Xe tăng Crusader

Xe tăng Crusader là xe tăng tuần tiễu chính của Anh trong chiến dịch Bắc Phi, và một trong những xe tăng Anh gây tranh cãi nhất của Thế chiến II. Được chế tạo bởi Nuffield Mechanizations trong giai đoạn 1940–1943, khoảng 5.300 chiếc Crusader đã được sản xuất, và xe trang bị cho các sư đoàn thiết giáp chiến đấu với Afrika Korps của Rommel ở sa mạc. Crusader nhanh, tốc độ tối đa khoảng 42 km/h, và được trang bị lúc đầu là pháo 2-pounder rồi sau đó là pháo 6-pounder, nhưng nó bị ám ảnh bởi sự thiếu tin cậy về cơ khí: động cơ Liberty của nó quá nóng, hệ thống làm mát hỏng trong cái nóng sa mạc, và xích cùng hệ thống treo mòn nhanh chóng. Giáp của xe mỏng, và kíp xe chịu tổn thất nặng nề. Bất chấp những lỗi này, Crusader là xe tăng tuần tiễu tốt nhất mà Anh có thể sản xuất với số lượng lớn trong giai đoạn 1941–1942, và nó đã chiến đấu trong mọi trận đánh lớn ở sa mạc, từ Chiến dịch Crusader tới El Alamein. Sự thiếu tin cậy của nó trở thành câu nói cửa miệng, nhưng nó cũng dạy Quân đội Anh những bài học cay đắng về thiết kế xe tăng và bảo dưỡng, những bài học đã định hình Cromwell và Comet ra đời sau đó.

1. Thông tin chính

Loại	Xe tăng tuần tiễu
Xuất xứ	Vương quốc Anh
Phục vụ	1941–1943 (tiền tuyến); sau đó trong huấn luyện và các vai trò chuyên dụng
Số lượng chế tạo	Khoảng 5.300 chiếc
Kíp xe	5 người (Crusader I–II); 3 người (Crusader III)
Trọng lượng	Khoảng 18,8 tấn (Crusader I); khoảng 20 tấn (Crusader III)
Giáp	7–51 mm
Vũ khí chính	Pháo 2-pounder (40 mm), sau đó là pháo 6-pounder (57 mm)
Động cơ	Nuffield Liberty Mk III, xăng 12 xi-lanh, 340 mã lực
Tốc độ tối đa	Khoảng 42 km/h trên đường
Bên sử dụng	Vương quốc Anh, Úc, Nam Phi

2. Nguồn gốc & phát triển

Khái niệm xe tăng tuần tiễu

Học thuyết xe tăng của Anh trong thập niên 1930 chia xe tăng thành hai loại: xe tăng bộ binh chậm, giáp dày để yểm trợ bộ binh, và xe tăng tuần tiễu nhanh để khai thác đột phá và giao chiến với xe tăng địch. Crusader là xe tăng tuần tiễu, thiết kế cho tốc độ và cơ động, và được phát triển từ xe tăng tuần tiễu A13 trước đó, loại xe đã đưa hệ thống treo Christie vào thiết kế xe tăng Anh. Bộ Chiến tranh đặt hàng xe tăng mới, mang tên định danh A15, từ Nuffield Mechanizations năm 1939, và thiết kế được vội vàng đưa vào sản xuất: nguyên mẫu đầu tiên được chế tạo năm 1940, và xe vào biên chế năm 1941 mà không trải qua các đợt thử nghiệm kỹ lưỡng vốn thường được thực hiện. Sự vội vàng này có thể hiểu được — Anh đã mất hầu hết xe tăng ở Pháp và cần xe tăng mới gấp — nhưng nó có nghĩa là các lỗi của Crusader không được phát hiện cho tới khi xe đã phục vụ ở sa mạc.

Nuffield và động cơ Liberty

Động cơ của Crusader là Nuffield Liberty, động cơ xăng 12 xi-lanh công suất 340 mã lực, phát triển từ động cơ Liberty của Mỹ thời Thế chiến I. Động cơ mạnh, nhưng lỗi thời và thiếu tin cậy, và hệ thống làm mát của nó không đủ cho sa mạc. Khoang động cơ của Crusader chật chội, và các quạt làm mát được dẫn động bằng một hệ thống phức tạp dễ hỏng. Hệ thống treo Christie của xe, với các bánh chịu tải lớn và lò xo cuộn, cho cảm giác lái tốt và tốc độ cao, nhưng cũng phức tạp và khó bảo dưỡng. Thiết kế của Crusader là sự thỏa hiệp giữa tốc độ, giáp và hỏa lực, và sự thỏa hiệp này không hề hạnh phúc: xe nhanh, nhưng hỏng hóc quá thường xuyên và giáp quá mỏng.

