Trận Ardennes

Trận Ardennes (Battle of the Bulge), diễn ra từ ngày 16 tháng 12 năm 1944 đến ngày 25 tháng 1 năm 1945 trong rừng Ardennes thuộc Bỉ và Luxembourg, là đợt tấn công lớn cuối cùng của Đức trên Mặt trận phía Tây trong Thế chiến II — và là trận đánh lớn nhất, đẫm máu nhất mà Lục quân Hoa Kỳ từng tham gia.

Trong một cuộc tấn công bất ngờ lúc bình minh, hơn 200.000 quân Đức đã xuyên thủng tuyến phòng thủ mỏng của Mỹ, tạo ra một “chỗ lồi” sâu khoảng 80 km vào lãnh thổ Đồng minh, nhắm tới cảng Antwerp. Quân Đồng minh giữ vững các nút giao thông quan trọng tại Elsenborn Ridge, St.

Vith và Bastogne, và khi thời tiết quang đãng, không quân Đồng minh cùng Tập đoàn quân số 3 của Tướng George S. Patton đã xoay chuyển cục diện. Đến cuối tháng 1, chỗ lồi đã bị xóa sổ, với cái giá khoảng 81.000 thương vong phía Mỹ và tổn thất của Đức ước tính từ 63.000 đến hơn 100.000 người. Đức đã tiêu tốn những lực lượng dự bị cuối cùng ở phía Tây và không bao giờ còn mở được một đợt tấn công nào ở quy mô này nữa.

Thông tin chính

Hạng mục	Nội dung
Thời gian	16 December 1944 – 25 January 1945 (U.S. Army campaign period; mopping up continued to 28 January 1945)
Địa điểm	The Ardennes, Belgium, Luxembourg and western Germany
Tên gọi khác	Ardennes Offensive; Ardennes Counteroffensive; German code name Unternehmen Wacht am Rhein (Operation Watch on the Rhine)
Kết quả	Decisive Allied victory; last major German offensive in the West
Chỉ huy Đồng minh	Gen. Dwight D. Eisenhower (Supreme Commander); Gen. Omar Bradley (12th Army Group); Lt. Gen. Courtney Hodges (First Army); Lt. Gen. George S. Patton (Third Army); Field Marshal Bernard Montgomery (21st Army Group, took command of the northern front on 20 December)
Chỉ huy Đức	Adolf Hitler (overall); Field Marshal Gerd von Rundstedt (OB West); Field Marshal Walter Model (Army Group B); SS-Gen. Sepp Dietrich (Sixth Panzer Army); Gen. Hasso von Manteuffel (Fifth Panzer Army); Gen. Erich Brandenberger (Seventh Army)
Lực lượng Đồng minh	About 83,000 men on the attacked front on 16 December, rising to more than 700,000 men by early January; eventually over 600,000 Americans committed
Lực lượng Đức	Over 410,000 men committed in total; more than 200,000 men, about 1,400 tanks and armoured fighting vehicles, some 2,600 artillery pieces and over 1,000 combat aircraft in the opening assault
Thương vong Đồng minh	About 81,000 Americans (8,407 killed, 46,170 wounded, 20,905 missing, per the preliminary U.S. Army report); about 1,400 British (200 killed); about 3,000 civilians killed
Thương vong Đức	Estimated 63,000 to 103,900 (U.S. estimate); no official German total was ever computed
Xe tăng mất	About 800 American tanks destroyed; 527–554 German tanks, tank destroyers and assault guns lost

Bảng trên tóm tắt các thông tin chính: thời gian từ 16/12/1944 đến 25/1/1945 (dọn dẹp kéo dài tới 28/1), địa điểm vùng Ardennes, kết quả là chiến thắng quyết định của Đồng minh, cùng các chỉ huy, lực lượng và thương vong hai bên như đã nêu trong bảng tiếng Anh.

Bối cảnh

Vào mùa thu năm 1944, phe Đồng minh dường như đang thắng thế ở phía Tây. Sau cuộc đổ bộ Normandy tháng 6 và bước đột phá qua nước Pháp, quân Đồng minh đã tới biên giới Đức vào tháng 9.

Nhưng đà tiến đã vượt quá khả năng tiếp tế: cảng lớn Antwerp bị chiếm từ tháng 9, song quân Đức vẫn giữ cửa sông Scheldt nên cảng chưa thể sử dụng cho tới tháng 11. Chiến dịch đổ bộ đường không Market Garden tháng 9 đã thất bại trong việc giành một cầu vượt sông Rhine, và giao tranh trong rừng Hürtgen đang gây tổn thất nặng nề cho các sư đoàn Mỹ.

Mặt trận đã ổn định thành một tuyến dài từ Hà Lan tới Thụy Sĩ, và quân Đồng minh chuẩn bị cho một chiến dịch mùa đông chậm chạp.

Hitler nhìn thấy một cơ hội. Ông ta tin rằng một đòn bất ngờ, mạnh mẽ xuyên qua vùng Ardennes — chính vùng rừng rậm, đồi núi mà xe tăng Đức đã đột phá năm 1940 — có thể chia cắt quân Anh và quân Mỹ, tái chiếm Antwerp và bao vây tiêu diệt bốn tập đoàn quân Đồng minh.

Một cú sốc như vậy, ông ta hy vọng, sẽ buộc các nước Đồng minh phương Tây phải đàm phán hòa bình, giúp Đức tập trung đối phó với Liên Xô ở Mặt trận phía Đông. Các tướng lĩnh của ông ta, trong đó có Thống chế Gerd von Rundstedt và Thống chế Walter Model, cho rằng kế hoạch đầy đủ này là không thể thực hiện với lực lượng hiện có và đề xuất một đợt tấn công hạn chế hơn, nhưng Hitler khăng khăng giữ phiên bản đầy tham vọng, mang mật danh Unternehmen Wacht am Rhein (Chiến dịch Canh gác sông Rhine).

