Chiến tranh hủy diệt

1. Mở đầu

Chiến tranh hủy diệt — trong tiếng Đức là Vernichtungskrieg — là khái niệm chiến tranh trong đó mục tiêu không phải buộc địch chấp nhận các điều khoản hạn chế, mà là tiêu diệt hoàn toàn lực lượng vũ trang của địch, để địch không còn khả năng kháng cự nữa. Ý tưởng này có từ trước cả cái tên.

Nhà lý luận quân sự Phổ Carl von Clausewitz đã viết vào đầu thế kỷ XIX rằng tiêu diệt sức chiến đấu của địch là mục tiêu tự nhiên của chiến tranh, và mọi mục tiêu khác — chiếm lãnh thổ, chiếm thủ đô, giành đồng minh — đều chỉ là thứ yếu.

Nhiều thế hệ sĩ quan Đức đã nghiên cứu luận điểm đó, và trong thế kỷ XX nó cứng lại thành chiến tranh hủy diệt: các trận đánh không phải để giành đất, mà để bao vây và tiêu diệt toàn bộ quân đội địch.

Bài viết này giải thích chiến tranh hủy diệt theo đúng bản chất của nó — nó có nghĩa là gì, bắt nguồn từ đâu, được áp dụng ra sao, thành công và thất bại ở đâu — đồng thời vạch ra một ranh giới quan trọng.

Chiến tranh hủy diệt như một khái niệm quân sự, tức tiêu diệt quân đội địch trên chiến trường, không phải là việc giết hại có chủ ý dân thường, tù binh hay những người không tham chiến khác. Trong Thế chiến II, hai điều đó đã bi thảm đan xen trên Mặt trận phía Đông, nơi cuộc xâm lược Liên Xô của Đức vừa là cuộc chiến chống Hồng quân vừa là chiến dịch tội ác chống lại toàn bộ dân cư.

Sự đan xen đó là một phần của lịch sử, và bài viết này trình bày nó một cách thẳng thắn, không nhầm lẫn học thuyết với các tội ác đã phạm nhân danh nó.

2. Thông tin chính

Thuật ngữ	Chiến tranh hủy diệt; tiếng Đức Vernichtungskrieg
Ý tưởng cốt lõi	Tiêu diệt hoàn toàn lực lượng vũ trang của địch, thay vì tìm kiếm lợi ích chính trị hạn chế
Nhà lý luận chính	Carl von Clausewitz, Bàn về chiến tranh (xuất bản 1832)
Ví dụ kinh điển	Trận Cannae, 216 TCN — thế bao vây hai cánh của Hannibal
Mô hình hiện đại	Các trận bao vây (Kesselschlacht) của quân đội Đức, 1939–1941
Áp dụng lớn nhất	Mặt trận phía Đông, 1941–1945, đặc biệt là Chiến dịch Barbarossa
Khái niệm đối lập	Chiến tranh hạn chế (begrenzter Krieg của Clausewitz)
Ranh giới pháp lý	Luật chiến tranh (Công ước Hague và Geneva) bảo vệ tù binh và dân thường; tiêu diệt một quân đội không biện minh cho tội ác chống lại họ

3. Nguồn gốc

Ý tưởng tiêu diệt hoàn toàn quân đội địch có từ lâu như chiến tranh có tổ chức. Các chỉ huy thời cổ đại hiểu rằng một lực lượng địch còn nguyên vẹn có thể quay lại, tập hợp và chiến đấu tiếp, và một trận quyết chiến tiêu diệt được nó sẽ giải quyết chiến tranh chỉ trong một ngày.

Ví dụ nổi tiếng nhất là Cannae năm 216 TCN, nơi quân Carthage của Hannibal bao vây và tiêu diệt quân La Mã khoảng 70.000 người. Nhà nước La Mã sống sót sau Cannae vì hệ thống chính trị của họ có thể lập quân đội mới, nhưng trận đánh trở thành mẫu mực của chiến thắng hoàn hảo: lực lượng địch không bị đẩy lùi, mà bị tiêu diệt.

