William Halsey

1. Mở đầu

Sự nghiệp của Halsey không thiếu thất bại, và chúng nghiêm trọng. Tại Vịnh Leyte tháng 10 năm 1944, ông đưa hạm đội về phía bắc truy đuổi lực lượng mồi nhử của Nhật, bỏ mặc các bãi đổ bộ, và chỉ sự anh hùng của một nhóm nhỏ tàu sân bay hộ tống ngoài khơi Samar mới cứu cuộc xâm lược khỏi thảm họa. Tháng 12 năm 1944, ông đưa hạm đội vào Bão Cobra, nhấn chìm ba tàu khu trục và giết hơn 790 người, và tháng 6 năm 1945, ông làm gần như điều tương tự trong Bão Connie. Một tòa án điều tra đề nghị cách chức ông, nhưng Đô đốc Nimitz, cấp trên của ông, từ chối. Halsey được thăng Đô đốc Hạm đội năm sao tháng 12 năm 1945, và nghỉ hưu năm 1947 như một anh hùng dân tộc. Bài viết này kể câu chuyện cuộc đời, chiến thắng và sai lầm của ông, và đặt câu hỏi: hồ sơ của ông cho thấy điều gì về phẩm chất — và nguy hiểm — của lối chỉ huy quyết liệt trên biển.

William Frederick Halsey Jr. (1882–1959), được binh lính gọi là “Bull” Halsey, là đô đốc Mỹ được yêu mến nhất trong Thế chiến II — và một trong những người gây tranh cãi nhất. Một sĩ quan khu trục hạm trở thành đô đốc tàu sân bay, ông nhận quyền chỉ huy lực lượng Nam Thái Bình Dương vào giờ đen tối nhất tháng 10 năm 1942, khi trận Guadalcanal đang treo lơ lửng, và ông giữ vững họ bằng sự kết hợp giữa quyết liệt, lạc quan và sức mạnh tính cách tuyệt đối. Khẩu hiệu của ông — “Giết Nhật, giết Nhật, giết thêm Nhật nữa” — thô thiển, và phản ánh hận thù chủng tộc của chiến tranh Thái Bình Dương, nhưng nó cũng nắm bắt tâm trạng của một hải quân đã phòng thủ một năm và sẵn sàng phản công. Năm 1944–45, ông chỉ huy Hạm đội 3, lực lượng hải quân mạnh nhất lịch sử, trong các trận chiến giành Philippines, Iwo Jima và Okinawa, và ông có mặt trên thiết giáp hạm Missouri khi Nhật Bản đầu hàng tại Vịnh Tokyo ngày 2 tháng 9 năm 1945.

2. Thông tin chính

| | |

|—|—|

| Tên đầy đủ | William Frederick Halsey Jr. |

| Sinh | 30 tháng 10 năm 1882, Elizabeth, New Jersey, Hoa Kỳ |

| Mất | 16 tháng 8 năm 1959, Fishers Island, New York, Hoa Kỳ |

| Biệt danh | “Bull” Halsey |

| Quân hàm | Đô đốc Hạm đội (năm sao) |

| Quân ngũ | Hải quân Hoa Kỳ, 1904–1947 |

| Chỉ huy chính | Lực lượng Nam Thái Bình Dương (1942–44); Hạm đội 3 (1944–45) |

| Trận đánh chính | Guadalcanal (1942–43); Vịnh Leyte (1944); Iwo Jima và Okinawa (1945) |

| Tranh cãi | Vịnh Leyte (1944); Bão Cobra (1944); Bão Connie (1945) |

| Huân chương | Thập tự Hải quân; Huân chương Quân công Hải quân (4); Huân chương Quân công Lục quân |

| An táng | Nghĩa trang Quốc gia Arlington |

3. Thời trẻ & học vấn

New Jersey và Annapolis

William Halsey sinh ngày 30 tháng 10 năm 1882 tại Elizabeth, New Jersey, con trai một thuyền trưởng Hải quân Hoa Kỳ. Ông lớn lên trong một gia đình hải quân, và từ nhỏ, ông đã quyết tâm theo cha vào hải quân. Ông nhập học Học viện Hải quân Hoa Kỳ tại Annapolis năm 1900, và tốt nghiệp năm 1904, trong một lớp có nhiều người sau này lãnh đạo hải quân Mỹ trong Thế chiến II. Ông không phải học sinh xuất sắc — ông giỏi bóng đá hơn toán, và ông được biết đến nhiều hơn vì năng lượng và khiếu hài hước hơn là học vấn — nhưng ông là thủ lĩnh bẩm sinh, và các bạn học nhớ ông là người có thể khiến thủy thủ đoàn cười và khiến họ làm việc cùng lúc. Ông cũng, từ những ngày đầu, là người có quan điểm mạnh mẽ và nóng tính, những phẩm chất sẽ giúp ông trong chiến tranh và gây rắc rối cho ông trong hòa bình. Cha ông đã phục vụ trong Chiến tranh Tây Ban Nha–Mỹ, và Halsey lớn lên nghe những câu chuyện về biển và trận đánh, và mơ về ngày ông chỉ huy con tàu của riêng mình.

