Tàu khu trục lớp Mogador

Tàu khu trục lớp Mogador là lớp cuối cùng và mạnh nhất trong số các contre-torpilleur của Pháp — tàu khu trục lớn, hay “tàu diệt ngư lôi”, mà Hải quân Pháp đóng trong thập niên 1920 và 1930 để săn tàu khu trục địch và dẫn đầu tấn công ngư lôi chống hạm đội địch.

Chỉ hai chiếc tàu khu trục lớp Mogador được đóng, Mogador và Volta, hoàn thành năm 1938–1939, và chúng thuộc số tàu khu trục nhanh nhất và vũ khí mạnh nhất thế giới: tám pháo 138,6 mm trong bốn tháp pháo đôi, tốc độ 39 hải lý/giờ, và lượng giãn nước gần 3.000 tấn — lớn hơn nhiều tàu tuần dương hạng nhẹ thế hệ trước.

Tàu khu trục lớp Mogador được thiết kế cho chiến tranh ở Địa Trung Hải chống Ý, và được đóng theo học thuyết coi trọng tốc độ và hỏa lực hơn tất cả. Nhưng cuộc chiến xảy ra không phải cuộc chiến chúng được thiết kế: Pháp thất thủ trong sáu tuần năm 1940, và cả hai tàu dành phần còn lại của chiến tranh trong tình trạng lấp lửng kỳ lạ của Pháp Vichy, trước khi bị phá hủy — một chiếc bị người Anh đánh chìm tại Mers-el-Kébir, chiếc còn lại bị chính thủy thủ đoàn tự đánh chìm tại Toulon.

Tàu khu trục lớp Mogador là nghiên cứu về điều xảy ra khi hải quân đóng tàu hoàn hảo cho cuộc chiến sai lầm. Các tàu xuất sắc về kỹ thuật — nhanh, vũ khí mạnh, và đóng đẹp — nhưng chúng được đóng cho trận hải chiến ở Địa Trung Hải không bao giờ xảy ra, và được vận hành bởi hải quân bị phá hủy không phải bởi hành động của địch mà bởi sụp đổ chính trị. Câu chuyện của chúng ngắn, từ năm 1938 đến 1942, nhưng là câu chuyện nói nhiều về Hải quân Pháp, về chiến tranh Địa Trung Hải, và về số phận của hạm đội kẹt giữa hai phía.

Hai tàu còn minh họa sự thật rộng hơn về Hải quân Pháp năm 1940: rằng hải quân chỉ mạnh bằng nhà nước đứng sau nó. Pháp đã đóng một số tàu chiến tốt nhất thế giới thập niên 1930 — tuần dương hạm lớp Dunkerque, tàu khu trục lớn lớp Le Fantasque, và tàu Mogador — nhưng sự sụp đổ của nhà nước Pháp trong sáu tuần khiến toàn bộ hạm đội trở nên không còn ý nghĩa chiến lược, và các tàu sống sót sau sụp đổ dành phần còn lại của chiến tranh làm quân cờ trong trò chơi chính trị mà chúng không bao giờ được thiết kế để chơi.

Tàu khu trục lớp Mogador là ví dụ cực đoan nhất của số phận đó, vì chúng là tàu mới nhất và mạnh nhất trong số contre-torpilleur, và vì sự nghiệp của chúng ngắn nhất: bốn năm từ hoàn thành tới phá hủy, với chưa đầy một năm phục vụ tích cực chống kẻ thù mà chúng được đóng ra để chiến đấu.

1. Thông tin chính

Lớp	Tàu khu trục lớn lớp Mogador (contre-torpilleur), Hải quân Pháp
Được đóng	1935–1939; 2 chiếc hoàn thành (Mogador, Volta)
Nơi đóng	Arsenal de Lorient (Mogador); Ateliers et Chantiers de Bretagne, Nantes (Volta)
Lượng giãn nước	Khoảng 2.950 tấn tiêu chuẩn; khoảng 3.950 tấn đầy tải
Chiều dài	Khoảng 137,5 m
Tốc độ	Khoảng 39 hải lý/giờ (thiết kế); thử nghiệm tới 43 hải lý/giờ
Vũ khí chính	8 pháo 138,6 mm trong bốn tháp pháo đôi
Vũ khí phụ	2 pháo 37 mm; 4 súng máy 13,2 mm; 10 ống ngư lôi; mìn sâu
Thủy thủ đoàn	Khoảng 264 sĩ quan và thủy thủ
Số phận	Mogador bị hư hại tại Mers-el-Kébir, tháo dỡ 1949; Volta tự đánh chìm tại Toulon, 27/11/1942

