Tàu sân bay Shinano

1. Mở đầu

Shinano là tàu sân bay lớn nhất Thế chiến II, và là một trong những tàu chiến kỳ lạ nhất từng được chế tạo: một thiết giáp hạm lớp Yamato, lớp thiết giáp hạm lớn nhất trong lịch sử, được cải biến giữa chừng trong quá trình chế tạo thành tàu sân bay, và bị một tàu ngầm Mỹ đánh chìm chỉ mười ngày sau khi đi vào biên chế, trong chuyến hải hành đầu tiên, mà không bao giờ phóng một máy bay nào trong chiến đấu.

Với lượng giãn nước tiêu chuẩn khoảng 65.000 tấn và dài 266 mét, Shinano lớn hơn bất kỳ tàu sân bay nào khác trên thế giới cho đến thập niên 1950, và nó vẫn là tàu chiến lớn nhất từng bị tàu ngầm đánh chìm.

Câu chuyện của nó là câu chuyện về sự ứng biến, tuyệt vọng và lãng phí: về một hải quân đã mất các tàu sân bay tại Midway và cố thay thế chúng bằng cách cải biến một thiết giáp hạm, về một con tàu bị vội vã đưa vào biên chế trước khi hoàn thành, và về một thủy thủ đoàn đã chết vì các cửa kín nước của tàu chưa được lắp và vì công tác kiểm soát hư hỏng chưa được tổ chức.

Shinano không bao giờ tham gia một trận chiến nào, nhưng việc nó bị đánh chìm ngày 29 tháng 11 năm 1944 là một trong những chiến công tàu ngầm nổi tiếng nhất của chiến tranh.

2. Thông tin chính

Loại	Tàu sân bay (cải biến từ thân thiết giáp hạm lớp Yamato)
Xuất xứ	Nhật Bản
Nhà thiết kế	Hải quân Đế quốc Nhật Bản (thiết kế Yamato của Đại tá Kikuo Fujimoto, được điều chỉnh)
Xưởng đóng tàu	Xưởng Hải quân Yokosuka
Đặt lườn	4 tháng 5 năm 1940 (khi còn là thiết giáp hạm)
Hạ thủy	8 tháng 10 năm 1944
Biên chế	19 tháng 11 năm 1944
Bị đánh chìm	29 tháng 11 năm 1944, bởi tàu ngầm USS Archerfish
Lượng giãn nước	Khoảng 64.800 tấn tiêu chuẩn; khoảng 71.900 tấn đầy tải
Chiều dài	266 m
Chiều rộng	36,3 m
Mớn nước	Khoảng 10,3 m
Động lực	12 nồi hơi Kampon; 4 tua-bin hơi; 150.000 shp; 4 trục
Tốc độ	27 hải lý/giờ (khoảng 50 km/h)
Tầm hoạt động	Khoảng 10.000 hải lý ở tốc độ 18 hải lý/giờ (ước tính)
Quân số	Khoảng 2.400 sĩ quan và binh lính (khoảng 2.515 người trên tàu khi bị đánh chìm)
Máy bay mang theo	47 máy bay tác chiến (sức chứa thiết kế; lên tới khoảng 120 chiếc dự trữ với vai trò tàu sân bay hỗ trợ)
Vũ khí	16 pháo phòng không 127 mm; 145 pháo phòng không 25 mm; 12 bệ phóng rocket 120 mm
Giáp	Đai giáp 160–200 mm (giữ giáp thiết giáp hạm); sàn bay 75–80 mm (bọc giáp)

3. Nguồn gốc & phát triển

Một thiết giáp hạm Yamato

Shinano bắt đầu cuộc đời như thiết giáp hạm thứ ba của lớp Yamato, lớp thiết giáp hạm lớn nhất từng được chế tạo. Lớp Yamato được thiết kế trong thập niên 1930, khi Hải quân Đế quốc Nhật Bản tin rằng trận chiến quyết định của một cuộc chiến tương lai sẽ do thiết giáp hạm đánh, và Yamato cùng tàu chị em Musashi, mỗi tàu trang bị chín pháo 460 mm — pháo hải quân lớn nhất từng gắn trên tàu — là biểu hiện của niềm tin đó.

Tàu thứ ba của lớp, dự kiến được đặt tên Shinano theo tỉnh Shinano cũ, được đặt ky tại Xưởng Hải quân Yokosuka ngày 4 tháng 5 năm 1940. Công việc trên thân tàu tiến triển chậm chạp, vì ngành đóng tàu Nhật Bản bị căng thẳng bởi nhu cầu chiến tranh, và đến năm 1942, khi tàu hoàn thành khoảng một nửa, chiến tranh đã thay đổi: thiết giáp hạm không còn là vũ khí quyết định, mà tàu sân bay mới là vũ khí quyết định.