Sĩ quan trẻ

Sự nghiệp đầu đời của Halsey phần lớn diễn ra trên các tàu khu trục và tàu phóng lôi, những con tàu nhỏ, nhanh, là nơi đào tạo cho các sĩ quan trẻ quyết liệt của hải quân Mỹ. Ông phục vụ trong chuyến hải trình vòng quanh thế giới của Hạm đội Trắng Vĩ đại năm 1907–09, ông chỉ huy tàu khu trục tại Đại Tây Dương trong Thế chiến I, và ông được trao Thập tự Hải quân vì phục vụ chỉ huy tàu khu trục USS Shaw, bị hư hại trong vụ va chạm năm 1918. Đến thập niên 1920, ông là chuyên gia được công nhận về tàu khu trục và chiến tranh ngư lôi, và ông cũng là người nổi tiếng vì táo bạo: ông từng, khi còn là sĩ quan trẻ, đưa tàu khu trục của mình qua cơn bão để cứu một con tàu gặp nạn, và ông giành được sự tôn trọng của binh lính bằng cách chia sẻ hiểm nguy với họ. Những năm 1920, ông làm tùy viên hải quân tại Berlin, nơi ông học tiếng Đức và quan sát việc tái thiết hải quân Đức, và ông trở về Hoa Kỳ với niềm tin rằng một cuộc chiến khác đang đến và hải quân chưa sẵn sàng.

Những năm trên tàu khu trục

Những năm trên tàu khu trục định hình Halsey theo cách ở lại với ông suốt sự nghiệp. Tàu khu trục là tàu nhỏ, do sĩ quan trẻ chỉ huy, và chúng đòi hỏi sáng kiến, quyết liệt và sẵn sàng chấp nhận rủi ro: thuyền trưởng tàu khu trục không thể chờ lệnh từ trên, vì khi lệnh đến, trận đánh đã kết thúc. Halsey học, trên tàu khu trục, tin tưởng bản năng, hành động nhanh chóng, và chấp nhận hậu quả quyết định của mình. Ông cũng học cách yêu biển và ghét bàn giấy: ông không bao giờ thoải mái trong công việc tham mưu, và ông giỏi nhất khi ở trên biển, với một con tàu dưới quyền và kẻ địch trước mặt. Những năm trên tàu khu trục cũng mang lại biệt danh cho ông: binh lính gọi ông là “Bull”, một phần vì vóc dáng và tính khí của ông, và một phần vì cách ông lao vào vấn đề. Biệt danh gắn liền, và nó trở thành, trong Thế chiến II, một trong những cái tên nổi tiếng nhất trong hải quân Mỹ.

4. Nhập ngũ & thăng tiến

Học bay ở tuổi 50

Trong thập niên 1930, Halsey đưa ra một quyết định làm thay đổi sự nghiệp của ông: ở tuổi 50, ông học bay. Hải quân, vốn đang đóng những tàu sân bay đầu tiên, cần các sĩ quan cấp cao hiểu biết về hàng không, và Halsey, người đã dành cả sự nghiệp trên tàu khu trục, đã tình nguyện tham gia huấn luyện bay. Ông là người lớn tuổi nhất trong lớp, và ông thấy việc huấn luyện rất khó khăn — theo lời kể của chính ông, ông chỉ là một phi công tầm thường — nhưng ông đã hoàn thành, và ông nhận được đôi cánh phi công hải quân năm 1935. Quyết định đó thật dũng cảm, và cũng rất có tầm nhìn xa: nó khiến ông trở thành một trong số ít đô đốc cấp cao của Mỹ hiểu về tàu sân bay, và đưa ông vào hàng ngũ những người sẽ nhận các chức vụ chỉ huy tàu sân bay quyết định chiến tranh Thái Bình Dương. Ông, theo lời một đồng nghiệp, là “một người tàu khu trục đủ khôn ngoan để học một vũ khí mới”, và hải quân, vốn đang cần các đô đốc tàu sân bay, rất vui khi có ông.

Chỉ huy tàu sân bay trước chiến tranh

Sau khi nhận được đôi cánh bay, Halsey chỉ huy tàu sân bay USS Saratoga rồi sư đoàn tàu sân bay bao gồm USS Enterprise, con tàu sẽ trở thành tàu sân bay nổi tiếng nhất của chiến tranh. Ông là một tư lệnh được yêu mến, và nổi tiếng vì khăng khăng đòi huấn luyện thực tế: ông tin rằng tàu sân bay nên hoạt động trên biển, trong mọi thời tiết, và các không đoàn của chúng nên huấn luyện như cách chúng sẽ chiến đấu. Khi Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng ngày 7 tháng 12 năm 1941, Halsey đang ở trên biển trên tàu Enterprise, trở về từ đảo Wake, và lực lượng đặc nhiệm của ông là một trong số ít lực lượng hải quân Mỹ không bị bắt gặp trong cảng. Trong những tháng tiếp theo, ông dẫn Enterprise trong các cuộc đột kích đầu tiên vào các đảo do Nhật chiếm giữ, và ông chỉ huy lực lượng đặc nhiệm đưa các phi công Doolittle tới tầm tấn công Nhật Bản vào tháng 4 năm 1942. Đến mùa hè năm 1942, ông là tư lệnh tàu sân bay giàu kinh nghiệm nhất của hải quân, và ông là lựa chọn hiển nhiên cho chức vụ sẽ làm nên danh tiếng của ông.

