Thiết giáp hạm Vittorio Veneto

Vittorio Veneto là thiết giáp hạm Ý thuộc lớp Littorio, tàu chiến mạnh nhất từng được đóng tại Ý và một trong những thiết giáp hạm tiên tiến nhất của Chiến tranh Thế giới thứ hai. Hạ thủy năm 1937 và đưa vào biên chế năm 1940, nàng có lượng giãn nước khoảng 45.000 tấn đầy tải, mang chín pháo 381 mm (15 inch), và có thể chạy với tốc độ 30 hải lý/giờ, khiến nàng trở thành một trong những thiết giáp hạm nhanh nhất thế giới. Nàng là soái hạm của hạm đội Ý trong phần lớn chiến tranh, và chiến đấu trong trận mũi Matapan tháng 3 năm 1941, nơi nàng bị máy bay Anh phóng ngư lôi, và trong trận Sirte lần thứ nhất và lần thứ hai, nơi nàng giao chiến với tuần dương hạm và thiết giáp hạm Anh. Nàng sống sót qua chiến tranh, chỉ để bị tháo dỡ cuối thập niên 1940 theo điều khoản của hiệp ước hòa bình.

Vittorio Veneto là tàu dẫn đầu của lớp gồm bốn thiết giáp hạm — Littorio, Vittorio Veneto, Roma và Impero — đại diện cho nỗ lực của Ý nhằm xây dựng hạm đội chiến đấu hiện đại trong giới hạn của Hiệp ước Hải quân Washington. Các tàu được thiết kế với hệ thống bảo vệ dưới nước đổi mới, ống Pugliese, và với dàn pháo chính mạnh mẽ vượt tầm pháo của hầu hết thiết giáp hạm Anh. Nhưng chúng cũng bị ảnh hưởng bởi giới hạn công nghiệp của Ý: giáp của chúng mỏng hơn thiết giáp hạm Anh và Mỹ đương thời, vũ khí phòng không của chúng không đủ, và kíp xe bị cản trở bởi thiếu radar và thiếu nhiên liệu khiến hạm đội nằm trong cảng phần lớn chiến tranh.

Vittorio Veneto ngày nay được nhớ tới như biểu tượng cho tham vọng của Hải quân Ý và những thất vọng của nó. Nàng là tàu nhanh, mạnh mẽ và đẹp, nhưng chiến đấu trong hải quân thiếu nhiên liệu, radar và yểm trợ trên không để dùng nàng hiệu quả. Việc nàng sống sót tới cuối chiến tranh, và bị tháo dỡ thời hậu chiến, đánh dấu sự kết thúc của kỷ nguyên thiết giáp hạm Ý. Tên của tàu sau này được đặt cho tuần dương hạm trực thăng Ý, và ký ức về nàng được bảo tồn trong lịch sử Hải quân Ý.

Thông tin chính

Trường	Giá trị
Loại	Thiết giáp hạm nhanh (lớp Littorio)
Xuất xứ	Ý
Đặt lườn	28 tháng 10 năm 1934 (Cantieri Riuniti dell’Adriatico, Trieste)
Hạ thủy	25 tháng 7 năm 1937
Đưa vào biên chế	28 tháng 4 năm 1940
Lượng giãn nước	40.000 tấn tiêu chuẩn; khoảng 45.000–46.000 tấn đầy tải
Chiều dài	Khoảng 237,8 m (780 ft)
Chiều rộng	Khoảng 32,9 m (108 ft)
Mớn nước	Khoảng 10,5 m (34 ft)
Vũ khí chính	9 pháo 381 mm (15 in) trong ba tháp pháo ba nòng
Vũ khí phụ	12 pháo 152 mm (6 in) trong bốn tháp pháo ba nòng
Vũ khí phòng không	12 pháo 90 mm; 20 pháo 37 mm; 16 pháo 20 mm (sau tăng lên)
Ống phóng ngư lôi	Không có
Máy bay	3 thủy phi cơ (IMAM Ro.43)
Giáp	Đai giáp 350 mm (13,8 in) nghiêng, boong 90–150 mm, tháp pháo mặt trước tới 350 mm
Bảo vệ dưới nước	Hệ thống ống Pugliese
Động lực	4 tuốc-bin hơi nước Belluzzo, 128.000 mã lực trục
Tốc độ	Khoảng 30 hải lý/giờ (thử nghiệm 31 hải lý/giờ)
Tầm hoạt động	Khoảng 4.700 hải lý ở tốc độ 14 hải lý/giờ
Thủy thủ đoàn	Khoảng 1.830–1.950 sĩ quan và thủy thủ
Chiến công đáng chú ý	Mũi Matapan (tháng 3 năm 1941), trận Sirte lần thứ nhất (tháng 12 năm 1941), trận Sirte lần thứ hai (tháng 3 năm 1942)
Số phận	Đầu hàng Đồng minh năm 1943; tháo dỡ 1948–1950 tại La Spezia