Sản xuất và cuộc chạy đua tới sa mạc

Việc sản xuất Crusader bắt đầu năm 1940, và khoảng 5.300 xe được chế tạo bởi Nuffield và các hãng khác tới năm 1943. Xe được vội vàng đưa tới Bắc Phi năm 1941, nơi nó trang bị cho Sư đoàn Thiết giáp số 7 và các đơn vị khác cho Chiến dịch Crusader, cuộc tấn công mà xe lấy tên từ đó. Chiến dịch này, tháng 11–12 năm 1941, là trận đánh lớn đầu tiên của Crusader, và nó đã phơi bày các lỗi của xe: trong số 600 chiếc Crusader tham gia, một tỉ lệ lớn bị hỏng trước khi tới chiến trường, và nhiều xe khác bị mất do hỏng hóc cơ khí chứ không phải do hành động của địch. Sự thiếu tin cậy của xe trở thành vấn đề lớn, và các đơn vị bảo dưỡng và cứu kéo của Quân đội Anh bị kéo căng tới giới hạn.

3. Thiết kế

Giáp và khả năng bảo vệ

Giáp của Crusader mỏng theo tiêu chuẩn năm 1941: 51 mm ở mặt trước tháp pháo, 40 mm ở mặt trước thân xe, và tối thiểu 7 tới 14 mm. Giáp chủ yếu được tán đinh, và hai bên hông xe được bảo vệ bằng một tấm giáp đơn, dễ bị pháo chống tăng Đức xuyên thủng. Crusader I có một tháp pháo phụ nhỏ ở phía trước thân xe, lắp một súng máy Besa 7,92 mm, do kíp xe thứ năm điều khiển. Tháp pháo phụ này là di sản từ thiết kế A10, và nó là một điểm yếu: nó chiếm chỗ, khó sử dụng, và bị loại bỏ trên Crusader III. Bóng dáng thấp của xe — cao khoảng 2,2 mét — khiến nó trở thành mục tiêu nhỏ, nhưng giáp mỏng của nó có nghĩa là nó dễ bị pháo chống tăng 5 cm và 7,5 cm của Đức ở tầm chiến đấu thông thường.

Hệ thống treo và khả năng cơ động

Crusader dùng hệ thống treo Christie với bốn bánh chịu tải lớn mỗi bên, thiết kế cho cảm giác lái tốt và tốc độ tối đa cao. Xe có thể đạt khoảng 42 km/h trên đường và khoảng 24 km/h khi vượt địa hình, khiến nó trở thành một trong những xe tăng Anh nhanh nhất của chiến tranh. Hệ thống treo cũng là điểm yếu chính của xe: các bánh xe lớn và lò xo cuộn lộ ra ngoài và dễ bị hư hại, và xích mòn nhanh trong cát sa mạc. Hệ thống lái của xe dùng ly hợp-phanh, và hộp số là hộp số tay bốn cấp với bộ chọn trước, gây mệt mỏi khi sử dụng. Khả năng cơ động là đặc điểm tốt nhất của Crusader, nhưng nó phải đánh đổi bằng độ tin cậy.

Kíp xe và nội thất

Crusader I và II có kíp xe năm người: một lái xe và một xạ thủ súng máy thân xe trong thân xe, và một trưởng xe, một xạ thủ và một nạp đạn viên trong tháp pháo. Crusader III, với pháo 6-pounder, có kíp xe ba người, trong đó trưởng xe cũng nạp đạn cho pháo, vì khẩu pháo lớn hơn không còn chỗ cho nạp đạn viên trong tháp pháo nhỏ. Tháp pháo chật chội, đặc biệt trên Crusader III, và khối lượng công việc của trưởng xe rất nặng. Vị trí lái xe ở phía trước thân xe, tầm nhìn hạn chế, và nội thất xe nóng và ồn ào. Khoang kíp xe của Crusader không được thiết kế tốt, và tính công thái học của xe kém so với Sherman, loại xe thay thế nó trong giai đoạn 1942–1943.