Midway và quyết định cải biến

Trận Midway, tháng 6 năm 1942, là bước ngoặt. Chỉ trong một ngày, Hải quân Nhật Bản mất bốn trong sáu tàu sân bay hạm đội của mình — Akagi, Kaga, Soryu và Hiryu — và cùng với chúng là cốt lõi của sức mạnh không quân hải quân.

Tổn thất không thể thay thế trong ngắn hạn, vì Nhật Bản không thể đóng tàu sân bay hạm đội mới nhanh chóng, và phản ứng của Hải quân là cải biến các tàu đã đang được chế tạo. Shinano, thân tàu đã hoàn thành khoảng một nửa, là ứng cử viên rõ ràng: kích thước vĩ đại của nó sẽ khiến nó trở thành tàu sân bay lớn nhất thế giới, và giáp thiết giáp hạm của nó sẽ khiến nó chịu đựng hư hỏng tốt hơn nhiều so với bất kỳ tàu sân bay nào khác.

Tháng 6 năm 1942, sau Midway, Hải quân ra lệnh cải biến Shinano thành tàu sân bay, và công việc trên thiết giáp hạm bị dừng lại. Việc cải biến là một công việc lớn: thành lũy bọc thép của thiết giáp hạm được giữ lại, các tháp pháo 460 mm không bao giờ được lắp, và một sàn bay, một nhà chứa máy bay cùng máy móc xử lý máy bay được xây dựng trên thân tàu.

Tàu sân bay hỗ trợ, không phải tàu sân bay hạm đội

Shinano không được thiết kế làm tàu sân bay hạm đội, như Akagi hay lớp Essex của Mỹ. Nó được thiết kế làm tàu sân bay hỗ trợ — một căn cứ nổi mang máy bay thay thế, nhiên liệu và phụ tùng tới các tàu sân bay hạm đội, và sửa chữa máy bay bị hư hỏng rồi đưa chúng trở lại phục vụ.

Nhóm không quân thiết kế của nó chỉ có 47 máy bay hoạt động, dù nó có thể mang nhiều hơn nữa trong kho dự trữ tại nhà chứa, và sàn bay của nó, dù được bọc thép, ngắn hơn sàn bay của tàu sân bay hạm đội.

Khái niệm phản ánh tình thế tuyệt vọng của Hải quân Nhật Bản năm 1943–44: họ không thể đóng đủ tàu sân bay hạm đội, và hy vọng rằng một tàu sân bay hỗ trợ, được bảo vệ bởi giáp thiết giáp hạm, có thể giữ cho các tàu sân bay còn lại được tiếp tế và chiến đấu.

Việc cải biến Shinano chậm chạp, vì xưởng đóng tàu thiếu lao động và vật liệu, và vì thiết kế bị thay đổi nhiều lần trong quá trình chế tạo. Nó được hạ thủy ngày 8 tháng 10 năm 1944, và được biên chế ngày 19 tháng 11 năm 1944, trước khi hoàn thành, vì Hải quân cần nó tại Kure, nơi việc trang bị của nó sẽ được hoàn tất.

4. Thiết kế

Thân tàu thiết giáp hạm và giáp

Thiết kế của Shinano bị chi phối bởi nguồn gốc thiết giáp hạm của nó. Thân tàu của nó là thân tàu của một thiết giáp hạm lớp Yamato, dài 266 mét và rộng 36,3 mét, với đai giáp dày của thiết giáp hạm — 160 đến 200 mm giáp ở hai bên mạn — và với hệ thống bảo vệ dưới nước của thiết giáp hạm, thiết kế để chống ngư lôi.

Sàn bay của nó được bọc thép 75 đến 80 mm, nhằm bảo vệ nhà chứa bên dưới khỏi bom, và nhà chứa được chia thành các khoang bằng vách ngăn chống cháy. Trên lý thuyết, Shinano là tàu sân bay được bảo vệ nặng nhất thế giới, và các nhà thiết kế tin rằng nó có thể sống sót sau hư hỏng mà bất kỳ tàu sân bay nào khác cũng chìm.

Niềm tin đó đã sai, như vụ chìm tàu sẽ cho thấy: giáp bảo vệ nó khỏi bom và đạn pháo, nhưng không thể bảo vệ nó khỏi ngư lôi làm ngập các khoang, và tính kín nước của nó — hệ thống cửa và vách ngăn ngăn khoang bị ngập làm ngập khoang tiếp theo — chưa hoàn thiện khi nó ra khơi.

Sàn bay và nhóm không quân

Sàn bay của Shinano dài 256 mét và rộng 36 mét, và được phục vụ bởi hai thang nâng máy bay. Nhà chứa của nó đủ lớn để chứa khoảng 120 máy bay dự trữ, dù nhóm không quân hoạt động của nó chỉ có 47 máy bay — hỗn hợp tiêm kích Mitsubishi A6M Zero, máy bay ném bom bổ nhào Yokosuka D4Y và máy bay ném bom ngư lôi Nakajima B6N, theo tỷ lệ nhóm không quân của tàu sân bay hạm đội.