Trong hai nghìn năm, các tướng lĩnh nghiên cứu Cannae như lý tưởng cần noi theo, và bài học của nó — rằng bao vây và tiêu diệt tốt hơn đẩy thẳng mặt — đã định hình giảng dạy của các học viện quân sự khắp châu Âu.

Chiến tranh hủy diệt hiện đại hình thành ở Phổ trong thế kỷ XIX. Sau các cuộc chiến tranh Napoléon, sĩ quan Phổ Carl von Clausewitz viết Bàn về chiến tranh, xuất bản sau khi ông mất năm 1832, trong đó ông lập luận rằng chiến tranh là sự tiếp tục của chính trị bằng các phương tiện khác, và mục tiêu quân sự của chiến tranh là tiêu diệt lực lượng vũ trang của địch.

Clausewitz không dùng từ Vernichtungskrieg như một thuật ngữ chuyên môn, và ông cẩn thận phân biệt giữa chiến tranh có mục tiêu hạn chế với chiến tranh nhằm lật đổ địch. Nhưng luận điểm của ông rằng quân đội địch là mục tiêu thực sự — “trọng tâm” của địch, theo cụm từ mà độc giả sau này lấy từ ông — đã cho các sĩ quan Đức sau này một nền tảng lý thuyết để tìm kiếm trận quyết chiến.

Bộ Tổng tham mưu Đức

Chiến tranh hủy diệt cứng lại thành thực tiễn dưới thời Bộ Tổng tham mưu Đức, nhất là dưới Helmuth von Moltke cha, người hoạch định các cuộc chiến tranh thống nhất Đức năm 1866 và 1870–71. Các chiến dịch của Moltke được xây dựng quanh Kesselschlacht, trận bao vây: các đạo quân riêng biệt tiến quân, hội tụ vào địch từ nhiều hướng, và nhốt địch trong một cái túi để tiêu diệt.

Tại Königgrätz năm 1866 và tại Sedan năm 1870, kế hoạch đã thành công. Quân Pháp tại Sedan, khoảng 100.000 người dưới quyền Napoléon III, bị bao vây và buộc phải đầu hàng — một chiến thắng trọn vẹn đến mức nó kết thúc Đế chế Pháp thứ hai chỉ trong một trận đánh.

Người kế nhiệm trẻ hơn của Moltke, Alfred von Schlieffen, đã đẩy ý tưởng đi xa hơn. Kế hoạch Schlieffen năm 1905 thực chất là một trận hủy diệt khổng lồ duy nhất nhằm vào quân đội Pháp: quân Đức sẽ quét qua Bỉ, vòng quanh Paris, và nhốt quân Pháp sát biên giới của chính họ, tiêu diệt nó trong một chiến dịch khoảng sáu tuần.

Kế hoạch thất bại năm 1914 tại Trận Marne, khi đà tiến quân của Đức vượt quá khả năng tiếp tế và quân Pháp phản công. Thất bại đó có ý nghĩa: nó cho thấy chiến tranh hủy diệt phụ thuộc vào tốc độ, đường sắt và đường bộ, và vào một kẻ địch có thể bị nhốt — và khi cái bẫy thất bại, chiến tranh có thể rơi vào thế giằng co dài lâu và tàn phá.

4. Nguyên tắc

Chiến tranh hủy diệt dựa trên một số ít nguyên tắc, và chúng vẫn ổn định đáng kể từ thời Moltke đến Thế chiến II. Nguyên tắc đầu tiên là quân đội địch, chứ không phải lãnh thổ, mới là mục tiêu. Đất đai có thể chiếm rồi mất; một quân đội bị tiêu diệt thì không thể chiến đấu nữa.

Một chỉ huy chiếm được thủ đô trong khi quân địch thoát thân chỉ giành được biểu tượng, không phải chiến tranh. Một chỉ huy tiêu diệt được quân đội, dù phải nhường đất, đã giành được thực chất của chiến tranh.

