Xe bán xích Sd.Kfz. 251 Hanomag

Xe Sd.Kfz. 251, tên chính thức là mittlerer Schützenpanzerwagen, là xe bán xích bọc thép tiêu chuẩn của Lục quân Đức trong Thế chiến II. Được đưa vào biên chế năm 1939 và chế tạo khoảng 15.252 chiếc, nó là xe chở quân bọc thép đông đảo nhất của Đức trong chiến tranh và là phương tiện chở lính panzergrenadier — bộ binh cơ giới của các sư đoàn thiết giáp — ra trận trên mọi mặt trận, từ Ba Lan và Pháp tới Bắc Phi và Liên Xô. Xe 251 kết hợp khả năng cơ động việt dã của xe bán xích với giáp đủ dày để bảo vệ người trong xe khỏi đạn bộ binh và mảnh đạn pháo, và được chuyển thành hơn hai mươi biến thể chuyên dụng, từ xe chỉ huy và xe chở súng cối tới bệ pháo phòng không và xe diệt tăng. Dù đắt và phức tạp để chế tạo, và không bao giờ được sản xuất đủ số lượng Lục quân Đức muốn, Sd.Kfz. 251 trở thành một trong những phương tiện dễ nhận biết nhất của chiến tranh, và thân xe bọc thép nghiêng của nó ảnh hưởng thiết kế xe chở quân bọc thép lâu sau năm 1945.

1. Thông tin chính

Loại	Xe bán xích chở quân bọc thép
Xuất xứ	Đức
Phục vụ	1939–1945
Số lượng chế tạo	Khoảng 15.252 chiếc
Kíp xe	2 người (lái xe và trưởng xe) cộng 10 lính bộ binh
Trọng lượng	Khoảng 7,8 tấn (Ausf. D)
Giáp	6–14,5 mm
Vũ khí chính	1 hoặc 2 súng máy MG 34 hoặc MG 42 (7,92 mm); nhiều biến thể mang vũ khí khác
Động cơ	Maybach HL 42 TUKRM, xăng 6 xi-lanh, 100 mã lực
Tốc độ tối đa	Khoảng 52,5 km/h trên đường
Bên sử dụng	Đức; đồng thời Romania, Hungary, và sau chiến tranh là Tiệp Khắc cùng các nước khác

2. Nguồn gốc & phát triển

Nguồn gốc thập niên 1930

Sd.Kfz. 251 lớn lên từ quá trình tìm kiếm của Lục quân Đức giữa hai cuộc thế chiến về phương tiện có thể giữ bộ binh cơ giới theo kịp xe tăng di chuyển nhanh. Reichswehr và sau này là Wehrmacht đã thử nghiệm xe bán xích từ thập niên 1920, khi kỹ sư Heinrich Ernst Kniepkamp phát triển loạt máy kéo quân sự bán xích. Xe Sd.Kfz. 11 không bọc thép, máy kéo bán xích 3 tấn, cung cấp khung gầm cơ sở cho phương tiện mới. Năm 1937, Cục Vũ khí Lục quân đặt hàng Hanomag ở Hanover phát triển xe chở quân bọc thép trên khung gầm đó, và công ty Büssing-NAG thiết kế thân xe bọc thép nghiêng đặc trưng. Kết quả được chấp nhận vào biên chế năm 1939 với tên Sd.Kfz. 251, và những chiếc đầu tiên tới tay quân lính kịp cho cuộc xâm lược Ba Lan.

Khái niệm Panzergrenadier

Xe 251 không được hình thành như taxi chiến trường đơn thuần. Học thuyết Đức hình dung lính panzergrenadier chiến đấu từ trong và xung quanh xe của họ, theo kịp xe tăng trong lúc đột phá rồi xuống xe giữ đất. Xe bán xích mang lại khả năng cơ động đó: bánh trước lái trên đường trong khi xích tạo lực kéo việt dã, và thân xe hở nóc để bộ binh bắn súng trường và súng máy qua hai bên. Trên thực tế, xe thường được dùng làm phương tiện vận tải bọc thép hơn là xe chiến đấu, vì nóc hở khiến kíp xe lộ ra trước pháo binh và không kích, và bộ binh thường xuống xe trước khi tiếp xúc. Dù vậy, sự kết hợp giáp, cơ động và hỏa lực khiến các tiểu đoàn panzergrenadier của sư đoàn thiết giáp hiệu quả hơn nhiều so với bộ binh cơ giới thông thường trên xe tải.

