là ống phóng chống tăng dùng một lần, bắn một phát của Đức trong Thế chiến II. Nó bắn một đầu đạn lõm lớn từ một ống thép đơn giản và có thể xuyên khoảng 200 mm giáp ở cự ly gần.

Đã chế tạo bao nhiêu khẩu Panzerfaust?

Khoảng sáu triệu khẩu Panzerfaust được sản xuất trong các năm 1943–45, mặc dù ước tính dao động từ khoảng năm đến khoảng bảy triệu. Nó là một trong những vũ khí được sản xuất nhiều nhất trong chiến tranh.

Panzerfaust bắn được bao xa?

Panzerfaust 30 có tầm bắn 30 mét, Panzerfaust 60 có tầm bắn 60 mét, và Panzerfaust 100 có tầm bắn 100 mét. Các con số trong tên gọi cho biết tầm bắn hiệu quả tính bằng mét.

Panzerfaust hoạt động như thế nào?

Một liều thuốc phóng nhỏ trong ống phóng đẩy đầu đạn lõm về phía xe tăng. Khi chạm mục tiêu, thuốc nổ của đầu đạn làm lớp lót kim loại sụp đổ thành một luồng di chuyển với tốc độ khoảng 8.000 mét/giây, đục xuyên qua giáp.

Panzerfaust có nguy hiểm với người dùng không?

Có. Luồng phụt ngược khí nóng từ phía sau ống có thể làm bị thương bất kỳ ai đứng sau người bắn, và vũ khí có thể không nổ hoặc nổ sớm. Sổ tay Đức cảnh báo binh lính chỉ bắn từ nơi trống trải hoặc từ một căn phòng lớn với phía sau thông thoáng.

Panzerfaust có liên quan tới RPG-7 không?

Có. RPG-2 của Liên Xô năm 1949 được mô phỏng trực tiếp từ Panzerfaust 150, và RPG-7, vẫn được dùng trên khắp thế giới ngày nay, là hậu duệ của RPG-2 và do đó của Panzerfaust.

11. Nguồn

1. Wikipedia, “Panzerfaust” — sản lượng khoảng sáu triệu khẩu, các biến thể, số liệu xuyên giáp.

2. Ian V. Hogg, German Hand and Small Arms (Greenhill Books, 1997) — thiết kế, thông số kỹ thuật và Faustpatrone.

3. Gordon L. Rottman, Panzerfaust and Panzerschreck (Osprey Publishing, 2014) — quá trình phát triển, các biến thể và sử dụng trong chiến đấu.

4. The Tank Museum, Bovington, “Panzerfaust” — vũ khí trong bộ sưu tập của bảo tàng và việc sử dụng nó chống xe tăng.

5. Imperial War Museum, “Panzerfaust” — các mẫu bị thu giữ và giao tranh ở Normandy và Berlin.

6. Steven J. Zaloga, Soviet Tanks in Combat 1941–45 (Stackpole Books, 1984) — tổn thất của Liên Xô trước vũ khí chống tăng tầm gần.

Bài viết liên quan

• Máy bay B-25 Mitchell
• Máy bay F6F Hellcat
• Máy bay Messerschmitt Bf 109