Trận Jutland

1. Mở đầu

Xét theo số tàu bị đánh chìm, Đức đã thắng một thắng lợi chiến thuật. Nhưng xét theo thước đo quan trọng — quyền kiểm soát biển — Anh đã thắng: hạm đội Đức trở về cảng và không bao giờ thách thức quân Anh trong một trận đánh hạm đội nữa, và cuộc phong tỏa Đức của Anh, vốn đang dần bóp nghẹt nỗ lực chiến tranh của Đức, vẫn còn nguyên cho đến cuối cuộc chiến. Trận Jutland, diễn ra ngoài khơi bờ biển phía tây Đan Mạch ngày 31 tháng 5 và ngày 1 tháng 6 năm 1916, là trận hải chiến lớn nhất của Thế chiến I, và là lần duy nhất các hạm đội chính của Anh và Đức gặp nhau trong một trận đánh hạm đội toàn diện.

Khoảng 248 tàu chiến tham gia: Hạm đội Grand của Anh, dưới quyền Đô đốc Sir John Jellicoe, và Hạm đội Biển khơi của Đức, dưới quyền Phó Đô đốc Reinhard Scheer. Trận đánh diễn ra theo hai giai đoạn: thứ nhất, một trận đánh truy đuổi giữa các hải đội tuần dương hạm, trong đó quân Anh mất ba tuần dương hạm trong những vụ nổ giết chết hàng nghìn người; sau đó, một trận đánh hạm đội hỗn loạn vào buổi tối, trong đó Jellicoe cắt ngang đội hình của Scheer — thao tác kinh điển của chiến tranh hải quân — và Scheer chỉ thoát được bằng cách quay hạm đội đi hai lần, dưới vỏ bọc của bóng tối và các cuộc tấn công của khu trục hạm.

Khi trận đánh kết thúc, quân Anh mất 14 tàu và khoảng 6.094 người, còn quân Đức mất 11 tàu và khoảng 2.551 người.

Jutland vẫn được tranh luận kể từ đó, và cuộc tranh luận có hai phần. Phần thứ nhất là về Jellicoe: ông có quá thận trọng không, và ông có bỏ lỡ cơ hội tiêu diệt hạm đội Đức không? Phần thứ hai là về các tuần dương hạm Anh: vì sao ba chiếc trong số đó phát nổ, và ai là người chịu trách nhiệm? Bài viết này trình bày những gì đã xảy ra tại Jutland, vì sao nó xảy ra, và vì sao trận đánh quan trọng, dù bề ngoài nó không thay đổi gì.

2. Thông tin chính

Ngày	31 tháng 5 – 1 tháng 6 năm 1916
Địa điểm	Biển Bắc, ngoài khơi bán đảo Jutland, Đan Mạch (vùng tiếp cận Skagerrak)
Kết quả	Đức thắng về chiến thuật (tổn thất ít hơn); Anh thắng về chiến lược (giữ quyền kiểm soát biển)
Chỉ huy Anh	Đô đốc Sir John Jellicoe (Hạm đội Grand); Phó Đô đốc Sir David Beatty (Hạm đội Tuần dương hạm)
Chỉ huy Đức	Phó Đô đốc Reinhard Scheer (Hạm đội Biển khơi); Chuẩn Đô đốc Franz von Hipper (Nhóm Trinh sát)
Lực lượng Anh	28 thiết giáp hạm dreadnought, 9 tuần dương hạm, 8 tuần dương hạm bọc thép, 26 tuần dương hạm hạng nhẹ, 78 khu trục hạm (khoảng 149 tàu)
Lực lượng Đức	16 thiết giáp hạm dreadnought, 6 thiết giáp hạm tiền dreadnought, 5 tuần dương hạm, 11 tuần dương hạm hạng nhẹ, 61 tàu phóng ngư lôi (khoảng 99 tàu)
Tổn thất Anh	14 tàu bị đánh chìm (3 tuần dương hạm, 3 tuần dương hạm bọc thép, 8 khu trục hạm); khoảng 6.094 người chết
Tổn thất Đức	11 tàu bị đánh chìm (1 tuần dương hạm, 1 thiết giáp hạm tiền dreadnought, 4 tuần dương hạm hạng nhẹ, 5 tàu phóng ngư lôi); khoảng 2.551 người chết

3. Bối cảnh

Cuộc chạy đua vũ trang hải quân

Trận Jutland là kết quả của một cuộc chạy đua vũ trang hải quân bắt đầu hơn một thập kỷ trước Thế chiến I. Anh, cường quốc biển lớn nhất thế giới, đã đóng thiết giáp hạm toàn pháo lớn đầu tiên, HMS Dreadnought, năm 1906, và Đức, dưới quyền Hoàng đế Wilhelm II cùng bộ trưởng hải quân của ông, Đô đốc Alfred von Tirpitz, đã đáp trả bằng cách đóng một hạm đội dreadnought của riêng mình. Đến năm 1914, Anh có 29 dreadnought và Đức có 17 chiếc, và cả hai bên đều kỳ vọng chiến tranh sẽ được quyết định bởi một trận hải chiến lớn tại Biển Bắc, như Trận Trafalgar năm 1805.