Sản xuất và thiếu hụt

Sản xuất Sd.Kfz. 251 không bao giờ theo kịp nhu cầu. Xe đắt tiền, với khung gầm phức tạp và thân xe bọc thép làm từ tấm nghiêng đòi hỏi lao động lành nghề. Hanomag là nhà sản xuất chính, cùng Adler, Büssing-NAG, Weserhütte, WUMAG và các hãng khác, nhưng sản lượng trung bình chỉ vài trăm xe mỗi tháng. Biên chế của Lục quân yêu cầu hàng trăm xe bán xích mỗi sư đoàn thiết giáp, nhưng trên thực tế, hầu hết tiểu đoàn panzergrenadier chỉ có một tiểu đoàn được trang bị xe bán xích, trong khi phần còn lại đi xe tải. Ưu tiên dành cho Waffen-SS và các sư đoàn thiết giáp lục quân được trang bị tốt nhất. Tới năm 1944, Ausf. D đơn giản hơn được đưa ra để tăng tốc sản xuất, nhưng ngay cả vậy, tổng cộng khoảng 15.252 xe được chế tạo trong sáu năm vẫn khiêm tốn bên cạnh hàng chục nghìn xe tải Lục quân Đức dùng.

3. Thiết kế

Thân xe và giáp

Đặc điểm nổi bật nhất của Sd.Kfz. 251 là thân xe bọc thép, làm từ tấm phẳng đặt ở góc nhọn để làm chệch đạn và mảnh đạn. Tấm trước nghiêng, hai bên nghiêng vào trong, và phía sau có cặp cửa để bộ binh lên xuống xe. Độ dày giáp khiêm tốn — 14,5 mm ở phía trước và 8 mm ở hai bên trong các mẫu đầu, giảm xuống 12 mm và 8 mm ở Ausf. D — đủ chặn đạn súng trường và mảnh đạn pháo ở tầm chiến đấu thông thường, nhưng không chặn được đạn xuyên giáp hay pháo chống tăng. Thân xe hở nóc, với bạt che sẵn cho thời tiết xấu. Nóc hở tiết kiệm trọng lượng và để bộ binh chiến đấu từ trong xe, nhưng khiến kíp xe lộ ra trước đạn cối, lựu đạn và không kích, điểm yếu không bao giờ được khắc phục hoàn toàn.

Cụm chạy và cơ động

Xe 251 dùng bố trí bán xích: bánh trước lái với lốp hơi và xích sau với sáu bánh chịu lực xen kẽ mỗi bên, bố trí bắt nguồn từ máy kéo Sd.Kfz. 11. Bánh xe xen kẽ mang lại cảm giác êm và hiệu suất việt dã tốt, nhưng phức tạp, dễ kẹt bùn và tuyết, và khó bảo dưỡng ngoài mặt trận. Trên đường, xe có thể đạt khoảng 52,5 km/h, và tầm hoạt động khoảng 300 km. Động cơ Maybach HL 42, động cơ xăng 6 xi-lanh công suất 100 mã lực, vừa đủ chứ không dư dả cho xe nặng gần tám tấn khi có tải, và xe 251 chậm hơn rõ rệt việt dã so với xe tăng nó đi cùng. Dù vậy, nó có thể theo xe tăng qua mặt đất mà xe tải bánh lốp không thể vượt qua, và đó là mục đích của thiết kế.

Kíp xe và bố trí nội thất

Lái xe ngồi phía trước bên trái, trưởng xe ngồi bên cạnh, và tiểu đội bộ binh mười người ngồi trên ghế dài dọc hai bên khoang chiến đấu hở. Hai súng máy có thể gắn, một chiếc ở phía trước trên cabin và một chiếc ở phía sau, và bộ binh mang vũ khí cá nhân, gồm súng máy hạng nhẹ và Panzerfaust hoặc Panzerschreck trong những năm cuối chiến tranh. Thiết bị vô tuyến được lắp trong các biến thể chỉ huy, và nội thất chật hẹp: mười người với trang bị đầy đủ, đạn dược và vũ khí lấp đầy khoang, và cảm giác lái ồn ào, khó chịu. Cửa sau, chia đôi theo chiều ngang, cho phép bộ binh xuống xe nhanh, và bóng dáng thấp của xe — khoảng 1,75 mét tới đỉnh thân xe — khiến nó thành mục tiêu nhỏ hơn xe tải.