Đức bí mật tập hợp lực lượng ở vùng Eifel, ngay phía đông Ardennes, trong sự im lặng vô tuyến tuyệt đối và hết sức cẩn thận để che giấu việc tập kết khỏi tình báo Đồng minh. Ba tập đoàn quân được tập hợp dưới quyền Tập đoàn quân B của Model: Tập đoàn quân Panzer số 6 ở phía bắc, Tập đoàn quân Panzer số 5 ở trung tâm và Tập đoàn quân số 7 ở phía nam.

Kế hoạch yêu cầu Tập đoàn quân Panzer số 6 tiến qua Losheim Gap về hướng Liège và Antwerp, Tập đoàn quân Panzer số 5 đẩy qua St. Vith và Bastogne tới sông Meuse, và Tập đoàn quân số 7 bảo vệ sườn phía nam dọc sông Sauer.

Quân Đức cũng trông cậy vào thời tiết mùa đông xấu để giữ máy bay Đồng minh nằm đất, đồng thời chuẩn bị hai chiến dịch hỗ trợ: Greif, trong đó các biệt kích Đức nói tiếng Anh dưới quyền Otto Skorzeny, mặc quân phục Mỹ, sẽ chiếm các cây cầu và gây hỗn loạn sau tuyến Đồng minh; và Bodenplatte, một đợt không kích quy mô lớn của Luftwaffe vào các sân bay Đồng minh, được giữ lại chờ thời tiết cho phép.

Trong khi đó, quân Đồng minh xếp khu vực Ardennes ở mức ưu tiên thấp. Mặt trận tại đây, dài khoảng 130 km, chỉ do bốn sư đoàn Mỹ trấn giữ — Sư đoàn Bộ binh 99 còn non kinh nghiệm và Sư đoàn Bộ binh 106 mới tới ở phía bắc, Sư đoàn Bộ binh 28 và Sư đoàn Bộ binh 4 ở phía nam, cả hai đang nghỉ ngơi và bổ sung sau những trận đánh ác liệt.

Tình báo Đồng minh đã phát hiện dấu hiệu Đức tập kết, nhưng hầu hết các chỉ huy chỉ dự đoán tối đa một cuộc tấn công cục bộ, chứ không phải một đợt tổng tấn công. Vùng Ardennes được coi là “yên tĩnh” — nơi cho các sư đoàn mệt mỏi nghỉ ngơi. Sáng ngày 16 tháng 12, giả định đó đã sụp đổ.

Intelligence failure / Thất bại tình báo

Sự bất ngờ không phải là hoàn toàn — tình báo Đồng minh đã phát hiện dấu hiệu Đức tập kết, trong đó có việc di chuyển Tập đoàn quân Panzer số 6 và tích trữ nhiên liệu, đạn dược ở vùng Eifel. Nhưng các cảnh báo đã bị hiểu sai.

Các bức điện Ultra bị hạn chế vì quân Đức duy trì im lặng vô tuyến tuyệt đối, và số ít dấu hiệu tới được sở chỉ huy Đồng minh lại được diễn giải là chuẩn bị phòng thủ phía đông sông Rhine, hoặc tối đa là một cuộc phản công cục bộ.

Vùng Ardennes bị đánh giá là quá khó khăn cho một đợt tấn công lớn, và khu vực này cố tình được giữ mỏng để tập trung sức mạnh Đồng minh ở phía bắc và phía nam. Kết quả là bốn sư đoàn, hai trong số đó còn mới hoặc đang nghỉ ngơi, phải đối mặt với sức nặng của ba tập đoàn quân Đức sáng ngày 16 tháng 12.

Lực lượng hai bên

	Đồng minh	Đức
Quân số ngày 16/12	About 83,000 on the attacked front (228,741 in the wider First Army sector)	About 406,000 men committed overall; over 200,000 in the first wave
Quân số cao nhất	About 705,000 (2 January 1945)	About 449,000 (24 December 1944)
Sư đoàn ngày 16/12	6 infantry divisions, 2 armoured divisions on the front	13 infantry divisions, 7 panzer divisions, 1 panzer brigade
Xe tăng và pháo tự hành	483 tanks, 499 tank destroyers and assault guns (16 December)	557 tanks, 667 tank destroyers and assault guns (16 December)
Pháo binh	971 anti-tank and artillery pieces (16 December)	About 2,600 artillery pieces; 4,224 anti-tank and artillery pieces counted on 16 December
Máy bay	Thousands of Allied aircraft in theatre, grounded by weather at first; once the skies cleared, the U.S. Eighth and Ninth Air Forces and the RAF Second Tactical Air Force dominated	Over 1,000 combat aircraft, including about 850–900 committed to Operation Bodenplatte on 1 January
Các tập đoàn quân chính	U.S. First Army (Hodges), U.S. Third Army (Patton); British XXX Corps and 21st Army Group (Montgomery)	Sixth Panzer Army (Dietrich), Fifth Panzer Army (Manteuffel), Seventh Army (Brandenberger) — all under Army Group B (Model)
Đơn vị chủ chốt	101st and 82nd Airborne Divisions, 2nd and 99th Infantry Divisions, 7th Armored Division, 4th Armored Division, 2nd Armored Division	1st SS Panzer Division Leibstandarte, 12th SS Panzer Division Hitlerjugend, Panzer Lehr Division, 2nd Panzer Division, 116th Panzer Division

Không quân là sự chênh lệch lớn nhất giữa hai bên, nhưng nó chỉ trở nên quyết định khi thời tiết quang đãng. Quân Đồng minh có hàng nghìn máy bay ở tây bắc châu Âu, trong đó có Không quân số 8 và số 9 của Mỹ và Không quân Chiến thuật số 2 của RAF, đối đầu với một Luftwaffe chỉ có thể đưa ra khoảng 1.000 máy bay chiến đấu cho đợt tấn công.