Nguồn gốc & phát triển

Ý và các hiệp ước hải quân

Vittorio Veneto được thiết kế theo hệ thống Hiệp ước Hải quân Washington, giới hạn Ý ở tổng tấn thiết giáp hạm bằng Pháp. Khi Pháp đặt lườn các tuần dương chiến lớp Dunkerque năm 1932, Ý đáp trả bằng thiết kế thiết giáp hạm mới, lớp Littorio, nhằm vượt trội tàu Pháp về hỏa lực, tốc độ và bảo vệ. Thiết kế là công trình của kỹ sư hải quân Ý Umberto Pugliese, người cũng thiết kế hệ thống bảo vệ dưới nước mang tên ông. Các tàu được đặt lườn năm 1934, và chúng là những tàu chiến lớn nhất từng được đóng tại Ý.

Lựa chọn thiết kế và đánh đổi

Lớp Littorio được thiết kế cho tốc độ và hỏa lực. Chín pháo 381 mm, lớn nhất từng lắp trên thiết giáp hạm Ý, bắn đạn nặng tới tầm khoảng 42.000 m, và tốc độ 30 hải lý/giờ của các tàu khiến chúng nằm trong số những thiết giáp hạm nhanh nhất thế giới. Sơ đồ giáp là sự thỏa hiệp: đai giáp 350 mm, nghiêng 11 độ, và boong tới 150 mm trên hầm đạn, đủ theo tiêu chuẩn thời đó, nhưng mỏng hơn giáp của thiết giáp hạm Anh và Mỹ. Hệ thống bảo vệ dưới nước Pugliese, ống lớn chạy dọc thân tàu, là thiết kế Ý độc đáo nhằm hấp thụ lực nổ ngư lôi, nhưng hiệu quả của nó bị tranh cãi, và nó chiếm rất nhiều không gian trong thân tàu.

Xây dựng hạm đội chiến đấu hiện đại

Vittorio Veneto được đặt lườn tại Trieste tháng 10 năm 1934, hạ thủy tháng 7 năm 1937, và đưa vào biên chế tháng 4 năm 1940, chỉ vài tuần trước khi Ý tham chiến. Tàu chị em Littorio được đưa vào biên chế cùng lúc, và hai tàu tạo thành nòng cốt của hạm đội chiến đấu Ý. Roma theo sau năm 1942, và Impero không bao giờ hoàn thành. Việc chế tạo lớp Littorio là thành tựu công nghiệp lớn của Ý, nhưng phải trả giá: các tàu tiêu thụ nguồn lực vốn có thể dành cho tàu sân bay, khu trục hạm và tàu ngầm, và mức tiêu thụ nhiên liệu của chúng khổng lồ, vấn đề sẽ ám ảnh hạm đội Ý suốt chiến tranh.

Thiết kế

Thân tàu, giáp trụ và hệ thống Pugliese

Thân tàu Vittorio Veneto dài và thanh, với mũi clipper và đuôi vuông, được thiết kế cho tốc độ cao. Đai giáp dày 350 mm, nghiêng 11 độ để tăng khả năng chống chịu, và bảo vệ máy móc cùng hầm đạn. Boong giáp dày tới 150 mm trên hầm đạn và 90 mm trên máy móc, sơ đồ được thiết kế để chống hỏa lực bắn cầu vồng tầm xa. Các tháp pháo được bảo vệ dày, mặt trước dày tới 350 mm. Hệ thống bảo vệ dưới nước Pugliese gồm ống lớn, đường kính khoảng 3,8 m, chạy dọc mỗi bên tàu trong thân tàu, bao quanh bởi dầu nhiên liệu và nước. Ống nhằm hấp thụ lực nổ ngư lôi, nhưng trên thực tế nó kém hiệu quả hơn mong đợi của các nhà thiết kế, và Vittorio Veneto bị ngư lôi đánh trúng hai lần trong chiến tranh.

