Virginia Hall

1. Mở đầu

Câu chuyện của Hall đáng chú ý vì những gì bà vượt qua cũng như những gì bà làm. Bà mất chân trái dưới đầu gối trong một tai nạn săn bắn năm 1933, và bà đi bằng chân giả bằng gỗ mà bà gọi là “Cuthbert”. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã từ chối đơn của bà vì bà là phụ nữ và vì bà khuyết tật.

Cơ quan Hành động Đặc biệt của Anh, đơn vị nhận bà năm 1941, không quan tâm tới điều nào: họ cần người có thể sống sót tại Pháp bị chiếm đóng, và Hall có thể. Sau chiến tranh, bà gia nhập Cục Tình báo Trung ương mới thành lập, nơi bà làm việc gần 20 năm, và bà chết năm 1982, phần lớn bị công chúng lãng quên.

Câu chuyện của bà chỉ được kể đầy đủ nhiều thập kỷ sau, trong sách và phim, và hiện được công nhận là một trong những câu chuyện vĩ đại của chiến tranh. Bài viết này kể lại như nó đã xảy ra, không phóng đại, và giải thích vì sao một phụ nữ mà chính phủ Mỹ đã từ chối lại trở thành điệp viên mà người Đức sợ nhất.

Virginia Hall (1906–1982) là điệp viên Đồng minh nguy hiểm nhất của Thế chiến II — và Gestapo biết điều đó. Một phụ nữ Mỹ với chân gỗ, làm việc một mình tại Pháp bị chiếm đóng, bà tổ chức mạng lưới kháng chiến, sắp xếp thả vũ khí, dẫn tù nhân trốn thoát tới nơi an toàn, và gửi về thông tin tình báo giúp cuộc xâm lược của Đồng minh trở nên khả thi.

Gestapo gọi bà là “quý bà khập khiễng” và đặt bà lên đầu danh sách truy nã. Klaus Barbie, thủ lĩnh Gestapo tại Lyon, được cho là đã mô tả bà là điệp viên Đồng minh nguy hiểm nhất, và ra lệnh tìm và giết bà. Hắn không bao giờ tìm thấy bà.

Bà trốn qua Pyrenees mùa đông năm 1942, trở lại Pháp năm 1944 cùng OSS của Mỹ, và làm việc với kháng chiến Pháp cho đến khi giải phóng. Bà được trao Thập tự Quân công, huân chương cao thứ hai của Mỹ vì lòng dũng cảm, và bà nhận nó trong bí mật, vì bà vẫn đang hoạt động ngầm.

2. Thông tin chính

| | |

|—|—|

| Tên đầy đủ | Virginia Hall Goillot |

| Sinh | 6 tháng 4 năm 1906, Baltimore, Maryland, Hoa Kỳ |

| Mất | 8 tháng 4 năm 1982, Rockville, Maryland, Hoa Kỳ |

| Quân ngũ | SOE, 1941–1942; OSS, 1943–1945; CIA, 1947–1966 |

| Bí danh | Germaine (SOE); Diane (OSS); “quý bà khập khiễng” (Gestapo) |

| Công việc chính | Tổ chức mạng lưới kháng chiến tại Lyon (1941–42) và Haute-Loire (1944) |

| Khuyết tật | Chân trái bị cắt dưới đầu gối (1933); chân giả bằng gỗ tên “Cuthbert” |

| Huân chương | Thập tự Quân công (Hoa Kỳ, 1945); Thành viên Huân chương Đế quốc Anh; Croix de Guerre (Pháp) |

| Kết hôn | Paul Goillot (đồng nghiệp OSS), 1950 |

3. Thời trẻ & học vấn

Baltimore và trí óc không yên

Virginia Hall sinh ngày 6 tháng 4 năm 1906 tại Baltimore, Maryland, trong một gia đình giàu có. Cha bà, Edwin Hall, là doanh nhân thành đạt, và mẹ bà, Barbara, là người phụ nữ có quan điểm mạnh mẽ, khuyến khích sự độc lập của con gái.

Virginia được học tại các trường tốt nhất — Radcliffe College ở Cambridge, Massachusetts, và Barnard College ở New York — và bà học tiếng Pháp, tiếng Ý và tiếng Đức, những ngôn ngữ bà sẽ dùng suốt đời. Bà, theo mọi lời kể, là một phụ nữ trẻ có quyết tâm bất thường: bà muốn du lịch, muốn nhìn thấy thế giới, và muốn có sự nghiệp, vào thời điểm ít phụ nữ Mỹ cùng tầng lớp mong đợi có sự nghiệp.

Sau đại học, bà tới châu Âu học tập, dành thời gian tại Pháp, Đức và Áo, và bà yêu mến lục địa này — ngôn ngữ, chính trị và con người của nó. Bà trở về Hoa Kỳ năm 1931 và nộp đơn gia nhập Bộ Ngoại giao, cơ quan ngoại giao của Hoa Kỳ.