Trong tuần đầu tiên, mây thấp, sương mù và tuyết khiến hầu hết máy bay nằm đất, và đó là một phần trung tâm của kế hoạch Đức. Từ ngày 23 tháng 12, khi bầu trời quang đãng, máy bay tiêm kích-bom Đồng minh tấn công các đoàn xe, cầu cống và tuyến tiếp tế của Đức suốt ngày đêm, trong khi máy bay vận tải thả dù tiếp tế cho Bastogne.

Nỗ lực lớn duy nhất của Luftwaffe, Chiến dịch Bodenplatte ngày 1 tháng 1, đã phá hủy máy bay trên mặt đất nhưng khiến họ mất những phi công không thể thay thế.* The Allies, by contrast, could draw on deep reserves: within days, Eisenhower had moved the 82nd and 101st Airborne Divisions by truck from France, turned Patton’s Third Army north, and placed Montgomery in command of all forces north of the bulge.

Lực lượng Đức tấn công với ưu thế quân số trong khu vực, nhưng cán cân thay đổi nhanh chóng khi quân tiếp viện Đồng minh ồ ạt kéo tới. Bảng trên cho thấy lực lượng lúc mở màn và quy mô trận đánh đã lớn dần ra sao.

Lực lượng Đức hùng mạnh nhưng có những điểm yếu. Nhiều sư đoàn của họ vừa được tái thiết sau những tổn thất nặng nề ở Pháp, và phần lớn bộ binh thuộc các sư đoàn Volksgrenadier còn thiếu kinh nghiệm.

Xe tăng của họ — Panther, Tiger II và Jagdtiger mới — được trang bị pháo và giáp hạng nặng, nhưng đợt tấn công phụ thuộc vào việc chiếm các kho nhiên liệu của Đồng minh, vì các đoàn xe tiếp tế Đức không thể theo kịp trên vài con đường hẹp của vùng Ardennes.

Ngược lại, quân Đồng minh có lực lượng dự bị dồi dào: chỉ trong vài ngày, Eisenhower đã điều Sư đoàn Dù 82 và 101 bằng xe tải từ Pháp tới, xoay Tập đoàn quân số 3 của Patton lên phía bắc, và giao cho Montgomery chỉ huy toàn bộ lực lượng phía bắc chỗ lồi.

Diễn biến

16–17 December 1944: Surprise and breakthrough / Bất ngờ và đột phá

Vào lúc 05:30 ngày 16 tháng 12 năm 1944, khoảng 1.900 khẩu pháo Đức đồng loạt khai hỏa dọc mặt trận dài 130 km. Sau màn pháo kích là bộ binh và xe tăng tiến lên trong sương mù và tuyết.

Cuộc tấn công đạt được sự bất ngờ hoàn toàn. Ở phía bắc, Tập đoàn quân Panzer số 6 đánh vào Losheim Gap, nhưng Sư đoàn Bộ binh 99 còn non kinh nghiệm, chiến đấu cùng Sư đoàn Bộ binh số 2 lão luyện quanh hai làng Krinkelt-Rocherath, đã giữ vững vị trí và chặn con đường tới Elsenborn Ridge. Ở trung tâm, Tập đoàn quân Panzer số 5 đánh vào Sư đoàn Bộ binh 28 và Sư đoàn Bộ binh 106 mới tới; đến ngày 19 tháng 12, hai trung đoàn của Sư đoàn 106 — khoảng 8.000 người theo báo cáo thời đó — bị bao vây và buộc phải đầu hàng gần Schönberg, vụ đầu hàng tập thể lớn nhất của quân Mỹ trong chiến tranh châu Âu. Ở phía nam, Tập đoàn quân số 7 chỉ tiến được một đoạn ngắn dọc sông Sauer.

Cùng ngày, binh lính của Kampfgruppe Peiper — mũi nhọn thiết giáp của Sư đoàn Panzer SS số 1 dưới quyền Joachim Peiper — gây ra một tội ác chiến tranh mà sau này được gọi là vụ thảm sát Malmedy.

Ngày 17 tháng 12, tại ngã tư Baugnez gần Malmedy, binh lính của Kampfgruppe Peiper bắt giữ khoảng 113 tù binh Mỹ thuộc Khẩu đội B, Tiểu đoàn Quan trắc Pháo binh 285, rồi xả súng vào họ trên một cánh đồng. Ít nhất 84 binh sĩ Mỹ thiệt mạng; hơn 40 người sống sót, một số nhờ giả chết.

Tin về vụ giết người lan nhanh trong hàng ngũ quân Mỹ. Cột quân của Peiper tiếp tục tiến về Stavelot và La Gleize, nhưng công binh Mỹ đã phá các cây cầu phía trước, khiến đoàn xe cạn nhiên liệu và bị tiêu diệt từng phần trước cuối tháng. Bản thân Peiper trốn thoát bằng đường bộ.

18–21 December: St. Vith and Bastogne / St. Vith và Bastogne

Hai nút giao thông lúc này quyết định trận đánh. Tại St. Vith, Sư đoàn Thiết giáp số 7, được điều gấp tới dưới quyền Chuẩn tướng Robert Hasbrouck, giữ thị trấn trong năm ngày trước lực lượng áp đảo, làm chậm bước tiến của Tập đoàn quân Panzer số 5 đủ lâu để quân Đồng minh tổ chức lại.