Các sắp xếp xử lý máy bay của tàu hiện đại, với rào chắn, dây hãm và máy phóng, nhưng chúng không bao giờ được thử nghiệm trong phục vụ, vì Shinano không bao giờ vận hành máy bay trong chiến đấu. Đảo tàu — tháp trên mạn phải chứa cầu tàu và ống khói — nhỏ, vì các nhà thiết kế muốn càng nhiều không gian sàn bay càng tốt, và ống khói nghiêng ra ngoài để giữ khói tránh xa sàn bay.

Nhóm không quân của Shinano không bao giờ lên tàu: khi nó ra khơi trong chuyến hải hành đầu tiên và cuối cùng, nó không mang máy bay nào, chỉ có công nhân xưởng đóng tàu vẫn đang trang bị cho nó.

Động lực và vũ khí phòng không

Shinano được trang bị 12 nồi hơi Kampon và 4 tua-bin hơi nước, tạo ra 150.000 mã lực trục và dẫn động 4 chân vịt, cho tốc độ tối đa 27 hải lý — chậm hơn tàu sân bay hạm đội, nhưng đủ nhanh cho tàu sân bay hỗ trợ.

Vũ khí phòng không của nó nặng nề: 16 pháo 127 mm đa năng trong tám bệ đôi, 145 pháo phòng không 25 mm trong các bệ đơn, đôi và ba, và 12 ống phóng rocket 120 mm, bắn một loạt rocket vào máy bay tấn công.

Pháo 25 mm, vũ khí phòng không hạng nhẹ tiêu chuẩn của Nhật, không đủ sức chống lại máy bay Mỹ nhanh năm 1944, và vũ khí phòng không của Shinano, dù nhiều, không đủ hiệu quả để bảo vệ nó trước một cuộc tấn công trên không quyết liệt.

Cuối cùng, nó không bao giờ bị tấn công từ trên không: nó bị tàu ngầm đánh chìm, thứ mà pháo phòng không của nó vô dụng. Hệ thống bảo vệ dưới nước của nó, là hệ thống bảo vệ của thiết giáp hạm, là phòng thủ tốt nhất của nó, và nó đã bị đánh bại bởi bốn quả ngư lôi.

5. Thông số kỹ thuật

Thông số kỹ thuật

Thông số kỹ thuật	Shinano
Lượng giãn nước (tiêu chuẩn)	Khoảng 64.800 tấn
Lượng giãn nước (đầy tải)	Khoảng 71.900 tấn
Chiều dài	266 m
Chiều rộng	36,3 m
Mớn nước	Khoảng 10,3 m
Động lực	12 nồi hơi Kampon; 4 tua-bin hơi; 150.000 shp
Tốc độ	27 hải lý/giờ (khoảng 50 km/h)
Tầm hoạt động	Khoảng 10.000 hải lý ở tốc độ 18 hải lý/giờ (ước tính)
Quân số	Khoảng 2.400 (khoảng 2.515 người trên tàu khi bị đánh chìm)
Máy bay (thiết kế)	47 chiếc tác chiến; lên tới khoảng 120 chiếc dự trữ
Sàn bay	256 m × 36 m; 2 thang nâng
Vũ khí	16 pháo 127 mm; 145 pháo 25 mm; 12 bệ phóng rocket 120 mm
Giáp (đai giáp)	160–200 mm
Giáp (sàn bay)	75–80 mm
Tuổi thọ phục vụ	10 ngày (19–29 tháng 11 năm 1944)

Bảng cho thấy nghịch lý của Shinano: nó là tàu sân bay lớn nhất thế giới, và cũng là tàu có tuổi thọ ngắn nhất. Lượng giãn nước tiêu chuẩn khoảng 65.000 tấn của nó lớn hơn bất kỳ tàu sân bay nào khác trong chiến tranh — lớp Essex của Mỹ có lượng giãn nước tiêu chuẩn khoảng 27.000 tấn — và chiều dài 266 mét của nó lớn hơn bất kỳ tàu sân bay nào khác.

Nhưng nhóm không quân 47 máy bay của nó nhỏ hơn nhóm của Essex, mang khoảng 90 máy bay, và tốc độ 27 hải lý của nó chậm hơn 33 hải lý của Essex. Kích thước của Shinano là kích thước của thiết giáp hạm, và sức mạnh không quân của nó là sức mạnh của tàu sân bay hạng nhẹ, và sự không tương xứng giữa hai thứ là chìa khóa để hiểu nó: nó là thân tàu thiết giáp hạm với cấu trúc thượng tầng tàu sân bay, và nó không phải là thiết giáp hạm tốt cũng không phải là tàu sân bay tốt.