4. Thông số kỹ thuật

Kích thước và trọng lượng

Crusader dài khoảng 5,99 mét, rộng 2,64 mét và cao 2,24 mét, với khoảng sáng gầm khoảng 0,4 mét. Trọng lượng chiến đấu khoảng 18,8 tấn đối với Crusader I và khoảng 20 tấn đối với Crusader III. Xe có thể vượt hào rộng khoảng 2,4 mét, leo chướng ngại vật thẳng đứng cao khoảng 0,6 mét, và lội nước sâu tới khoảng 1 mét. Trọng lượng tương đối nhẹ khiến xe dễ vận chuyển, nhưng nó cũng có nghĩa là giáp của xe mỏng và pháo của xe nhỏ.

Động cơ và hiệu suất

Nuffield Liberty Mk III là động cơ xăng 12 xi-lanh, làm mát bằng nước, công suất 340 mã lực ở 1.500 vòng/phút, cho Crusader tỉ lệ công suất trên trọng lượng khoảng 17 mã lực mỗi tấn, con số tốt đối với xe tăng thời đó. Dung tích nhiên liệu khoảng 500 lít, cho tầm hoạt động trên đường khoảng 160 km. Hệ thống làm mát của động cơ không đủ cho sa mạc, và động cơ thường xuyên quá nóng, đặc biệt khi xe chạy ở tốc độ cao trong cái nóng. Động cơ cũng dễ rò rỉ dầu và hỏng quạt làm mát, và độ tin cậy của Crusader vì thế mà suy giảm. Động cơ đặt ở phía sau, hộp số ở phía trước, với một trục truyền động dài.

Hỏa lực

Vũ khí chính của Crusader là pháo 2-pounder (40 mm) trên Crusader I và II, và pháo 6-pounder (57 mm) trên Crusader III. Pháo 2-pounder có thể xuyên khoảng 50 mm giáp ở cự ly 500 mét, nhưng nó không có đạn nổ mạnh hữu dụng. Pháo 6-pounder là một cải tiến lớn, xuyên khoảng 80 mm ở cự ly 500 mét, và có thể bắn đạn nổ mạnh. Vũ khí phụ là súng máy đồng trục Besa 7,92 mm, và Crusader I và II còn có một khẩu Besa lắp ở thân xe trong tháp pháo phụ. Lượng đạn dự trữ khoảng 110 viên cho pháo 2-pounder và khoảng 65 viên cho pháo 6-pounder. Xe còn mang một cối khói 2-inch trong tháp pháo.

Pháo 2-pounder

Pháo 2-pounder là pháo xe tăng tiêu chuẩn của Anh trong giai đoạn 1940–1941, và nó đủ dùng trước xe tăng Ý và Panzer III đời đầu của Đức thời kỳ đó. Nó chính xác và có tốc độ bắn cao, nhưng cỡ nòng nhỏ khiến nó không thể bắn đạn nổ mạnh đủ lớn để hữu dụng chống bộ binh hay pháo chống tăng, và nó nhanh chóng bị pháo 5 cm của Đức vượt qua. Crusader I và II, trang bị pháo 2-pounder, ở thế bất lợi trước Panzer III và Panzer IV của Đức với pháo 5 cm nòng dài và 7,5 cm, và kíp xe thường thấy mình bị đối phương bắn từ ngoài tầm.

Pháo 6-pounder

Pháo 6-pounder, ra mắt trên Crusader III năm 1942, là vũ khí tốt hơn nhiều. Nó có thể xuyên giáp trước của Panzer III và Panzer IV ở tầm bắn thông thường, và mang lại cho Crusader cơ hội chiến đấu trước xe tăng Đức. Pháo 6-pounder cũng được dùng trên Churchill và Valentine, và là pháo chống tăng tiêu chuẩn của Anh trong giai đoạn 1942–1943. Tháp pháo của Crusader III quá nhỏ để chứa nạp đạn viên bên cạnh pháo 6-pounder, nên trưởng xe phải nạp đạn, làm giảm tốc độ bắn của xe và khả năng chỉ huy của trưởng xe. Pháo 6-pounder là khẩu pháo tốt, nhưng tháp pháo của Crusader III không phải là nơi phù hợp cho nó.