Bà vượt qua kỳ thi, nhưng bị từ chối: Bộ Ngoại giao lúc đó không nhận phụ nữ làm nhà ngoại giao, và đơn của bà bị bác.

Châu Âu và tai nạn săn bắn

Hall trở lại châu Âu đầu thập niên 1930, làm thư ký tại đại sứ quán Mỹ ở Warsaw rồi đi du lịch tại Thổ Nhĩ Kỳ, nơi bà đi săn cùng bạn bè. Năm 1933, khi đang đi săn, bà vấp ngã, súng săn của bà nổ, và vụ nổ làm vỡ nát bàn chân trái của bà.

Hoại tử bắt đầu, và chân phải bị cắt dưới đầu gối. Bà 27 tuổi. Việc mất chân hẳn đã chấm dứt tham vọng của hầu hết mọi người; nó không chấm dứt tham vọng của Hall. Bà được lắp chân giả bằng gỗ, mà bà đặt tên là “Cuthbert”, và bà học cách đi bộ, trượt tuyết, đạp xe và leo núi với nó.

Bà cũng học cách sống với cơn đau và sự khó chịu mà chân giả gây ra, và với nhận thức rằng, trong mắt thế giới, bà giờ đây là người khuyết tật. Bà trở lại làm việc tại châu Âu, làm thư ký tại các lãnh sự quán Mỹ ở Smyrna và Venice, và bà đang ở Pháp khi Thế chiến II bùng nổ tháng 9 năm 1939.

Tai nạn đã thay đổi cuộc đời bà, và nó cũng, mà bà không biết, chuẩn bị cho bà cho chiến tranh: nó dạy bà chịu đựng đau đớn, ứng biến, và từ chối bị ngăn cản bởi những gì người khác nghĩ bà không thể làm.

Cuthbert: Chân gỗ

Chân gỗ của Hall, mà bà gọi là “Cuthbert”, xứng đáng có vị trí trong câu chuyện của bà, vì nó vừa là trở ngại vừa là một phần bản sắc của bà. Chân giả là một chi gỗ đơn giản, buộc vào phần chân cụt, và nó không thoải mái, nặng nề và dễ gây lở loét.

Hall học cách sống với nó, và học cách dùng nó: bà có thể đi bộ nhiều dặm, leo trèo, và khi cần, chạy. Nhưng chân cũng phản bội bà: nó khiến bà đi khập khiễng mà Gestapo học cách nhận ra, và đó là lý do chúng gọi bà là “quý bà khập khiễng”.

Mùa đông năm 1942, khi bà trốn qua Pyrenees, chân gây đau đớn khủng khiếp cho bà, và sau này bà nói rằng cuộc vượt biên là điều khó khăn nhất bà từng làm. Bà cũng, nổi tiếng, gửi thông điệp vô tuyến tới London xin chân thay thế, vì “Cuthbert đang gây rắc rối cho tôi” — một thông điệp đã trở thành một trong những huyền thoại của SOE.

Chân là một phần của bà, và bà không bao giờ cố giấu nó: cuối cùng, đó là lý do người Đức biết bà, và lý do chúng không bao giờ bắt được bà.

4. Nhập ngũ & thăng tiến

Lái xe cứu thương tại Pháp bị chiếm đóng

Khi Pháp thất thủ tháng 6 năm 1940, Hall đang ở Paris, và bà từ chối rời đi. Bà gia nhập Dịch vụ Xe cứu thương Pháp và lái xe cứu thương trong cuộc xâm lược của Đức, làm việc dưới hỏa lực và giúp sơ tán người bị thương. Khi Pháp đầu hàng, bà tìm đường tới Anh, nơi bà tình nguyện tham gia nỗ lực chiến tranh.

Lúc này bà là phụ nữ 34 tuổi, thông thạo tiếng Pháp, có kinh nghiệm tại châu Âu, và quyết tâm chiến đấu. Người Anh, những người đang xây dựng một tổ chức mới — Cơ quan Hành động Đặc biệt, hay SOE — để hỗ trợ kháng chiến tại châu Âu bị chiếm đóng, cần những người như bà: người có thể giả làm người Pháp, biết đất nước, và có thể sống sót một mình.

Hall nộp đơn vào SOE, và bà được nhận. Bà là một trong những phụ nữ đầu tiên được đưa vào Pháp bị chiếm đóng làm điệp viên thực địa, và bà, vượt xa, là người thành công nhất trong số họ.

Việc huấn luyện của bà ngắn gọn: bà học cách dùng vô tuyến, bắn súng lục, và sống dưới vỏ bọc, và tháng 8 năm 1941, bà được đưa vào Pháp bằng thuyền, dưới bí danh “Germaine”, với vỏ bọc là nhà báo của New York Post.

Gia nhập SOE

Quyết định gia nhập SOE của Hall, trong bối cảnh năm 1941, là một quyết định phi thường. SOE là một tổ chức mới và bí mật, do Winston Churchill tạo ra với mệnh lệnh “đốt cháy châu Âu”, và các điệp viên của nó được đưa vào lãnh thổ bị chiếm đóng với ít hỗ trợ và tuổi thọ tính bằng tháng.