Vì vậy chiến tranh hủy diệt của Đức luôn ưu tiên cơ động hơn tấn công trực diện: mục tiêu là vòng ra sau địch, cắt đường rút lui, và tiêu diệt địch trong vòng vây.

Bao vây

Nguyên tắc thứ hai là bao vây. Trận đánh lý tưởng, theo chiến tranh hủy diệt này, là bao vây hai cánh: hai gọng kìm khép lại quanh địch như càng cua, gặp nhau phía sau địch và khóa kín vòng vây. Hannibal đã làm vậy tại Cannae bằng bộ binh và kỵ binh; quân đội Đức làm vậy năm 1941 bằng xe tăng và bộ binh cơ giới.

Cái túi — Kessel, nghĩa đen là cái vạc — sau đó phải được thu hẹp: lực lượng bị nhốt bị ép chặt, nguồn tiếp tế bị cắt, và bị tiêu diệt từng phần hoặc buộc phải đầu hàng. Học thuyết chấp nhận rằng bao vây là rủi ro, vì hai gọng kìm tự chúng cũng bị hở sườn khi di chuyển, nhưng cho rằng phần thưởng xứng đáng với rủi ro.

Tốc độ và quyết đoán

Nguyên tắc thứ ba là tốc độ. Chiến tranh hủy diệt phải ngắn, vì bên tấn công cần tiêu diệt địch trước khi địch huy động được toàn bộ nguồn lực, kéo đồng minh vào, hoặc biến chiến tranh thành cuộc thi sản xuất. Đây là logic nối học thuyết với blitzkrieg năm 1939–41: xe tăng, máy bay và vô tuyến không phải mục đích tự thân, chúng là công cụ khiến bao vây đủ nhanh để hiệu quả trước một quân đội hiện đại.

Hệ quả là một cuộc hủy diệt thất bại — một vòng vây rò rỉ, một kẻ địch thoát thân — còn tệ hơn một thắng lợi hạn chế khiêm tốn, vì nó để lại bên tấn công sâu trong lãnh thổ địch với tuyến tiếp tế dài và kẻ địch vẫn còn trên chiến trường.

5. Áp dụng trong trận đánh

Thử thách lớn của chiến tranh hủy diệt đến trong Thế chiến II, và những thành công lớn nhất của nó đến sớm. Tại Ba Lan tháng 9 năm 1939, các cột xe tăng Đức đột phá, khép gọng kìm sau lưng các đạo quân Ba Lan, và tiêu diệt chúng trong các vòng vây quanh Warsaw và sông Bzura.

Tại Pháp tháng 5–6 năm 1940, mũi thọc qua Ardennes của Đức cắt đôi quân Đồng minh, và vòng vây tại Dunkirk nhốt Lực lượng Viễn chinh Anh — dù cuộc di tản của Anh và lệnh dừng của Hitler đã cho phép phần lớn thoát thân.

Chiến dịch vẫn kết thúc với quân đội Pháp bị tiêu diệt như một lực lượng chiến đấu và Pháp thất bại trong sáu tuần, một kết quả dường như chứng minh học thuyết vượt mọi nghi ngờ.

Mặt trận phía Đông

Trên Mặt trận phía Đông, quy mô trở nên khổng lồ. Trong Chiến dịch Barbarossa năm 1941, các vòng vây của Đức tại Minsk, Smolensk, Kiev và Vyazma-Bryansk đã tiêu diệt hoặc bắt giữ các đạo quân Liên Xô tổng cộng hàng triệu người. Chỉ riêng vòng vây Kiev, tháng 9 năm 1941, đã nhốt khoảng 600.000 quân Liên Xô — vòng vây lớn nhất trong lịch sử.

Trong vài tháng, dường như chiến tranh hủy diệt đã đạt tới hình thức hoàn hảo: toàn bộ các phương diện quân Liên Xô biến mất khỏi biên chế, và con đường tới Moscow dường như đã mở. Thế nhưng Liên Xô không sụp đổ.