Lực lượng phòng thủ rút lui có trật tự vào ngày 21–22 tháng 12, sau khi đã giành được thời gian quý giá. Tại Bastogne, ngã tư quan trọng của bảy con đường, Sư đoàn Dù 101 tới bằng xe tải ngày 19 tháng 12, cùng các đơn vị của Sư đoàn Thiết giáp số 10.

Các lính dù, dưới quyền Chuẩn tướng Anthony McAuliffe (chỉ huy tạm quyền khi Thiếu tướng Maxwell Taylor đang ở Washington), đào hào quanh thị trấn. Đến ngày 20–21 tháng 12, quân Đức đã bao vây hoàn toàn Bastogne.

Ngày 20 tháng 12, Eisenhower đưa ra hai quyết định chỉ huy mang tính quyết định. Ông giao cho Thống chế Montgomery chỉ huy toàn bộ lực lượng Đồng minh phía bắc chỗ lồi, và ra lệnh cho Tập đoàn quân số 3 của Patton — lúc đó đang tấn công về phía đông vào vùng Saar — xoay 90 độ lên phía bắc để giải vây Bastogne. Bộ tham mưu của Patton đã chuẩn bị sẵn các kế hoạch dự phòng, và chỉ trong vài ngày, ba sư đoàn đã chuyển hướng lên phía bắc qua tuyết và băng.

The 28th Infantry Division’s delaying action / Hành động cầm chân của Sư đoàn Bộ binh 28

Ở khu vực trung tâm, sự chậm trễ giúp việc phòng thủ Bastogne trở nên khả thi được tạo ra bởi Sư đoàn Bộ binh 28. Trải mỏng trên khoảng 40 km mặt trận, các trung đoàn của sư đoàn đã thực hiện một loạt hành động cầm chân khi Tập đoàn quân Panzer số 5 tiến lên: Trung đoàn Bộ binh 110 giữ thị trấn Clervaux, trên sông Clerf, suốt ngày 17 tháng 12 trước các đợt tấn công thiết giáp, và các đơn vị khác chiến đấu tại Wiltz và dọc các con đường dẫn về phía tây.

Sư đoàn bị đẩy lùi với tổn thất nặng nề, nhưng đã cầm chân các đoàn quân Đức hai đến ba ngày — đủ lâu để Sư đoàn Dù 101 tới Bastogne bằng xe tải từ Pháp ngày 19 tháng 12 và chiếm lĩnh các vị trí phòng thủ quanh thị trấn.

Nếu không có sự chậm trễ đó, quân Đức đã tới Bastogne trước, và ngã tư kiểm soát việc di chuyển qua trung tâm Ardennes đã nằm trong tay họ.

22–26 December: “NUTS!” and the relief of Bastogne / “NUTS!” và giải vây Bastogne

Ngày 22 tháng 12, các sĩ quan Đức tiến tới vành đai Bastogne dưới cờ trắng, yêu cầu “đầu hàng trong danh dự”. Câu trả lời của McAuliffe được biết đến rộng rãi: một từ duy nhất được đánh máy — “NUTS!” (tạm dịch: “Vớ vẩn!”). Quân Đức tấn công trở lại vào ngày Giáng sinh, nhưng lực lượng đồn trú vẫn giữ vững. Thương vong của Sư đoàn Dù 101 từ ngày 19 tháng 12 đến ngày 6 tháng 1 là 341 người chết, 1.691 người bị thương và 516 người mất tích — tổn thất nặng nề, nhưng thị trấn không bao giờ thất thủ.

Trong khi đó, đà tiến của Đức đang cạn kiệt. Điểm xa nhất của đợt tấn công là làng Foy-Notre-Dame, phía đông nam Dinant, nơi các xe tăng dẫn đầu của Sư đoàn Panzer số 2 bị Sư đoàn Thiết giáp số 2 của Mỹ chặn lại ngày 24 tháng 12 — chỉ cách sông Meuse vài km.

Các mũi nhọn Đức đã tới Celles, cách con sông vài km, nhưng họ đã hết nhiên liệu, xa nguồn tiếp tế và bị phơi bày. Ngày 23 tháng 12, thời tiết cuối cùng cũng quang đãng, và máy bay Đồng minh tràn ngập chiến trường, tấn công các đoàn xe, cầu cống và tuyến tiếp tế của Đức.

Ngày 26 tháng 12, vào khoảng 16:50, chiếc xe tăng đầu tiên của Tiểu đoàn Xe tăng 37 dưới quyền Trung tá Creighton Abrams — chiếc Sherman mang tên Cobra King — đã đột phá tới tuyến của Sư đoàn Dù 101 tại Assenois, và cuộc vây hãm Bastogne được giải tỏa. Hành lang rất hẹp và phải giao tranh thêm nhiều ngày, nhưng thị trấn đã được cứu.

1–16 January 1945: Bodenplatte and the counteroffensive / Bodenplatte và phản công

Quân Đức còn một lá bài cuối cùng. Sáng ngày 1 tháng 1 năm 1945, Luftwaffe tung ra Chiến dịch Bodenplatte, một đợt tấn công tầm thấp quy mô lớn với khoảng 850–900 máy bay tiêm kích và tiêm kích-bom — chủ yếu là Focke-Wulf Fw 190 và Messerschmitt Bf 109 — nhằm vào 17 sân bay Đồng minh ở Bỉ, Hà Lan và Pháp. Đợt tập kích phá hủy ước tính 305 máy bay Đồng minh trên mặt đất và làm hư hại khoảng 190 chiếc khác, nhưng khiến Luftwaffe mất khoảng 280 máy bay và, nghiêm trọng hơn nhiều, khoảng 213 phi công chết, mất tích hoặc bị bắt — trong đó có nhiều phi công tiêm kích giàu kinh nghiệm còn lại.