2. Thiết kế và phát triển

Học thuyết contre-torpilleur

Hải quân Pháp thập niên 1920 và 1930 đã đóng một loại tàu chiến độc đáo: contre-torpilleur, tàu khu trục lớn. Trong khi các hải quân khác đóng tàu khu trục 1.500 tấn để hộ tống hạm đội và tấn công bằng ngư lôi, Pháp đóng tàu khu trục 2.000–3.000 tấn, trang bị pháo nặng, để săn tàu khu trục địch và dẫn đầu tấn công ngư lôi chống hạm đội chiến đấu địch.

Học thuyết là sản phẩm của tư duy chiến lược Pháp: Pháp kỳ vọng chiến đấu với Ý ở Địa Trung Hải, và kỳ vọng trận đánh sẽ được quyết định bởi trận hải chiến trong đó tàu khu trục đóng vai trò hàng đầu.

Contre-torpilleur là đáp án của Pháp cho kỳ vọng đó — tàu nhanh hơn mọi tàu tuần dương, vũ khí mạnh hơn mọi tàu khu trục, và có thể đấu pháo với tàu tuần dương hạng nhẹ. Lớp Mogador là đỉnh cao của học thuyết đó, contre-torpilleur lớn nhất và mạnh nhất từng được đóng.

Thiết kế Mogador

Tàu khu trục lớp Mogador được thiết kế giữa thập niên 1930 làm tàu kế tiếp lớp Le Fantasque, thế hệ tàu khu trục lớn Pháp trước đó. Thiết kế lớn hơn, nhanh hơn và vũ khí mạnh hơn: tám pháo 138,6 mm trong bốn tháp pháo đôi, hai ở mũi và hai ở đuôi, thay vì năm pháo đơn của Le Fantasque; tốc độ 39 hải lý/giờ, thay vì 37; và lượng giãn nước gần 3.000 tấn.

Pháo là mẫu mới, 138,6 mm/50, với nòng dài hơn và tốc độ bắn cao hơn pháo 138,6 mm trước đó, và được lắp trong tháp pháo đôi xoay bằng điện — lần đầu tiên trên tàu khu trục Pháp. Máy móc là hai bộ turbine hơi nước có hộp số, công suất khoảng 92.000 mã lực, chạy hai trục.

Thiết kế đầy tham vọng, và đắt đỏ: chỉ hai tàu được đặt hàng, năm 1934, và đặt lườn năm 1935–1936.

Đóng tàu và thử nghiệm

Mogador được đóng tại Arsenal de Lorient và Volta tại Ateliers et Chantiers de Bretagne ở Nantes. Cả hai tàu được hạ thủy năm 1937 và hoàn thành năm 1938–1939, sau thời gian thử nghiệm dài bộc lộ vấn đề của thiết kế. Tháp pháo đôi không đáng tin cậy: các pháo đặt quá gần nhau, tiếp đạn khó khăn, và tháp pháo kẹt trong thời tiết xấu.

Tàu còn nặng đầu, với trọng tâm cao khiến chúng lắc mạnh trên biển, và máy móc khó tính. Khi thử nghiệm, Volta đạt 43 hải lý/giờ — một trong những tốc độ nhanh nhất từng ghi nhận của tàu khu trục — nhưng khi phục vụ tàu hiếm khi đạt tốc độ thiết kế, và thủy thủ đoàn thấy chúng khó điều khiển.

Tàu khu trục lớp Mogador là tàu đẹp, nhưng không phải tàu dễ vận hành, và thử nghiệm của chúng là lời cảnh báo rằng học thuyết contre-torpilleur đã chạm tới giới hạn của những gì thân tàu khu trục có thể mang.