4. Thông số kỹ thuật

Kích thước & trọng lượng

Sd.Kfz. 251 Ausf. D dài khoảng 5,8 mét, rộng 2,1 mét và cao 1,75 mét tới đỉnh thân xe, với khoảng sáng gầm khoảng 0,32 mét. Trọng lượng chiến đấu khoảng 7,8 tấn, tăng lên khoảng 8,5 tấn đối với một số biến thể chuyên dụng mang thiết bị nặng hơn. Xe có thể vượt hào rộng khoảng 2 mét, leo chướng ngại vật thẳng đứng cao khoảng 0,3 mét, và lội nước sâu tới khoảng 0,5 mét mà không cần chuẩn bị. Những số liệu này đáng kể đối với xe cỡ này, dù xe 251 không lội nước được và độ sâu lội nước của nó khiêm tốn so với xe chở quân bọc thép sau này.

Động cơ & hiệu suất

Maybach HL 42 TUKRM là động cơ xăng làm mát bằng nước, 6 xi-lanh, cho công suất 100 mã lực tại 2.800 vòng/phút, truyền động qua hộp số bốn cấp với hộp số tiền chọn ở các mẫu đầu. Tỉ lệ công suất-trọng lượng khoảng 13 mã lực mỗi tấn mang lại hiệu suất vừa đủ nhưng không nổi bật cho xe 251, và mức tiêu thụ nhiên liệu cao: thùng nhiên liệu 160 lít cho tầm hoạt động trên đường khoảng 300 km và tầm việt dã khoảng 150 km. Động cơ gắn ở phía trước, dưới nắp ca-pô bọc thép, và dùng chung với máy kéo Sd.Kfz. 11, giúp đơn giản hóa cung cấp phụ tùng. Trong mùa đông Nga, động cơ, giống mọi động cơ xăng Đức, khó khởi động, và kíp xe thường phải đốt lửa dưới xe để làm ấm dầu.

Giáp & hỏa lực

Vũ khí tiêu chuẩn là một hoặc hai súng máy 7,92 mm, thường là MG 34 trong những năm đầu và MG 42 sau này, gắn trên giá xoay ở phía trước và phía sau khoang chiến đấu. Súng được bảo vệ bởi khiên giáp nhỏ ở một số biến thể. Lượng đạn dự trữ khoảng 2.000 viên cho súng máy, cộng vũ khí riêng của bộ binh. Một số xe mang pháo chống tăng 3,7 cm Pak 36, lựu pháo ngắn 7,5 cm, súng cối 8 cm, hoặc pháo phòng không 2 cm, tùy biến thể. Giáp, ở mức 6 tới 14,5 mm, là giới hạn chính của xe với tư cách phương tiện chiến đấu: nó chống được đạn bộ binh và mảnh đạn, nhưng bất kỳ vũ khí chống tăng chuyên dụng nào cũng có thể xuyên thủng ở tầm chiến đấu, và nóc hở không bảo vệ gì từ phía trên.

Vũ khí cơ bản của Sd.Kfz. 251/1 gồm hai súng máy, một chiếc gắn phía trước và một chiếc ở phía sau, mỗi chiếc trên giá xoay đơn giản cho phép góc bắn rộng. Trong những năm đầu, MG 34 là tiêu chuẩn, và nó dần được thay bằng MG 42, với tốc độ bắn cao hơn nhiều — khoảng 1.200 viên mỗi phút — khiến nó thành vũ khí đáng gờm chống bộ binh và mục tiêu mềm. Súng máy mang lại hỏa lực yểm trợ hữu ích cho bộ binh xe chở, và trong những năm cuối chiến tranh, một số xe được lắp khiên giáp quanh giá súng để bảo vệ xạ thủ. Tuy nhiên, súng không thay thế được vũ khí của xe tăng, và xe 251 không bao giờ được dùng để chiến đấu với thiết giáp địch ngang ngửa.