Hạm đội Grand của Anh, đóng tại Scapa Flow thuộc quần đảo Orkney, là hạm đội mạnh nhất thế giới, và Hạm đội Biển khơi của Đức, đóng tại Wilhelmshaven, là hạm đội mạnh thứ hai. Hai hạm đội chưa gặp nhau trong trận đánh nào tính đến năm 1916, vì quân Đức, vốn ít hơn về số lượng, không muốn mạo hiểm hạm đội của mình trong một trận đánh mà họ có thể thua, còn quân Anh, vốn có nhiều thứ để mất hơn, không muốn mạo hiểm hạm đội của mình trong một trận đánh có thể kết thúc hòa.

Kết quả là một thế bế tắc trên biển, trong đó Anh phong tỏa Đức còn Đức đột kích bờ biển Anh và tiến hành chiến tranh tàu ngầm.

Kế hoạch của Scheer

Tháng 5 năm 1916, tư lệnh hạm đội Đức, Phó Đô đốc Reinhard Scheer, quyết định phá vỡ thế bế tắc. Kế hoạch của ông là dụ một phần hạm đội Anh — hải đội tuần dương hạm dưới quyền Phó Đô đốc Sir David Beatty — vào bẫy, và tiêu diệt nó bằng toàn bộ sức mạnh của Hạm đội Biển khơi.

Các tuần dương hạm Đức, dưới quyền Chuẩn Đô đốc Franz von Hipper, sẽ đi về phía bắc từ Wilhelmshaven, pháo kích bờ biển Anh, rồi rút lui, kéo các tuần dương hạm của Beatty đuổi theo và lọt vào tầm pháo của các thiết giáp hạm của Scheer, những chiếc đang chờ sẵn phía chân trời.

Kế hoạch phụ thuộc vào yếu tố bất ngờ, và vào giả định rằng Hạm đội Grand của Jellicoe, đóng tại Scapa Flow, sẽ ở quá xa để can thiệp kịp thời. Thực tế, quân Anh biết quân Đức đang lên kế hoạch gì: các chuyên gia phá mã của Phòng 40, đơn vị tình báo tín hiệu của Bộ Hải quân, đã chặn và giải mã các thông điệp vô tuyến của Đức, và Jellicoe biết Hạm đội Biển khơi đang ở ngoài biển. Ông rời Scapa Flow tối ngày 30 tháng 5, với toàn bộ sức mạnh của Hạm đội Grand, và ông đã ở vị trí chặn Scheer ngày 31 tháng 5.

Cái bẫy mà Scheer giăng cho Beatty sắp trở thành cái bẫy cho chính Scheer.

Biển Bắc và bán đảo Jutland

Trận Jutland diễn ra tại Biển Bắc, ngoài khơi bờ biển phía tây bán đảo Jutland, phần đất liền của Đan Mạch, cách bờ biển Đan Mạch khoảng 100 km về phía tây và cách bờ biển Anh khoảng 200 km về phía đông. Biển ở đó nông, sâu khoảng 40–60 m, và bị thủy triều cùng hải lưu mạnh cắt ngang.

Trận đánh diễn ra tại vùng tiếp cận Skagerrak, vùng biển giữa Đan Mạch và Na Uy, nơi Biển Bắc gặp biển Baltic. Địa hình có ý nghĩa: quân Đức phải đi qua Skagerrak để tới Đại Tây Dương, và quân Anh, bằng cách phong tỏa Biển Bắc, có thể ngăn họ làm điều đó.

Trận đánh diễn ra vào ban ngày lúc chiều muộn và buổi tối, và trong bóng tối ban đêm, và mặt trời thấp, sương mù, cùng khói từ súng khiến xạ thủ khó nhìn thấy mục tiêu. Bản thân biển lặng, gió nhẹ, và thời tiết tốt cho một trận đánh hạm đội — đó là lý do cả hai bên chọn chiến đấu ở đó.

Scapa Flow và Wilhelmshaven

Hạm đội Grand của Anh đóng tại Scapa Flow, một cảng tự nhiên thuộc quần đảo Orkney, ngoài khơi bờ biển phía bắc Scotland. Scapa Flow là căn cứ lý tưởng cho việc phong tỏa Đức: từ đó, Hạm đội Grand có thể chặn bất kỳ tàu Đức nào cố đột phá ra Đại Tây Dương, và có thể trở về cảng nhanh chóng sau một lần xuất kích.