Bảng cũng cho thấy cái giá của Shinano tính bằng sinh mạng: khoảng 1.435 người chết khi nó chìm, gồm cả thuyền trưởng, và tổn thất là tổn thất sinh mạng đơn lẻ lớn nhất trong vụ chìm một tàu chiến Nhật do tàu ngầm gây ra.

6. Các biến thể

Ba tàu chị em Yamato

Tàu	Loại	Đặt lườn	Hoàn thành	Số phận
Yamato	Thiết giáp hạm	1937	1941	Bị máy bay Mỹ đánh chìm, 7 tháng 4 năm 1945
Musashi	Thiết giáp hạm	1938	1942	Bị máy bay Mỹ đánh chìm, 24 tháng 10 năm 1944 (Trận vịnh Leyte)
Shinano	Thiết giáp hạm cải biến thành tàu sân bay	1940	1944	Bị tàu ngầm USS Archerfish đánh chìm, 29 tháng 11 năm 1944
Hull No. 111 (tàu thứ tư)	Thiết giáp hạm (đã hủy)	1940	Không bao giờ hoàn thành	Ngừng đóng năm 1942; thân tàu bị tháo dỡ

Shinano là chiếc duy nhất trong lớp Yamato được cải biến thành tàu sân bay, và là chiếc duy nhất trong ba tàu chị em bị tàu ngầm đánh chìm. Các tàu chị em của nó, Yamato và Musashi, được hoàn thành làm thiết giáp hạm, và cả hai đều bị máy bay tàu sân bay Mỹ đánh chìm — Musashi tại vịnh Leyte tháng 10 năm 1944, và Yamato tháng 4 năm 1945, trong nhiệm vụ cuối cùng tới Okinawa.

Tàu thứ tư của lớp, Thân tàu số 111, được đặt ky năm 1940 và hủy bỏ năm 1942, và thân tàu bị tháo dỡ. Việc cải biến Shinano vì vậy là duy nhất: nó là thân tàu lớp Yamato duy nhất được hoàn thành dưới hình thức khác với thiết kế ban đầu, và là chiếc duy nhất bị đánh chìm trước khi tham gia bất kỳ trận chiến nào.

Ba tàu chị em thường được thảo luận cùng nhau, vì chúng là những tàu chiến lớn nhất từng được chế tạo, và vì cả ba đều bị đánh chìm trong vòng sáu tháng, từ tháng 10 năm 1944 đến tháng 4 năm 1945.

Việc cải biến và giới hạn của nó

Việc cải biến Shinano áp đặt những giới hạn mà không tàu sân bay hạm đội nào có. Nhà chứa của nó bị chia cắt bởi các vách ngăn bọc thép của thiết giáp hạm, khiến việc xử lý máy bay chậm hơn và khó khăn hơn, và sàn bay của nó, dù được bọc thép, ngắn hơn sàn bay của tàu sân bay hạm đội có kích thước tương đương.

Nhóm không quân thiết kế 47 máy bay của nó nhỏ so với kích thước tàu — một tàu sân bay lớp Essex của Mỹ, nhỏ hơn, mang khoảng 90 máy bay — và tốc độ 27 hải lý của nó chậm hơn 33 hải lý của Essex.

Việc cải biến là một sự thỏa hiệp, và điều đó thể hiện rõ: Shinano là một thiết giáp hạm được biến thành tàu sân bay, không phải một tàu sân bay được thiết kế ngay từ đầu, và các nhà thiết kế phải chấp nhận những giới hạn của thân tàu họ có.

Hải quân Nhật Bản chấp nhận những giới hạn đó, vì họ không có lựa chọn khác: họ không thể đóng một tàu sân bay hạm đội mới trong thời gian có sẵn, và Shinano, dù có mọi khuyết điểm, là tàu sân bay lớn nhất họ có thể đưa ra biển.

7. Tham chiến

Chuyến hải hành đầu tiên và cuối cùng

Lịch sử hoạt động của Shinano là ngắn nhất trong số các tàu chiến lớn của Thế chiến II: mười ngày, từ khi biên chế ngày 19 tháng 11 năm 1944 đến khi bị đánh chìm ngày 29 tháng 11 năm 1944, và một chuyến hải hành duy nhất, từ Yokosuka đến Kure.

Nó được biên chế trước khi hoàn thành, vì Hải quân muốn nó tại Kure, nơi việc trang bị của nó sẽ được hoàn tất trong sự an toàn tương đối của Biển Nội địa, tránh xa các tàu ngầm Mỹ đang tuần tra ngoài khơi Yokosuka.

Nó rời Yokosuka tối ngày 28 tháng 11 năm 1944, được ba tàu khu trục hộ tống — Isokaze, Hamakaze và Yukikaze — và mang theo, ngoài thủy thủ đoàn khoảng 2.400 người, khoảng 100 công nhân xưởng đóng tàu vẫn đang làm việc trên tàu, và một số nhân viên hải quân đang được chuyển đến Kure.