3. Vũ khí và cảm biến

Pháo chính 138,6 mm

Vũ khí chính của tàu khu trục lớp Mogador là tám pháo 138,6 mm trong bốn tháp pháo đôi, hỏa lực pháo nặng nhất từng mang trên tàu khu trục. Pháo 138,6 mm bắn đạn 40 kg tới tầm khoảng 20.000 m, và là vũ khí mạnh chống tàu khu trục, tàu buôn và mục tiêu trên bờ.

Tuy nhiên, tháp pháo đôi là gót chân Achilles của lớp tàu: các pháo đặt quá gần nhau khiến luồng phụt từ pháo này ảnh hưởng pháo kia, thang đạn chậm, và tháp pháo dễ kẹt. Trong chiến đấu, pháo thuật của tàu Mogador kém hiệu quả hơn hỏa lực trên giấy tờ, và thủy thủ đoàn thấy tháp pháo đôi là điểm yếu trong trận đấu pháo di chuyển nhanh.

Bài học được Hải quân Pháp rút ra, nhưng quá muộn: tàu khu trục lớp Mogador là contre-torpilleur cuối cùng mang tháp pháo đôi, và thế hệ tàu khu trục Pháp tiếp theo sẽ trở lại bệ pháo đơn.

Ngư lôi và pháo phòng không

Tàu khu trục lớp Mogador mang mười ống ngư lôi 550 mm trong hai bệ ba và một bệ bốn, hỏa lực ngư lôi nặng phản ánh vai trò tấn công ngư lôi của contre-torpilleur. Ngư lôi là mẫu 550 mm của Pháp, tầm bắn khoảng 9.000 m ở tốc độ cao và đầu đạn khoảng 300 kg — vũ khí đáng gờm, và là vũ khí mà tàu khu trục Pháp được huấn luyện dùng trong tấn công tập trung chống hạm đội chiến đấu địch.

Ngược lại, vũ khí phòng không yếu: hai pháo 37 mm và bốn súng máy 13,2 mm, trang bị đủ dùng năm 1938 nhưng hoàn toàn không đủ năm 1940, khi mối đe dọa trên không trở thành mối đe dọa chủ đạo với tàu mặt nước.

Tàu khu trục lớp Mogador nhận thêm pháo phòng không trong thời gian phục vụ ngắn ngủi, nhưng không bao giờ được bảo vệ đầy đủ chống không kích — điểm yếu sẽ chứng minh chí tử tại Mers-el-Kébir và Toulon.

Điều khiển hỏa lực và cảm biến

Tàu khu trục lớp Mogador được trang bị hệ thống điều khiển hỏa lực hiện đại so với thời đó, với bộ điều khiển trên cầu tàu và máy đo khoảng cách cho pháo chính, và là một trong những tàu khu trục Pháp đầu tiên được lắp Asdic cho tác chiến chống ngầm.

Tàu không có radar khi hoàn thành — phát triển radar Pháp tụt hậu so với Anh và Đức — và chúng dựa vào quan sát viên và bộ điều khiển cho pháo thuật. Thiếu radar là bất lợi nghiêm trọng trong cuộc chiến xảy ra, và là một trong những lý do tàu Mogador bất lợi trong các trận đánh chúng tham gia.

Thất bại của Hải quân Pháp trong việc phát triển radar kịp thời là thất bại ảnh hưởng toàn bộ hạm đội, và lớp Mogador cũng không ngoại lệ.

4. Phục vụ trước khi Pháp thất thủ

Những tháng đầu chiến tranh

Mogador và Volta nhập biên chế năm 1938–1939, ngay trước khi chiến tranh bùng nổ, và chúng dành những tháng đầu chiến tranh tuần tra ở Đại Tây Dương và Địa Trung Hải, hộ tống đoàn tàu vận tải và săn tàu săn tàu buôn mặt nước Đức.

Các tàu thuộc Force de Raid, hải đội nhanh của Pháp đóng tại Brest, vốn được dùng để săn thiết giáp hạm bỏ túi và tàu tuần dương Đức ở Đại Tây Dương. Mùa đông 1939–1940, tàu Mogador hộ tống đoàn tàu vận tải giữa Pháp và Anh, và tham gia tìm kiếm thiết giáp hạm bỏ túi Đức Admiral Graf Spee — cuộc tìm kiếm kết thúc với việc Graf Spee tự đánh chìm tại Montevideo tháng 12 năm 1939.