Hầu hết điệp viên là nam; vài phụ nữ được đưa đi thường là người đưa tin hoặc nhân viên vô tuyến, không phải người tổ chức. Hall khác biệt: bà được phái tới Lyon, trung tâm kháng chiến Pháp, với nhiệm vụ tổ chức mạng lưới, tìm nhà an toàn, và sắp xếp tiếp nhận điệp viên và vật tư.

Bà, trên thực tế, là đại diện của SOE tại toàn bộ nước Pháp chưa bị chiếm đóng, và bà thực hiện nhiệm vụ một mình, phần lớn thời gian không có nhân viên vô tuyến riêng, và không có sự hỗ trợ mà một điệp viên nam hẳn mong đợi.

Thành công của bà chủ yếu nhờ khả năng giả làm người Pháp, lòng dũng cảm, và khả năng làm việc phi thường: bà di chuyển liên tục, gặp hàng chục người, và xây dựng, từ con số không, một mạng lưới sẽ trở thành một trong những mạng lưới quan trọng nhất tại Pháp.

Người phụ nữ Bộ Ngoại giao từ chối

Sự trớ trêu trong sự nghiệp của Hall là hai tổ chức từ chối bà và nhận bà, theo một nghĩa nào đó, là cùng một chính phủ dưới các hình thức khác nhau. Bộ Ngoại giao đã từ chối bà vì bà là phụ nữ và vì bà khuyết tật; SOE đã nhận bà vì họ cần người có thể làm việc, và họ không quan tâm tới giới tính hay chân của bà.

Sự tương phản cho chúng ta biết điều gì đó về chiến tranh: nó phá vỡ các rào cản mà thời bình duy trì, và nó mang lại cơ hội cho những người mà trật tự cũ đã loại trừ.

Bản thân Hall nhận thức được sự trớ trêu, và bà không bao giờ quên sự từ chối: sau chiến tranh, khi bà gia nhập CIA, bà thấy cùng định kiến vẫn tồn tại, và phụ nữ vẫn bị đối xử như công dân hạng hai trong thế giới tình báo.

Bà đấu tranh chống những định kiến đó suốt sự nghiệp, và bà không bao giờ giành được sự công nhận xứng đáng trong đời mình. Việc Bộ Ngoại giao từ chối, cuối cùng, là điều tốt nhất từng xảy ra với bà — và với nỗ lực chiến tranh của Đồng minh — vì nó đưa bà tới SOE, nơi bà có thể làm công việc quan trọng.

5. Các chỉ huy & chiến dịch chính

Điệp viên tại Lyon

Tháng 11 năm 1942, người Đức chiếm toàn bộ nước Pháp, bao gồm cả khu vực trước đây chưa bị chiếm đóng, và vị trí của Hall trở nên không thể giữ được. Gestapo, dưới quyền Klaus Barbie tại Lyon, đang siết chặt mạng lưới của bà: các liên lạc của bà bị bắt, nhà an toàn của bà bị đột kích, và người Đức đã lưu hành mô tả về bà — một phụ nữ đi khập khiễng, giọng Mỹ, và chân gỗ — tới mọi đồn cảnh sát tại Pháp.

Barbie được cho là đã mô tả bà là điệp viên Đồng minh nguy hiểm nhất, và ra lệnh bắn bà ngay khi thấy. Hall biết bà phải rời đi, và bà biết phải rời đi nhanh chóng. Bà hủy giấy tờ, chia tay các liên lạc, và lên đường, cùng một người dẫn đường, tới Pyrenees và biên giới Tây Ban Nha.

Cuộc trốn thoát là hành trình nguy hiểm nhất đời bà, và nó khó khăn hơn vì chân của bà: cuộc vượt biên mất nhiều ngày, thời tiết khắc nghiệt, và các lối mòn trên núi phủ đầy tuyết và băng.

Mạng lưới Germaine

Tại Lyon, Hall xây dựng, từ con số không, một trong những mạng lưới kháng chiến hiệu quả nhất tại Pháp. Làm việc dưới bí danh “Germaine” và giả làm nhà báo của New York Post, bà tìm nhà an toàn, tuyển điệp viên, tổ chức tiếp nhận vật tư thả bằng dù, và giúp phi công Đồng minh bị bắn rơi trốn sang Tây Ban Nha.

Bà cũng gửi về London dòng thông tin tình báo về di chuyển quân Đức, về chính phủ Vichy, và về tình hình dư luận Pháp. Mạng lưới của bà tập trung tại Lyon, nhưng mở rộng khắp toàn bộ khu vực chưa bị chiếm đóng, và nó trở thành xương sống cho các hoạt động của SOE tại miền nam nước Pháp.

Bà làm tất cả điều này một mình, trong hơn một năm, di chuyển bằng tàu hỏa và xe đạp, sống trong nhiều căn hộ và khách sạn, và không bao giờ ở một nơi lâu. Đến mùa thu năm 1942, bà là điệp viên Đồng minh quan trọng nhất tại Pháp, và người Đức biết điều đó: chúng đã xác định được bà, biết dáng đi khập khiễng của bà, và treo thưởng cho đầu bà.