Khung gầm chứng tỏ thích ứng với loạt vũ khí đáng kể. Xe 251/2 mang súng cối 8 cm Granatwerfer 34, bắn từ trong xe. Xe 251/9, gọi là Stummel, gắn pháo ngắn 7,5 cm KwK 37 để yểm trợ bộ binh. Xe 251/10 mang pháo chống tăng 3,7 cm Pak 36. Xe 251/16 là xe phun lửa với hai đầu phun lửa. Xe 251/17 mang pháo phòng không 2 cm Flak 38, và xe 251/21 gắn ba pháo MG 151/20 trong giá phòng không ba nòng biệt danh Drilling. Xe 251/22, đưa ra cuối năm 1944, mang pháo chống tăng 7,5 cm Pak 40, mang lại cho xe bán xích khả năng diệt tăng thực sự, dù giật lùi và khung gầm nhẹ khiến nó thành sự kết hợp vụng về.

Tiểu đội mười người mang vũ khí tiêu chuẩn của bộ binh Đức: súng trường Karabiner 98k, ít nhất một súng máy hạng nhẹ MG 34 hoặc MG 42, và cuối chiến tranh là súng tiểu liên MP 40, súng trường tấn công StG 44 và vũ khí chống tăng Panzerfaust. Thân xe hở nóc cho phép binh lính bắn vũ khí từ trong xe, và trong tấn công, tiểu đội thường chiến đấu từ xe bán xích, dùng nó làm bệ bắn di động, trước khi xuống xe cho cuộc tấn công cuối cùng. Lượng đạn dự trữ của xe được bổ sung bằng đạn của tiểu đội, và xe 251 có thể chở thêm tiếp tế, gồm mìn, thuốc nổ phá hủy và đạn súng máy thêm, trong khoang chiến đấu.

5. Các biến thể

Ausf. A tới D

Sd.Kfz. 251 trải qua bốn phiên bản sản xuất chính. Ausf. A năm 1939 có thân xe bọc thép phức tạp với nhiều tấm nghiêng và cách bố trí quan sát đặc trưng; chỉ một số ít được chế tạo. Ausf. B đơn giản hóa một số chi tiết, và Ausf. C năm 1940 có tấm trước liền khối mới và lối tiếp cận động cơ cải thiện. Ausf. D, đưa ra năm 1943, là phiên bản đông đảo nhất: nó có thân xe đơn giản hơn nhiều với hai bên phẳng, nghiêng, hàn thay vì tán đinh, cửa sau liền khối, và kho chứa đơn giản hóa, tất cả nhằm tăng tốc sản xuất và giảm chi phí. Ausf. D cũng có giáp mỏng hơn ở một số chỗ, sự đánh đổi được chấp nhận để duy trì sản lượng. Tới cuối chiến tranh, Ausf. D chiếm đa số xe đang phục vụ.

Các biến thể chỉ huy và liên lạc

Xe 251/3 là xe chỉ huy vô tuyến, lắp nhiều tổ hợp máy vô tuyến FuG 8, FuG 12 và các máy khác để sở chỉ huy sư đoàn và trung đoàn, quan sát viên pháo binh và sĩ quan liên lạc không quân dùng. Xe 251/6 là xe chỉ huy với bảng bản đồ và thiết bị vô tuyến thêm. Xe 251/11 là xe rải cáp điện thoại, và xe 251/19 là xe tổng đài điện thoại. Những biến thể này được chế tạo với số lượng nhỏ hơn nhưng thiết yếu cho hoạt động của sư đoàn thiết giáp, mang lại cho chỉ huy sở chỉ huy di động, bọc thép, có thể theo kịp xe tăng.

Các biến thể yểm trợ và chuyên dụng

Xe 251/4 là máy kéo pháo hạng nhẹ, gồm lựu pháo 7,5 cm leIG 18 và pháo 5 cm Pak 38. Xe 251/5 là xe tấn công công binh với thiết bị cầu và vật tư phá hủy. Xe 251/7 là xe công binh với cầu tấn công để vượt hào chống tăng. Xe 251/8 là xe cứu thương bọc thép, và xe 251/12 là xe quan sát pháo binh. Xe 251/14 và 251/15 là xe quan sát pháo binh và đo âm thanh. Số lượng biến thể lớn — hơn hai mươi loại chính thức — cho thấy xe 251 đã trở nên trung tâm thế nào trong tổ chức Lục quân Đức: nó không phải một phương tiện đơn lẻ mà là họ phương tiện xây dựng trên khung gầm chung.