Phục vụ của các tàu trong những tháng đầu chiến tranh không có gì nổi bật, nhưng là nhiệm vụ chúng được thiết kế: tàu hộ tống nhanh, mạnh cho hạm đội trong chiến tranh.

Chiến dịch Na Uy và sự thất thủ của Pháp

Mùa xuân năm 1940, tàu Mogador tham gia chiến dịch Na Uy, hộ tống các đoàn tàu chở quân Đồng minh tới Narvik, và chúng đang trên biển khi Đức xâm lược Pháp và các nước vùng thấp ngày 10 tháng 5 năm 1940.

Các tàu được lệnh tới Địa Trung Hải, và chúng đang ở Mers-el-Kébir, Algeria, khi Pháp ký đình chiến với Đức ngày 22 tháng 6 năm 1940. Sự thất thủ của Pháp trong sáu tuần là cú sốc mà Hải quân Pháp chưa từng nghĩ tới, và nó để lại hạm đội — gồm hai tàu Mogador — trong vị thế không thể: neo đậu tại cảng nay dưới quyền kiểm soát của Pháp Vichy, với người Anh yêu cầu giao tàu, tự đánh chìm, hoặc chạy tới cảng Anh, và với người Đức yêu cầu chúng ở nguyên vị trí.

Cuộc chiến của tàu khu trục lớp Mogador, vốn vừa mới bắt đầu, sắp rẽ sang hướng rất khác.

5. Mers-el-Kébir

Cuộc tấn công của Anh

Ngày 3 tháng 7 năm 1940, Hạm đội Địa Trung Hải Anh, dưới quyền Đô đốc James Somerville, tới ngoài khơi Mers-el-Kébir và yêu cầu hạm đội Pháp neo đậu tại đó — gồm thiết giáp hạm Dunkerque và Strasbourg, và tàu khu trục Mogador và Volta — hoặc gia nhập người Anh, chạy tới cảng trung lập, hoặc tự đánh chìm.

Tư lệnh Pháp, Đô đốc Marcel-Bruno Gensoul, từ chối, và người Anh khai hỏa. Mogador bị đạn 15 inch từ tuần dương hạm HMS Hood bắn trúng, đánh vào đuôi tàu và kích nổ mìn sâu của nó, thổi bay toàn bộ đuôi tàu và giết 38 người.

Tàu được ủi lên bãi để ngăn chìm, và sau đó được kéo tới Toulon để sửa chữa nhưng không bao giờ hoàn thành. Volta thoát được, lách ra khỏi cảng dưới hỏa lực và tới Toulon, nơi nó gia nhập hạm đội Vichy. Cuộc tấn công Mers-el-Kébir giết gần 1.300 thủy thủ Pháp, và làm độc hại quan hệ Anh–Pháp trong phần còn lại của chiến tranh.

Ý nghĩa của Mers-el-Kébir

Mers-el-Kébir là bi kịch, và là bi kịch mà tàu khu trục lớp Mogador thể hiện. Mogador bị phá hủy không phải bởi kẻ thù mà nó được thiết kế để chiến đấu, mà bởi đồng minh cũ, trong cảng ở Algeria, vì Pháp đã thất thủ và hạm đội của nó là chiến lợi phẩm mà không bên nào có thể để mất.

Cuộc tấn công được người Anh biện minh là cần thiết về quân sự — hạm đội Pháp không được rơi vào tay Đức — và bị người Pháp lên án là phản bội. Sự thật là cả hai bên đều đúng, và cuộc tấn công là hệ quả tất yếu của sự sụp đổ của Pháp.

Với tàu khu trục lớp Mogador, Mers-el-Kébir là kết thúc của Mogador với vai trò tàu chiến đấu, và khởi đầu phục vụ dài, không hoạt động của Volta trong hạm đội Vichy.

6. Volta và hạm đội Vichy

Hai năm tại Toulon

Volta dành hai năm tiếp theo tại Toulon, căn cứ chính của hạm đội Pháp Vichy, trong tình trạng không hoạt động bị ép buộc. Hạm đội Vichy là hạm đội hiện hữu: nó không được phép chiến đấu với người Anh, không được phép gia nhập người Đức, và được giữ lại làm con bài mặc cả bởi chính phủ Vichy.