Động lực và tốc độ

Hệ thống động lực gồm bốn tuốc-bin hơi nước có hộp số Belluzzo dẫn động bốn trục, cho công suất 128.000 mã lực trục và tốc độ thiết kế 30 hải lý/giờ. Khi thử nghiệm, Vittorio Veneto đạt 31 hải lý/giờ, khiến nàng trở thành một trong những thiết giáp hạm nhanh nhất thế giới. Tầm hoạt động của các tàu khoảng 4.700 hải lý ở tốc độ 14 hải lý/giờ, đủ cho các chiến dịch tại Địa Trung Hải nhưng hạn chế cho các chiến dịch xa hơn. Mức tiêu thụ nhiên liệu của các tàu cao, và tình trạng thiếu dầu nhiên liệu kinh niên của Ý đồng nghĩa các thiết giáp hạm dành phần lớn chiến tranh trong cảng, điều này hạn chế tính hữu dụng của chúng. Tốc độ của lớp Littorio là tài sản quý giá nhất của chúng, và nó cho phép chúng hoạt động như lực lượng tấn công nhanh, nhưng nó cũng là gánh nặng, vì nó cần nhà máy điện lớn và tiêu tốn nhiều nhiên liệu.

Vũ khí và điều khiển hỏa lực

Dàn pháo chính gồm chín pháo 381 mm/50 calibre bắn đạn xuyên giáp nặng 885 kg tới tầm khoảng 42.000 m, và các khẩu pháo được điều khiển bởi hệ thống điều khiển hỏa lực hiện đại với máy đo cự ly lập thể. Dàn pháo phụ gồm mười hai pháo 152 mm cung cấp phòng thủ chống khu trục hạm và tuần dương hạm, và dàn pháo phòng không — ban đầu mười hai pháo 90 mm, hai mươi pháo 37 mm và mười sáu pháo 20 mm — tăng lên trong chiến tranh khi mối đe dọa từ trên không tăng. Các tàu cũng mang ba thủy phi cơ IMAM Ro.43 để quan sát và trinh sát, phóng từ máy phóng trên boong sau. Hệ thống điều khiển hỏa lực tốt, nhưng Hải quân Ý thiếu radar tới cuối chiến tranh, và pháo binh của nó bị cản trở bởi việc thiếu radar đo cự ly, bất lợi quan trọng trong các trận đánh đêm.

Thông số kỹ thuật

Hỏa lực

Dàn pháo chính gồm chín pháo 381 mm/50 calibre, lớn nhất từng lắp trên thiết giáp hạm Ý, bắn đạn xuyên giáp nặng 885 kg tới tầm khoảng 42.000 m — vượt tầm pháo của hầu hết thiết giáp hạm Anh. Các khẩu pháo được điều khiển bởi hệ thống điều khiển hỏa lực hiện đại với máy đo cự ly lập thể, nhưng Hải quân Ý thiếu radar tới cuối chiến tranh, và pháo binh bị cản trở bởi việc thiếu radar đo cự ly. Dàn pháo phụ gồm mười hai pháo 152 mm trong bốn tháp pháo ba nòng để phòng thủ chống khu trục hạm và tuần dương hạm. Dàn pháo phòng không — ban đầu mười hai pháo 90 mm, hai mươi pháo 37 mm và mười sáu pháo 20 mm — tăng lên trong chiến tranh khi mối đe dọa từ trên không tăng, nhưng vẫn không đủ, và nàng dễ bị tổn thương trước tấn công từ trên không.

Giáp và cơ động

Đai giáp dày 350 mm, nghiêng 11 độ, bảo vệ máy móc và hầm đạn; boong giáp dày tới 150 mm trên hầm đạn và 90 mm trên máy móc; mặt trước tháp pháo dày tới 350 mm. Hệ thống bảo vệ dưới nước Pugliese gồm ống lớn đường kính khoảng 3,8 m chạy dọc mỗi bên tàu trong thân tàu, bao quanh bởi dầu nhiên liệu và nước, nhằm hấp thụ lực nổ ngư lôi — nhưng trên thực tế kém hiệu quả hơn mong đợi, và Vittorio Veneto bị ngư lôi đánh trúng hai lần trong chiến tranh. Thân tàu dài khoảng 237,8 m, rộng khoảng 32,9 m, mớn nước khoảng 10,5 m, lượng giãn nước 40.000 tấn tiêu chuẩn và khoảng 45.000–46.000 tấn đầy tải. Sơ đồ giáp đủ theo tiêu chuẩn thời đó, nhưng mỏng hơn giáp của thiết giáp hạm Anh và Mỹ.