Các đạo quân mới được lập từ dân số khoảng 190 triệu người, nhà máy được di dời về phía đông dãy Ural, và đà tiến của Đức vượt quá khả năng tiếp tế trên khoảng cách mênh mông của nước Nga. chiến tranh hủy diệt đã tiêu diệt các đạo quân; nó không tiêu diệt được khả năng của nhà nước Liên Xô trong việc tạo ra các đạo quân mới.

Sự hủy diệt quay ngược lại

Đến năm 1943, chiến tranh hủy diệt bị quay ngược lại chống chính tác giả của nó. Tại Stalingrad, Chiến dịch Uranus của Liên Xô bao vây Tập đoàn quân 6 của Đức — khoảng 250.000 người — trong một thế bao vây hai cánh kinh điển, chính thao tác mà quân Đức đã hoàn thiện, và tiêu diệt nó.

Tại Kursk năm 1943, cuộc tấn công của Đức thất bại, và các đợt phản công của Liên Xô bao vây quân Đức tại Korsun-Cherkassy năm 1944 và tại Đông Phổ năm 1945. Chiến tranh kết thúc với Hồng quân áp dụng Chiến tranh hủy diệt lên chính quân đội Đức, trong các vòng vây lớn năm 1944–45, và Berlin bị bao vây rồi chiếm.

Nói cách khác, chiến tranh hủy diệt không thuộc về quốc gia nào: nó là một phương pháp, và bên nào thực hiện được nó ở quy mô lớn sẽ thắng.

6. Điểm mạnh

Điểm mạnh đầu tiên của chiến tranh hủy diệt là sự rõ ràng. Nó cho các chỉ huy một mục tiêu duy nhất, có thể đo lường: tiêu diệt lực lượng địch trước mặt. Sự rõ ràng đó đơn giản hóa kế hoạch, tập trung nỗ lực, và giúp đánh giá một chiến dịch có thành công hay không — bằng cách đếm các sư đoàn địch bị tiêu diệt, chứ không phải đếm số km đất chiếm được.

Trong các chiến dịch 1939–41, sự rõ ràng đó tạo ra kết quả nhanh và trọn vẹn mà không học thuyết nào khác cùng thời có thể sánh được. Pháp thất thủ trong sáu tuần; các đạo quân biên giới Liên Xô bị tiêu diệt trong vài tháng. Đối với bên tấn công có nguồn lực hạn chế và cần một cuộc chiến ngắn, học thuyết mang lại con đường thực tế duy nhất tới chiến thắng.

Điểm mạnh thứ hai là tâm lý. Việc tiêu diệt toàn bộ các đạo quân phá vỡ lòng tin và ý chí chính trị của địch nhanh hơn bất kỳ chiến dịch tiêu hao nào. Sự sụp đổ của Pháp năm 1940 vừa là sụp đổ về ý chí vừa là về lực lượng: một khi quân đội bị bao vây và tiêu diệt, chính phủ không còn thấy lý do tiếp tục.

Chiến tranh hủy diệt cũng thưởng cho những phẩm chất mà sĩ quan đoàn Đức trân trọng — chủ động, tốc độ, sẵn sàng mạo hiểm — và nó cho các chỉ huy cấp dưới một khuôn khổ trong đó hành động táo bạo được thưởng chứ không bị phạt.

Truyền thống Auftragstaktik của Đức, chỉ huy theo nhiệm vụ, rất hợp với chiến tranh hủy diệt: chỉ huy nói với cấp dưới cần đạt điều gì, chứ không phải làm thế nào, và vòng vây phụ thuộc vào cấp dưới hành động theo sáng kiến riêng.

7. Điểm yếu

Điểm yếu của chiến tranh hủy diệt là mặt trái của điểm mạnh. Thứ nhất, nó giả định một kẻ địch có thể bị nhốt, và một cuộc chiến có thể giữ ngắn. Trước một kẻ địch có chiều sâu chiến lược — nước Nga năm 1941, với lãnh thổ và dân số mênh mông — bao vây tiêu diệt được các đạo quân nhưng không tiêu diệt được khả năng của nhà nước trong việc lập các đạo quân mới.