Thủy thủ đoàn Volta bảo trì tàu, thực hiện diễn tập, và chờ đợi — chờ lệnh không bao giờ tới, chờ cuộc chiến đã bỏ qua họ. Máy móc của tàu xuống cấp, thủy thủ đoàn bị cắt giảm, và nhiên liệu bị hạn chế. Hạm đội Vichy là hạm đội không có nhiệm vụ, và Volta là tàu không có chiến tranh.

Hai năm tại Toulon là những năm kỳ lạ nhất trong đời sống ngắn ngủi của tàu khu trục lớp Mogador, và chúng là thước đo những gì đã xảy ra với Pháp: hải quân vĩ đại, bị giảm xuống thành hạm đội neo đậu, chờ đợi quyết định sẽ được đưa ra thay cho nó.

Cuộc sống trên Volta tại Toulon

Cuộc sống trên Volta tại Toulon, năm 1941–1942, là tồn tại kỳ lạ đối với thủy thủ đoàn tàu chiến. Tàu được giữ trong trạng thái sẵn sàng, với nồi hơi giữ lửa và pháo có người trực, nhưng không được phép ra khơi trừ các cuộc diễn tập ngắn, và thủy thủ đoàn bị cắt giảm khi người được chuyển sang nhiệm vụ khác hoặc giải ngũ.

Nhiên liệu bị hạn chế, đạn dược có hạn, và máy móc của tàu, vốn không bao giờ đáng tin cậy, xuống cấp vì thiếu sử dụng và thiếu phụ tùng. Thủy thủ đoàn bảo trì tàu, sơn tàu, và diễn tập, nhưng họ biết diễn tập của mình là cho cuộc chiến mà họ không được phép chiến đấu.

Tinh thần kém, và càng kém khi tháng ngày trôi qua và tin tức từ chiến tranh — từ Nga, Bắc Phi, Đại Tây Dương — cho thấy rõ hạm đội Pháp chỉ là khán giả. Hai năm tại Toulon, với thủy thủ đoàn Volta, là sự hao mòn chậm chạp của tàu tốt và người giỏi, và vụ tự đánh chìm tháng 11 năm 1942, khi nó tới, gần như là giải thoát: cuối cùng, tàu và thủy thủ đoàn của nó có quyết định để đưa ra, và họ đã đưa ra.

Vụ tự đánh chìm tại Toulon

Ngày 27 tháng 11 năm 1942, Đức cố gắng chiếm hạm đội Pháp tại Toulon, trong Chiến dịch Lila, sau cuộc đổ bộ của Đồng minh ở Bắc Phi. Thủy thủ đoàn Pháp, hành động theo lệnh thường trực, tự đánh chìm tàu của mình thay vì để chúng rơi vào tay Đức.

Volta bị tự đánh chìm tại vị trí neo đậu, và chìm trong cảng, xác tàu sau đó được người Ý trục vớt rồi lại bị bom Đồng minh đánh chìm. Vụ tự đánh chìm hạm đội tại Toulon là một trong những hành động vĩ đại của Hải quân Pháp trong chiến tranh — hạm đội tự hủy thay vì đầu hàng — và là kết thúc của lớp Mogador với vai trò lực lượng chiến đấu.

Mogador, vẫn đang sửa chữa tại Toulon, cũng bị tự đánh chìm, hay đúng hơn, nó đã là xác tàu, và bị kết liễu bởi vụ tự đánh chìm và bom sau đó. Hai tàu được đóng để chiến đấu với Ý ở Địa Trung Hải đã bị phá hủy, một chiếc bởi người Anh và một chiếc bởi chính thủy thủ đoàn, mà không bao giờ chiến đấu với kẻ thù mà chúng được thiết kế.

7. Xác tàu và hậu quả

Trục vớt và tháo dỡ

Sau chiến tranh, xác tàu lớp Mogador được trục vớt và tháo dỡ. Xác tàu Volta được người Ý trục vớt năm 1943, lại bị bom Đồng minh đánh chìm, và cuối cùng được trục vớt và tháo dỡ sau chiến tranh. Xác tàu Mogador, vốn bị ủi lên bãi tại Mers-el-Kébir rồi kéo tới Toulon, bị tháo dỡ năm 1949.