Động cơ

Bốn tuốc-bin hơi nước có hộp số Belluzzo dẫn động bốn trục, cho công suất 128.000 mã lực trục và tốc độ thiết kế 30 hải lý/giờ; khi thử nghiệm, Vittorio Veneto đạt 31 hải lý/giờ, khiến nàng trở thành một trong những thiết giáp hạm nhanh nhất thế giới. Tầm hoạt động khoảng 4.700 hải lý ở tốc độ 14 hải lý/giờ, đủ cho các chiến dịch tại Địa Trung Hải nhưng hạn chế cho các chiến dịch xa hơn. Mức tiêu thụ nhiên liệu cao, và tình trạng thiếu dầu nhiên liệu kinh niên của Ý đồng nghĩa các thiết giáp hạm dành phần lớn chiến tranh trong cảng. Tốc độ là tài sản quý giá nhất của lớp Littorio, cho phép chúng hoạt động như lực lượng tấn công nhanh, nhưng nó cũng khiến chúng tốn kém khi vận hành, và nhiên liệu là vấn đề thường trực của hạm đội Ý suốt chiến tranh.

Các biến thể

Lớp Littorio

Vittorio Veneto là tàu thứ hai của lớp Littorio, sau chính Littorio, và nàng được theo sau bởi Roma và Impero chưa hoàn thành. Bốn tàu được đóng theo cùng thiết kế, nhưng khác nhau về chi tiết: Roma được lắp vũ khí phòng không hơi khác và điều khiển hỏa lực cải tiến, và Impero sẽ được lắp dàn pháo phụ khác. Lớp tàu là lớp thiết giáp hạm hiện đại duy nhất được đóng tại Ý, và đại diện cho đỉnh cao của kiến trúc hải quân Ý. Thiết kế của các tàu chịu ảnh hưởng của lớp Dunkerque của Pháp, nhưng lớn hơn, nhanh hơn và vũ trang mạnh hơn, và là thiết kế có khả năng hơn.

Roma và Impero

Roma, đưa vào biên chế tháng 6 năm 1942, là tàu thứ ba của lớp, và nàng phục vụ ngắn hạn làm soái hạm của hạm đội Ý. Nàng bị bom dẫn đường Fritz X của Đức đánh chìm ngày 9 tháng 9 năm 1943, khi đang đi đầu hàng Đồng minh sau hiệp định đình chiến của Ý, với hơn 1.300 người thiệt mạng, bao gồm tư lệnh hạm đội, Đô đốc Carlo Bergamini. Impero, tàu thứ tư, hạ thủy năm 1939 nhưng không bao giờ hoàn thành, và bị tháo dỡ sau chiến tranh. Số phận của Roma — bị đánh chìm bởi vũ khí mà nàng không có biện pháp phòng thủ nào — là biểu tượng cho bản chất thay đổi của chiến tranh hải quân, trong đó sức mạnh không quân đã thay thế thiết giáp hạm làm vũ khí quyết định.

Tên Vittorio Veneto

Tàu được đặt tên theo trận Vittorio Veneto, chiến thắng quyết định của Ý trước Áo-Hung tháng 10–11 năm 1918, kết thúc Chiến tranh Thế giới thứ nhất trên mặt trận Ý. Tên gọi là lựa chọn yêu nước, và phản ánh mong muốn của chế độ Phát xít gắn thiết giáp hạm mới với chiến thắng quân sự vĩ đại nhất của Ý. Thị trấn Vittorio Veneto, ở vùng Veneto đông bắc Ý, đặt tên cho trận đánh, và tên tàu mang mối liên hệ đó vào Chiến tranh Thế giới thứ hai. Tên này sau đó được đặt cho tuần dương hạm trực thăng Ý đưa vào biên chế năm 1969, và vẫn là một phần di sản của Hải quân Ý, lời nhắc nhở về trận đánh kết thúc một cuộc chiến và về con tàu chiến đấu trong cuộc chiến tiếp theo.

Tham chiến

Taranto và đầu chiến tranh

Vittorio Veneto được đưa vào biên chế tháng 4 năm 1940, chỉ vài tuần trước khi Ý tham chiến, và nàng vẫn đang thử nghiệm khi người Anh tấn công hạm đội Ý tại Taranto tháng 11 năm 1940. Nàng không bị hư hại trong cuộc tấn công, vì nàng không ở trong cảng lúc đó, nhưng cuộc tấn công làm tê liệt hạm đội chiến đấu Ý và để lại Vittorio Veneto cùng Littorio là những thiết giáp hạm Ý duy nhất còn hoạt động. Trong những tháng sau đó, hai tàu là nòng cốt của hạm đội Ý, và chúng được dùng để hộ tống đoàn tàu tới Bắc Phi và yểm trợ các chiến dịch của hạm đội tại Địa Trung Hải.