Gestapo siết chặt vòng vây

Biệt danh Gestapo đặt cho Hall — “quý bà khập khiễng” — đã trở thành một trong những chi tiết nổi tiếng nhất trong câu chuyện của bà, và nó xứng đáng được hiểu đúng bản chất: dấu hiệu cho thấy người Đức biết bà rõ như thế nào, và kiến thức đó ít giúp ích cho chúng ra sao.

Người Đức biết dáng đi khập khiễng của bà, biết mặt bà, biết bí danh của bà, và biết, về tổng thể, bà đang làm gì. Nhưng chúng không thể bắt bà, vì bà luôn di chuyển, vì bà có sự ủng hộ của người dân Pháp, và vì bà, đơn giản, giỏi công việc của mình hơn chúng giỏi công việc của chúng.

Biệt danh cũng cho chúng ta biết điều gì đó về bản thân Hall: bà không bao giờ cố giấu khuyết tật của mình, bà biến nó thành một phần vỏ bọc — một phụ nữ khập khiễng, sau cùng, là người cuối cùng mà người Đức ngờ là điệp viên — và bà dùng chính điều khiến mình dễ nhận ra để khiến mình vô hình.

“Quý bà khập khiễng”, cuối cùng, là điệp viên Gestapo sợ nhất, và là người chúng không bao giờ bắt được.

Trốn thoát và trở lại

Năm 1943, Hall gia nhập Văn phòng Dịch vụ Chiến lược của Mỹ, OSS, tiền thân của CIA. OSS, không giống SOE, sẵn sàng đưa bà trở lại Pháp, và tháng 3 năm 1944, bà được đưa vào bờ biển Brittany bằng thuyền, dưới bí danh “Diane”, với vỏ bọc là một bà nông dân già.

Bà tìm đường tới Haute-Loire, miền trung nước Pháp, nơi bà làm việc với Maquis, lực lượng kháng chiến nông thôn, tổ chức họ, huấn luyện họ, và sắp xếp thả vũ khí cho cuộc xâm lược sắp tới. Bà, một lần nữa, làm việc một mình, và bà, một lần nữa, gặp nguy hiểm: Gestapo vẫn đang tìm bà, và Milice, cảnh sát bán quân sự Pháp cộng tác với Đức, đang săn lùng kháng chiến.

Nhưng bà sống sót, và bà đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị cho ngày D-Day: thông tin tình báo, tổ chức và công việc vô tuyến của bà giúp đảm bảo kháng chiến tại miền trung nước Pháp đã sẵn sàng khi cuộc xâm lược đến.

Vượt qua Pyrenees

Cuộc vượt Pyrenees tháng 11 năm 1942, theo lời kể của chính Hall, là điều khó khăn nhất bà từng làm. Bà lên đường cùng một người dẫn đường, đi bộ, và bà đi nhiều ngày qua tuyết và băng, leo các đèo núi cao hơn 2.000 m, ngủ trong chuồng trại và ngoài trời, và ăn những gì mang theo được.

Chân gỗ của bà gây đau đớn khủng khiếp, và có lúc bà kiệt sức đến mức người dẫn đường phải cõng bà. Nhưng bà vẫn tiếp tục, và sau vài ngày, bà tới Tây Ban Nha, nơi bà bị cảnh sát Tây Ban Nha bắt giữ — Tây Ban Nha trung lập, nhưng cảm tình với Đức — và bị giam vài tuần trước khi đại sứ quán Mỹ bảo lãnh thả bà.

Bà tìm đường tới London, nơi bà được SOE thẩm vấn, và bà được bảo rằng không thể trở lại Pháp: người Đức biết bà quá rõ, và việc trở lại sẽ là tự sát. Hall không đồng ý, và bà dành năm tiếp theo cố gắng quay lại.

OSS và trở lại Pháp

Cuộc vượt Pyrenees mùa đông năm 1942 xứng đáng được nhớ chi tiết, vì nó cho thấy Hall được tạo nên từ chất liệu gì. Pyrenees mùa đông là một trong những dãy núi nguy hiểm nhất châu Âu: các đèo cao, thời tiết khó lường, và tuyết có thể sâu tới thắt lưng.

Hall vượt chúng đi bộ, với chân gỗ, trong bóng tối, được dẫn đường bởi một người đàn ông bà hầu như không biết, và bà làm điều đó mà không phàn nàn. Sau này bà nói rằng cuộc vượt biên là điều khó khăn nhất bà từng làm, khó hơn bất cứ điều gì bà làm tại Lyon hay Haute-Loire, và rằng bà đã nghĩ, nhiều hơn một lần, rằng mình sẽ không sống sót.

Việc bà sống sót — rằng bà tới Tây Ban Nha, tới London, và trở lại Pháp — là minh chứng cho quyết tâm mà ít người, dù lành lặn hay không, từng sánh được. Cuộc vượt biên là sự việc trung tâm của đời bà, và đó là lý do câu chuyện của bà vẫn được kể ngày nay.