Quân đội Đức tiêu diệt các đạo quân Liên Xô nhanh hơn bất kỳ quân đội nào trong lịch sử từng bị tiêu diệt, và vẫn thua, vì Liên Xô thay thế được chúng. chiến tranh hủy diệt không có câu trả lời cho câu hỏi phải làm gì khi địch từ chối sụp đổ sau khi mất các đạo quân đầu tiên.

Thứ hai, bao vây mong manh về hậu cần. Các gọng kìm phải di chuyển nhanh và xa, khiến tuyến tiếp tế căng ra và sườn bị hở. Tại Stalingrad, chính Tập đoàn quân 6 của Đức bị bao vây vì nó đã tiến xa ngoài tầm tiếp tế và hai sườn do các quân đội đồng minh yếu hơn giữ.

Tại El Alamein và Bắc Phi nói chung, chiến tranh hủy diệt thất bại vì sa mạc không có sườn để vòng và không có vòng vây để khép. Thứ ba, học thuyết khuyến khích tham vọng quá mức: lời hứa về một trận quyết chiến duy nhất cám dỗ các chỉ huy và lãnh đạo chính trị tiếp tục tấn công sau khi điều kiện thành công đã mất, như Hitler đã làm năm 1941 khi ông đẩy quân tới Moscow sau khi vòng vây Kiev đã ngốn hết thời gian và sức mạnh của chiến dịch.

8. Diễn biến

Sau Thế chiến II, chiến tranh hủy diệt không biến mất, mà đổi hình thức. Sự xuất hiện của vũ khí hạt nhân khiến ý tưởng chiến tranh hủy diệt giữa các cường quốc trở nên không thể nghĩ tới như một kế hoạch thực tế, và các cuộc chiến sau đó phần lớn là chiến tranh hạn chế — Triều Tiên, Việt Nam, các cuộc chiến Arab–Israel — chiến đấu vì mục tiêu hạn chế.

Thế nhưng phương pháp tác chiến vẫn tồn tại. Việc Israel bao vây Tập đoàn quân 3 Ai Cập tại Sinai năm 1973, việc Mỹ bao vây lực lượng Iraq trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, và các chiến dịch của liên quân năm 2003 đều dùng cùng logic: vòng qua, bao vây và tiêu diệt lực lượng địch thay vì nghiền nát nó từ phía trước.

Học thuyết hiện đại gọi đây là “chiến tranh cơ động”, và nó mang nợ trực tiếp truyền thống Đức.

Tuy nhiên, bản thân từ Vernichtungskrieg đã mang thêm một nghĩa thứ hai và đen tối hơn sau năm 1945, và nghĩa đó nay chi phối cách dùng của nó. Vì cuộc chiến của Đức ở phía Đông được tiến hành như một cuộc chiến tiêu diệt dân thường — vụ giết hại hàng loạt tù binh Liên Xô, Holocaust, cuộc bao vây và bỏ đói Leningrad — các sử gia thường dùng Vernichtungskrieg để mô tả tính chất tội ác của chiến dịch đó, không chỉ phương pháp quân sự của nó.

Triển lãm Wehrmacht 1995–99 tại Đức, ghi lại sự tham gia của quân đội Đức vào các tội ác trên Mặt trận phía Đông, đã khiến thuật ngữ này thành chủ đề tranh luận công khai. Hai nghĩa phải được tách riêng trong phân tích, nhưng không thể tách rời trong lịch sử: cùng một chiến dịch tạo ra các vòng vây lớn cũng tạo ra các vụ giết hại hàng loạt, và ngôn ngữ tiêu diệt toàn diện của chiến tranh hủy diệt đã bị chế độ Nazi dùng để biện minh cho cả hai.