Saratoga và Enterprise

Saratoga và Enterprise là hai con tàu đã biến Halsey thành đô đốc tàu sân bay, và chúng xứng đáng có một vị trí trong câu chuyện của ông. Saratoga, một trong những tàu sân bay đầu tiên của Mỹ, là một con tàu lớn, nhanh, và Halsey chỉ huy nó trong các năm 1935–37, học nghề hàng không tàu sân bay một cách trực tiếp. Enterprise, con tàu mà ông chỉ huy với tư cách tư lệnh lực lượng đặc nhiệm trong các năm 1941–42, là con tàu đã đưa hàng không hải quân Mỹ vượt qua những tháng đen tối nhất của chiến tranh: nó chiến đấu tại Midway, tại Đông Solomons và tại Santa Cruz, và đến cuối chiến tranh, nó là con tàu được tặng thưởng nhiều nhất trong lịch sử hải quân Mỹ. Thời gian của Halsey với hai con tàu đã dạy ông tàu sân bay có thể làm gì và không thể làm gì, và dạy ông tin tưởng các phi công của mình. Cuối cùng, ông là một đô đốc tàu sân bay đã học nghề trên biển, chứ không phải trong lớp học, và đó là lý do binh lính của ông tin tưởng ông khi chiến tranh đến.

5. Các chỉ huy & chiến dịch chính

Guadalcanal

Những tuần tiếp theo là một trong những giai đoạn bạo lực nhất trong lịch sử hải quân. Tháng 11 năm 1942, người Mỹ và người Nhật đã chiến đấu hai trận hải chiến lớn ngoài khơi Guadalcanal — Trận Hải chiến Guadalcanal ngày 13–15 tháng 11 — trong đó thiết giáp hạm chiến đấu ở cự ly gần vào ban đêm, và cả hai bên đều mất tàu. Lực lượng của Halsey, dưới quyền Chuẩn Đô đốc Willis Lee, đã đánh chìm thiết giáp hạm Nhật Kirishima và đẩy lui một lực lượng pháo kích Nhật vốn sẽ phá hủy sân bay của Thủy quân lục chiến trên đảo. Chiến thắng đó tốn kém — người Mỹ mất hai tàu tuần dương và vài tàu khu trục — nhưng mang tính quyết định: người Nhật không bao giờ thử tái chiếm Guadalcanal bằng đường biển nữa, và tháng 2 năm 1943 họ sơ tán khỏi đảo. Vai trò của Halsey trong chiến thắng không phải là chiến thuật — ông không chỉ huy tàu trong trận đánh — nhưng theo đánh giá của các sử gia, nó mang tính quyết định: ông đã trao cho cấp dưới sự tự tin để chiến đấu, và ông đã tạo ra điều kiện để họ có thể chiến thắng. Guadalcanal đã biến Halsey thành anh hùng dân tộc, và khiến ông, trong mắt công chúng Mỹ, trở thành đô đốc đã cứu Thái Bình Dương.

Nhận quyền chỉ huy tại Nam Thái Bình Dương

Tháng 10 năm 1942, Halsey được giao quyền chỉ huy Lực lượng Nam Thái Bình Dương, vào thời điểm trận chiến giành Guadalcanal đang diễn ra tồi tệ đối với người Mỹ. Thủy quân lục chiến trên đảo đang bị tấn công dữ dội, hải quân đã mất vài tàu trong các trận đánh đêm quanh đảo, và tinh thần đang xuống thấp. Người tiền nhiệm của Halsey, Phó Đô đốc Robert Ghormley, là một người thận trọng, và Đô đốc Nimitz, tư lệnh Thái Bình Dương, tin rằng Nam Thái Bình Dương cần một chiến binh. Halsey chính là chiến binh đó. Ông đến Nouméa ở New Caledonia ngày 18 tháng 10 năm 1942, và ngay lập tức thay đổi bầu không khí: ông nói với tham mưu rằng cuộc tấn công đã bắt đầu, ông ra lệnh cho tàu ra biển, và ông gửi một thông điệp tới các tư lệnh, thông điệp đã trở nên nổi tiếng: “Tấn công, lặp lại, tấn công.” Hiệu ứng thật mạnh mẽ. Những người đã chờ lệnh được trao lệnh, những con tàu đã ở trong cảng được đưa ra biển, và người Nhật, những người đang khai thác lợi thế của mình, thấy mình đối mặt với một kẻ thù cuối cùng đã phản công.

Các trận hải chiến giành Guadalcanal

Khẩu hiệu của Halsey tại Guadalcanal — “Giết Nhật, giết Nhật, giết thêm Nhật nữa” — là một trong những câu được trích dẫn nhiều nhất của chiến tranh Thái Bình Dương, và nó cần được hiểu trong bối cảnh của nó. Chiến tranh Thái Bình Dương, ở cả hai phía, là một cuộc chiến của hận thù chủng tộc: người Nhật mô tả người Mỹ như quỷ dữ, và người Mỹ mô tả người Nhật như dưới con người. Khẩu hiệu của Halsey là sản phẩm của hận thù đó, và theo tiêu chuẩn hiện đại, nó không thể bào chữa được. Nhưng nó cũng, vào năm 1942, là một hành động lãnh đạo có chủ ý: Halsey tin rằng binh lính của ông cần căm ghét kẻ địch để chiến đấu với hắn, và hải quân, vốn đã phòng thủ suốt một năm, cần một thông điệp đơn giản, quyết liệt. Khẩu hiệu đã có hiệu quả: nó được sơn lên tàu, được lặp lại trên báo chí, và trở thành, trong một thời gian, phương châm của Lực lượng Nam Thái Bình Dương. Nó cũng, khi nhìn lại, là lời nhắc nhở về cách chiến tranh Thái Bình Dương khác với chiến tranh ở châu Âu: đó là một cuộc chiến trong đó kẻ địch bị phi nhân hóa, ở cả hai phía, và ngôn ngữ chỉ huy phản ánh sự phi nhân hóa đó. Bản thân Halsey sau này đã bày tỏ sự hối tiếc về khẩu hiệu, nhưng ông không bao giờ từ bỏ nó, và nó vẫn, dù tốt hay xấu, là một phần trong di sản của ông.