Haute-Loire 1944

Sau ngày D-Day, công việc của Hall thay đổi: bà không còn chuẩn bị cho cuộc xâm lược, mà giúp thực hiện nó. Bà làm việc với Maquis để quấy rối quân Đức đang rút khỏi miền nam nước Pháp, giúp giải phóng các thị trấn và làng mạc, và tiếp tục gửi thông tin tình báo tới London cho đến cuối chiến tranh.

Bà có mặt tại lễ giải phóng Le Puy, thủ phủ Haute-Loire, tháng 8 năm 1944, và bà, theo mọi lời kể, là một trong những anh hùng của dịp này. Bà ở lại Pháp cho đến cuối chiến tranh, và bà rời đi, năm 1945, như cách bà đến: lặng lẽ, không nghi lễ, và không nói với ai mình đã làm gì.

Chính phủ Pháp trao cho bà Croix de Guerre, và người Anh trao cho bà MBE, nhưng các giải thưởng được trao riêng tư, và bản thân Hall ít nói về chúng. Bà đã làm xong công việc của mình, và bà muốn, trên hết, được yên thân.

Maquis và cuộc xâm lược sắp tới

Tại Haute-Loire, Hall làm việc với Maquis, các nhóm thanh niên Pháp đã lên núi để tránh lao động cưỡng bức tại Đức và đến năm 1944 đã trở thành một đội quân du kích thực sự. Nhiệm vụ của bà là tổ chức họ, huấn luyện họ, và chuẩn bị họ cho cuộc xâm lược của Đồng minh.

Bà sắp xếp thả dù vũ khí và vật tư, gửi thông tin tình báo tới London bằng vô tuyến, và phối hợp Maquis với kế hoạch Đồng minh cho ngày D-Day. Công việc nguy hiểm và kiệt sức: bà sống trên đồi, di chuyển liên tục, và luôn có nguy cơ bị phản bội hoặc bị Đức càn quét.

Nhưng bà cũng, vào thời điểm này, là một điệp viên giàu kinh nghiệm, và bà biết cách sống sót. Bà xây dựng một mạng lưới tại Haute-Loire hiệu quả như mạng lưới bà đã xây tại Lyon, và bà làm điều đó chỉ trong vài tuần.

Khi ngày D-Day đến, ngày 6 tháng 6 năm 1944, Maquis tại Haute-Loire đã sẵn sàng, và họ đóng vai trò của mình trong việc giải phóng nước Pháp.

Ngày D-Day và giải phóng

Công việc của Hall với tư cách nhân viên vô tuyến tại Haute-Loire xứng đáng được nhắc đặc biệt, vì đó là phần nguy hiểm nhất trong công việc của bà. Vô tuyến là đường dây cứu sinh của điệp viên tới London, và cũng là điểm yếu lớn nhất của điệp viên: người Đức có xe định hướng có thể xác định vị trí máy phát trong vài phút, và nhân viên vô tuyến ở trên sóng quá lâu là nhân viên vô tuyến đã chết.

Hall, người đã học cách dùng vô tuyến trong huấn luyện SOE, gửi thông điệp nhanh chóng và di chuyển liên tục, thay đổi vị trí sau mỗi lần truyền. Bà cũng, nổi tiếng, gửi thông điệp tới London xin chân thay thế cho chân gỗ, vì “Cuthbert đang gây rắc rối cho tôi” — một thông điệp mà người Đức, những người chặn được nó, được cho là thấy khó hiểu.

Công việc vô tuyến là phần ít hào nhoáng nhất trong sự nghiệp của Hall, và là phần quan trọng nhất: không có nó, London sẽ không biết điều gì đang xảy ra tại Pháp, và Maquis sẽ không nhận được vũ khí họ cần.

6. Phong cách chỉ huy

Nữ anh hùng bí mật

Hall nhận Thập tự Quân công trong bí mật, trong một buổi lễ riêng tại văn phòng của Tướng William Donovan, thủ lĩnh OSS. Bà yêu cầu buổi lễ riêng tư vì bà vẫn đang hoạt động ngầm, và vì bà không muốn sự chú ý mà một buổi lễ công khai sẽ mang lại.

Sự bí mật là đặc trưng của bà: bà đã dành chiến tranh để tránh sự chú ý, và bà dành phần đời còn lại làm điều tương tự. Giải thưởng không được công bố vào thời điểm đó, và nó không được biết rộng rãi cho đến nhiều thập kỷ sau, khi câu chuyện của bà cuối cùng được kể.

Sự bí mật cũng có nghĩa Hall không bao giờ nhận được, trong đời mình, sự công nhận công khai mà bà xứng đáng: bà là anh hùng, nhưng bà là anh hùng mà gần như không ai biết tới.

Việc bà chấp nhận sự bí mật mà không phàn nàn cho chúng ta biết điều gì đó về bà: bà quan tâm tới công việc hơn sự công nhận, và bà, cuối cùng, là một chuyên gia theo cách mà ít người cùng thời với bà là vậy.