Mũi Matapan

Hành động quyết định trong sự nghiệp của Vittorio Veneto diễn ra tại trận mũi Matapan tháng 3 năm 1941. Hạm đội Ý, dưới quyền Đô đốc Angelo Iachino, ra khơi để chặn các đoàn tàu Anh tới Hy Lạp, và Vittorio Veneto là soái hạm. Sáng ngày 28 tháng 3, nàng bị máy bay trên tàu sân bay Anh từ HMS Formidable tấn công, và một quả ngư lôi trúng mạn trái của nàng, làm ngập các khoang ngoài và giảm tốc độ của nàng. Nàng rút lui dưới sự hộ tống, và đêm đó, các thiết giáp hạm Anh Warspite, Valiant và Barham bắt kịp và đánh chìm ba tuần dương hạm hạng nặng Ý — Zara, Fiume và Pola — trong trận đánh đêm là thảm họa đối với Hải quân Ý. Bản thân Vittorio Veneto sống sót, nhưng trận đánh cho thấy hạm đội Ý không thể hoạt động mà không có yểm trợ trên không, và nó đánh dấu sự kết thúc của các chiến dịch tấn công của Hải quân Ý tại Địa Trung Hải.

Sirte và cuối chiến tranh

Sau Matapan, Vittorio Veneto phục vụ hộ tống các đoàn tàu tới Bắc Phi, và chiến đấu trong trận Sirte lần thứ nhất tháng 12 năm 1941 và trận Sirte lần thứ hai tháng 3 năm 1942, nơi nàng giao chiến với tuần dương hạm Anh và thiết giáp hạm HMS Valiant. Trong trận Sirte lần thứ hai, pháo 381 mm của nàng bắn bao quanh tuần dương hạm Anh ở tầm xa, nhưng nàng không trúng phát nào, và trận đánh kết thúc hòa. Năm 1942, nàng lại bị ngư lôi đánh trúng, lần này bởi tàu ngầm Anh HMS Urge, và nàng rời chiến trường để sửa chữa nhiều tháng. Tới năm 1943, thiếu nhiên liệu đã khiến hạm đội Ý không còn hoạt động, và Vittorio Veneto dành những tháng cuối cùng phục vụ trong hải quân Ý tại cảng La Spezia. Sau hiệp định đình chiến tháng 9 năm 1943, nàng đi tới Malta và đầu hàng Đồng minh, và bị giam giữ tại Ai Cập trong phần còn lại của chiến tranh.

Điểm mạnh

Vittorio Veneto là thiết giáp hạm nhanh, mạnh mẽ và thiết kế tốt. Pháo 381 mm của nàng vượt tầm pháo của hầu hết thiết giáp hạm Anh, và tốc độ 30 hải lý/giờ khiến nàng trở thành một trong những thiết giáp hạm nhanh nhất thế giới. Sơ đồ giáp của nàng đủ cho Địa Trung Hải, và hệ thống bảo vệ dưới nước Pugliese, dù bị tranh cãi, là nỗ lực độc đáo nhằm giải quyết vấn đề phòng thủ ngư lôi. Thiết kế của tàu là niềm tự hào của kiến trúc hải quân Ý, và vẻ ngoài của nàng — dài, thấp và thanh lịch — khiến nàng trở thành một trong những thiết giáp hạm đẹp nhất từng được đóng.

So với các thiết giáp hạm Anh mà nàng đối mặt, Vittorio Veneto nhanh hơn và vũ trang mạnh hơn, nhưng có giáp mỏng hơn và không có radar. So với lớp Richelieu của Pháp, nàng tương tự về tốc độ và hỏa lực, nhưng có sơ đồ giáp kém hiệu quả hơn. So với Bismarck của Đức, nàng nhanh hơn nhưng được bảo vệ kém hơn và vũ trang yếu hơn. So với lớp North Carolina của Mỹ, nàng nhanh hơn và có dàn pháo chính tầm xa hơn, nhưng có boong giáp mỏng hơn và không có điều khiển hỏa lực bằng radar. Vittorio Veneto là thiết giáp hạm có khả năng, nhưng chiến đấu trong hải quân không thể dùng nàng hiệu quả, và sự nghiệp của nàng là nghiên cứu về giới hạn của tàu tốt trong tình huống chiến lược xấu.