Quân Đồng minh thay thế số máy bay bị mất trong vòng một tuần; Luftwaffe không bao giờ hồi phục. Đó là chiến dịch lớn cuối cùng mà Luftwaffe từng thực hiện.

Trên mặt đất, quân Đồng minh chuyển sang tấn công. Tập đoàn quân số 3 của Patton đẩy lên phía bắc từ Bastogne trong khi Tập đoàn quân số 1 của Hodges tấn công xuống phía nam từ khu vực Elsenborn Ridge, nhằm bóp nghẹt chỗ lồi.

Giao tranh trong tháng 1 diễn ra chậm chạp và tốn kém trong tuyết sâu và giá rét, và quân Đức chiến đấu quyết liệt để giữ một lối thoát. Ngày 16 tháng 1, các toán tuần tra của Tập đoàn quân số 1 và số 3 gặp nhau gần Houffalize, cắt đôi chỗ lồi.

Hầu hết quân Đức đã rút về phía đông, nhưng họ bỏ lại thiết bị hạng nặng. Trận đánh về cơ bản đã kết thúc, dù các chiến dịch dọn dẹp dọc sông Our còn kéo dài tới ngày 28 tháng 1, khi tuyến phòng thủ về cơ bản được khôi phục.

The northern shoulder: Elsenborn Ridge / Sườn phía bắc: Elsenborn Ridge

Việc phòng thủ Bastogne được nhiều người nhớ đến. Nhiều sử gia coi việc phòng thủ Elsenborn Ridge mới là quyết định. Nỗ lực chính của Tập đoàn quân Panzer số 6 dự kiến tiến qua Losheim Gap tới Liège và sông Meuse, và tuyến đường ngắn nhất chạy qua hai làng Krinkelt-Rocherath rồi lên sườn núi.

Từ ngày 17 đến 19 tháng 12, Sư đoàn Bộ binh số 2 và 99 của Mỹ đã đẩy lùi các đợt tấn công liên tiếp của Sư đoàn Panzer SS số 12 Hitlerjugend và các đơn vị khác do chính Hitler lựa chọn cho cuộc tấn công.

Quân Mỹ bị đẩy khỏi các làng, nhưng họ giữ được sườn núi, và cùng với nó là mạng lưới đường bộ về phía tây tới Liège và các kho nhiên liệu lớn của Đồng minh gần Spa. Bị chặn khỏi những con đường đó, Tập đoàn quân Panzer số 6 bị dồn xuống phía nam vào hành lang hẹp kết thúc tại Celles, và các đội hình thiết giáp của nó dành cả trận đánh để chiến đấu giành vùng đất không dẫn tới mục tiêu của họ.

Sư đoàn Dù 82, được điều gấp từ Pháp tới, giúp giữ sườn phía bắc quanh Werbomont, và Quân đoàn XXX của Anh dưới quyền Trung tướng Brian Horrocks tiến lên bảo vệ các điểm vượt sông Meuse tại Liège, Namur và Dinant.

Operation Greif: commandos in American uniforms / Chiến dịch Greif: biệt kích mặc quân phục Mỹ

Một nét khác thường của đợt tấn công là Chiến dịch Greif, chiến dịch biệt kích do Trung tá SS Otto Skorzeny chỉ huy. Những nhóm nhỏ binh lính Đức nói tiếng Anh, mặc quân phục Mỹ thu được và lái xe Mỹ thu được, luồn qua tuyến phòng thủ để chiếm các cây cầu qua sông Meuse, cắt dây điện thoại và gieo rắc hỗn loạn.

Họ chiếm được ít cây cầu, và hầu hết các nhóm bị bắt trong vài ngày — nhưng những tin đồn họ lan truyền gây xáo trộn sau mặt trận. Các trạm kiểm soát Mỹ bắt đầu thẩm vấn mọi xe cộ bằng câu hỏi về bóng chày và địa lý nước Mỹ, và giao thông sau mặt trận tắc nghẽn khi các lính gác chặn cả các sĩ quan cao cấp.

Một số biệt kích bị bắt đã bị xét xử và xử tử vì tội làm gián điệp, bởi binh lính chiến đấu trong quân phục của địch không được luật chiến tranh bảo vệ. Chiến dịch cũng góp phần gây thêm hỗn loạn trong những ngày đầu, khi các báo cáo về lính dù và biệt kích Đức bị phóng đại quá mức.

Cold, hunger and air resupply / Giá lạnh, đói khát và tiếp tế đường không

Mùa đông 1944–1945 được các cựu binh mô tả là một trong những mùa đông lạnh nhất ở Ardennes trong nhiều thập kỷ, và thời tiết là kẻ thù của cả hai bên. Tuyết, sương mù và mưa đóng băng khiến máy bay nằm đất trong tuần đầu tiên, đường sá đóng băng, và các bệnh viện dã chiến đầy những ca chân hào và bỏng lạnh.

Tại Bastogne, lực lượng đồn trú bị bao vây cạn lương thực, đạn dược và vật tư y tế chỉ trong vài ngày. Khi bầu trời quang đãng ngày 23 tháng 12, máy bay vận tải C-47 bắt đầu thả dù tiếp tế cho Sư đoàn Dù 101 — những đợt thả đầu tiên diễn ra ngày 23 tháng 12, và ngày 26 tháng 12, các binh sĩ chứng kiến cả đội hình C-47 trên đầu trong khi đoàn quân giải vây chiến đấu tiến vào.