6. Tham chiến

Ba Lan, Pháp và Balkan

Sd.Kfz. 251 lần đầu chiến đấu trong cuộc xâm lược Ba Lan tháng 9 năm 1939, nơi số lượng nhỏ trang bị cho các sư đoàn thiết giáp, và trong chiến dịch Pháp tháng 5–6 năm 1940, nơi xe bán xích theo kịp các mũi thọc thiết giáp qua Ardennes tới bờ biển Manche. Ở Balkan năm 1941, xe hoạt động tốt trên đường núi, dù số lượng vẫn còn ít. Trong các chiến dịch đầu này, xe 251 chứng minh khái niệm panzergrenadier: bộ binh có thể di chuyển với tốc độ xe tăng, tới chiến trường được bảo vệ khỏi đạn bộ binh, và chiến đấu bên cạnh thiết giáp. Giới hạn của xe — nóc hở và giáp mỏng — được ghi nhận nhưng chưa quyết định trước đối thủ thiếu vũ khí chống tăng hiệu quả với số lượng lớn.

Bắc Phi

Ở Bắc Phi, xe 251 phục vụ trong Quân đoàn Châu Phi, nơi địa hình sa mạc phù hợp khả năng cơ động của nó nhưng nóng, bụi và khoảng cách dài làm căng động cơ và cụm chạy. Xe được dùng chở bộ binh của Sư đoàn Thiết giáp 15 và 21 cùng Sư đoàn Hạng nhẹ 90, và chiến đấu trong các trận Gazala, El Alamein và Tunisia. Nóc hở là lợi thế trong nóng sa mạc, nhưng giáp mỏng dễ tổn thương trước pháo chống tăng 2-pounder và 6-pounder của Anh, và xe 251 chịu tổn thất nặng. Tới cuối chiến dịch Tunisia tháng 5 năm 1943, hầu hết xe bán xích của Quân đoàn Châu Phi đã bị phá hủy hoặc bỏ lại, và số còn sống sót rất ít.

Mặt trận phía Đông và phía Tây, 1941–1945

Mặt trận phía Đông là chiến trường chính của xe 251, và chính nơi đó xe giành được danh tiếng — và chịu tổn thất nặng nhất. Trong Chiến dịch Barbarossa năm 1941, xe bán xích chở lính panzergrenadier tiến sâu vào Liên Xô, nhưng bùn của mùa thu rasputitsa và tuyết mùa đông làm kẹt bánh xe xen kẽ và khiến nhiều xe bất động. Trong các trận phòng thủ 1943–1944 và các cuộc rút lui 1944–1945, xe 251 được dùng làm lực lượng dự bị cơ động, chiến đấu các trận hậu vệ và chở bộ binh trong phản công. Ở Mặt trận phía Tây sau D-Day, xe bán xích chiến đấu ở Normandy, Ardennes và phòng thủ nước Đức, nơi số lượng đã giảm dần và thiếu nhiên liệu thường khiến chúng bất động. Tới cuối chiến tranh, hầu hết xe 251 còn sống sót đã mòn mỏi, và nhiều chiếc bị kíp xe phá hủy để tránh bị bắt.

7. Điểm mạnh

Điểm mạnh lớn nhất của xe 251 là sự kết hợp giáp, cơ động và hỏa lực trong một phương tiện có thể theo kịp xe tăng. Bố trí bán xích — bánh trước lái trên đường, xích sau tạo lực kéo việt dã — cho phép xe theo xe tăng qua mặt đất mà xe tải bánh lốp không thể vượt qua, và thân xe bọc thép nghiêng bảo vệ người trong xe khỏi đạn bộ binh và mảnh đạn pháo. Nóc hở tiết kiệm trọng lượng, đơn giản hóa sản xuất, cho phép bộ binh bắn vũ khí qua hai bên và lên xuống xe nhanh, và là lợi thế trong nóng sa mạc. Hai súng máy MG 34 hoặc MG 42 mang lại hỏa lực yểm trợ hữu ích, với MG 42 có tốc độ bắn khoảng 1.200 viên mỗi phút.

Một điểm mạnh khác là tính đa năng của khung gầm: hơn hai mươi biến thể chính thức — xe chỉ huy vô tuyến, xe chở súng cối, xe phun lửa, bệ pháo phòng không, xe diệt tăng mang Pak 40 — cho thấy xe 251 không phải phương tiện đơn lẻ mà là họ phương tiện, xương sống tổ chức của sư đoàn thiết giáp. Bóng dáng thấp, khoảng 1,75 mét tới đỉnh thân xe, khiến nó thành mục tiêu nhỏ hơn xe tải, và cửa sau chia đôi cho phép tiểu đội mười người xuống xe nhanh.