Chiến dịch Nam Thái Bình Dương

Đỉnh cao của chiến dịch Solomons là cuộc đổ bộ lên Bougainville tháng 11 năm 1943, một chiến dịch mà Halsey đã hoạch định và thực hiện với kỹ năng lớn. Cuộc đổ bộ diễn ra tại Vịnh Hoàng hậu Augusta, trên bờ biển phía tây đảo, và được hỗ trợ bởi một trận hải chiến — Trận Vịnh Hoàng hậu Augusta — trong đó tàu tuần dương và khu trục hạm Mỹ đã đánh bại một lực lượng Nhật được phái tới phá hủy cuộc đổ bộ. Chiến dịch là hình mẫu của chiến tranh liên hợp: hải quân bảo vệ cuộc đổ bộ, thủy quân lục chiến và lục quân chiến đấu trên bờ, và không quân yểm trợ từ các căn cứ trên các đảo đã chiếm. Việc chỉ huy chiến dịch của Halsey được khen ngợi rộng rãi, và nó xác nhận danh tiếng của ông là một chỉ huy có thể làm nhiều hơn chiến đấu: ông có thể hoạch định, ông có thể phối hợp, và ông có thể đưa một chiến dịch phức tạp tới kết luận thành công. Cuộc đổ bộ Bougainville là chiến dịch lớn cuối cùng Halsey chỉ huy tại Nam Thái Bình Dương: năm 1944, ông được giao quyền chỉ huy Hạm đội 3, và ông chuyển tới trung Thái Bình Dương, nơi chiến tranh đang bước vào giai đoạn cuối.

Chiến dịch Solomons

Sau Guadalcanal, Halsey chỉ huy cuộc tiến công của Đồng minh lên quần đảo Solomon, một chiến dịch nhảy đảo đưa lực lượng của ông từ Guadalcanal tới New Georgia, tới Bougainville và hướng tới Rabaul, căn cứ lớn của Nhật tại New Britain. Chiến dịch phần lớn do các lực lượng lục quân, hải quân, thủy quân lục chiến và không quân phối hợp chiến đấu, và nó, theo bất kỳ thước đo nào, đã thành công: người Nhật bị đẩy lùi, đảo này sang đảo khác, và căn cứ của họ tại Rabaul bị vô hiệu hóa mà không cần tấn công trực tiếp. Vai trò của Halsey trong chiến dịch là tư lệnh chiến trường, phối hợp nỗ lực của lục quân, hải quân, thủy quân lục chiến và không quân, và ông đã làm điều đó với một kỹ năng khiến những người chỉ nghĩ ông là đô đốc chiến đấu phải ngạc nhiên. Ông cũng, trong thời gian này, là nhân vật nổi tiếng trên báo chí, và chiến công của ông được báo chí khắp nước Mỹ đưa tin. Chiến dịch Solomons đã khẳng định Halsey hơn cả một tư lệnh chiến trường: nó khẳng định ông là một chỉ huy có thể quản lý một chiến dịch liên hợp phức tạp, và có thể làm việc với các quân chủng khác.

Cuộc tiến công tới Bougainville

Vùng biển giữa quần đảo Solomon — kênh mà người Mỹ gọi là “the Slot” — là nơi diễn ra một số trận hải chiến khốc liệt nhất của chiến tranh, và lực lượng của Halsey đã chiến đấu ở đó đêm này qua đêm khác trong các năm 1942 và 1943. Người Nhật, những chiến binh đêm xuất sắc, đưa lực lượng khu trục hạm xuống Slot để tăng viện cho quân trên Guadalcanal và pháo kích các vị trí Mỹ, và người Mỹ, những người đang học chiến đấu ban đêm theo cách khó khăn, gặp họ trong một loạt trận đánh lộn xộn, cự ly gần, trong đó tàu bị mất ở cả hai phía. Halsey, người chỉ huy chiến trường, không tự mình chiến đấu các trận đánh, nhưng ông đặt ra phong cách: ông khăng khăng rằng tàu của mình phải ra ngoài chiến đấu, ngay cả khi tỷ lệ chống lại họ, và ông từ chối cho phép người Nhật sử dụng Slot mà không bị thách thức. Các trận đánh đêm tại Slot là trường học cho hải quân Mỹ, và chúng dạy nó các bài học — về radar, về ngư lôi, về chỉ huy ban đêm — sẽ khiến nó, đến năm 1944, trở thành hải quân mạnh nhất thế giới. Vai trò của Halsey là yêu cầu các bài học phải được học trong trận đánh, chứ không phải trong lý thuyết, và chấp nhận những tổn thất mà việc học hỏi phải trả.