9. Phân biệt với tội ác chiến tranh

Sự phân biệt giữa chiến tranh hủy diệt và các tội ác phạm cùng với nó không phải là chi tiết kỹ thuật; nó là nền tảng của luật chiến tranh hiện đại. Các Công ước Hague 1899 và 1907, và các Công ước Geneva 1949, chấp nhận rằng tiêu diệt lực lượng vũ trang của địch là mục tiêu quân sự hợp pháp, đồng thời đặt ra những giới hạn cứng về cách theo đuổi mục tiêu đó.

Tù binh chiến tranh phải được đối xử nhân đạo; dân thường không được tấn công có chủ ý; bỏ đói một dân cư không phải là vũ khí hợp pháp. Một chỉ huy bao vây và tiêu diệt quân đội địch trên chiến trường đang hành động trong khuôn khổ luật chiến tranh.

Một chỉ huy ra lệnh giết tù binh bắt được trong vòng vây đó, hay giết dân thường sống trong vòng vây, đang phạm tội ác chiến tranh, và không Chiến tranh hủy diệt nào có thể biện minh cho điều đó.

Mặt trận phía Đông là minh họa rõ nhất về điều xảy ra khi ranh giới bị vượt qua. Khoảng 3,3 triệu tù binh Liên Xô chết trong tay Đức, phần lớn vào 1941–42, vì đói, bệnh tật và giết hại có chủ ý — tỷ lệ chết hơn một nửa tổng số tù binh Liên Xô bị bắt.

Lệnh Ủy viên tháng 6 năm 1941 chỉ thị quân Đức xử tử ngay tại chỗ các chính ủy Liên Xô bị bắt. Đây không phải tai nạn của các trận bao vây; chúng là chính sách ra lệnh từ trên, và chúng đã bị xét xử như tội ác tại Nuremberg.

Bài học, mà luật chiến tranh nay nêu rõ, là mục tiêu tiêu diệt một quân đội không mở rộng tới những người không chiến đấu, và Chiến tranh hủy diệt chỉ hợp pháp trong chừng mực nó dừng lại ở chiến trường.

Vì sao sự phân biệt này quan trọng hôm nay

Sự phân biệt này vẫn quan trọng vì ngôn ngữ hủy diệt vẫn được dùng, và vẫn bị lạm dụng. Các lãnh đạo chính trị và bình luận viên đôi khi mô tả một cuộc chiến là chiến tranh hủy diệt khi họ muốn nói chiến tranh không giới hạn, và các nhà hoạch định quân sự đôi khi mượn uy tín của trận quyết chiến để biện minh cho các chiến dịch nhắm vào dân thường.

Nhiệm vụ của sử gia, và của độc giả, là giữ hai câu hỏi tách biệt: quân đội địch có bị tiêu diệt không, và luật chiến tranh có được tuân thủ không? Câu hỏi thứ nhất là quân sự; câu hỏi thứ hai là pháp lý và đạo đức.

Một chiến dịch có thể thành công ở câu thứ nhất và thất bại ở câu thứ hai — và cuộc chiến của Đức ở phía Đông là ví dụ nổi bật nhất của chính điều đó.

10. Di sản

Di sản của chiến tranh hủy diệt là kép, và phải được mô tả là kép. Như một phương pháp quân sự, nó đã định hình thế kỷ XX. Trận bao vây trở thành tiêu chuẩn để đo lường các chiến dịch tấn công, và các nguyên tắc của nó — nhắm vào quân đội, di chuyển nhanh, khép vòng vây — vẫn tồn tại trong học thuyết cơ động của mọi quân đội hiện đại.

Các vòng vây lớn năm 1941 vẫn là những trận hủy diệt lớn nhất từng diễn ra, và chúng vẫn được nghiên cứu tại các trường tham mưu như ví dụ về nghệ thuật tác chiến ở mức tham vọng nhất, và về giới hạn của nó.

Như một từ ngữ, nó mang theo lời cảnh báo. Vernichtungskrieg nay không thể tách rời khỏi các tội ác của Mặt trận phía Đông, và việc dùng nó nhắc nhở độc giả rằng một học thuyết tiêu diệt toàn diện, khi vượt khỏi chiến trường, trở thành chiến tranh hủy diệt giết người.