8. Điểm yếu

Điểm yếu lớn nhất của xe 251 là giáp mỏng và nóc hở. Giáp 6 tới 14,5 mm chặn được đạn bộ binh và mảnh đạn, nhưng bất kỳ vũ khí chống tăng chuyên dụng nào cũng có thể xuyên thủng ở tầm chiến đấu, và nóc hở không bảo vệ gì từ phía trên trước đạn cối, lựu đạn và không kích — điểm yếu bị phê phán nhiều nhất của xe. Cụm chạy bánh xe xen kẽ phức tạp, dễ kẹt bùn và tuyết — bùn mùa thu rasputitsa và tuyết mùa đông ở Nga khiến nhiều xe bất động — và khó bảo dưỡng ngoài mặt trận.

Động cơ Maybach HL 42 công suất 100 mã lực vừa đủ chứ không dư dả cho xe nặng gần tám tấn khi có tải, với tỉ lệ công suất-trọng lượng khoảng 13 mã lực mỗi tấn; xe chậm hơn rõ rệt việt dã so với xe tăng nó đi cùng, và mức tiêu thụ nhiên liệu cao, tầm việt dã chỉ khoảng 150 km. Trong mùa đông Nga, động cơ xăng khó khởi động, và kíp xe thường phải đốt lửa dưới xe để làm ấm dầu. Cuối cùng, sản xuất không bao giờ theo kịp nhu cầu: xe đắt và phức tạp, sản lượng trung bình chỉ vài trăm xe mỗi tháng, và hầu hết tiểu đoàn panzergrenadier chỉ có một tiểu đoàn được trang bị xe bán xích, phần còn lại đi xe tải.

9. Bên sử dụng & di sản

Đức

Lục quân Đức và Waffen-SS là bên sử dụng chính của xe 251. Xe trang bị cho tiểu đoàn panzergrenadier thiết giáp của mỗi sư đoàn thiết giáp, các sư đoàn panzergrenadier, và nhiều đơn vị độc lập. Các sư đoàn thiết giáp Waffen-SS thường được ưu tiên nhận xe mới, và tiểu đoàn panzergrenadier của họ thuộc hàng được trang bị tốt nhất trong lực lượng vũ trang Đức. Sư đoàn Hermann Göring của Luftwaffe cũng dùng xe 251. Tổng số xe Đức sử dụng khoảng 15.252 chiếc, và loại xe vẫn phục vụ tới cuối chiến tranh tháng 5 năm 1945.

Đồng minh và xe bị bắt

Romania và Hungary, đồng minh của Đức, nhận số lượng nhỏ Sd.Kfz. 251, và xe phục vụ ở Mặt trận phía Đông cùng quân đội của họ. Xe 251 bị bắt được Liên Xô và Đồng minh phương Tây dùng với số lượng nhỏ, dù loại xe không bao giờ được nước nào trong số họ tiếp nhận với số lượng lớn: cụm chạy phức tạp và động cơ xăng khiến nó kém hấp dẫn so với xe bán xích đơn giản hơn của Đồng minh như M3 của Mỹ. Quân Anh kiểm tra các mẫu bị bắt và dùng một số để thử nghiệm, nhưng không đưa vào biên chế.

Sử dụng sau chiến tranh

Sau chiến tranh, Tiệp Khắc tiếp tục chế tạo và dùng Sd.Kfz. 251 với tên OT-810, với động cơ diesel và nóc kín, và xe vẫn phục vụ trong quân đội Tiệp Khắc tới thập niên 1960. Xe Đức còn sống sót được nhiều quân đội dùng và người Pháp dùng ở Đông Dương, và nhiều chiếc được chuyển sang dùng dân sự. Ảnh hưởng của xe 251 đối với thiết kế xe chở quân bọc thép sau chiến tranh rất lớn: khái niệm xe chở bộ binh bọc thép chạy xích hoàn toàn, chiến đấu bên cạnh xe tăng, được Liên Xô tiếp nhận với BTR-50 và BMP-1 và Mỹ với M113, dù những xe đó dùng bố trí chạy xích hoàn toàn thay vì bán xích.