Không tàu nào còn tồn tại tới nay, và không có tàu bảo tàng lớp Mogador. Lớp tàu hiện chỉ còn trong ảnh, mô hình, và lưu trữ của Hải quân Pháp. Xác tàu là lời nhắc nhở về số phận của hạm đội Pháp trong chiến tranh: hạm đội bị phá hủy không phải trong trận đánh, mà bởi sụp đổ chính trị của đất nước nó phục vụ.

Hải quân Pháp sau chiến tranh

Tàu khu trục lớp Mogador là lớp contre-torpilleur cuối cùng, và Hải quân Pháp sau chiến tranh từ bỏ khái niệm tàu khu trục lớn. Hải quân Pháp sau chiến tranh đóng tàu khu trục kích thước thông thường hơn, và đóng chúng theo học thuyết coi trọng tác chiến chống ngầm và phòng không hơn hỏa lực và tốc độ.

Contre-torpilleur là sản phẩm của thời khắc chiến lược đặc biệt — kỳ vọng trận hải chiến ở Địa Trung Hải chống Ý — và thời khắc đó đã qua. Lớp Mogador là kết thúc của một dòng tàu, và câu chuyện của nó là câu chuyện về học thuyết bị sự kiện vượt qua: bởi sự thất thủ của Pháp, bởi sự trỗi dậy của không quân, và bởi bản chất thay đổi của chiến tranh hải quân.

8. So sánh với tàu khu trục nước ngoài

So với Anh và Đức

So với tàu khu trục nước ngoài, tàu khu trục lớp Mogador thuộc đẳng cấp riêng. Nó lớn hơn tàu khu trục lớp Tribal của Anh (khoảng 2.500 tấn) và vũ khí mạnh hơn, với tám pháo 138,6 mm so với tám pháo 4,7 inch của Tribal — hỏa lực tương đương, nhưng trên thân tàu lớn hơn và nhanh hơn.

Nó lớn hơn tàu khu trục Type 1936 của Đức (khoảng 2.400 tấn) và vũ khí mạnh hơn, với tám pháo so với năm pháo 127 mm của tàu Đức. Tốc độ 39 hải lý/giờ của Mogador nhanh hơn mọi tàu khu trục Anh hay Đức, và hỏa lực ngư lôi của nó nặng hơn. Mogador, trên giấy tờ, là tàu khu trục mạnh nhất thế giới năm 1939.

Trên thực tế, tháp pháo đôi của nó không đáng tin cậy, vũ khí phòng không yếu, và nó không có radar — và những điểm yếu thực tế đó quan trọng hơn ưu thế trên giấy tờ.

Giới hạn của tàu khu trục lớn

Tàu khu trục lớp Mogador cho thấy giới hạn của khái niệm tàu khu trục lớn. Thân tàu khu trục chỉ có thể mang chừng đó: pháo, ngư lôi, máy móc và thủy thủ đoàn, và nỗ lực mang nhiều hơn — trong trường hợp Mogador, tám pháo nặng trong tháp pháo đôi trên thân tàu 3.000 tấn — tạo ra tàu nặng đầu, không đáng tin cậy và khó điều khiển.

Người Anh và Đức, vốn đóng tàu khu trục nhỏ hơn, chấp nhận hỏa lực ít hơn để đổi lấy độ tin cậy và số lượng, và họ đóng tàu khu trục với số lượng lớn hơn nhiều so với Pháp. Pháp đóng tổng cộng 32 contre-torpilleur, trong sáu lớp, trong khi Anh đóng hàng trăm tàu khu trục.

Tàu khu trục lớp Mogador là biểu hiện cực đoan nhất của học thuyết Pháp, và cũng là lớp cuối cùng: sau chiến tranh, không hải quân nào đóng tàu khu trục như Mogador.