Hạm đội Biển khơi của Đức đóng tại Wilhelmshaven, trên cửa sông Jade thuộc bờ biển Biển Bắc của Đức. Wilhelmshaven là căn cứ hải quân chính của Đức, và được bảo vệ bởi bãi mìn, pháo bờ biển, và lực lượng tàu ngầm Đức.

Khoảng cách giữa Scapa Flow và Wilhelmshaven khoảng 600 km, và hai hạm đội có thể gặp nhau giữa Biển Bắc sau khoảng một ngày hành trình. Địa hình của Biển Bắc, với hai căn cứ đối mặt nhau qua một vùng biển hẹp, khiến một trận hải chiến trở nên không thể tránh khỏi, sớm hay muộn, và Jutland là trận đánh mà cả hai bên đều chờ đợi.

4. Lực lượng đối đầu

Hạm đội Grand của Anh

Hạm đội Grand của Anh, dưới quyền Đô đốc Sir John Jellicoe, là hạm đội mạnh nhất thế giới. Hạm đội gồm 28 thiết giáp hạm dreadnought, 9 tuần dương hạm, 8 tuần dương hạm bọc thép, 26 tuần dương hạm hạng nhẹ, và 78 khu trục hạm — tổng cộng khoảng 149 tàu, với khoảng 60.000 người.

Các thiết giáp hạm là nòng cốt của hạm đội: chúng mang pháo nặng nhất, tới 15 inch, và giáp dày nhất, và được thiết kế để chiến đấu theo đội hình, đội hình chiến đấu kinh điển, trong đó mỗi tàu bắn loạt pháo mạn vào kẻ thù.

Các tuần dương hạm, dưới quyền Phó Đô đốc Sir David Beatty, nhanh hơn thiết giáp hạm nhưng giáp mỏng hơn: chúng được thiết kế để trinh sát cho hạm đội và truy đuổi tuần dương hạm địch, không phải để chiến đấu trong đội hình.

Hạm đội Grand còn có ưu thế lớn về số lượng: hạm đội đông hơn hạm đội Đức khoảng ba phần hai về thiết giáp hạm, và còn đông hơn nữa về tuần dương hạm và khu trục hạm.

	Anh	Đức
Thiết giáp hạm	28 dreadnought	16 dreadnought + 6 tiền dreadnought
Tuần dương hạm	9	5
Tuần dương hạm (các loại)	8 bọc thép + 26 hạng nhẹ	11 hạng nhẹ
Khu trục hạm	78 khu trục hạm	61 tàu phóng ngư lôi
Tổng số tàu	Khoảng 149	Khoảng 99
Pháo chính	Tới 15 inch (381 mm)	Tới 12 inch (305 mm)

Hạm đội Biển khơi của Đức

Hạm đội Biển khơi của Đức, dưới quyền Phó Đô đốc Reinhard Scheer, nhỏ hơn Hạm đội Grand nhưng được đóng tốt, huấn luyện tốt, và chỉ huy tốt. Hạm đội gồm 16 thiết giáp hạm dreadnought, 6 thiết giáp hạm tiền dreadnought, 5 tuần dương hạm, 11 tuần dương hạm hạng nhẹ, và 61 tàu phóng ngư lôi — tổng cộng khoảng 99 tàu, với khoảng 45.000 người.

Tàu Đức, ở một số mặt, tốt hơn tàu Anh: chúng có giáp bảo vệ tốt hơn, khả năng kiểm soát hư hại tốt hơn, và đạn pháo tốt hơn, và các tuần dương hạm của chúng, nói riêng, được bọc giáp nặng hơn tuần dương hạm Anh.

Hạm đội Đức còn có ưu thế lớn về tín hiệu và pháo thuật: xạ thủ Đức được huấn luyện tốt, và họ bắn chính xác ở tầm xa. Điểm yếu của hạm đội Đức là số lượng: hạm đội ít hơn quân Anh, và không thể chịu nổi việc mất tàu trong một trận đánh tiêu hao.

Kế hoạch của Scheer, dụ Beatty vào bẫy và tiêu diệt các tuần dương hạm của ông, được thiết kế để cân bằng tỉ lệ, bằng cách giảm ưu thế số lượng của Anh trước khi các hạm đội chính gặp nhau.

Chỉ huy Anh

Đô đốc Sir John Jellicoe (Anh). Tổng tư lệnh Hạm đội Grand, và là tư lệnh chung của Anh tại Jutland. Jellicoe là một sĩ quan thận trọng và có phương pháp, và việc ông triển khai Hạm đội Grand tại Jutland — cắt ngang đội hình hạm đội Đức — là mẫu mực của chiến thuật hạm đội. Ông bị phê bình vì thận trọng, nhưng hầu hết sử gia hiện nay đồng ý rằng ông đã đúng khi thận trọng, và rằng ông đã bảo toàn hạm đội, hạm đội đã thắng cuộc chiến trên biển. Sau này ông trở thành Đệ nhất Hải quân Đại thần, và qua đời năm 1935.