Ảnh hưởng tới xe chở quân bọc thép

Sd.Kfz. 251 là xe chở quân bọc thép đầu tiên được sản xuất với số lượng lớn và dùng như bộ phận không thể tách rời của sư đoàn thiết giáp, và nó thiết lập ý tưởng bộ binh nên được chở vào trận bằng xe bọc thép thay vì xe tải. Các nhà thiết kế sau chiến tranh tiếp nhận bài học, dù họ chuyển sang xe chạy xích hoàn toàn hoặc bánh lốp với nóc kín và bảo vệ tốt hơn. Thân xe bọc thép nghiêng của xe 251, việc dùng nó làm cơ sở cho nhiều biến thể chuyên dụng, và vai trò của nó trong học thuyết bộ binh cơ giới đều ảnh hưởng sự phát triển của xe chở quân bọc thép thập niên 1950 và 1960.

Những chiếc còn tồn tại và ký ức

Một số chiếc Sd.Kfz. 251 còn tồn tại trong bảo tàng khắp thế giới, gồm Bảo tàng Xe tăng Đức tại Munster, Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia tại Duxford, Musée des Blindés tại Saumur, Bảo tàng Xe tăng Kubinka ở Nga và Bảo tàng Quân khí Lục quân Hoa Kỳ. Xe cũng là hình ảnh quen thuộc trong phim và tái hiện lịch sử, và bóng dáng đặc trưng của nó khiến nó thành một trong những xe Đức dễ nhận biết nhất Thế chiến II. Các mẫu phục chế, thường chế tạo từ OT-810 của Czech chuyển lại thành dáng thời chiến, xuất hiện thường xuyên tại các sự kiện xe quân sự. Danh tiếng của xe 251 dựa trên tính đa năng và vai trò trung tâm của nó trong sư đoàn thiết giáp Đức, và nó vẫn là tiêu chuẩn để đo xe chở quân bọc thép thời chiến.

Đánh giá

Các nhà sử học nhìn chung đánh giá Sd.Kfz. 251 là khái niệm xuất sắc nhưng không bao giờ được sản xuất đủ số lượng và chịu thiết kế phức tạp, đắt tiền. Giáp của nó quá mỏng và nóc hở, cụm chạy khó bảo dưỡng, nhưng nó mang lại cho sư đoàn thiết giáp Đức khả năng mà không quân đội nào khác có được năm 1939–1941: bộ binh có thể theo kịp xe tăng dưới lớp giáp. Thời gian phục vụ dài, nhiều biến thể và ảnh hưởng tới thiết kế sau này đều chứng minh tính đúng đắn của ý tưởng cơ bản, ngay cả khi kinh tế chiến tranh Đức không thể chế tạo đủ xe để thay đổi kết quả chiến tranh.

10. Câu hỏi thường gặp

Sd.Kfz. 251 có nghĩa là gì?

Sd.Kfz. là viết tắt của Sonderkraftfahrzeug, nghĩa là xe cơ giới chuyên dụng, và 251 là số kiểm kê được gán cho mittlerer Schützenpanzerwagen. Tên đầy đủ là Sd.Kfz. 251 mittlerer Schützenpanzerwagen, xe chở quân bọc thép hạng trung, và xe thường được gọi đơn giản là Hanomag theo tên nhà sản xuất chính. Nó là xe bán xích bọc thép tiêu chuẩn của Lục quân Đức, đưa vào biên chế năm 1939, và là xe chở lính panzergrenadier ra trận trên mọi mặt trận. Xe 251 kết hợp khả năng cơ động việt dã của xe bán xích với giáp đủ dày để bảo vệ người trong xe khỏi đạn bộ binh và mảnh đạn pháo.

Có bao nhiêu chiếc Sd.Kfz. 251 được chế tạo?

Khoảng 15.252 chiếc Sd.Kfz. 251 được chế tạo trong giai đoạn 1939–1945, theo số liệu sản xuất được trích dẫn rộng rãi nhất. Tổng số gồm cả bốn phiên bản chính, Ausf. A tới D, và mọi biến thể chuyên dụng chế tạo trên cùng khung gầm, hơn hai mươi loại. Sản xuất bị hạn chế bởi độ phức tạp của xe và thiếu vật liệu cùng lao động lành nghề, và Lục quân Đức không bao giờ nhận đủ số lượng như yêu cầu. Dù đắt và phức tạp để chế tạo, xe 251 trở thành một trong những phương tiện dễ nhận biết nhất của chiến tranh, và thân xe bọc thép nghiêng của nó ảnh hưởng thiết kế xe chở quân sau này.