Luật chiến tranh hiện đại, các nguyên tắc Nuremberg, và đạo đức quân sự giảng dạy tại các trường tham mưu đều tồn tại, một phần, vì chiến tranh hủy diệt đã bị đẩy đi xa đến thế, và thế giới đã quyết định không bao giờ để nó đi xa như vậy nữa.

Lịch sử của chiến tranh hủy diệt vì vậy kết thúc bằng một nghịch lý: phương pháp hiệu quả nhất từng được nghĩ ra để thắng một cuộc chiến cũng là phương pháp mà sự lạm dụng của nó đã tạo ra một số tội ác tồi tệ nhất của thế kỷ XX, và sự khác biệt giữa hai điều nằm ở một ranh giới duy nhất — ranh giới giữa người lính trên chiến trường và người không chiến đấu.

11. Câu hỏi thường gặp

Chiến tranh hủy diệt là gì?

Một cuộc chiến trong đó mục tiêu là tiêu diệt hoàn toàn lực lượng vũ trang của địch, thay vì lợi ích chính trị hạn chế. Thuật ngữ là Vernichtungskrieg trong tiếng Đức, và biểu hiện quân sự kinh điển của nó là trận bao vây.

Biểu hiện kinh điển của chiến tranh hủy diệt là trận bao vây, trong đó quân đội địch bị vây quanh và tiêu diệt thay vì bị đẩy lùi. Hình thức hiện đại của nó được Bộ Tổng tham mưu Đức phát triển trong thế kỷ XIX, và các áp dụng lớn nhất diễn ra trên Mặt trận phía Đông năm 1941, khi các vòng vây của Đức tại Minsk, Smolensk và Kiev tiêu diệt các đạo quân Liên Xô tổng cộng hàng triệu người.

Clausewitz có phát minh ra chiến tranh hủy diệt không?

Không. Clausewitz lập luận rằng tiêu diệt lực lượng vũ trang của địch là mục tiêu tự nhiên của chiến tranh, nhưng ông cũng mô tả chiến tranh hạn chế, và ông không dùng Vernichtungskrieg như một thuật ngữ chuyên môn. Các sĩ quan Đức sau này đã phát triển luận điểm của ông thành chiến tranh hủy diệt.

Cuốn Bàn về chiến tranh của ông được xuất bản sau khi ông mất năm 1832, và được các sĩ quan mọi quân đội châu Âu nghiên cứu. Chiến tranh hủy diệt được các sĩ quan Đức sau này phát triển — nhất là Moltke và Schlieffen — những người lấy luận điểm của ông về tiêu diệt lực lượng địch và biến nó thành trung tâm trong hoạch định cho các cuộc chiến tranh thống nhất Đức và cho Thế chiến I.

Trận hủy diệt lớn nhất trong Thế chiến II là trận nào?

Vòng vây Kiev tháng 9 năm 1941, trong đó khoảng 600.000 quân Liên Xô bị nhốt — vòng vây lớn nhất trong lịch sử. Các trận Minsk, Smolensk và Vyazma-Bryansk năm 1941 cũng có quy mô khổng lồ. Vòng vây được khép kín ngày 16 tháng 9 năm 1941, và các đạo quân Liên Xô bị nhốt bên trong tiếp tục chiến đấu khoảng mười ngày trước khi đầu hàng. Trận đánh loại năm đạo quân Liên Xô khỏi biên chế và mở đường tới Moscow, nhưng nó cũng ngốn nhiều tuần thời gian và nhiên liệu mà đà tiến của Đức không thể lãng phí.

Chiến tranh hủy diệt có giống tội ác chiến tranh không?

Không. Tiêu diệt quân đội địch trên chiến trường là mục tiêu quân sự hợp pháp theo luật chiến tranh. Giết hại có chủ ý tù binh, dân thường hay những người không tham chiến khác là tội ác chiến tranh, và không học thuyết nào có thể biện minh cho nó.