Vịnh Leyte

Ngày 24 tháng 10 năm 1944, trinh sát của Halsey phát hiện tàu sân bay của Ozawa ở phía bắc, và Halsey, tin rằng tàu sân bay là lực lượng chính của Nhật và lực lượng trung tâm dưới quyền Kurita đã bị đẩy lui, đã đưa toàn bộ hạm đội về phía bắc truy đuổi. Ông bỏ lại Eo biển San Bernardino, lối đi qua đó thiết giáp hạm của Kurita có thể tới các bãi đổ bộ, hoàn toàn không được bảo vệ. Đó là một quyết định định mệnh. Kurita, người chưa bị đẩy lui, đi qua eo biển trong đêm và, sáng ngày 25 tháng 10, tấn công một nhóm nhỏ tàu sân bay hộ tống Mỹ — “Taffy 3” — ngoài khơi đảo Samar. Các tàu sân bay hộ tống, cùng tàu khu trục, đã chiến đấu một trong những hành động anh hùng nhất trong lịch sử hải quân, và Kurita, bối rối và bị không kích, đã quay lại. Nhưng cuộc xâm lược được cứu bởi may mắn và lòng anh hùng, chứ không phải phán đoán của Halsey, và câu hỏi liệu Halsey có đúng khi truy đuổi Ozawa hay không đã được tranh luận kể từ đó. Bản thân Halsey không bao giờ thừa nhận mình đã sai, và ông đổ lỗi cho mệnh lệnh mơ hồ của Nimitz về sự nhầm lẫn.

Kế hoạch cho Philippines

Tháng 10 năm 1944, người Mỹ xâm lược Philippines, đổ bộ lên đảo Leyte ngày 20 tháng 10. Hạm đội 3 của Halsey, với các tàu sân bay nhanh, được giao nhiệm vụ yểm trợ cuộc xâm lược từ biển và phá hủy hạm đội Nhật nếu nó ra chiến đấu. Người Nhật, những người biết rằng mất Philippines sẽ cắt họ khỏi dầu mỏ của Đông Ấn, đã gửi mọi thứ họ có: một lực lượng phía bắc gồm tàu sân bay dưới quyền Đô đốc Ozawa, một lực lượng trung tâm gồm thiết giáp hạm dưới quyền Đô đốc Kurita, và một lực lượng phía nam dưới quyền Đô đốc Nishimura. Kế hoạch rất phức tạp, và nó phụ thuộc vào việc các lực lượng Nhật bị đánh bại từng phần. Mệnh lệnh của Nimitz cho Halsey là yểm trợ cuộc xâm lược và phá hủy hạm đội Nhật nếu có cơ hội. Các mệnh lệnh mơ hồ — chúng không nói, rõ ràng, việc yểm trợ cuộc xâm lược hay phá hủy hạm đội quan trọng hơn — và sự mơ hồ đó sẽ chứng tỏ là chí mạng.

Quyết định truy đuổi Ozawa

Trận chiến ngoài khơi Samar, sáng ngày 25 tháng 10 năm 1944, là một trong những hành động hải quân phi thường nhất của chiến tranh. Một lực lượng nhỏ gồm sáu tàu sân bay hộ tống Mỹ, ba tàu khu trục và bốn tàu hộ tống khu trục — “Taffy 3”, dưới quyền Chuẩn Đô đốc Clifton Sprague — thấy mình đối mặt với lực lượng trung tâm của Kurita: bốn thiết giáp hạm, bao gồm Yamato, thiết giáp hạm lớn nhất từng được đóng, sáu tàu tuần dương hạng nặng và mười một tàu khu trục. Người Mỹ, bị áp đảo về hỏa lực với tỷ lệ chênh lệch rất lớn, đã tấn công: các tàu khu trục lao vào thiết giáp hạm Nhật, phóng ngư lôi và tạo khói, và các tàu sân bay hộ tống tung mọi máy bay họ có, bao gồm máy bay mang bất cứ vũ khí nào có sẵn. Người Nhật, bối rối trước sự dữ dội của cuộc tấn công và tin rằng họ đang đối mặt với một lực lượng lớn hơn nhiều, đã quay đi, và Kurita, người đã mất ba tàu tuần dương hạng nặng, chấm dứt trận đánh và rút lui. Người Mỹ mất hai tàu sân bay hộ tống và ba tàu khu trục, nhưng họ đã cứu được cuộc xâm lược. Trận đánh được nhớ như chiến thắng của lòng dũng cảm trước hỏa lực, và nó cũng được nhớ như trận đánh mà quyết định của Halsey đã khiến nó trở nên cần thiết.

6. Phong cách chỉ huy

Đô đốc của nhân dân

Halsey, trong đời mình, là đô đốc được yêu mến nhất trong hải quân Mỹ, và sự yêu mến đó đã bền lâu. Ông được binh lính yêu mến, những người yêu sự quyết liệt, hài hước và sẵn sàng chia sẻ hiểm nguy của ông, và ông được công chúng yêu mến, những người thấy ở ông vị đô đốc chiến đấu mà họ muốn đọc trên báo. Ông, theo lời một đồng nghiệp, là “đô đốc mà nhân dân hiểu”, và khẩu hiệu, biệt danh và chiến công của ông khiến ông trở thành cái tên quen thuộc. Ông cũng, theo mọi lời kể, là người có sức hút cá nhân lớn, yêu một câu chuyện hay, một ly rượu ngon và một trận đánh hay, và không bao giờ quá nghiêm túc với bản thân. Sự nổi tiếng của ông, một phần, là sản phẩm của báo chí, vốn cần anh hùng, và Halsey, người luôn sẵn sàng với một câu trích dẫn, vui vẻ đáp ứng. Nhưng nó cũng là thật: binh lính thực sự yêu ông, và họ theo ông vì họ tin ông, và đó là loại nổi tiếng không thể tạo ra.