Buổi lễ lặng lẽ

Buổi lễ mà Hall nhận Thập tự Quân công, theo mọi lời kể, là một buổi lễ lặng lẽ và riêng tư. Tướng Donovan, người đã đề cử bà cho giải thưởng, trao nó cho bà trong văn phòng của ông, chỉ với vài người có mặt.

Hall, người về mặt kỹ thuật vẫn là dân thường và vẫn, theo một nghĩa nào đó, đang hoạt động ngầm, mặc quần áo dân sự, và bà nói ít. Trích dẫn được đọc, huân chương được ghim lên, và buổi lễ kết thúc trong vài phút. Không có máy ảnh, không có phóng viên, và không có thông báo công khai.

Sự tương phản với các buổi lễ công khai mà các anh hùng khác nhận huân chương của họ không thể lớn hơn, và đó là thước đo cách thế giới tình báo vận hành: các anh hùng của nó được vinh danh trong bí mật, và câu chuyện của họ không được kể cho đến lâu sau khi chiến tranh kết thúc.

Buổi lễ lặng lẽ của Hall, cuối cùng, là biểu tượng hoàn hảo cho sự nghiệp của bà: một phụ nữ đã làm những điều phi thường và không đòi hỏi gì đổi lại, thậm chí cả sự công nhận xứng đáng với bà.

7. Cuối đời

Những năm tại CIA

Sự nghiệp của Hall tại CIA phần lớn diễn ra trong bóng tối, và khó đánh giá công bằng, vì rất ít trong số đó được giải mật. Điều có thể nói là bà là một chuyên gia, bà được đồng nghiệp tôn trọng, và bà, vào thời điểm nghỉ hưu, là một trong những sĩ quan giàu kinh nghiệm nhất trong cơ quan.

Bà cũng, năm 1950, kết hôn với Paul Goillot, một sĩ quan OSS mà bà gặp trong chiến tranh, và hai người định cư tại Maryland, nơi họ sống đến cuối đời. Cuộc hôn nhân của bà, theo mọi lời kể, là hạnh phúc, và nó mang lại cho bà sự ổn định mà cuộc sống thời chiến thiếu.

Bà nghỉ hưu khỏi CIA năm 1966, 60 tuổi, và dành 16 năm cuối đời nghỉ hưu yên tĩnh, làm vườn, đọc sách, và từ chối, như mọi khi, nói về chiến tranh. Bà chết ngày 8 tháng 4 năm 1982, hai ngày sau sinh nhật lần thứ 76, và bà được chôn cất tại Maryland, gần ngôi nhà bà chia sẻ với chồng.

Gia nhập Cục

Sau chiến tranh, Hall gia nhập Cục Tình báo Trung ương, được thành lập năm 1947. Bà là một trong những phụ nữ đầu tiên gia nhập cơ quan mới, và bà làm việc ở đó gần 20 năm, cho đến khi nghỉ hưu năm 1966.

Công việc của bà tại CIA, theo bản chất, là bí mật, và ít được biết tới: bà làm việc trong Ban Hoạt động Đặc biệt, phục vụ tại châu Âu, và tham gia các chiến dịch bí mật đầu Chiến tranh Lạnh. Điều được biết là bà thấy CIA là nơi làm việc gây thất vọng: cơ quan, giống Bộ Ngoại giao trước đó, do nam giới chi phối, và phụ nữ hiếm khi được giao các vai trò tác chiến xứng đáng.

Hall, người đã điều hành mạng lưới tại Pháp bị chiếm đóng, được giao việc bàn giấy, và bà bị bỏ qua thăng chức nhiều lần. Bà phàn nàn, riêng tư, về sự phân biệt đối xử, nhưng bà ở lại, vì bà tin vào công việc và vì bà không còn nơi nào khác để đi.

Sự nghiệp của bà tại CIA là phần ít được biết nhất trong đời bà, và cũng, theo một số cách, là phần buồn nhất: một phụ nữ đã làm nhiều hơn gần như bất kỳ ai trong chiến tranh lại bị đối xử, trong thời bình, như công dân hạng hai.

Sự nghiệp trong bóng tối

Cuộc hôn nhân của Hall với Paul Goillot năm 1950, theo nhiều cách, là sự kiện hạnh phúc nhất trong đời sau chiến tranh của bà. Goillot, người đã phục vụ với OSS tại Pháp trong chiến tranh, hiểu những gì Hall đã trải qua, và ông không yêu cầu bà nói về nó.

Hai người sống lặng lẽ tại Maryland, trong một ngôi nhà có vườn, và họ, theo mọi lời kể, tận tụy với nhau. Việc nghỉ hưu của Hall năm 1966 không phải, như sau này cho thấy, là sự kết thúc mối liên hệ của bà với thế giới tình báo: bà vẫn liên lạc với các đồng nghiệp cũ, bà được tham vấn, không chính thức, về những vấn đề bà có kinh nghiệm, và bà, khi về già, là mối liên hệ sống động với cuộc chiến mà thế hệ sĩ quan trẻ chỉ đọc về.