Súng máy và phòng vệ tầm gần

Vũ khí phụ của Crusader là súng máy Besa 7,92 mm, lắp đồng trục với pháo chính, và một khẩu Besa thứ hai trong tháp pháo phụ ở thân xe trên Crusader I và II. Súng Besa là vũ khí đáng tin cậy, hiệu quả chống bộ binh và mục tiêu mềm. Xe còn mang một cối khói 2-inch để tạo màn khói, và kíp xe mang vũ khí cá nhân. Vũ khí của Crusader đủ dùng cho giai đoạn 1941–1942, nhưng không bao giờ tốt bằng pháo 75 mm của Sherman, loại pháo có thể bắn hiệu quả cả đạn xuyên giáp lẫn đạn nổ mạnh.

Giáp & cơ động

Giáp của Crusader chỉ dày 7–51 mm, mỏng theo tiêu chuẩn năm 1941, và hai bên hông xe chỉ được bảo vệ bằng một tấm giáp đơn, dễ bị pháo chống tăng Đức xuyên thủng. Bóng dáng thấp khoảng 2,2 mét khiến xe trở thành mục tiêu nhỏ, nhưng không bù được lớp giáp mỏng. Hệ thống treo Christie cho tốc độ tối đa khoảng 42 km/h trên đường, nhưng các bánh xe lớn và lò xo cuộn lộ ra ngoài, dễ hư hại, và xích mòn nhanh trong cát sa mạc. Hệ thống lái bằng ly hợp-phanh và hộp số tay bốn cấp với bộ chọn trước gây mệt mỏi khi sử dụng.

5. Các biến thể

Crusader I và II

Crusader I là phiên bản sản xuất đầu tiên, với pháo 2-pounder, tháp pháo phụ ở thân xe và kíp xe năm người. Crusader II là phiên bản tương tự với giáp dày hơn ở mặt trước tháp pháo và khả năng bảo vệ cải thiện, và là phiên bản đông đảo nhất. Cả hai phiên bản đều phục vụ ở Bắc Phi trong giai đoạn 1941–1942, và là những xe tăng đã chiến đấu trong Chiến dịch Crusader và ở Gazala. Crusader II còn được dùng làm xe chỉ huy và xe quan sát pháo binh.

Crusader III

Crusader III, ra mắt năm 1942, mang pháo 6-pounder trong tháp pháo mới không có tháp pháo phụ ở thân xe, và có kíp xe ba người. Crusader III là phiên bản xe tăng pháo hiệu quả nhất, và phục vụ ở El Alamein và ở Tunisia. Tháp pháo nhỏ và vai trò kép của trưởng xe vừa chỉ huy vừa nạp đạn là những nhược điểm nghiêm trọng, nhưng pháo 6-pounder khiến nó trở thành xe tăng hữu dụng trong giai đoạn 1942–1943. Crusader III là phiên bản xe tăng pháo cuối cùng, và sản xuất kết thúc năm 1943.

Các biến thể chuyên dụng

Khung gầm Crusader được dùng cho nhiều loại xe chuyên dụng, trong đó có Crusader AA, pháo phòng không tự hành với pháo Bofors 40 mm, và Crusader III AA, với hai pháo Oerlikon 20 mm. Crusader còn được dùng làm xe kéo pháo, xe chỉ huy và xe cứu kéo, và một số ít được chuyển đổi thành xe kéo pháo cho pháo chống tăng 17-pounder. Khung gầm Crusader còn được dùng cho Covenanter và các xe thử nghiệm khác, dù những xe này không thành công. Các biến thể chuyên dụng giữ Crusader trong biên chế sau khi nó đã rút khỏi vai trò xe tăng pháo.

6. Tham chiến

Chiến dịch Crusader, 1941

Chiến dịch Crusader, tháng 11–12 năm 1941, là trận đánh lớn đầu tiên của Crusader và là chiến dịch mà xe lấy tên từ đó. Tập đoàn quân số 8 của Anh, với khoảng 600 chiếc Crusader, tấn công Afrika Korps của Rommel nhằm giải vây Tobruk. Trận đánh là một loạt các cuộc giao chiến xe tăng rối rắm trong sa mạc, và sự thiếu tin cậy của Crusader là vấn đề lớn: nhiều xe bị hỏng trước khi tới chiến trường, và người Anh mất một số lượng lớn xe tăng do hỏng hóc cơ khí. Chiến dịch cuối cùng là thắng lợi của Anh — Tobruk được giải vây — nhưng cái giá bằng xe tăng rất cao, và danh tiếng thiếu tin cậy của Crusader đã được xác lập.