Phó Đô đốc Sir David Beatty (Anh). Tư lệnh Hạm đội Tuần dương hạm, và là chỉ huy giai đoạn đầu của trận đánh. Beatty là một sĩ quan hào hoa và hiếu chiến, và các tuần dương hạm của ông gánh chịu phần lớn giao tranh tại Jutland. Ông mất ba tàu của mình, và bị phê bình vì cách xử lý trận đánh tuần dương hạm, nhưng sau này ông trở thành Tổng tư lệnh Hạm đội Grand và Đệ nhất Hải quân Đại thần, và là một trong những đô đốc được yêu mến nhất trong lịch sử Anh.

Chỉ huy Đức

Phó Đô đốc Reinhard Scheer (Đức). Tổng tư lệnh Hạm đội Biển khơi, và là tư lệnh chung của Đức tại Jutland. Scheer lập kế hoạch cho chiến dịch dẫn tới trận đánh, và cú quay đi trong trận đánh của ông đã cứu hạm đội Đức khỏi bị tiêu diệt. Ông được coi là một trong những đô đốc Đức giỏi nhất của cuộc chiến, và sau này ông trở thành Tham mưu trưởng Hải quân.

Chuẩn Đô đốc Franz von Hipper (Đức). Tư lệnh Nhóm Trinh sát, các tuần dương hạm Đức, và là chỉ huy giai đoạn đầu của trận đánh. Các tuần dương hạm của Hipper đánh bại tuần dương hạm của Beatty trong trận đánh truy đuổi, và chúng đánh chìm hai tuần dương hạm Anh. Sau này ông kế nhiệm Scheer làm tư lệnh Hạm đội Biển khơi.

Các tuần dương hạm của Hipper đã đánh bại tuần dương hạm của Beatty trong trận đánh truy đuổi, và chúng đã đánh chìm hai tuần dương hạm Anh, nhưng chúng cũng chịu tổn thất nặng nề: tàu Seydlitz bị hư hại nặng, và tàu Lützow bị hư hại nặng đến mức phải tự đánh chìm. Sau này Hipper kế nhiệm Scheer làm tư lệnh Hạm đội Biển khơi, và ông chỉ huy hạm đội cho đến cuối chiến tranh, khi hạm đội bị tự đánh chìm tại Scapa Flow tháng 6 năm 1919.

5. Diễn biến mở đầu

Trận đánh tuần dương hạm, 15:48–18:15

Trận đánh bắt đầu khoảng 15:48 ngày 31 tháng 5 năm 1916, khi các hải đội tuần dương hạm gặp nhau, cách bán đảo Jutland khoảng 100 km về phía tây. Các tuần dương hạm của Beatty, đi về phía nam, gặp các tuần dương hạm của Hipper, đi về phía bắc, và hai hải đội khai hỏa ở tầm khoảng 16.000 yard.

Pháo thuật Đức tốt hơn: quân Đức bắn trúng trước và bắn trúng thường xuyên, và chỉ trong vài phút các tuần dương hạm Anh đã gặp rắc rối. Khoảng 16:00, tàu HMS Indefatigable, tàu cuối cùng của hải đội Beatty, bị đạn pháo từ tuần dương hạm Đức Von der Tann bắn trúng, và tàu phát nổ, giết chết tất cả trừ hai người trong thủy thủ đoàn 1.019 người.

Khoảng 16:25, tàu HMS Queen Mary bị đạn pháo từ các tuần dương hạm Đức Seydlitz và Derfflinger bắn trúng, và tàu cũng phát nổ, giết chết 1.266 người trong thủy thủ đoàn 1.284 người. Beatty, chứng kiến hai vụ nổ, được cho là đã quay sang thuyền trưởng cờ của mình và nói: “Có vẻ như hôm nay tàu của chúng ta có gì đó không ổn.” Câu nói đã trở thành một trong những câu trích dẫn nổi tiếng nhất của trận đánh, và có lẽ đúng về nội dung, dù cách diễn đạt chính xác không chắc chắn.

Beatty, vốn đang đi về phía nam, giờ đây quay về phía bắc, kéo Hipper đuổi theo và hướng về Hạm đội Grand của Jellicoe, vốn đang tới từ phía bắc. Trận đánh truy đuổi tiếp tục thêm một giờ nữa, các tuần dương hạm Anh bắn vào quân Đức và quân Đức bắn trả.

Khoảng 18:15, Hạm đội Grand tới nơi, và trận đánh bước vào giai đoạn thứ hai. Quân Anh đã mất hai tuần dương hạm và khoảng 2.000 người, còn quân Đức không mất tuần dương hạm nào, dù tàu Seydlitz bị hư hại nặng.