7. Tranh cãi

Bão Cobra, tháng 12 năm 1944

Tháng 12 năm 1944, khi yểm trợ cuộc xâm lược Mindoro tại Philippines, Hạm đội 3 của Halsey đi vào Bão Cobra, một trong những cơn bão dữ dội nhất trong lịch sử Thái Bình Dương. Hạm đội, đang tiếp nhiên liệu trên biển, bị bão bắt gặp, và ba tàu khu trục — Hull, Monaghan và Spence — bị lật và chìm, khiến hơn 790 người thiệt mạng. Nhiều tàu khác bị hư hại, và hơn một trăm máy bay bị phá hủy. Thảm họa là tồi tệ nhất mà hải quân Mỹ từng chịu do thời tiết trong lịch sử, và theo đánh giá của tòa án điều tra, đó là kết quả của việc Halsey không nghe cảnh báo thời tiết và không di chuyển hạm đội ra khỏi đường đi của bão. Bản thân Halsey ở trên soái hạm, thiết giáp hạm New Jersey, và ông sống sót qua bão, nhưng việc mất ba tàu khu trục và thủy thủ đoàn ám ảnh ông đến cuối đời. Cơn bão là thảm họa tự nhiên, nhưng nó cũng là thất bại trong chỉ huy, và nó được nhớ như vậy.

Bão Connie và tòa án điều tra

Tháng 6 năm 1945, Halsey làm lại điều đó. Khi hoạt động ngoài khơi Okinawa, hạm đội của ông đi vào Bão Connie, và mặc dù lần này không tàu nào bị mất, nhiều tàu bị hư hại, và hạm đội, trong một thời gian, không thể hoạt động. Một tòa án điều tra được triệu tập, và nó đề nghị cách chức Halsey. Đô đốc Nimitz, cấp trên của Halsey và người đã đề cử ông thăng chức, từ chối hành động theo đề nghị: ông tin rằng công lao của Halsey lớn hơn sai lầm của ông, và việc cách chức ông trong những tuần cuối chiến tranh sẽ gây hại nhiều hơn lợi. Halsey vẫn giữ quyền chỉ huy cho đến cuối chiến tranh, và ông được thăng Đô đốc Hạm đội tháng 12 năm 1945. Các cơn bão vẫn là vết nhơ đen tối nhất trong hồ sơ của ông, và chúng là lý do danh tiếng của ông, không giống Nimitz hay Spruance, luôn bị tranh luận. Chúng cho thấy, như Vịnh Leyte đã cho thấy, rằng điểm mạnh lớn nhất của Halsey — sự quyết liệt, sự từ chối quay lại — cũng là điểm yếu lớn nhất của ông, khi kẻ địch không phải người Nhật mà là thời tiết.

Tòa án điều tra

Tòa án điều tra về Bão Cobra, cuối cùng, là một sự thỏa hiệp: nó kết luận Halsey đã mắc sai lầm trong phán đoán, nhưng nó không đề nghị cách chức ông, và Nimitz, người có quyết định cuối cùng, quyết định giữ ông ở lại chỉ huy. Báo cáo của tòa, vốn không được công bố vào thời điểm đó, chỉ trích Halsey vì không nghe báo cáo thời tiết, vì giữ hạm đội trên đường đi của bão, và vì không ra lệnh cho tàu thực hiện các biện pháp phòng ngừa có thể cứu ba tàu khu trục. Tuy nhiên, nó cũng thừa nhận bão đặc biệt dữ dội, rằng dự báo thời tiết thời đó còn thô sơ, và rằng các chỉ huy khác có thể đã mắc cùng sai lầm. Phán quyết của tòa, cuối cùng, cân bằng: Halsey có lỗi, nhưng ông không phải người duy nhất có lỗi, và hồ sơ tổng thể của ông biện minh cho việc giữ ông ở lại chỉ huy. Việc ông đi vào cơn bão thứ hai sáu tháng sau cho thấy ông chưa rút ra bài học, và chính cơn bão thứ hai, hơn cơn bão đầu, đã làm tổn hại danh tiếng của ông với các sử gia.

8. Cuối đời

Cuối chiến tranh

Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Halsey có mặt tại Vịnh Tokyo dự lễ đầu hàng của Nhật Bản, trên soái hạm của mình, thiết giáp hạm USS Missouri. Buổi lễ, tại đó Tướng Douglas MacArthur nhận đầu hàng thay mặt Đồng minh, là sự kết thúc chính thức của Thế chiến II, và sự hiện diện của Halsey là sự công nhận vai trò của ông trong chiến thắng. Missouri là soái hạm của Halsey, và nó, một cách trùng hợp may mắn, được đặt tên theo bang Missouri, quê hương của Tổng thống Harry Truman. Halsey xem buổi lễ từ cầu tàu của mình, và ông, theo mọi lời kể, là người tự hào và hài lòng. Chiến tranh đã kết thúc, hải quân mà ông phục vụ 40 năm đã giành chiến thắng vĩ đại nhất trong lịch sử, và ông đã đóng vai trò trung tâm trong đó. Ông được thăng Đô đốc Hạm đội tháng 12 năm 1945, một trong bốn sĩ quan Mỹ giữ quân hàm năm sao, và nghỉ hưu khỏi quân ngũ năm 1947. Ông, cuối chiến tranh, là anh hùng dân tộc, và ông vẫn là như vậy đến cuối đời.