Gazala và El Alamein

Crusader chiến đấu ở Gazala tháng 5–6 năm 1942, nơi quân Anh bị Rommel đánh bại, và ở El Alamein tháng 10–11 năm 1942, nơi quân Anh giành thắng lợi quyết định. Ở Gazala, giáp mỏng và pháo yếu của Crusader bị phơi bày trước pháo chống tăng 5 cm và 7,5 cm của Đức, và quân Anh mất nhiều xe tăng. Ở El Alamein, Crusader III, với pháo 6-pounder, thể hiện tốt hơn, và tốc độ của xe hữu ích trong cuộc truy kích sau trận đánh. Tới cuối chiến dịch Bắc Phi tháng 5 năm 1943, Crusader đã bị Sherman thay thế trong các đơn vị tiền tuyến, và nó rút khỏi biên chế với vai trò xe tăng pháo.

Sau Bắc Phi

Sau Bắc Phi, Crusader phục vụ trong các đơn vị huấn luyện ở Anh và làm xe chuyên dụng, trong đó có các phiên bản phòng không phục vụ ở Tây Bắc Âu trong giai đoạn 1944–1945. Xe còn được lực lượng Úc và Nam Phi sử dụng, và một số ít phục vụ ở Ý. Thời gian phục vụ của Crusader với vai trò xe tăng pháo ngắn — chỉ khoảng hai năm — nhưng rất khốc liệt, và xe đã chiến đấu trong mọi trận đánh lớn ở sa mạc trong giai đoạn 1941–1942. Sự thiếu tin cậy và giáp mỏng là những lỗi chính của nó, nhưng nó là xe tăng tuần tiễu tốt nhất mà Anh có thể sản xuất với số lượng lớn vào thời điểm đó, và nó đóng vai trò quan trọng trong chiến tranh sa mạc.

7. Điểm mạnh

Điểm mạnh lớn nhất của Crusader là tốc độ và khả năng cơ động. Với tốc độ tối đa khoảng 42 km/h trên đường và hệ thống treo Christie cho cảm giác lái tốt, nó là một trong những xe tăng Anh nhanh nhất của chiến tranh, và tốc độ này hữu ích trong cuộc truy kích sau El Alamein cũng như trong chiến tranh cơ động ở sa mạc. Pháo 6-pounder trên Crusader III là một cải tiến lớn, có thể xuyên giáp trước của Panzer III và Panzer IV ở tầm bắn thông thường, mang lại cho xe cơ hội chiến đấu thực sự trước xe tăng Đức. Bóng dáng thấp khoảng 2,2 mét khiến xe trở thành mục tiêu nhỏ. Khung gầm của xe cũng linh hoạt, làm cơ sở cho các phiên bản phòng không Crusader AA và Crusader III AA, xe kéo pháo, xe chỉ huy và xe cứu kéo, giữ xe trong biên chế sau khi nó rút khỏi vai trò xe tăng pháo. Cuối cùng, Crusader là xe tăng tuần tiễu tốt nhất mà Anh có thể sản xuất với số lượng lớn trong giai đoạn 1941–1942, khi Anh cần xe tăng nhất.

8. Điểm yếu

Điểm yếu lớn nhất của Crusader là độ tin cậy. Động cơ Liberty quá nóng trong cái nóng sa mạc, hệ thống làm mát không đủ, và xích cùng hệ thống treo mòn nhanh trong cát — nhiều xe bị hỏng trước khi tới chiến trường, và nhiều xe bị mất do hỏng hóc cơ khí chứ không phải do hành động của địch. Xe bị vội vàng đưa vào biên chế năm 1941 mà không có các đợt thử nghiệm đầy đủ, nên các lỗi của nó chỉ được phát hiện khi đã chiến đấu ở Bắc Phi. Giáp của xe quá mỏng — chỉ 7–51 mm — dễ bị pháo chống tăng 5 cm và 7,5 cm của Đức xuyên thủng ở tầm chiến đấu thông thường, và kíp xe chịu tổn thất nặng nề. Pháo 2-pounder trên Crusader I và II không có đạn nổ mạnh hữu dụng và nhanh chóng bị pháo Đức vượt qua, trong khi tháp pháo của Crusader III quá nhỏ để chứa nạp đạn viên, buộc trưởng xe phải vừa chỉ huy vừa nạp đạn. Tháp pháo phụ ở thân xe trên Crusader I và II chiếm chỗ và khó sử dụng. Nội thất xe nóng, ồn ào và chật chội, và tính công thái học kém so với Sherman.