Bà không bao giờ viết hồi ký, không bao giờ trả lời phỏng vấn, và không bao giờ tìm kiếm sự chú ý đến với các anh hùng khác của chiến tranh. Việc nghỉ hưu của bà, giống cuộc đời bà, lặng lẽ, và đó là thước đo tính cách của bà khi bà thích như vậy.

8. Đánh giá của sử gia

Điệp viên nguy hiểm nhất

Di sản của Hall đã vững chắc: bà hiện được công nhận là một trong những điệp viên vĩ đại của Thế chiến II, và là nữ điệp viên thành công nhất mà Đồng minh có. Mô tả của Gestapo về bà là điệp viên Đồng minh nguy hiểm nhất đã được lặp lại nhiều lần đến mức trở thành sáo ngữ, nhưng theo mọi lời kể, nó chính xác: bà điều hành mạng lưới quan trọng nhất tại Pháp, bà sống sót khi người khác không, và bà trở lại Pháp khi SOE nói đó là tự sát.

Câu chuyện của bà cũng là câu chuyện về khuyết tật, về phân biệt giới tính, và về việc từ chối chấp nhận giới hạn mà người khác áp đặt: một phụ nữ với chân gỗ, bị Bộ Ngoại giao từ chối, trở thành điệp viên mà người Đức sợ nhất. Đó là câu chuyện xứng đáng được kể, và là câu chuyện, trong quá lâu, đã không được kể.

Việc nó hiện được kể — trong sách, trong phim, và trong đào tạo sĩ quan tình báo trẻ — là đài tưởng niệm tốt nhất Hall có thể có, và đó là điều mà, theo đặc trưng của bà, hẳn khiến bà xấu hổ.

9. Di sản

Giải thưởng

Năm 1945, Hall được trao Thập tự Quân công, huân chương cao thứ hai của Mỹ vì lòng dũng cảm, cho công việc của bà tại Pháp. Bà là người phụ nữ duy nhất nhận huân chương này trong Thế chiến II, và là một trong số ít dân thường nhận được nó.

Trích dẫn khen ngợi “chủ nghĩa anh hùng phi thường” và “lòng dũng cảm và tận tụy với nhiệm vụ” của bà trong việc tổ chức kháng chiến tại Pháp, và nó ghi lại, bằng ngôn ngữ chính thức khô khan, những gì bà đã làm: các mạng lưới bà xây dựng, thông tin tình báo bà gửi, và rủi ro bà chấp nhận.

Giải thưởng là sự công nhận điều mà chính phủ Mỹ, trong thời gian dài, đã từ chối công nhận: rằng một phụ nữ, và một phụ nữ khuyết tật, có thể là anh hùng. Bản thân Hall mâu thuẫn về giải thưởng: bà tự hào về nó, và bà cũng xấu hổ vì nó, vì bà tin rằng những người đàn ông và phụ nữ bà đã làm việc cùng tại Pháp xứng đáng với nó như bà.

Sự công nhận cuối cùng

Câu chuyện của Hall không được biết rộng rãi cho đến nhiều năm sau khi bà mất. Cuốn tiểu sử đầy đủ đầu tiên, The Lady Is a Spy của Craig Gralley, xuất bản năm 2008, và cuốn sách bán chạy A Woman of No Importance của Sonia Purnell ra mắt năm 2019.

Một bộ phim, A Call to Spy, phát hành năm 2019, và bộ phim thứ hai đang được phát triển. CIA, cơ quan đã tuyển dụng bà 20 năm, đã vinh danh bà trong những năm gần đây: họ đặt tên một cơ sở đào tạo theo tên bà, và họ đã công bố các bản tường thuật về công việc thời chiến của bà trên trang web của họ.

Sự công nhận đáng hoan nghênh, nhưng cũng muộn màng: Hall chết năm 1982, và phần lớn cuộc đời bà không được công chúng biết tới, không được đất nước công nhận, và không được tưởng thưởng cho những gì bà đã làm.

Sự chậm trễ là lời nhắc về cách thế giới tình báo vận hành: các anh hùng của nó được vinh danh trong bí mật, nếu có, và câu chuyện của họ chỉ được kể khi bí mật không còn là bí mật. Sự công nhận của Hall, khi cuối cùng đến, đầy đủ và hào phóng, nhưng đến quá muộn để bà tận hưởng.

Vì sao bà bị lãng quên

Hall bị lãng quên lâu như vậy vì ba lý do, và tất cả đều đáng hiểu. Thứ nhất là bí mật: công việc của bà bí mật, giải thưởng của bà bí mật, và bản thân bà từ chối nói về nó.

Thứ hai là phân biệt giới tính: lịch sử chiến tranh được viết, phần lớn, bởi đàn ông về đàn ông, và phụ nữ phục vụ, trong nhiều thập kỷ, bị viết ra khỏi câu chuyện. Thứ ba là bản chất công việc của bà: bà không phải tướng lĩnh, bà không chỉ huy quân đội, và bà không thắng trận theo nghĩa thông thường.