Trận đánh tuần dương hạm là một thắng lợi của Đức, và là thảm họa đối với quân Anh: hai trong những tàu tốt nhất của họ đã bị phá hủy, cùng gần như toàn bộ thủy thủ đoàn, và lý do của thảm họa — sự dễ tổn thương của các tuần dương hạm Anh trước các vụ nổ hầm đạn — sẽ không được hiểu rõ trong nhiều năm.

6. Trận đánh chính

Trận đánh hạm đội, 18:15–20:15

Khoảng 18:15, Hạm đội Grand của Jellicoe triển khai thành đội hình chiến đấu, cắt ngang đội hình của hạm đội Scheer — thao tác kinh điển của chiến tranh hải quân, trong đó hạm đội cắt ngang đội hình địch có thể bắn toàn bộ loạt pháo mạn trong khi kẻ thù chỉ có thể bắn bằng pháo trước của tàu đi đầu.

Scheer, nhận ra mình đang ở trong bẫy, ra lệnh cho hạm đội quay đi, một thao tác gọi là Gefechtskehrtwendung, hay “cú quay đi trong trận đánh”, trong đó toàn bộ hạm đội quay 180 độ cùng nhau. Thao tác được thực hiện hoàn hảo, và hạm đội Đức thoát về phía tây, ngoài tầm pháo Anh.

Nhưng Jellicoe truy đuổi, và khoảng 19:00 ông lại cắt ngang đội hình Scheer, và Scheer lại quay đi, lần này dưới vỏ bọc của một cuộc tấn công ngư lôi của khu trục hạm và khói. Cú quay đi lần thứ hai cứu hạm đội Đức, nhưng đó là biện pháp tuyệt vọng: Scheer đã quay về phía hạm đội Anh để quay đi khỏi nó, và trong vài phút tàu của ông chịu toàn bộ hỏa lực của Hạm đội Grand.

Vụ nổ tuần dương hạm thứ ba

Trong trận đánh hạm đội, khoảng 19:25, tuần dương hạm Anh HMS Invincible, soái hạm của Hải đội Tuần dương hạm 3, bị đạn pháo từ các tuần dương hạm Đức Lützow và Derfflinger bắn trúng, và tàu phát nổ, giết chết tất cả trừ sáu người trong thủy thủ đoàn 1.032 người.

Vụ nổ của tàu Invincible là tuần dương hạm Anh thứ ba bị mất trong trận đánh, và là vụ gây sốc nhất, vì tàu Invincible là tuần dương hạm đầu tiên từng được đóng, và là niềm tự hào của Hải quân Hoàng gia.

Việc mất ba tuần dương hạm trong một ngày là một thảm họa, và nó đặt ra câu hỏi về thiết kế của các tuần dương hạm Anh và về cách chúng được chiến đấu, những câu hỏi sẽ được tranh luận trong nhiều thập kỷ.

Việc mất tàu Invincible gây sốc nhất trong ba vụ, vì tàu là tuần dương hạm đầu tiên từng được đóng, và là niềm tự hào của Hải quân Hoàng gia. Thuyền trưởng của tàu, Thuyền trưởng Charles Fitzgerald Sowerby, chìm cùng tàu, cùng tất cả trừ sáu người trong thủy thủ đoàn. Vụ nổ được nhìn thấy từ xa hàng dặm, và nó nhắc nhở, nếu cần nhắc nhở, các tuần dương hạm Anh dễ tổn thương ra sao trước các vụ nổ hầm đạn.

Cuộc thoát thân trong đêm của Scheer

Sau cú quay đi lần thứ hai, Scheer ra lệnh cho hạm đội về nhà, đi về phía đông nam tới bờ biển Đức. Jellicoe, không biết Scheer đang đi đâu, đi về phía nam, hy vọng chặn ông lại, nhưng hai hạm đội đi qua nhau trong bóng tối, và Scheer lọt qua đội hình Anh trong đêm.

Có một loạt trận đánh đêm hỗn loạn giữa khu trục hạm và tuần dương hạm, trong đó quân Anh mất nhiều khu trục hạm còn quân Đức mất thiết giáp hạm tiền dreadnought Pommern và nhiều tàu khác, nhưng các hạm đội chính không gặp nhau nữa. Đến sáng ngày 1 tháng 6, Scheer đã an toàn trở về Wilhelmshaven, còn Jellicoe ở lại với đống đổ nát của trận đánh: 14 tàu bị đánh chìm, 6.094 người chết, và một cơn bão chỉ trích tại quê nhà.

Các trận đánh đêm hỗn loạn và đẫm máu: khu trục hạm và tuần dương hạm chiến đấu ở cự ly gần, trong bóng tối, và nhiều tàu bị đánh chìm ở cả hai phía. Quân Anh mất nhiều khu trục hạm, còn quân Đức mất thiết giáp hạm tiền dreadnought Pommern, bị ngư lôi đánh chìm, cùng toàn bộ thủy thủ đoàn. Nhưng các hạm đội chính không gặp nhau nữa, và đến sáng ngày 1 tháng 6, Scheer đã an toàn trở về Wilhelmshaven, còn Jellicoe ở lại với đống đổ nát của trận đánh.