9. Bên sử dụng & di sản

Vương quốc Anh

Vương quốc Anh là bên sử dụng chính của Crusader, dùng xe ở Bắc Phi và trong các đơn vị huấn luyện trong nước. Crusader trang bị cho các sư đoàn thiết giáp của Tập đoàn quân số 8, trong đó có Sư đoàn Thiết giáp số 7, Sư đoàn Thiết giáp số 1 và Sư đoàn Thiết giáp số 10, và là xe tăng tuần tiễu tiêu chuẩn của Quân đội Anh trong giai đoạn 1941–1942. Tới năm 1943, nó đã bị Sherman và Cromwell thay thế, nhưng vẫn phục vụ trong các vai trò chuyên dụng tới cuối chiến tranh.

Úc và Nam Phi

Úc và Nam Phi dùng Crusader với số lượng nhỏ, chủ yếu để huấn luyện và ở Trung Đông. Lực lượng Úc dùng Crusader ở Ai Cập và ở Viễn Đông, và lực lượng Nam Phi dùng nó ở Bắc Phi. Việc phục vụ của xe trong các quân đội này bị giới hạn, nhưng nó cho thấy sự phân phối rộng rãi của xe tăng Anh trong hệ thống Khối Thịnh vượng chung. Kíp xe Nam Phi dùng Crusader ở sa mạc bên cạnh các đơn vị Anh, và tốc độ của xe phù hợp với chiến tranh cơ động của chiến dịch Bắc Phi, dù độ tin cậy của nó khiến kíp xe thất vọng.

Xe bị bắt giữ

Xe Crusader bị bắt giữ được Quân đội Đức dùng với số lượng nhỏ, vì họ đánh giá cao tốc độ của xe, và Quân đội Ý cũng dùng. Quân Đức dùng xe Crusader bị bắt làm xe chỉ huy và để huấn luyện, dù sự thiếu tin cậy của xe hạn chế tính hữu dụng của nó. Quân Anh cũng bắt giữ xe tăng Đức và dùng chúng theo cách tương tự, và việc trao đổi xe bị bắt là đặc điểm phổ biến của chiến tranh sa mạc. Xe Crusader bị bắt nhìn chung được dùng cho trinh sát và liên lạc, nơi tốc độ của chúng hữu ích và giáp mỏng của chúng ít bất lợi hơn so với trong trận đánh xe tăng.

Những bài học rút ra

Sự thiếu tin cậy của Crusader dạy Quân đội Anh những bài học cay đắng về thiết kế, thử nghiệm và bảo dưỡng xe tăng. Xe đã bị vội vàng đưa vào biên chế mà không có các đợt thử nghiệm đầy đủ, và động cơ, hệ thống làm mát cùng hệ thống treo của nó chưa được thử nghiệm trong điều kiện sa mạc. Phản ứng của Quân đội Anh là kiên quyết đòi thử nghiệm đúng cách cho các xe tăng tương lai, và cải thiện các đơn vị bảo dưỡng và cứu kéo. Cromwell, xe kế tiếp Crusader, là xe tăng đáng tin cậy hơn nhiều, và thiết kế của nó hưởng lợi trực tiếp từ các bài học của Crusader. Crusader cũng cho thấy giới hạn của khái niệm xe tăng tuần tiễu: một xe tăng nhanh với giáp mỏng và pháo nhỏ không thể sánh với xe tăng Đức vũ trang tốt, và Quân đội Anh chuyển sang khái niệm xe tăng đa năng dẫn tới Centurion sau chiến tranh.

Xe còn tồn tại và ký ức

Một số xe Crusader còn tồn tại trong các bảo tàng, trong đó có Bảo tàng Xe tăng ở Bovington, Anh, Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở Duxford và Đài tưởng niệm Chiến tranh Úc ở Canberra. Xe là chủ đề phổ biến của giới làm mô hình, và hình dáng đặc trưng cùng sự gắn bó với chiến tranh sa mạc đã khiến nó trở thành một trong những xe tăng Anh dễ nhận biết nhất của Thế chiến II. Những chiếc Crusader được phục chế vẫn chạy trong các sự kiện xe quân sự, và loại xe này xuất hiện nhiều trong phim và phim tài liệu về chiến dịch Bắc Phi.