Các chiến dịch cuối cùng

Năm 1945, Hạm đội 3 của Halsey tham gia các chiến dịch lớn cuối cùng của chiến tranh Thái Bình Dương: cuộc xâm lược Iwo Jima tháng 2, cuộc xâm lược Okinawa tháng 4, và các cuộc đột kích bằng tàu sân bay vào quần đảo Nhật Bản mùa hè. Hạm đội, lúc này bao gồm hơn một trăm tàu và một nghìn máy bay, là lực lượng hải quân mạnh nhất từng được tập hợp, và nó hoạt động với sự tự do không thể tưởng tượng được năm 1942. Tàu sân bay của Halsey tấn công các sân bay Nhật, tàu thuyền Nhật, và tàn dư hạm đội Nhật, và thiết giáp hạm của ông pháo kích bờ biển Nhật Bản. Các chiến dịch tốn kém — các cuộc tấn công kamikaze vào hạm đội ngoài khơi Okinawa là nguy hiểm nhất mà hải quân từng đối mặt — nhưng chúng thành công, và đến tháng 8 năm 1945, người Nhật đã bị đánh bại. Vai trò của Halsey trong các chiến dịch cuối cùng là tư lệnh hạm đội, và ông thực hiện nó với sự quyết liệt luôn đặc trưng cho ông. Ông, trong những tháng cuối chiến tranh, là đô đốc muốn hoàn thành công việc, và thiếu kiên nhẫn với bất kỳ gợi ý nào rằng chiến tranh nên kết thúc bằng đàm phán thay vì chiến thắng.

Vịnh Tokyo và lễ đầu hàng

Thiết giáp hạm Missouri, soái hạm của Halsey tại lễ đầu hàng, xứng đáng có một vị trí trong câu chuyện của ông, vì đó là con tàu gắn bó nhất với ông. Missouri, thiết giáp hạm lớp Iowa, là một trong những thiết giáp hạm lớn nhất và mạnh nhất từng được đóng, và nó làm soái hạm của Halsey trong những tháng cuối chiến tranh. Lễ đầu hàng được tổ chức trên boong tàu, dưới các khẩu pháo đã pháo kích bờ biển Nhật Bản, và con tàu được bảo tồn, từ năm 1998, như bảo tàng tại Trân Châu Cảng, nơi du khách có thể đứng trên boong tàu nơi văn bản đầu hàng được ký. Sự gắn bó của Halsey với Missouri là kết thúc xứng đáng cho sự nghiệp của ông: con tàu đưa ông tới chiến thắng, con tàu mà chiến tranh kết thúc trên đó, và con tàu, đến ngày nay, nhắc nhở du khách về đô đốc đã chỉ huy nó. Missouri, cuối cùng, là tượng đài của Halsey, và đó là tượng đài mà ông hẳn sẽ tự hào.

9. Đánh giá của sử gia

Phán quyết của lịch sử

Phán quyết của lịch sử về Halsey còn nhiều ý kiến trái chiều, và có khả năng vẫn như vậy. Một mặt, ông là đô đốc đã cứu Guadalcanal, lãnh đạo chiến dịch Solomons, và chỉ huy hạm đội mạnh nhất lịch sử tới chiến thắng. Mặt khác, ông là đô đốc đã mắc sai lầm tác chiến lớn nhất của chiến tranh Thái Bình Dương tại Vịnh Leyte, và đưa hạm đội của mình vào hai cơn bão. Các sử gia nhìn chung kết luận Halsey là thủ lĩnh vĩ đại của con người và chiến lược gia tầm thường: ông giỏi nhất khi nhiệm vụ là truyền cảm hứng và tấn công, và tồi nhất khi nhiệm vụ là suy nghĩ cẩn thận và cân nhắc rủi ro. So sánh với những người cùng thời rất có ý nghĩa: Nimitz là chiến lược gia giỏi hơn, Spruance là chiến thuật gia giỏi hơn, và Halsey là thủ lĩnh giỏi hơn. Hải quân cần cả ba, và thật may mắn khi có họ. Halsey qua đời ngày 16 tháng 8 năm 1959, 76 tuổi, và được chôn cất tại Nghĩa trang Quốc gia Arlington, giữa những người ông đã lãnh đạo. Di sản của ông là của một chiến binh, và đó là di sản mà hải quân, vốn vẫn coi trọng sự quyết liệt trên hết, không bao giờ quên.

10. Di sản

Halsey và báo chí

Mối quan hệ của Halsey với báo chí là một trong những chìa khóa cho danh tiếng của ông, và nó xứng đáng có lời cuối. Ông hiểu, hơn hầu hết đô đốc, rằng hải quân cần sự ủng hộ của nhân dân Mỹ, và nhân dân cần anh hùng để tin tưởng. Ông cho báo chí những gì nó muốn: khẩu hiệu, câu chuyện và tính cách lớn hơn đời thực, và báo chí, đổi lại, biến ông thành ngôi sao. Mối quan hệ cùng có lợi, nhưng nó cũng bóp méo danh tiếng của ông: báo chí ca ngợi chiến thắng của ông và phớt lờ sai lầm của ông, và công chúng, những người chỉ đọc báo, tin rằng Halsey không thể sai. Khi sai lầm của ông cuối cùng được biết — tại Vịnh Leyte, trong các cơn bão — công chúng bị sốc, và các sử gia, những người có đầy đủ hồ sơ, ít khoan dung hơn báo chí. Bài học đã cũ: một chỉ huy sống nhờ sự chú ý sẽ, cuối cùng, bị phán xét bởi nó, và phán xét, khi đến, hiếm khi tử tế. Halsey sống nhờ sự chú ý, và ông bị phán xét bởi nó, và phán xét, nhìn chung, đã công bằng.