Nó không mang máy bay nào, các cửa kín nước chưa được lắp, máy bơm chưa được lắp đặt, và thủy thủ đoàn, nhiều người chưa bao giờ ra biển, chưa được huấn luyện kiểm soát hư hỏng.

Cuộc tấn công của USS Archerfish

Shinano bị một tàu ngầm duy nhất, USS Archerfish, đánh chìm trong một trong những cuộc tấn công tàu ngầm nổi tiếng nhất của Thế chiến II. Cuộc tấn công, diễn ra sáng sớm ngày 29 tháng 11 năm 1944, là công việc của Thiếu tá Joseph F. Enright, người đã theo dõi Shinano suốt đêm và bắn sáu quả ngư lôi vào nó từ cự ly khoảng 1.300 mét. Bốn quả ngư lôi trúng, và Shinano, chưa hoàn thành và thủy thủ đoàn chưa được huấn luyện kiểm soát hư hỏng, chìm bảy giờ sau đó. Hai mục dưới đây mô tả tàu ngầm và chỉ huy của nó, và vụ chìm chậm chạp sau cuộc tấn công.

Archerfish là một tàu ngầm lớp Balao, một trong những lớp tàu ngầm thành công nhất của chiến tranh, và chỉ huy của nó, Joseph Enright, là một sĩ quan giàu kinh nghiệm đã phục vụ tại Thái Bình Dương. Cuộc tấn công vào Shinano là thành công lớn đầu tiên của Enright, và đạt được bằng sự kiên nhẫn: ông theo dõi lực lượng Nhật suốt đêm, chờ Shinano quay hướng, và bắn khi cự ly ngắn và mục tiêu ở mạn ngang.

Tàu ngầm và chỉ huy của nó

Tàu ngầm đã đánh chìm Shinano là USS Archerfish, một tàu ngầm lớp Balao của Mỹ do Thiếu tá Joseph F. Enright chỉ huy. Archerfish đang tuần tra ngoài khơi Nhật Bản, và ngày 28 tháng 11 năm 1944 nó phát hiện Shinano và các tàu hộ tống rời Yokosuka.

Enright theo dõi lực lượng Nhật Bản suốt đêm, và sáng sớm ngày 29 tháng 11, khi Shinano quay về hướng đông nam, ông cơ động vào vị trí bắn. Lúc 03:17, Archerfish bắn sáu quả ngư lôi vào Shinano từ cự ly khoảng 1.300 mét. Bốn quả ngư lôi trúng tàu sân bay, ở mạn phải, và hai quả còn lại trượt.

Các cú trúng làm ngập các phòng nồi hơi và phòng máy, và Shinano bắt đầu nghiêng sang mạn phải. Enright, tin rằng mình đã đánh chìm một tàu tuần dương — ông không biết mục tiêu của mình là tàu sân bay lớn nhất thế giới — lặn xuống để tránh bom chìm của các tàu hộ tống, và Archerfish sống sót sau cuộc tấn công.

Vụ chìm tàu

Vụ chìm của Shinano diễn ra chậm, và nguyên nhân không chỉ do ngư lôi mà còn do tình trạng chưa hoàn thiện của nó. Ngư lôi làm ngập bốn phòng nồi hơi và một phòng máy, và tàu nghiêng sang mạn phải.

Thủy thủ đoàn cố gắng bơm nước sang mạn trái để chỉnh lại độ nghiêng, nhưng các cửa kín nước giữa các khoang chưa được lắp, và nước lan từ khoang này sang khoang khác. Các máy bơm lẽ ra phải hút nước chưa được lắp đặt, và thủy thủ đoàn, chưa được huấn luyện kiểm soát hư hỏng, không biết cách ngăn nước tràn. Độ nghiêng tăng dần, và khoảng 10:00 thuyền trưởng, Đại tá Toshio Abe, ra lệnh thủy thủ đoàn rời tàu.

Shinano lật úp và chìm khoảng 10:57 ngày 29 tháng 11 năm 1944, khoảng bảy giờ sau khi bị trúng, với tổn thất khoảng 1.435 trong số khoảng 2.515 người trên tàu, gồm cả Đại tá Abe, người đã chìm cùng tàu. Các tàu khu trục cứu được khoảng 1.080 người sống sót, gồm công nhân xưởng đóng tàu và nhân viên hải quân trên tàu.

Hậu quả

Vụ chìm của Shinano là một thảm họa đối với Hải quân Nhật Bản, và được giữ bí mật với công chúng Nhật. Hải quân không công bố tổn thất, và gia đình những người đã chết không được cho biết con trai và chồng họ đã chết như thế nào.

Hải quân Mỹ, về phần mình, không biết Archerfish đã đánh chìm thứ gì: Enright đã báo cáo đánh chìm một tàu tuần dương, và chỉ sau chiến tranh, khi hồ sơ Nhật Bản được kiểm tra, người Mỹ mới biết rằng Archerfish đã đánh chìm tàu sân bay lớn nhất thế giới.