7. Bước ngoặt

Jellicoe cắt ngang đội hình

Bước ngoặt của Trận Jutland là khoảnh khắc, khoảng 18:15 ngày 31 tháng 5, khi Jellicoe triển khai Hạm đội Grand thành đội hình chiến đấu và cắt ngang đội hình của hạm đội Scheer. Trong vài phút, quân Anh có quân Đức đúng nơi họ muốn: hạm đội Đức đang đi vào hỏa lực của toàn bộ đội hình Anh, và chỉ có thể đáp trả bằng pháo trước của các tàu đi đầu.

Nếu Jellicoe có thể giữ vị trí đó thêm nửa giờ nữa, ông có thể đã tiêu diệt hạm đội Đức. Nhưng Scheer quay đi, và khoảnh khắc trôi qua. Việc cắt ngang đội hình là đỉnh cao của trận đánh đối với quân Anh, và cũng là khoảnh khắc trận đánh bị thua — hay đúng hơn, không thắng được.

Jellicoe đã làm mọi thứ đúng, mà vẫn không tiêu diệt được hạm đội Đức, vì quân Đức có một thao tác — cú quay đi trong trận đánh — cho phép họ thoát thân. Bước ngoặt, theo nghĩa đó, không phải là thành công của Anh mà là sự thoát thân của Đức.

Cú quay đi trong trận đánh

Bước ngoặt thứ hai là quyết định của Scheer, khoảng 19:00, quay hạm đội về phía quân Anh rồi quay đi lần nữa, dưới vỏ bọc của một cuộc tấn công của khu trục hạm. Thao tác là một canh bạc: trong vài phút, tàu Đức chịu toàn bộ hỏa lực của Hạm đội Grand, và chúng chịu tổn thất nặng nề — tàu Lützow, soái hạm Đức, bị hư hại nặng đến mức phải tự đánh chìm, và nhiều tàu khác bị trúng đạn.

Nhưng canh bạc thành công: cuộc tấn công của khu trục hạm buộc Jellicoe phải quay đi để tránh ngư lôi, và hạm đội Đức thoát vào bóng tối. Cú quay đi trong trận đánh là thao tác cứu hạm đội Đức, và nó được nghiên cứu kể từ đó như ví dụ về cách một hạm đội yếu hơn có thể thoát khỏi một hạm đội mạnh hơn.

Nó cũng là thao tác kết thúc trận đánh: sau cú quay đi lần thứ hai, hai hạm đội không gặp nhau nữa, và trận đánh kết thúc.

8. Thương vong & tổn thất

Các con tàu

Số liệu thương vong tại Jutland được ghi chép kỹ, vì cả hai bên đều giữ hồ sơ cẩn thận, và các con số dưới đây thường được các sử gia chấp nhận. Quân Anh mất 14 tàu: 3 tuần dương hạm (Indefatigable, Queen Mary, Invincible), 3 tuần dương hạm bọc thép (Defence, Warrior, Black Prince), và 8 khu trục hạm.

Quân Đức mất 11 tàu: 1 tuần dương hạm (Lützow, tự đánh chìm sau trận đánh), 1 thiết giáp hạm tiền dreadnought (Pommern), 4 tuần dương hạm hạng nhẹ (Frauenlob, Elbing, Rostock, Wiesbaden), và 5 tàu phóng ngư lôi. Quân Anh còn có nhiều tàu bị hư hại nặng, gồm tuần dương hạm Lion và Tiger cùng thiết giáp hạm Marlborough, và quân Đức có nhiều tàu bị hư hại nặng, gồm tuần dương hạm Seydlitz và Derfflinger.

	Anh	Đức
Tàu bị đánh chìm	14	11
Tuần dương hạm bị đánh chìm	3	1 (tự đánh chìm)
Người chết	Khoảng 6.094	Khoảng 2.551
Người bị thương	Khoảng 510	Khoảng 507
Trọng tải mất	Khoảng 115.000 tấn	Khoảng 61.000 tấn

Tổn thất của Anh nặng hơn, không chỉ về tàu mà còn về người: việc mất ba tuần dương hạm, cùng gần như toàn bộ thủy thủ đoàn, chiếm hơn một nửa số người Anh chết. Tổn thất của Đức phân bố đều hơn trên toàn hạm đội, và không tàu Đức nào mất toàn bộ thủy thủ đoàn. Bảng dưới đây trình bày tổn thất chi tiết, và nó cho thấy, rõ ràng hơn bất kỳ câu chuyện nào, quy mô của trận đánh và cái giá mà cả hai bên đã trả.