Các đợt thả dù tự nó là chưa đủ, và nhiều kiện hàng rơi ngoài vành đai hoặc vào tay quân Đức, nhưng chúng giúp lực lượng đồn trú tiếp tục chiến đấu cho tới khi hành lang trên bộ mở ra.

Với quân Đức, chính thời tiết từng che giấu việc tập kết của họ giờ lại chống lại họ: các đoàn xe tiếp tế không theo kịp các mũi nhọn, thương binh không thể sơ tán, và xe tăng của họ cạn nhiên liệu trên các con đường phía tây Bastogne.

The drive to the Meuse: Celles and Foy-Notre-Dame / Tiến tới sông Meuse: Celles và Foy-Notre-Dame

Tiến quân của Tập đoàn quân Panzer số 5 ở trung tâm là mũi xuyên sâu nhất của Đức trong trận đánh. Đội hình dẫn đầu của nó, Sư đoàn Panzer số 2, vượt qua Bastogne về phía bắc, qua Rochefort, và tới làng Celles, chỉ cách sông Meuse vài km, vào ngày 23–24 tháng 12.

Phía sau nó, các đoàn xe nhiên liệu kẹt trong ùn tắc trên những con đường hẹp của Ardennes, bị máy bay Đồng minh tấn công khi thời tiết quang đãng. Ngày 24 tháng 12, Sư đoàn Thiết giáp số 2 của Mỹ, cùng Lữ đoàn Thiết giáp 29 của Anh, phản công mũi nhọn bị phơi bày tại Celles và Foy-Notre-Dame, phía đông nam Dinant.

Các xe tăng Đức, thiếu nhiên liệu và đạn dược, bị cắt đứt tiếp tế, bị phá hủy hoặc bỏ lại; những người sống sót rút về phía đông bằng đường bộ. Điểm xa nhất của đợt tấn công — mũi nhọn của “chỗ lồi” — chưa bằng một nửa đường tới Antwerp, và quân Đức không bao giờ tiến gần sông Meuse hơn thế.

Bước ngoặt tại Ardennes

Không có một khoảnh khắc duy nhất quyết định chiến thắng trong Trận Ardennes, nhưng các ngày 23–26 tháng 12 năm 1944 đã định đoạt trận đánh. Ba yếu tố cùng hội tụ. Thứ nhất, thời tiết thay đổi: ngày 23 tháng 12, sương mù và mây thấp vốn giữ máy bay Đồng minh nằm đất suốt một tuần cuối cùng cũng tan, và hàng trăm máy bay tiêm kích-bom Đồng minh bắt đầu oanh tạc các đoàn xe Đức kẹt trên vài con đường rừng hẹp.

Thứ hai, các mũi nhọn Đức cạn nhiên liệu và chạm tới giới hạn — Sư đoàn Panzer số 2 bị chặn tại Foy-Notre-Dame, cách sông Meuse vài km, ngày 24 tháng 12 và không thể tiến thêm. Thứ ba, Bastogne giữ vững: lời đáp “NUTS!” ngày 22 tháng 12 và việc Tập đoàn quân số 3 của Patton giải vây thị trấn ngày 26 tháng 12 đã phá vỡ lịch trình của Đức và giải phóng lực lượng Đồng minh để phản công.

Một số sử gia cho rằng bước ngoặt thực sự đến sớm hơn, ở sườn phía bắc, nơi Sư đoàn Bộ binh số 2 và 99 giữ Elsenborn Ridge, chặn Tập đoàn quân Panzer số 6 khỏi các con đường tới Liège và các kho nhiên liệu lớn của Đồng minh gần Spa.

Không có những con đường đó, nỗ lực chính của Đức bị dồn xuống phía nam vào hành lang hẹp kết thúc tại Celles. Dù theo cách nào, đến ngày Giáng sinh, đợt tấn công đã thất bại: quân Đức không vượt được sông Meuse, không chiếm được Antwerp và không chia cắt được quân Đồng minh.

Mọi diễn biến sau đó chỉ là một cuộc rút lui trong chiến đấu.

Phản ứng của Đồng minh được quyết định tại Verdun ngày 19 tháng 12, khi Eisenhower gặp các chỉ huy cao cấp và ra lệnh phản công. Patton, mà Tập đoàn quân số 3 lúc đó đang chiến đấu ở vùng Saar, hứa rằng ông có thể xoay tập đoàn quân lên phía bắc và tấn công với ba sư đoàn trong vòng 48 giờ — một lời hứa mà bộ tham mưu của ông, vốn đã chuẩn bị sẵn các kế hoạch dự phòng, đã thực hiện.

Cuộc họp đó, cùng tốc độ Tập đoàn quân số 3 chuyển hướng lên phía bắc qua tuyết và băng, là một trong những lý do lịch trình của Đức sụp đổ: đợt tấn công được hoạch định trên giả định rằng quân Đồng minh cần một tuần trở lên để phản ứng, nhưng họ đã phản ứng chỉ trong vài ngày.

Nhiên liệu là điểm yếu nhất của đợt tấn công, và nó định hình bước ngoặt không kém bất kỳ trận đánh nào. Kế hoạch của Đức giả định rằng các đoàn quân tiến lên sẽ chiếm các kho nhiên liệu của Đồng minh, nhưng các kho gần Spa và Liège không bao giờ tới được, vì Tập đoàn quân Panzer số 6 bị chặn tại Elsenborn Ridge.

Các đoàn xe tiếp tế Đức, di chuyển trên vài con đường rừng hẹp trong mùa đông, không thể chở đủ nhiên liệu lên phía trước, và đến Giáng sinh, các sư đoàn panzer dẫn đầu đã cạn nhiên liệu.