Điểm yếu

Những điểm yếu là của toàn bộ Hải quân Ý. Tàu thiếu radar tới cuối chiến tranh, và pháo binh của nàng bị cản trở bởi việc thiếu radar đo cự ly. Vũ khí phòng không của nàng không đủ, và nàng dễ bị tổn thương trước tấn công từ trên không, như các vụ trúng ngư lôi tại Matapan và năm 1942 cho thấy. Mức tiêu thụ nhiên liệu của nàng khổng lồ, và tình trạng thiếu nhiên liệu của Ý khiến nàng nằm trong cảng phần lớn chiến tranh. Hệ thống Pugliese, dù khéo léo, kém hiệu quả hơn mong đợi của các nhà thiết kế, và tàu bị ngư lôi đánh trúng hai lần. Trên hết, Vittorio Veneto chiến đấu trong hải quân thiếu tàu sân bay và không thể yểm trợ trên không cho thiết giáp hạm của mình, thiếu sót quan trọng hơn bất kỳ đặc điểm nào trong thiết kế của tàu.

Bên sử dụng & di sản

Regia Marina

Bên sử dụng duy nhất của Vittorio Veneto là Regia Marina, Hải quân Hoàng gia Ý. Tàu phục vụ làm soái hạm của hạm đội chiến đấu Ý, và thủy thủ đoàn của nàng được tuyển từ khắp nước Ý. Các sĩ quan của tàu bao gồm những người sau này trở thành nhân vật cấp cao trong Hải quân Ý, và việc phục vụ của nàng là phần trung tâm trong lịch sử Regia Marina. Sau hiệp định đình chiến năm 1943, tàu do Hải quân Ý đồng chiến đấu vận hành dưới sự giám sát của Đồng minh, và bị giam giữ tại Ai Cập tới cuối chiến tranh.

Không hải quân nào khác vận hành Vittorio Veneto. Sau chiến tranh, tàu được trả lại Ý và tháo dỡ tại La Spezia từ năm 1948 tới năm 1950, theo điều khoản của hiệp ước hòa bình, vốn cấm Ý giữ thiết giáp hạm. Tên của tàu sau này được đặt cho tuần dương hạm trực thăng Ý, và ký ức về nàng được bảo tồn trong lịch sử Hải quân Ý và trong các bảo tàng trưng bày hiện vật của nàng. Bảo tàng Hải quân Ý tại La Spezia lưu giữ mô hình và ảnh của lớp Littorio, và chuông cùng một số trang bị của tàu được bảo tồn trong các bộ sưu tập hải quân. Việc không có bên sử dụng nước ngoài là thước đo vị thế của tàu với tư cách thiết kế thuần Ý, được đóng cho hải quân thuần Ý.

Di sản: kiến trúc hải quân Ý

Di sản của Vittorio Veneto nằm ở kiến trúc hải quân Ý. Lớp Littorio là đỉnh cao của thiết kế thiết giáp hạm Ý, và các đặc điểm của nó — tốc độ cao, dàn pháo chính mạnh mẽ, hệ thống bảo vệ dưới nước Pugliese — được các hải quân khác nghiên cứu. Hệ thống Pugliese, đặc biệt, là đóng góp độc đáo của Ý cho kiến trúc hải quân, và nó ảnh hưởng tới thiết kế bảo vệ dưới nước ở nhiều hải quân. Lớp tàu cũng chứng minh giới hạn của thiết kế thiết giáp hạm dưới ràng buộc hiệp ước, và các tàu của nó nằm trong số những thiết giáp hạm cuối cùng được đóng tại châu Âu.

Vittorio Veneto được nhớ tại Ý như thiết giáp hạm mạnh nhất từng được đóng trong nước, và như biểu tượng cho tham vọng của Regia Marina. Việc tháo dỡ tàu cuối thập niên 1940 đánh dấu sự kết thúc của kỷ nguyên thiết giáp hạm Ý, và hạm đội hậu chiến của Hải quân Ý được xây dựng quanh tuần dương hạm, khu trục hạm và, sau đó, tàu sân bay. Tên của tàu, đặt cho tuần dương hạm trực thăng năm 1969, giữ ký ức về nàng sống mãi trong Hải quân Ý, và câu chuyện của nàng được kể trong các bảo tàng hải quân Ý tại La Spezia và Venice.