Bà tổ chức, bà liên lạc, bà sống sót — và đó là những đức tính lặng lẽ mà lịch sử, vốn thích ồn ào, có xu hướng bỏ qua. Việc khôi phục câu chuyện của bà trong những năm gần đây là một phần của sự khôi phục lớn hơn: khôi phục phụ nữ trong chiến tranh, các điệp viên, người đưa tin và nhân viên vô tuyến, những người mà công việc quan trọng như công việc của các tướng lĩnh, và câu chuyện của họ chỉ mới được kể.

Câu chuyện của Hall là hay nhất trong số đó, và đó là lý do bà, cuối cùng, được nhớ đến.

10. Câu hỏi thường gặp

Virginia Hall là ai?

Một điệp viên Mỹ làm việc cho SOE của Anh và OSS của Mỹ tại Pháp bị chiếm đóng trong Thế chiến II. Bà tổ chức mạng lưới kháng chiến tại Lyon và Haute-Loire, và Gestapo gọi bà là “quý bà khập khiễng” và đặt bà lên đầu danh sách truy nã. Bà được trao Thập tự Quân công năm 1945, và ngày nay bà được công nhận là một trong những điệp viên vĩ đại của chiến tranh.

Vì sao bà được gọi là “quý bà khập khiễng”?

Vì bà mất chân trái dưới đầu gối trong tai nạn săn bắn năm 1933 và đi bằng chân giả gỗ, khiến bà có dáng đi khập khiễng đặc trưng. Gestapo học cách nhận ra dáng đi đó, và chúng dùng nó trong mô tả lưu hành tới các đồn cảnh sát khắp nước Pháp. Chúng không bao giờ bắt được bà, dù đã truy lùng bà suốt nhiều năm.

Bà trốn khỏi Pháp năm 1942 như thế nào?

Bà đi bộ qua Pyrenees sang Tây Ban Nha tháng 11 năm 1942, vào mùa đông, đi bộ, với chân gỗ, được một người địa phương dẫn đường. Cuộc vượt biên mất vài ngày qua tuyết và băng. Bà bị bắt tại Tây Ban Nha và bị giam vài tuần trước khi đại sứ quán Mỹ bảo lãnh thả bà, rồi bà tìm đường tới London và tiếp tục làm việc cho Đồng minh.

Thập tự Quân công là gì?

Huân chương cao thứ hai của Mỹ vì lòng dũng cảm, trao cho chủ nghĩa anh hùng phi thường trong chiến đấu. Hall là người phụ nữ duy nhất nhận nó trong Thế chiến II. Bà nhận nó trong buổi lễ riêng năm 1945, vì bà vẫn đang hoạt động ngầm, và giải thưởng không được công bố vào thời điểm đó. Nó ghi nhận công lao của bà trong việc tổ chức kháng chiến tại Pháp.

Bà có làm việc cho CIA không?

Có. Bà gia nhập CIA khi nó được thành lập năm 1947 và làm việc ở đó cho đến khi nghỉ hưu năm 1966. Công việc của bà bí mật, và ít trong số đó được giải mật. Bà thấy cơ quan gây thất vọng, vì phụ nữ hiếm khi được giao vai trò tác chiến, nhưng bà ở lại gần 20 năm, cống hiến cả sự nghiệp cho tình báo Mỹ.

Vì sao Virginia Hall nổi tiếng hiện nay?

Vì câu chuyện của bà cuối cùng được kể đầy đủ, trong các tiểu sử như A Woman of No Importance của Sonia Purnell (2019) và trong các phim như A Call to Spy (2019). CIA cũng đã vinh danh bà, đặt tên một cơ sở đào tạo theo tên bà. Bà hiện được công nhận là một trong những điệp viên vĩ đại của Thế chiến II, sau nhiều thập kỷ bị lãng quên.

11. Nguồn

1. Wikipedia, “Virginia Hall” — các ngày, sự nghiệp, phục vụ SOE và OSS, huân chương và di sản.

2. Encyclopædia Britannica, “Virginia Hall” — cuộc đời và đánh giá.

3. Sonia Purnell, A Woman of No Importance: The Untold Story of the American Spy Who Helped Win World War II (Viking, 2019).

4. Craig Gralley, Hall of Mirrors: Virginia Hall, America’s Greatest Spy of WWII (Meridian, 2019) — xuất bản với tên The Lady Is a Spy ở một số ấn bản.

5. Judith L. Pearson, The Wolves at the Door: The True Story of America’s Greatest Female Spy (Lyons Press, 2005).

6. Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ, “Virginia Hall” — bản tường trình của CIA về quá trình phục vụ của bà.

7. M. R. D. Foot, SOE in France (Her Majesty’s Stationery Office, 1966) — lịch sử chính thức của SOE tại Pháp.

Bài viết liên quan

• Enrico Fermi
• Ion Antonescu
• Karl Dönitz