Enright được trao Huân chương Hải quân vì hành động này, và Archerfish trở thành một trong những tàu ngầm nổi tiếng nhất của chiến tranh. Vụ chìm của Shinano là thành công lớn cuối cùng của chiến dịch tàu ngầm Mỹ chống Nhật Bản, và nó cho thấy, rõ ràng hơn bất kỳ hành động đơn lẻ nào, sự ứng biến tuyệt vọng của Hải quân Nhật Bản đã thất bại như thế nào.

Vụ chìm của Shinano cũng là lần cuối cùng một tàu chiến có kích thước như nó bị tàu ngầm đánh chìm, và câu chuyện của nó vẫn được sĩ quan hải quân nghiên cứu như một ví dụ về cách một con tàu bị vội vã đưa ra biển trước khi sẵn sàng có thể bị mất chỉ bởi một tàu ngầm được điều khiển tốt.

8. So sánh với đối thủ

So sánh với các tàu sân bay khác

So với các tàu sân bay khác trong chiến tranh, Shinano là một ngoại lệ về mọi mặt. Lớp Essex của Mỹ, tàu sân bay hạm đội tiêu chuẩn của Mỹ, có lượng giãn nước khoảng 27.000 tấn, mang khoảng 90 máy bay và có thể đạt 33 hải lý; Shinano có lượng giãn nước gấp hơn hai lần, mang khoảng một nửa số máy bay và chậm hơn sáu hải lý.

Taiho của Nhật, tàu sân bay hạm đội hiện đại nhất của Nhật, có lượng giãn nước khoảng 29.000 tấn, mang khoảng 65 máy bay và có thể đạt 33 hải lý; Shinano lớn hơn gấp hai lần, mang ít máy bay hơn và chậm hơn.

Lớp Illustrious của Anh, có sàn bay bọc thép như Shinano, có lượng giãn nước khoảng 23.000 tấn và mang khoảng 36 máy bay; Shinano lớn hơn gần ba lần và chỉ mang thêm vài máy bay. So sánh cho thấy kích thước của Shinano không phải là lợi thế: nó là kích thước của thiết giáp hạm, và nó mang theo chi phí của thiết giáp hạm, thủy thủ đoàn của thiết giáp hạm và tính dễ tổn thương trước ngư lôi của thiết giáp hạm, mà không mang theo pháo của thiết giáp hạm hay sức mạnh không quân của tàu sân bay hạm đội.

9. Bên sử dụng & di sản

Chỉ Nhật Bản sử dụng

Shinano chỉ được Nhật Bản sử dụng, và chỉ bởi Hải quân Đế quốc Nhật Bản, và nó chỉ phục vụ mười ngày. Nó không bao giờ được xuất khẩu, không bao giờ được sản xuất theo giấy phép và không bao giờ được bất kỳ nước nào khác sử dụng, và nó không bao giờ vận hành máy bay trong chiến đấu.

Thủy thủ đoàn của nó là người Nhật, thuyền trưởng của nó là Đại tá Toshio Abe, và các tàu hộ tống trong chuyến hải hành cuối cùng của nó là các tàu khu trục Nhật Isokaze, Hamakaze và Yukikaze.

Thời gian phục vụ ngắn của Shinano khiến ít có điều để nói về những người vận hành nó: nó là một tàu Nhật, đóng tại xưởng đóng tàu Nhật, thủy thủ đoàn là thủy thủ Nhật, và bị tàu ngầm Mỹ đánh chìm.

Câu chuyện của nó là câu chuyện của Nhật Bản, và được kể tại Nhật như một bi kịch: bi kịch của một con tàu vĩ đại không bao giờ có cơ hội chiến đấu, và của một thủy thủ đoàn đã chết vì tàu chưa sẵn sàng ra biển.

Thủy thủ đoàn Shinano là sự pha trộn giữa thủy thủ giàu kinh nghiệm và tân binh trẻ chưa bao giờ ra biển, và các sĩ quan của tàu, biết rằng nó chưa sẵn sàng, đã phản đối việc ra khơi, nhưng mệnh lệnh của Hải quân là tuyệt đối, và tàu ra khơi như lệnh.

Lực lượng tàu ngầm Mỹ

Vụ chìm của Shinano là công việc của lực lượng tàu ngầm Mỹ, và trên hết là của USS Archerfish cùng chỉ huy Joseph Enright. Chiến dịch tàu ngầm Mỹ chống Nhật Bản là một trong những chiến dịch thành công nhất của chiến tranh: tàu ngầm Mỹ đánh chìm khoảng 1.300 tàu buôn Nhật và khoảng 200 tàu chiến Nhật, và bóp nghẹt nền kinh tế Nhật bằng cách cắt nguồn dầu, lương thực và nguyên liệu thô mà Nhật cần để chiến đấu.