Xe tăng bị bỏ lại vì thiếu nhiên liệu tại Celles và La Gleize, và đoàn quân của Peiper, vốn tiến xa nhất ở phía bắc, bị tiêu diệt sau khi xe tăng của nó cạn nhiên liệu và không thể tiếp tế. Đợt tấn công được hoạch định để di chuyển nhanh và sống nhờ vật tư chiếm được; khi cả hai đều không xảy ra, nó dừng lại.

Thương vong và tổn thất

	Hoa Kỳ	United Kingdom / Anh	Đức
Tổng thương vong	About 81,000 (80,987 per the U.S. Army official histories)	1,408–1,462	63,000–103,900 (estimated; no official German total)
Tử trận	8,407 (preliminary U.S. Army report; a widely repeated figure of about 19,000 killed is an estimate that has not been traced to an official battle return — treat as disputed)	200–222	About 12,652 killed (German reports cited by historians), within the total range above
Bị thương	46,170	969–977	About 38,600 (German reports)
captured / Mất tích hoặc bị bắt	20,905	239–263	About 30,000 (German reports); U.S. estimate of total German casualties 103,900
Xe tăng mất	About 800 destroyed	—	527–554 tanks, tank destroyers and assault guns
Máy bay mất	About 1,000 (including 353 in Operation Bodenplatte)	—	About 800 (including about 280 in Operation Bodenplatte)
Dân thường	About 3,000 Belgian and Luxembourgish civilians killed

Số liệu thương vong của Trận Ardennes chênh lệch lớn giữa các nguồn, vì các cách đếm khác nhau bao phủ những khoảng thời gian và nhóm đơn vị khác nhau. Các con số dưới đây là những con số được trích dẫn phổ biến nhất, kèm nguồn. Không nên cộng dồn các hàng với nhau.

Đây là trận đánh đẫm máu nhất mà Hoa Kỳ tham gia trong Thế chiến II, và tổn thất phân bố không đều. Riêng Sư đoàn Bộ binh 106 đã mất khoảng 8.000 người bị bắt trong những ngày đầu.

Thương tích do lạnh được tính riêng khỏi thương vong chiến đấu: hơn 17.000 người thuộc Tập đoàn quân số 1, 3 và 7 phải nhập viện vì chân hào, bỏng lạnh và các chấn thương do lạnh khác. Với Đức, tổn thất không thể bù đắp.

Các sử gia mô tả binh lính và xe tăng được đưa vào Ardennes là lực lượng dự bị chiến lược cuối cùng của Đức ở phía Tây; nhiên liệu đã đốt không thể thay thế, và các phi công mất ngày 1 tháng 1 năm 1945 nằm trong số những phi công tiêm kích giàu kinh nghiệm cuối cùng của Luftwaffe.

Vì sao các con số chênh lệch nhiều đến vậy? Lý do chính là các nguồn khác nhau đếm những thứ khác nhau. Các bộ sử chính thức của Lục quân Mỹ đếm thương vong chiến đấu của Tập đoàn quân số 1 và số 3 trong thời gian chiến dịch từ 16 tháng 12 năm 1944 đến 28 tháng 1 năm 1945, cho tổng số 80.987.

Báo cáo sơ bộ của Lục quân, giới hạn ở Tập đoàn quân số 1 và số 3, ghi 75.482 (8.407 chết, 46.170 bị thương và 20.905 mất tích). Một bảng thống kê riêng của SHAEF trình lên Eisenhower tháng 2 năm 1945 lại cho các tổng số khác.

Con số khoảng 19.000 người Mỹ chết được trích dẫn rộng rãi chưa được truy về một báo cáo chiến đấu chính thức nào, và các sử gia đã xem xét các báo cáo lưu ý rằng tổng số người chết và chết vì vết thương được ghi nhận là khoảng 10.276, cùng hàng nghìn người khác ghi là mất tích, một số sau đó được xác nhận đã chết.

Với Đức, khoảng chênh lệch còn rộng hơn: báo cáo thương vong của Đức cho các tập đoàn quân tham chiến ghi khoảng 63.000 thương vong, trong khi ước tính của Mỹ là 103.900. Không có tổng số chính thức nào của Đức từng được tính, vì vậy mọi con số của Đức đều là ước tính, và tổng số thực có lẽ nằm giữa hai con số đó.

Bản đồ và địa hình

Vùng Ardennes là khu vực rừng rậm, thung lũng dốc và ít đường sá, trải dài qua miền đông nước Bỉ, miền bắc Luxembourg và biên giới Đức. Tháng 12 năm 1944, nơi đây lạnh giá, phủ tuyết và sương mù — mùa đông khắc nghiệt nhất trong khu vực suốt nhiều thập kỷ. Địa hình định hình hoàn toàn trận đánh. Chỉ có vài con đường đông–tây sử dụng được, và hầu hết đều chạy qua một số thị trấn ngã tư: Monschau và Elsenborn ở phía bắc, St. Vith và Bastogne ở trung tâm, Clervaux và Diekirch ở phía nam. Bên nào giữ các thị trấn đó sẽ kiểm soát việc di chuyển qua khu rừng.

Kế hoạch của Đức phụ thuộc vào tốc độ dọc các con đường đó: từ tuyến xuất phát gần biên giới Đức, qua St. Vith và Bastogne, vượt sông Meuse tại Dinant hoặc Namur, rồi tới Antwerp, cách mặt trận khoảng 160 km. Điểm xa nhất mà đợt tấn công từng chạm tới là Foy-Notre-Dame, phía đông nam Dinant — một mũi xuyên sâu khoảng 80 km, chưa bằng một nửa đường tới Antwerp, trên một mặt trận hẹp đến mức chỗ lồi gần như không thể tiếp tế hay phòng thủ.