11. Câu hỏi thường gặp

Vì sao Halsey được gọi là “Bull”?

Binh lính đặt biệt danh cho ông vì vóc dáng, tính khí và cách ông lao vào vấn đề. Nó gắn liền với ông, và trở thành một trong những cái tên nổi tiếng nhất trong hải quân Mỹ. Bản thân Halsey được cho là lúc đầu không thích biệt danh này, nhưng ông dần chấp nhận nó. Biệt danh đó còn phản ánh phong cách chỉ huy của ông: trực diện, quyết liệt và không bao giờ chùn bước trước khó khăn, những phẩm chất khiến binh lính vừa kính trọng vừa yêu mến ông.

Halsey đã làm gì tại Guadalcanal?

Ông nhận quyền chỉ huy Lực lượng Nam Thái Bình Dương tháng 10 năm 1942, khi trận đánh đang diễn ra tồi tệ, và ông thay đổi bầu không khí chỉ sau một đêm với mệnh lệnh “tấn công, lặp lại, tấn công”. Lực lượng của ông thắng Trận Hải chiến Guadalcanal tháng 11 năm 1942, đánh chìm thiết giáp hạm Kirishima và cứu sân bay của Thủy quân lục chiến. Người Nhật sơ tán khỏi đảo tháng 2 năm 1943, và chiến thắng đó đã biến Halsey thành anh hùng dân tộc trong mắt công chúng Mỹ.

Điều gì đã xảy ra tại Vịnh Leyte?

Tháng 10 năm 1944, Halsey đưa toàn bộ hạm đội về phía bắc truy đuổi lực lượng tàu sân bay mồi nhử của Nhật, bỏ lại Eo biển San Bernardino không được bảo vệ. Lực lượng trung tâm Nhật đi qua eo biển và tấn công một nhóm nhỏ tàu sân bay hộ tống Mỹ ngoài khơi Samar ngày 25 tháng 10. Các tàu sân bay hộ tống chiến đấu anh dũng và người Nhật quay lại, nhưng cuộc xâm lược được cứu bởi may mắn và lòng dũng cảm, không phải phán đoán của Halsey. Câu hỏi liệu ông có đúng khi truy đuổi Ozawa vẫn còn được tranh luận.

Các cơn bão là gì?

Tháng 12 năm 1944, hạm đội của Halsey đi vào Bão Cobra, cơn bão đã nhấn chìm ba tàu khu trục và giết chết hơn 790 người. Tháng 6 năm 1945, hạm đội đi vào Bão Connie, cơn bão làm hư hại nhiều tàu. Một tòa án điều tra đề nghị cách chức Halsey, nhưng Đô đốc Nimitz từ chối hành động theo đề nghị, và Halsey vẫn giữ quyền chỉ huy cho đến cuối chiến tranh. Các cơn bão vẫn là vết nhơ đen tối nhất trong hồ sơ của ông.

Halsey có mặt tại lễ đầu hàng của Nhật không?

Có. Ông ở trên soái hạm của mình, thiết giáp hạm USS Missouri, tại Vịnh Tokyo ngày 2 tháng 9 năm 1945, khi Tướng MacArthur nhận đầu hàng của Nhật Bản. Missouri được bảo tồn làm bảo tàng tại Trân Châu Cảng, nơi du khách có thể đứng trên boong tàu nơi văn bản đầu hàng được ký. Sự hiện diện của ông tại buổi lễ là sự công nhận vai trò trung tâm của ông trong chiến thắng của Đồng minh.

Halsey có phải là đô đốc giỏi không?

Ông là thủ lĩnh vĩ đại của con người và chiến lược gia tầm thường. Ông giỏi nhất khi nhiệm vụ là truyền cảm hứng và tấn công — tại Guadalcanal và Solomons — và tồi nhất khi nhiệm vụ là suy nghĩ cẩn thận và cân nhắc rủi ro, như tại Vịnh Leyte và trong các cơn bão. Các sử gia nhìn chung xếp Nimitz là chiến lược gia giỏi hơn và Spruance là chiến thuật gia giỏi hơn, nhưng Halsey là thủ lĩnh giỏi hơn. Hải quân cần cả ba người, và thật may mắn khi có họ.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “William Halsey Jr.” — ngày tháng, sự nghiệp, Guadalcanal, Vịnh Leyte, các cơn bão và lễ đầu hàng.

2. Encyclopædia Britannica, “William F. Halsey” — cuộc đời và đánh giá.

3. William F. Halsey và J. Bryan III, Admiral Halsey’s Story (McGraw-Hill, 1947) — hồi ký của chính Halsey.

4. E. B. Potter, Bull Halsey (Naval Institute Press, 1985) — tiểu sử chuẩn.

5. Thomas B. Buell, Master of Sea Power: A Biography of Fleet Admiral Ernest J. King (Little, Brown, 1980) — Halsey trong bối cảnh bộ chỉ huy Thái Bình Dương.

6. Samuel Eliot Morison, History of United States Naval Operations in World War II, các tập V–XIV — lịch sử chính thức của chiến tranh Thái Bình Dương.

7. James D. Hornfischer, The Last Stand of the Tin Can Sailors (Bantam, 2004) — trận chiến ngoài khơi Samar.