Vụ đánh chìm Shinano là thành công đơn lẻ lớn nhất của chiến dịch, tính theo trọng tải bị chìm, và đạt được bởi một tàu ngầm duy nhất, với bốn quả ngư lôi, chống lại một tàu được ba tàu khu trục hộ tống.

Thành công của Archerfish cho thấy sức mạnh của tàu ngầm, và cho thấy tính dễ tổn thương của ngay cả tàu chiến lớn nhất và bọc thép nặng nhất trước một tàu ngầm được điều khiển tốt. Thành tích của lực lượng tàu ngầm Mỹ tại Thái Bình Dương là một trong những thành tựu vĩ đại của chiến tranh, và vụ đánh chìm Shinano là hành động đơn lẻ nổi tiếng nhất của nó.

Tàu chiến lớn nhất từng bị tàu ngầm đánh chìm

Di sản của Shinano là một kỷ lục: nó vẫn là tàu chiến lớn nhất từng bị tàu ngầm đánh chìm, và có khả năng vẫn giữ kỷ lục đó, vì không tàu chiến nào lớn như nó có khả năng bị tàu ngầm đánh chìm nữa.

Lượng giãn nước tiêu chuẩn khoảng 65.000 tấn của nó lớn hơn bất kỳ tàu nào khác bị tàu ngầm đánh chìm, và vụ chìm của nó, bởi bốn quả ngư lôi từ một tàu ngầm duy nhất, là minh chứng cho sức mạnh của tàu ngầm chưa từng có đối thủ.

Kỷ lục là một kỷ lục buồn, vì Shinano không bao giờ tham gia trận chiến và không bao giờ phóng máy bay, và vụ chìm của nó không phải là chiến thắng trước một tàu chiến đang chiến đấu mà là sự phá hủy một con tàu chưa sẵn sàng ra biển.

Nhưng kỷ lục vẫn tồn tại, và đó là lý do Shinano được nhớ đến, trên hết, bởi các thủy thủ tàu ngầm, những người coi cuộc tấn công của Archerfish là một trong những hành động tàu ngầm vĩ đại trong lịch sử.

Lời cảnh báo về việc vội vã đưa tàu ra biển

Vụ chìm của Shinano cũng là lời cảnh báo về nguy hiểm của việc vội vã đưa một con tàu chưa hoàn thành ra biển. Tàu ra khơi mà không có cửa kín nước, không có máy bơm, không có máy bay và không có thủy thủ đoàn được huấn luyện, vì Hải quân cần nó tại Kure và vì các tàu ngầm Mỹ ngoài khơi Yokosuka khiến mỗi ngày chậm trễ đều nguy hiểm.

Quyết định ra khơi là có thể hiểu được, nhưng nó gây chết người: những quả ngư lôi trúng nó có thể đã chịu đựng được trên một con tàu hoàn thành, với cửa kín nước được lắp và các đội kiểm soát hư hỏng được huấn luyện, nhưng trên một con tàu chưa hoàn thành chúng gây chết người.

Câu chuyện của Shinano vì vậy là một bài học cảnh báo cho mọi hải quân: rằng một con tàu chưa sẵn sàng ra biển cho đến khi nó hoàn thành, và áp lực ra khơi trước khi tàu sẵn sàng có thể giết nhiều người hơn kẻ thù.

Hải quân Nhật Bản học bài học quá muộn, và thủy thủ đoàn Shinano đã trả giá bằng mạng sống của họ.

Không còn tàu nào tồn tại

Không phần nào của Shinano còn tồn tại trên mặt nước. Tàu nằm trên đáy biển Thái Bình Dương, phía nam Nhật Bản, ở độ sâu khoảng 4.000 mét, nơi nó đã nằm từ ngày 29 tháng 11 năm 1944.

Xác tàu chưa bao giờ được xác định vị trí chắc chắn, dù một số cuộc thám hiểm đã tìm kiếm nó, và khó có khả năng nó được trục vớt hay khám phá, vì độ sâu và tình trạng của nó. Câu chuyện của Shinano vì vậy được bảo tồn không phải trong bảo tàng mà trong tài liệu, ảnh chụp và ký ức của những người sống sót.

Xưởng Hải quân Yokosuka, nơi nó được đóng, không còn tồn tại như một xưởng đóng tàu hải quân, và Xưởng Hải quân Kure, nơi nó sẽ được hoàn thành, giờ là một xưởng đóng tàu dân sự. Đài tưởng niệm duy nhất của Shinano là hồ sơ về vụ chìm của nó, và tên của những người đã chết cùng nó.

Xác tàu Shinano, nếu bao giờ được tìm thấy, sẽ là một ngôi mộ chiến tranh, và chính phủ Nhật Bản đã yêu cầu để nó yên, như một đài tưởng niệm cho những người đã chết trong nó.