Con người

Cái giá con người của Jutland rất nặng nề, và nó rơi không cân xứng lên quân Anh: 6.094 thủy thủ Anh thiệt mạng, so với 2.551 người Đức. Lý do của sự chênh lệch là việc mất ba tuần dương hạm, những chiếc mang theo gần như toàn bộ thủy thủ đoàn: tàu Indefatigable mất 1.017 trong số 1.019 người, tàu Queen Mary mất 1.266 trong số 1.284 người, và tàu Invincible mất 1.026 trong số 1.032 người.

Các vụ nổ đột ngột và hoàn toàn đến mức không có thời gian bỏ tàu, và binh sĩ chết ngay tại vị trí của mình. Tổn thất của Đức cũng nặng nề, nhưng phân bố đều hơn trên toàn hạm đội, và không tàu Đức nào mất toàn bộ thủy thủ đoàn.

Cái giá con người của Jutland nhắc nhở rằng chiến tranh hải quân, dù nói nhiều về tàu và pháo, cuối cùng vẫn là về con người, và những người đã chiến đấu tại Jutland đã phải trả giá khủng khiếp.

Những người chết tại Jutland được tưởng nhớ trong các đài tưởng niệm hải quân tại Portsmouth, Plymouth và Chatham, nơi tên của họ được khắc trên các tấm đá, và trong các nhà thờ cùng làng mạc nơi họ ra đi. Trận đánh là trận hải chiến lớn nhất của cuộc chiến, và cũng là trận đẫm máu nhất, và những người đã chiến đấu trong nó được nhớ tới như những thủy thủ đã chiến đấu trong trận đánh hạm đội lớn duy nhất của Thế chiến I.

9. Hậu quả

Thắng lợi chiến thuật, thất bại chiến lược

Kết quả của Jutland, bề ngoài, là một thắng lợi của Đức: quân Đức đã đánh chìm nhiều tàu hơn và giết nhiều người hơn quân Anh, và họ đã thoát khỏi cái bẫy lẽ ra phải tiêu diệt họ. Báo chí Đức ca ngợi trận đánh như một thắng lợi lớn, và Scheer được tôn vinh như anh hùng.

Nhưng thắng lợi đó rỗng tuếch: hạm đội Đức không phá vỡ được cuộc phong tỏa của Anh, không giành được quyền kiểm soát biển, và không thay đổi chút nào tình hình chiến lược. Hạm đội Anh vẫn còn nguyên, vẫn phong tỏa Đức, và vẫn kiểm soát Biển Bắc.

Hạm đội Đức, về phần mình, trở về cảng và không bao giờ thách thức quân Anh trong một trận đánh hạm đội nữa. Bộ tham mưu hải quân Đức kết luận, sau Jutland, rằng Hạm đội Biển khơi không thể đánh bại Hạm đội Grand trong trận đánh, và họ chuyển sang chiến tranh tàu ngầm không hạn chế, điều đưa Mỹ vào cuộc chiến tháng 4 năm 1917 và định đoạt số phận Đức.

Jutland, theo lời một sử gia, là “thắng lợi không thay đổi gì”.

10. Di sản & tưởng niệm

Cuộc tranh cãi về tuần dương hạm

Di sản của Jutland bị chi phối bởi việc mất ba tuần dương hạm Anh, và bởi câu hỏi vì sao chúng phát nổ. Cuộc điều tra chính thức, tổ chức sau chiến tranh, kết luận rằng các tuần dương hạm bị mất vì hầm đạn của chúng không được bảo vệ đúng cách, và vì cách xử lý thuốc súng cordite của Anh — thuốc phóng dùng trong pháo — không an toàn.

Quân Anh, vì háo hức tăng tốc độ bắn, đã để cửa giữa hầm đạn và tháp pháo mở, và xếp các liều cordite trong tháp pháo, nơi chúng có thể bị đạn pháo bắn trúng và bốc cháy. Khi đạn pháo Đức xuyên qua tháp pháo, nó đốt cháy cordite, và lửa lan xuống hầm đạn, hầm đạn phát nổ, phá hủy con tàu.

Quân Đức, ngược lại, đã rút ra bài học từ Trận Dogger Bank, tháng 1 năm 1915, khi tàu Seydlitz suýt bị phá hủy bởi một vụ cháy hầm đạn, và họ đã cải thiện khả năng bảo vệ hầm đạn.

Việc mất ba tuần dương hạm, cuối cùng, là thất bại của học thuyết hải quân Anh và thiết kế tàu Anh, và là thất bại khiến hơn 3.000 người thiệt mạng.

Cuộc tranh cãi về Jellicoe

Jutland còn để lại một cuộc tranh cãi về Jellicoe, tư lệnh hạm đội Anh. Những người phê bình ông, dẫn đầu bởi Beatty và những người ủng hộ ông, cho rằng Jellicoe quá thận trọng, rằng ông nên truy đuổi hạm đội Đức quyết liệt hơn, và rằng ông đã bỏ lỡ cơ hội tiêu diệt nó.