9. Đánh giá và di sản

Tàu khu trục lớp Mogador là thất bại tráng lệ. Các tàu nhanh, mạnh và đẹp, và là đỉnh cao của học thuyết đã định hình Hải quân Pháp hai mươi năm. Nhưng chúng được đóng cho cuộc chiến không bao giờ xảy ra, và bị phá hủy trong cuộc chiến không phải của chúng — một chiếc bởi người Anh, một chiếc bởi chính thủy thủ đoàn. Câu chuyện của lớp tàu là bi kịch, nhưng cũng là bài học: hải quân phải đóng tàu cho cuộc chiến nó sẽ chiến đấu, không phải cuộc chiến nó kỳ vọng, và tàu mạnh nhất thế giới cũng vô dụng nếu đất nước của nó sụp đổ xung quanh.

Di sản của tàu khu trục lớp Mogador nằm trong các tàu khu trục Pháp sau chiến tranh, vốn từ bỏ khái niệm tàu khu trục lớn và đóng tàu nhỏ hơn, đáng tin cậy hơn, và bảo vệ tốt hơn chống không kích. Lớp tàu còn được nhớ tới qua Mers-el-Kébir và Toulon — hai bi kịch lớn của Hải quân Pháp trong chiến tranh, trong đó tàu Mogador đóng vai trò trung tâm. Bản thân các tàu đã không còn, nhưng tên chúng — Mogador, cảng Morocco, và Volta, sông Tây Phi — vẫn sống trong Hải quân Pháp, và lớp tàu vẫn là biểu tượng của hải quân đã đóng những tàu đẹp cho cuộc chiến không bao giờ tới.

10. Câu hỏi thường gặp

Có bao nhiêu tàu khu trục lớp Mogador được đóng?

Chỉ hai tàu khu trục lớp Mogador được đóng: Mogador và Volta, hoàn thành năm 1938–1939. Chúng là lớp cuối cùng và mạnh nhất trong số contre-torpilleur của Pháp, tàu khu trục lớn được đóng để săn tàu khu trục địch và dẫn đầu tấn công ngư lôi. Không tàu nào khác trong lớp được đặt hàng, vì thiết kế đắt đỏ và Hải quân Pháp đã chuyển sang tàu khu trục nhỏ hơn. Số lượng nhỏ quan trọng vì lớp tàu được dùng để dẫn đầu lực lượng tàu khu trục Pháp, chứ không phải lấp đầy nó: hai chiếc không thể ở mọi nơi, và mất một chiếc khiến chiếc còn lại đơn độc.

Tàu khu trục lớp Mogador nhanh tới mức nào?

Tàu khu trục lớp Mogador được thiết kế cho tốc độ 39 hải lý/giờ, và Volta đạt 43 hải lý/giờ khi thử nghiệm — một trong những tốc độ nhanh nhất từng ghi nhận của tàu khu trục. Khi phục vụ, tàu hiếm khi đạt tốc độ thiết kế, vì máy móc khó tính và thân tàu nặng đầu, nhưng chúng vẫn thuộc số tàu khu trục nhanh nhất thế giới năm 1939.

Tốc độ là ý nghĩa của thiết kế: contre-torpilleur được đóng để săn tàu khu trục địch, và tốc độ là vũ khí của nó. Đó là lý do 43 hải lý/giờ của Volta khi thử nghiệm quan trọng, dù các tàu hiếm khi đạt tốc độ như vậy khi phục vụ.

Mogador ra sao tại Mers-el-Kébir?

Ngày 3 tháng 7 năm 1940, Mogador bị đạn 15 inch từ HMS Hood bắn trúng trong cuộc tấn công của Anh vào hạm đội Pháp tại Mers-el-Kébir. Đạn đánh vào đuôi tàu và kích nổ mìn sâu, thổi bay toàn bộ đuôi tàu và giết 38 người.

Nó được ủi lên bãi để ngăn chìm, kéo tới Toulon để sửa chữa nhưng không bao giờ hoàn thành, và bị tự đánh chìm tại đó tháng 11 năm 1942. Xác tàu bị tháo dỡ năm 1949. Tổn thất quan trọng vì nó cho thấy hạm đội Pháp dễ tổn thương tới mức nào: một quả đạn duy nhất phá hủy đuôi tàu và giết 38 người, và việc sửa chữa không bao giờ hoàn thành.

Volta ra sao tại Toulon?