Trên Mặt trận phía Đông, hai điều đã đan xen, vì vậy sự phân biệt này phải được giữ rõ ràng. Các phiên tòa Nuremberg sau chiến tranh đã xác lập rằng mệnh lệnh cấp trên và chiến tranh hủy diệt không phải là biện hộ cho tội ác chiến tranh.

Luật chiến tranh, nay được nêu trong các Công ước Geneva 1949, bảo vệ tù binh, thương binh và dân thường trong mọi hoàn cảnh, và ràng buộc mọi quân đội, trong mọi cuộc chiến, không ngoại lệ.

Vì sao chiến tranh hủy diệt thất bại ở Nga năm 1941?

Vì Liên Xô có lãnh thổ, dân số và công nghiệp để lập các đạo quân mới sau khi các đạo quân đầu tiên bị tiêu diệt. Bao vây tiêu diệt được các đạo quân; nó không thể tiêu diệt khả năng của nhà nước trong việc thay thế chúng, và đà tiến của Đức vượt quá khả năng tiếp tế.

Liên Xô cũng di dời khoảng 1.500 nhà máy về phía đông dãy Ural năm 1941, ngoài tầm với của đà tiến Đức, và huy động hàng triệu lính mới. Đến tháng 12 năm 1941, quân đội Đức kiệt sức, tuyến tiếp tế căng quá mức, và cuộc phản công của Liên Xô trước Moscow bắt đầu bước ngoặt của chiến tranh.

Chiến tranh hủy diệt còn được dùng ngày nay không?

Phương pháp của chiến tranh hủy diệt vẫn tồn tại dưới dạng chiến tranh cơ động — vòng qua, bao vây và tiêu diệt lực lượng địch — trong học thuyết của các quân đội hiện đại. Chiến tranh hủy diệt giữa các cường quốc không còn là kế hoạch thực tế nữa, nhất là vì vũ khí hạt nhân.

Học thuyết cơ động hiện đại giữ lại phương pháp — vòng qua, bao vây và tiêu diệt lực lượng địch — nhưng nó được áp dụng với lực lượng địch, không phải dân cư, và bị ràng buộc bởi luật chiến tranh.

Bản thân từ Vernichtungskrieg nay chủ yếu được các sử gia dùng, và thường để mô tả tính chất tội ác của cuộc chiến Đức ở phía Đông.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Vernichtungskrieg” và “War of annihilation” — thuật ngữ, lịch sử của nó và hai nghĩa của nó.
2. Carl von Clausewitz, On War (1832), Quyển Một — việc tiêu diệt lực lượng vũ trang của địch là mục tiêu của chiến tranh; chiến tranh hạn chế và chiến tranh tuyệt đối.
3. Wikipedia, “Battle of Cannae” — thế bao vây hai cánh của Hannibal, 216 TCN.
4. Wikipedia, “Battle of Sedan (1870)” và “Battle of Königgrätz” — các trận bao vây của Moltke.
5. Wikipedia, “Schlieffen Plan” và “Battle of the Marne” — sự thất bại của kế hoạch năm 1914.
6. Wikipedia, “Battle of Kiev (1941)” — khoảng 600.000 quân Liên Xô bị bao vây, vòng vây lớn nhất trong lịch sử.
7. Wikipedia, “Battle of Stalingrad” và “Operation Uranus” — vòng vây Tập đoàn quân 6 của Đức.
8. Encyclopædia Britannica, “Laws of war” — Công ước Hague và Geneva, bảo vệ tù binh và dân thường.
9. United States Holocaust Memorial Museum, “Soviet prisoners of war” — khoảng 3,3 triệu tù binh Liên Xô chết trong tay Đức.
10. Wikipedia, “Wehrmacht exhibition” — triển lãm 1995–99 và cuộc tranh luận công khai về Vernichtungskrieg.

Bài viết liên quan

• Chiến lược của Model
• Chiến thuật bộ binh dù lượn
• Chiến thuật cầm chân