Đánh giá

Các sử gia nhìn chung đánh giá Crusader là xe tăng nhanh, vũ trang tốt nhưng bị độ tin cậy làm hỏng. Động cơ Liberty và hệ thống làm mát của nó là những lỗi chính, và giáp mỏng cùng tháp pháo nhỏ là những nhược điểm nghiêm trọng. Tuy nhiên, xe là xe tăng tuần tiễu tốt nhất mà Anh có thể sản xuất năm 1941, và nó đã chiến đấu ở sa mạc khi Anh cần xe tăng nhất. Việc Crusader phục vụ ở Bắc Phi, và các bài học rút ra từ thất bại của nó, là phần quan trọng trong sự phát triển của Quân đội Anh, và xe xứng đáng được nhớ tới như một phương tiện làm việc chăm chỉ, dù có khiếm khuyết.

10. Câu hỏi thường gặp

Có bao nhiêu xe tăng Crusader được chế tạo?

Khoảng 5.300 xe tăng Crusader được chế tạo trong giai đoạn 1940–1943, bởi Nuffield Mechanizations và các hãng khác của Anh. Tổng số này bao gồm xe tăng pháo Crusader I, II và III cùng các biến thể chuyên dụng chế tạo trên cùng khung gầm. Sản xuất kết thúc năm 1943, khi Crusader bị Sherman và Cromwell thay thế.

Vì sao Crusader thiếu tin cậy?

Động cơ Liberty của Crusader quá nóng trong cái nóng sa mạc, hệ thống làm mát không đủ, và xích cùng hệ thống treo mòn nhanh trong cát. Xe đã bị vội vàng đưa vào biên chế mà không có các đợt thử nghiệm đầy đủ, và các lỗi của nó chỉ được phát hiện khi đã chiến đấu ở Bắc Phi. Nhiều xe bị mất do hỏng hóc cơ khí chứ không phải do hành động của địch.

Crusader mang pháo gì?

Crusader I và II mang pháo 2-pounder (40 mm), và Crusader III mang pháo 6-pounder (57 mm). Pháo 6-pounder là vũ khí tốt hơn nhiều, có thể xuyên giáp trước của Panzer III và Panzer IV ở tầm bắn thông thường. Tuy nhiên, tháp pháo của Crusader III quá nhỏ cho nạp đạn viên, nên trưởng xe phải nạp đạn, và việc giảm kíp xe là một nhược điểm nghiêm trọng.

Crusader có phải là xe tăng tốt không?

Crusader nhanh và vũ trang tốt so với thời đó, nhưng giáp mỏng và sự thiếu tin cậy là những lỗi nghiêm trọng. Nó là xe tăng tuần tiễu tốt nhất mà Anh có thể sản xuất với số lượng lớn trong giai đoạn 1941–1942, và nó đã chiến đấu trong mọi trận đánh lớn ở sa mạc, nhưng nó bị xe tăng Đức vượt qua. Nó bị Sherman thay thế trong giai đoạn 1942–1943.

Kíp xe của Crusader gồm những ai?

Crusader I và II có kíp xe năm người: một lái xe, một xạ thủ súng máy thân xe, một trưởng xe, một xạ thủ và một nạp đạn viên. Crusader III có kíp xe ba người, trong đó trưởng xe cũng nạp đạn cho pháo, vì pháo 6-pounder lớn hơn không còn chỗ cho nạp đạn viên trong tháp pháo nhỏ.

Ngày nay có thể xem xe tăng Crusader ở đâu?

Những chiếc Crusader còn tồn tại được trưng bày ở Bảo tàng Xe tăng tại Bovington, Anh, Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở Duxford và Đài tưởng niệm Chiến tranh Úc ở Canberra, cùng nhiều nơi khác. Các xe được phục chế cũng chạy trong các sự kiện xe quân sự ở Anh, và loại xe này xuất hiện nhiều trong phim và phim tài liệu về chiến tranh sa mạc.

Sources

• Fletcher, David. The Great Tank Scandal: British Armour in the Second World War. HMSO, 1989.
• Fletcher, David. Crusader and Covenanter Cruiser Tanks 1939–45. Osprey New Vanguard series.
• Milsom, John, et al. Crusader. Ian Allan, 1976.
• White, B. T. British Tanks 1915–1945. Ian Allan, 1963.