Volta bị chính thủy thủ đoàn tự đánh chìm tại Toulon ngày 27 tháng 11 năm 1942, khi Đức cố gắng chiếm hạm đội Pháp trong Chiến dịch Lila. Nó chìm tại vị trí neo đậu, được người Ý trục vớt rồi lại bị bom Đồng minh đánh chìm, và cuối cùng bị tháo dỡ sau chiến tranh.

Vụ tự đánh chìm hạm đội tại Toulon là hành động có chủ đích của thủy thủ đoàn Pháp, theo lệnh thường trực, để ngăn tàu của họ rơi vào tay Đức. Vụ tự đánh chìm là hành động có chủ đích: thủy thủ đoàn Pháp, theo lệnh thường trực, chọn phá hủy tàu của mình thay vì để chúng rơi vào tay Đức.

Contre-torpilleur là gì?

Contre-torpilleur là tàu khu trục lớn của Pháp, đóng trong thập niên 1920 và 1930 để săn tàu khu trục địch và dẫn đầu tấn công ngư lôi chống hạm đội chiến đấu địch. Loại tàu này lớn hơn, nhanh hơn và vũ khí mạnh hơn tàu khu trục thông thường — lớp Mogador, gần 3.000 tấn với tám pháo 138,6 mm, là lớn nhất và mạnh nhất trong số đó.

Khái niệm bị bỏ sau chiến tranh. Loại tàu này là ý tưởng của Pháp: một tàu khu trục đủ lớn để săn tàu khu trục khác và dẫn đầu tấn công ngư lôi chống hạm đội chiến đấu địch. Lớp Mogador là lớn nhất và mạnh nhất trong số đó.

Vì sao chỉ hai tàu khu trục lớp Mogador được đóng?

Chỉ hai tàu khu trục lớp Mogador được đóng vì thiết kế đắt đỏ và tham vọng, và vì Hải quân Pháp đã đặt câu hỏi về khái niệm tàu khu trục lớn. Tháp pháo đôi không đáng tin cậy, tàu nặng đầu, và chi phí mỗi tàu cao. Sự thất thủ của Pháp năm 1940 chấm dứt mọi khả năng đóng thêm, và lớp tàu dừng ở hai chiếc.

Hai chiếc tàu không thể tạo thành một lớp tàu có ý nghĩa trong một trận hải chiến, và lớp tàu vẫn là một cặp tàu riêng lẻ thay vì một lực lượng. Số phận của chúng — một chiếc bị người Anh đánh chìm, một chiếc bị chính thủy thủ đoàn tự đánh chìm — cho thấy thiết kế đạt được quá ít so với chi phí của nó.

11. Nguồn

1. Wikipedia, “Mogador-class destroyer” — số liệu đóng tàu, thông số kỹ thuật, lịch sử phục vụ và số phận của cả hai chiếc.
2. M. J. Whitley, Destroyers of World War Two: An International Encyclopedia (Naval Institute Press, 2000) — thiết kế lớp Mogador và so sánh với tàu khu trục nước ngoài.
3. John Jordan và Jean Moulin, French Destroyers: Torpilleurs d’Escadre and Contre-Torpilleurs 1922–1956 (Seaforth, 2015) — ghi chép đầy đủ nhất về tàu khu trục lớn của Pháp, gồm lớp Mogador.
4. Robert Dumas, Les contre-torpilleurs de 2800 tonnes du type Mogador (bằng tiếng Pháp) — lịch sử thiết kế chi tiết của lớp tàu.
5. Vincent P. O’Hara, Struggle for the Middle Sea: The Great Navies at War in the Mediterranean Theater, 1940–1945 (Naval Institute Press, 2009) — Mers-el-Kébir và hạm đội Vichy.
6. Paul Auphan và Jacques Mordal, The French Navy in World War II (Naval Institute Press, 1959) — vụ tự đánh chìm tại Toulon và số phận của hạm đội Pháp.

Đọc thêm

• Jean Labayle-Couhat, French Warships of World War II (Ian Allan, 1971).
• David Brown, The Road to Oran: Anglo-French Naval Relations, September 1939–July 1940 (Frank Cass, 2004).

Bài viết liên quan

• Máy bay Bloch MB.152
• Máy bay Blohm & Voss BV 138
• Máy bay Heinkel He 219 Uhu