Kíp xe của Sd.Kfz. 251 gồm những ai?

Xe Sd.Kfz. 251/1 tiêu chuẩn chở kíp hai người, lái xe và trưởng xe, cộng tiểu đội mười lính bộ binh, tổng cộng mười hai người. Các biến thể chỉ huy và chuyên dụng có kíp nhỏ hơn, thường ba tới năm người, vì thiết bị của chúng chiếm chỗ của bộ binh trong phiên bản tiêu chuẩn. Xe được chuyển thành hơn hai mươi biến thể chuyên dụng, từ xe chỉ huy và xe chở súng cối tới bệ pháo phòng không và xe diệt tăng. Nó chở lính panzergrenadier, bộ binh cơ giới của sư đoàn thiết giáp, ra trận trên mọi mặt trận, từ Ba Lan và Pháp tới Bắc Phi và Liên Xô.

Sd.Kfz. 251 có phải xe tăng không?

Không, Sd.Kfz. 251 là xe chở quân bọc thép, không phải xe tăng, và được thiết kế để chở bộ binh, không phải chiến đấu với xe tăng địch. Nó là xe bán xích, với bánh trước lái và xích ở phía sau, và giáp của nó chỉ dày 6 tới 14,5 mm, mỏng hơn nhiều so với xe tăng. Vũ khí của nó thường là một hoặc hai súng máy, MG 34 hoặc MG 42, và một số biến thể mang pháo chống tăng, nhưng bản thân xe không phải xe tăng. Nó kết hợp khả năng cơ động việt dã của xe bán xích với giáp đủ dày để bảo vệ người trong xe khỏi đạn bộ binh và mảnh đạn pháo, và nặng khoảng 7,8 tấn.

Vì sao Sd.Kfz. 251 hở nóc?

Nóc hở tiết kiệm trọng lượng, đơn giản hóa sản xuất và cho phép bộ binh bắn vũ khí qua hai bên xe. Nó cũng giúp tiểu đội lên xuống xe nhanh, điều quan trọng đối với lính panzergrenadier, bộ binh cơ giới của sư đoàn thiết giáp. Nhược điểm là lộ ra trước pháo binh, súng cối, lựu đạn và không kích, và nóc hở là đặc điểm bị phê phán nhiều nhất của xe. Xe OT-810 của Tiệp Khắc sau chiến tranh, dựa trên xe 251, có nóc kín, và bản thân xe 251 được chuyển thành hơn hai mươi biến thể chuyên dụng.

Có thể xem Sd.Kfz. 251 ở đâu ngày nay?

Các chiếc Sd.Kfz. 251 còn sống sót được trưng bày tại Bảo tàng Xe tăng Đức ở Munster, Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia tại Duxford ở Anh, và Musée des Blindés tại Saumur ở Pháp. Chúng cũng được trưng bày tại Bảo tàng Xe tăng Kubinka ở Nga và một số bảo tàng quân sự khác, và các mẫu phục chế xuất hiện tại các buổi trình diễn xe quân sự. Nhiều xe tại các buổi trình diễn là OT-810 của Czech được chuyển thành giống xe 251 thời chiến, vì bản thân xe 251 được chế tạo khoảng 15.252 chiếc và ít chiếc còn sống sót. Xe 251 là xe bán xích bọc thép tiêu chuẩn của Lục quân Đức, xe chở quân bọc thép đông đảo nhất của Đức trong chiến tranh, và một trong những xe dễ nhận biết nhất của nó.

Sources

• Chamberlain, Peter và Doyle, Hilary. Encyclopedia of German Tanks of World War Two. Arms and Armour Press, 1999.
• Doyle, Hilary. Sd.Kfz. 251. Osprey New Vanguard series.
• Jentz, Thomas. Panzertruppen: The Complete Guide to the Creation and Combat Employment of Germany’s Tank Force, 1933–1942. Schiffer, 1996.
• Spielberger, Walter. Halftracked Vehicles of the German Army 1909–1945. Schiffer, 2008.
• Zaloga, Steven. German Half-Tracks of World War II. Osprey.