Những người bênh vực ông đáp lại rằng Jellicoe đã đúng khi thận trọng: ông chịu trách nhiệm về toàn bộ hạm đội Anh, và về cuộc phong tỏa Đức, và ông không thể mạo hiểm mất hạm đội trong một trận đánh đêm hay vì ngư lôi và mìn.

Cuộc tranh cãi kéo dài hàng thập kỷ, và chỉ được giải quyết vào những năm 1960, khi các sách lịch sử chính thức được xuất bản và toàn bộ hồ sơ trận đánh được công bố. Hầu hết sử gia hiện nay đồng ý rằng Jellicoe đã làm những gì ông có thể, rằng ông đã đúng khi thận trọng, và rằng trận đánh bị thua — hay đúng hơn, không thắng được — không phải vì sự thận trọng của Jellicoe mà vì cú quay đi trong trận đánh của Đức và những hạn chế của các tuần dương hạm Anh.

Jellicoe, người duy nhất có thể thua cả cuộc chiến trong một buổi chiều, như Churchill đã nói, đã không thua, và đó, cuối cùng, là đủ.

11. Câu hỏi thường gặp

Trận Jutland diễn ra khi nào?

Trận hải chiến lớn nhất của Thế chiến I diễn ra ngày 31 tháng 5 và ngày 1 tháng 6 năm 1916, ngoài khơi bờ biển phía tây bán đảo Jutland, Đan Mạch, trên Biển Bắc.

Ai thắng Trận Jutland?

Đức thắng về chiến thuật, đánh chìm nhiều tàu hơn và giết nhiều người hơn. Anh thắng về chiến lược, giữ quyền kiểm soát biển và cuộc phong tỏa Đức. Hạm đội Đức không bao giờ thách thức quân Anh trong một trận đánh hạm đội nữa.

Vì sao ba tuần dương hạm Anh phát nổ?

Hầm đạn của chúng không được bảo vệ đúng cách, và cách xử lý thuốc súng cordite của Anh không an toàn: cửa giữa hầm đạn và tháp pháo bị để mở, và các liều cordite được xếp trong tháp pháo. Đạn pháo Đức bắn trúng đã đốt cháy cordite, và lửa lan xuống hầm đạn, hầm đạn phát nổ.

Có bao nhiêu tàu tham gia Jutland?

Khoảng 248 tàu chiến đã tham gia trận đánh: khoảng 149 tàu của Anh và khoảng 99 tàu của Đức, gồm thiết giáp hạm, tuần dương hạm, tuần dương hạm hạng nhẹ và khu trục hạm. Đây là trận hải chiến lớn nhất của Thế chiến I.

Beatty muốn nói gì khi nói “tàu của chúng ta có gì đó không ổn”?

Beatty được cho là đã nói câu đó sau khi chứng kiến tàu Indefatigable và tàu Queen Mary phát nổ. Cách diễn đạt chính xác không chắc chắn, nhưng câu nói thể hiện sự sửng sốt của ông trước việc mất hai tuần dương hạm chỉ trong vài phút, và trước sự dễ tổn thương của tàu Anh.

Vì sao Jutland quan trọng nếu nó không thay đổi gì?

Vì nó khẳng định quyền kiểm soát biển của Anh, điều giúp cuộc phong tỏa Đức trở nên khả thi, và vì nó thuyết phục bộ tham mưu hải quân Đức rằng họ không thể đánh bại Hạm đội Grand trong trận đánh, điều khiến họ chuyển sang chiến tranh tàu ngầm không hạn chế — và điều đó đưa Mỹ vào cuộc chiến.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Battle of Jutland” — ngày tháng, quân số, số liệu thương vong và các chỉ huy.
2. Encyclopædia Britannica, “Jutland, Battle of” — bối cảnh và kết quả.
3. John Keegan, The First World War (Hutchinson, 1998) — Jutland và chiến tranh hải quân.
4. Andrew Gordon, The Rules of the Game: Jutland and British Naval Command (John Murray, 1996) — trận đánh tuần dương hạm, Jellicoe và Beatty.
5. Arthur J. Marder, From the Dreadnought to Scapa Flow, Tập III (Oxford University Press, 1966) — lịch sử chính thức của Hải quân Hoàng gia trong Thế chiến I.
6. V. E. Tarrant, Jutland: The German Perspective (Arms and Armour, 1995) — góc nhìn Đức về trận đánh.
7. Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia, bộ sưu tập Jutland — ảnh, mô hình tàu và lời kể cá nhân.

Đọc thêm

• Nigel Steel and Peter Hart, Jutland 1916: Death in the Grey Wastes (Cassell, 2003).
• Robert K. Massie, Castles of Steel: Britain, Germany, and the Winning of the Great War at Sea (Random House, 2003).

Bài viết liên quan

• Cuộc vây hãm Malta
• Trận Anzio
• Trận Arnhem