Trận mũi Matapan, trong đó Vittorio Veneto bị ngư lôi đánh trúng và ba tuần dương hạm Ý bị đánh chìm, được nhớ như bài học về tầm quan trọng của yểm trợ trên không và radar. Hạm đội Ý ra khơi mà không có yểm trợ trên không và không có radar, và phải trả giá. Bài học được các hải quân khắp thế giới rút ra, và Hải quân Ý hậu chiến được xây dựng quanh khái niệm hạm đội cân bằng với yểm trợ trên không. Sự nghiệp của Vittorio Veneto vì vậy đánh dấu bước ngoặt trong lịch sử hải quân, thời điểm thiết giáp hạm không còn là vũ khí quyết định và tàu sân bay thay thế vị trí của nó.

Không còn tàu nào tồn tại

Không thiết giáp hạm lớp Littorio nào còn tồn tại. Vittorio Veneto bị tháo dỡ tại La Spezia từ năm 1948 tới năm 1950, Littorio bị tháo dỡ cùng lúc, Roma nằm dưới đáy biển nơi nàng bị đánh chìm năm 1943, và Impero bị tháo dỡ khi chưa hoàn thành. Không tàu nào của lớp còn tồn tại, điều này là mất mát đối với di sản hải quân, nhưng lớp Littorio được thể hiện tốt trong các bộ sưu tập bảo tàng và mô hình. Bảo tàng Hải quân Ý tại La Spezia trưng bày hiện vật từ lớp Littorio, bao gồm mô hình, ảnh và tài liệu, và bảo tàng tại Venice lưu giữ tài liệu liên quan tới Regia Marina.

Hiện vật từ Vittorio Veneto còn tồn tại trong bảo tàng tại Ý và Anh. Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia tại London lưu giữ hiện vật từ chiến dịch Địa Trung Hải, bao gồm đồ vật thu hồi từ các tàu chiến đấu tại Matapan. Tại Ý, Bảo tàng Kỹ thuật Hải quân tại La Spezia trưng bày mô hình và ảnh của lớp Littorio, và chuông cùng một số trang bị của tàu được bảo tồn trong các bộ sưu tập hải quân. Xác tàu Roma, nằm ở vùng nước sâu ngoài khơi Sardinia, là mộ chiến tranh, và được bảo vệ như vậy. Những đồ vật này bảo tồn ký ức về lớp tàu mặc dù không còn thân tàu nào tồn tại.

Câu hỏi thường gặp

Vittorio Veneto là gì?

Vittorio Veneto là thiết giáp hạm nhanh của Ý thuộc lớp Littorio, đưa vào biên chế năm 1940. Nàng là tàu chiến mạnh nhất từng được đóng tại Ý, với lượng giãn nước khoảng 45.000 tấn đầy tải, mang chín pháo 381 mm, và có thể chạy 30 hải lý/giờ. Nàng phục vụ làm soái hạm của hạm đội Ý tại Địa Trung Hải, chiến đấu tại mũi Matapan và trong các trận Sirte. Tàu được đặt tên theo trận Vittorio Veneto, chiến thắng quyết định của Ý trước Áo-Hung năm 1918, và nàng là tàu dẫn đầu của lớp gồm bốn thiết giáp hạm đại diện cho nỗ lực của Ý nhằm xây dựng hạm đội chiến đấu hiện đại trong giới hạn của Hiệp ước Hải quân Washington.

Có bao nhiêu thiết giáp hạm lớp Littorio được chế tạo?

Bốn chiếc được đặt lườn: Littorio, Vittorio Veneto, Roma và Impero. Ba chiếc được hoàn thành; Impero không bao giờ hoàn thiện. Roma bị bom dẫn đường Đức đánh chìm năm 1943, với hơn 1.300 người thiệt mạng, và Littorio cùng Vittorio Veneto bị tháo dỡ sau chiến tranh theo điều khoản của hiệp ước hòa bình, vốn cấm Ý giữ thiết giáp hạm. Lớp tàu là lớp thiết giáp hạm hiện đại duy nhất được đóng tại Ý, và đại diện cho đỉnh cao của kiến trúc hải quân Ý, với tốc độ cao, dàn pháo chính mạnh mẽ, và hệ thống bảo vệ dưới nước Pugliese đổi mới.

Điều gì xảy ra tại mũi Matapan?