Mô hình, ảnh chụp và ký ức

Shinano được nhớ đến tại Nhật Bản qua các mô hình, ảnh chụp và lời kể của những người sống sót. Mô hình tỷ lệ của Shinano phổ biến tại Nhật, và tàu là chủ đề quen thuộc cho người làm mô hình, vì kích thước và lịch sử khác thường của nó. Ảnh chụp Shinano rất hiếm, vì nó chỉ phục vụ mười ngày và vì Hải quân Nhật giữ bí mật về sự tồn tại của nó, nhưng những bức ảnh còn tồn tại — về lễ hạ thủy tại Yokosuka ngày 8 tháng 10 năm 1944, và về việc trang bị trong cảng — nằm trong số những bức ảnh nổi tiếng nhất về tàu chiến Nhật.

Những người sống sót sau vụ chìm, khoảng 1.080 người, kể câu chuyện của họ sau chiến tranh, và lời kể của họ là nguồn chính cho lịch sử những giờ cuối cùng của tàu. Câu chuyện của Shinano cũng được kể tại bảo tàng ở Kure, Bảo tàng Yamato, nơi một mô hình của tàu được trưng bày cùng với mô hình lớn của chính Yamato, và nơi du khách có thể tìm hiểu về những tàu chiến lớn nhất từng được chế tạo và về số phận đã đến với tất cả chúng.

10. Câu hỏi thường gặp

Shinano là gì?

Shinano là một tàu sân bay Nhật Bản trong Thế chiến II, cải biến từ thân tàu của một thiết giáp hạm lớp Yamato. Nó là tàu sân bay lớn nhất của chiến tranh, với lượng giãn nước tiêu chuẩn khoảng 65.000 tấn.

Shinano phục vụ trong bao lâu?

Mười ngày. Nó được biên chế ngày 19 tháng 11 năm 1944 và bị đánh chìm ngày 29 tháng 11 năm 1944, trong chuyến hải hành đầu tiên từ Yokosuka đến Kure. Trong mười ngày đó, Shinano không bao giờ phóng một máy bay nào trong chiến đấu và không bao giờ tham gia một trận chiến nào.

Thứ gì đã đánh chìm Shinano?

Tàu ngầm Mỹ USS Archerfish, do Thiếu tá Joseph F. Enright chỉ huy, đã bắn sáu quả ngư lôi vào Shinano ngày 29 tháng 11 năm 1944, trong đó bốn quả trúng. Shinano mất khoảng bảy giờ mới chìm, vì tàu chưa hoàn thành khi vội vã ra biển.

Có bao nhiêu người chết khi Shinano chìm?

Khoảng 1.435 trong số khoảng 2.515 người trên tàu đã chết, gồm cả Đại tá Toshio Abe, người đã chìm cùng tàu. Khoảng 1.080 người sống sót được các tàu khu trục hộ tống cứu.

Vì sao Shinano chìm?

Nó không chìm nhanh — nó mất khoảng bảy giờ để chìm — nhưng nó chìm vì chưa hoàn thành: các cửa kín nước chưa được lắp, máy bơm chưa được lắp đặt, và thủy thủ đoàn chưa được huấn luyện kiểm soát hư hỏng, nên nước tràn từ các cú trúng ngư lôi không thể ngăn được.

Xác tàu Shinano ở đâu?

Trên đáy biển Thái Bình Dương, phía nam Nhật Bản, ở độ sâu khoảng 4.000 mét. Xác tàu chưa bao giờ được xác định vị trí chắc chắn. Vụ chìm tàu xảy ra ngày 29 tháng 11 năm 1944, trong chuyến hải hành đầu tiên của Shinano từ Yokosuka tới Kure.

11. Nguồn

1. Wikipedia, “Japanese aircraft carrier Shinano” — lượng giãn nước, ngày biên chế và ngày bị đánh chìm, cuộc tấn công của Archerfish.

2. Hans Lengerer, The Aircraft Carrier Shinano (Seaforth Publishing, 2015) — việc cải biến, thiết kế và vụ chìm tàu.

3. U.S. Naval History and Heritage Command, “USS Archerfish (SS-311)” — cuộc tấn công ngày 29 tháng 11 năm 1944 và báo cáo của Enright.

4. Mark Stille, Imperial Japanese Navy Aircraft Carriers 1921–45 (Osprey Publishing, 2005) — Shinano với vai trò tàu sân bay hỗ trợ.

5. Yamato Museum, Kure, “Shinano” — lịch sử của tàu và mô hình trưng bày tại Kure.

6. Anthony P. Tully, “Shinano” (combinedfleet.com) — vụ chìm tàu, thương vong và những người sống sót.

Bài viết liên quan

• Máy bay B-25 Mitchell
• Máy bay F6F Hellcat
• Máy bay Messerschmitt Bf 109