Tại trận mũi Matapan tháng 3 năm 1941, Vittorio Veneto bị máy bay trên tàu sân bay Anh phóng ngư lôi và buộc phải rút lui, tốc độ giảm và các khoang ngoài bị ngập. Đêm đó, thiết giáp hạm Anh đánh chìm ba tuần dương hạm hạng nặng Ý — Zara, Fiume và Pola — trong trận đánh đêm là thảm họa đối với Hải quân Ý và chấm dứt các chiến dịch tấn công của nó tại Địa Trung Hải. Trận đánh cho thấy hạm đội Ý không thể hoạt động mà không có yểm trợ trên không, và nó đánh dấu sự kết thúc của những nỗ lực của Hải quân Ý nhằm thách thức quyền kiểm soát biển của Anh. Bản thân Vittorio Veneto sống sót, nhưng trận đánh là bước ngoặt trong cuộc chiến Địa Trung Hải.

Hệ thống bảo vệ dưới nước Pugliese là gì?

Hệ thống Pugliese là thiết kế của Ý cho phòng thủ ngư lôi, gồm ống lớn chạy dọc mỗi bên tàu trong thân tàu, bao quanh bởi dầu nhiên liệu và nước. Nó nhằm hấp thụ lực nổ ngư lôi, nhưng hiệu quả của nó bị tranh cãi, và Vittorio Veneto bị ngư lôi đánh trúng hai lần trong chiến tranh. Hệ thống do kỹ sư hải quân Ý Umberto Pugliese thiết kế, và là nỗ lực độc đáo nhằm giải quyết vấn đề phòng thủ ngư lôi, nhưng trên thực tế nó chiếm rất nhiều không gian trong thân tàu và kém hiệu quả hơn mong đợi của các nhà thiết kế. Hệ thống ảnh hưởng tới thiết kế bảo vệ dưới nước ở nhiều hải quân, nhưng không được lặp lại sau chiến tranh.

Vì sao Vittorio Veneto bị tháo dỡ?

Vittorio Veneto bị tháo dỡ tại La Spezia từ năm 1948 tới năm 1950 theo điều khoản của hiệp ước hòa bình với Ý, vốn cấm Ý giữ thiết giáp hạm. Tàu đã sống sót qua chiến tranh, nhưng Hải quân Ý hậu chiến được xây dựng quanh các tàu nhỏ hơn, và kỷ nguyên thiết giáp hạm đã kết thúc. Việc tháo dỡ Vittorio Veneto và tàu chị em Littorio đánh dấu sự kết thúc của hạm đội thiết giáp hạm Ý, và các tàu hậu chiến của Hải quân Ý là tuần dương hạm, khu trục hạm và, sau đó, tàu sân bay. Tên của tàu sau này được đặt cho tuần dương hạm trực thăng Ý đưa vào biên chế năm 1969, giữ ký ức về nàng sống mãi trong Hải quân Ý.

Vittorio Veneto nhanh tới mức nào?

Vittorio Veneto được thiết kế cho tốc độ 30 hải lý/giờ và đạt 31 hải lý/giờ khi thử nghiệm, khiến nàng trở thành một trong những thiết giáp hạm nhanh nhất thế giới. Tốc độ của nàng là một trong những tài sản quý giá nhất, nhưng nó cần nhà máy điện lớn và tiêu tốn nhiều nhiên liệu, và tình trạng thiếu nhiên liệu của Ý thường khiến nàng nằm trong cảng. Hệ thống động lực gồm bốn tuốc-bin hơi nước Belluzzo cho công suất 128.000 mã lực trục, và tầm hoạt động của tàu khoảng 4.700 hải lý ở tốc độ 14 hải lý/giờ. Tốc độ của lớp Littorio cho phép các tàu hoạt động như lực lượng tấn công nhanh, nhưng nó cũng khiến chúng tốn kém khi vận hành, và nhiên liệu là vấn đề thường trực của hạm đội Ý suốt chiến tranh.

Sources

• Bagnasco, Erminio, and de Toro, Augusto, The Littorio Class: Italy’s Last and Largest Battleships (Naval Institute Press).
• Whitley, M. J., Battleships of World War Two (Cassell).
• Greene, Jack, and Massignani, Alessandro, The Naval War in the Mediterranean 1940–1943 (Naval Institute Press).
• Sadkovich, James, The Italian Navy in World War II (Greenwood Press).
• The Museo Tecnico Navale, La Spezia, Littorio-class collection records.
• The Imperial War Museum, London, Mediterranean collection records.
• Rohwer, Jurgen, Chronology of the War at Sea 1939-1945 (Naval Institute Press).
• O’Hara, Vincent, The German Fleet at War 1939-1945 (Naval Institute Press).