Bản thân sông Meuse, một con sông rộng chảy về phía bắc qua Liège, Namur và Dinant, là rào cản lớn mà quân Đức không bao giờ vượt qua; đến ngày 21 tháng 12, các điểm vượt sông đã được một lực lượng mỏng quân Anh và Mỹ trấn giữ, trong đó có Lữ đoàn Thiết giáp 29 của Anh, trong khi các cột quân chính của Đức vẫn kẹt ở phía đông con sông.

Vì vậy, bản đồ trận đánh là bản đồ của một chỗ lồi: một mũi nhọn sâu, hẹp chĩa về phía tây từ biên giới Đức, mũi nhọn tại Celles và Foy-Notre-Dame, hai vai tựa vào Elsenborn Ridge ở phía bắc và Bastogne ở phía nam, đáy nằm trên sông Our và Sauer. Khi quân Đồng minh phản công từ bắc và nam trong tháng 1, họ bóp nghẹt mũi nhọn đó từ cả hai phía cho tới khi nó biến mất.

Mạng lưới đường sá giải thích vì sao trận đánh có hình dạng như vậy. Vùng Ardennes có ít đường đông–tây, và chúng chạy qua các thung lũng dễ bị chặn. Tuyến phía bắc, qua Monschau, Krinkelt-Rocherath và Elsenborn, dẫn tới Liège và sông Meuse; tuyến trung tâm, qua St.

Vith và Bastogne, dẫn tới Dinant và Namur; tuyến phía nam, dọc sông Sauer và qua Diekirch, dẫn về thành phố Luxembourg. Kế hoạch của Đức cần cả ba tuyến cùng lúc, và cần nhanh: Antwerp nằm cách tuyến xuất phát khoảng 160 km, và đợt tấn công được hoạch định để tới sông Meuse trong vài ngày.

Trên thực tế, tuyến phía bắc bị chặn tại Elsenborn Ridge, tuyến phía nam tiến được ít, và chỉ tuyến trung tâm tiến lên — trên một mặt trận hẹp đến mức một cây cầu bị phá hay một vụ ùn tắc cũng có thể làm dừng cả một sư đoàn panzer.

Khoảng cách quan trọng không kém giao tranh: khi các xe tăng Đức dẫn đầu tới Celles, chúng đã cách tuyến xuất phát khoảng 80 km, ở cuối các tuyến tiếp tế chạy qua đường rừng trong mùa đông, trong khi quân tiếp viện Đồng minh đang tới trên những con đường tốt từ phía tây.

Kết quả và di sản

Trận Ardennes kết thúc bằng chiến thắng quyết định của Đồng minh. Đợt tấn công lớn cuối cùng của Đức ở phía Tây đã không tới được sông Meuse, chưa nói tới Antwerp, và khiến Đức mất đi binh lính, xe tăng, nhiên liệu và máy bay không thể thay thế.

Chỉ trong vài tuần, quân Đồng minh nối lại đà tiến tới sông Rhine; trong vòng bốn tháng, Đức đầu hàng. Mục đích của Hitler là buộc các nước Đồng minh phương Tây phải đàm phán hòa bình; thất bại của đợt tấn công đã chấm dứt triển vọng đó.

Rundstedt và Model đã nói với Hitler rằng họ coi kế hoạch đầy đủ là không thể thực hiện với lực lượng hiện có. Khoảng 3.000 dân thường Bỉ và Luxembourg đã thiệt mạng trong trận đánh.

Với Hoa Kỳ, trận Ardennes trở thành trận đánh trên bộ lớn nhất mà Lục quân Mỹ tham gia trong chiến tranh ở châu Âu, với hơn 600.000 quân Mỹ, và đẫm máu nhất, với khoảng 81.000 thương vong. Trận đánh được nhớ tới qua hình ảnh lính dù Sư đoàn 101 giữ Bastogne, từ duy nhất “NUTS!”, và Tập đoàn quân số 3 của Patton xoay lên phía bắc qua tuyết, cũng như qua những điểm sau này được các sử gia nghiên cứu, trong đó có giá trị của việc giữ các nút giao thông trên địa hình khó khăn và vai trò của không quân khi thời tiết quang đãng.

Trận đánh được tưởng niệm tại những nơi nó diễn ra. Đài tưởng niệm Mardasson đứng ngoài Bastogne; Nghĩa trang Mỹ Henri-Chapelle ở Bỉ là nơi an nghỉ của gần 8.000 người Mỹ đã ngã xuống, phần lớn trong trận Ardennes; nghĩa trang chiến tranh Đức tại Sandweiler ở Luxembourg chôn cất hơn 10.000 người Đức.

Vụ thảm sát Malmedy được tưởng niệm bằng một đài kỷ niệm tại ngã tư Baugnez, nơi 84 phiến đá mang tên những người bị sát hại. Trận đánh cũng đi vào văn hóa đại chúng qua các cuốn sách như Band of Brothers của Stephen Ambrose và loạt phim truyền hình cùng tên, kể câu chuyện của Đại đội Easy, Trung đoàn Bộ binh Dù 506, tại Bastogne.

Ardennes không phải là đợt tấn công duy nhất của Đức trong mùa đông đó. Ngày 31 tháng 12 năm 1944, khi trận Ardennes vẫn đang diễn ra, Đức tung ra Chiến dịch Nordwind nhằm vào Tập đoàn quân số 7 của Mỹ ở Alsace, nhắm tới Strasbourg. Nó gây tổn thất nặng nề nhưng không đạt được mục tiêu, và bị hủy bỏ cuối tháng 1.

Cả hai đợt tấn công đã tiêu tốn lực lượng dự bị cuối cùng của Đức ở phía Tây. Trận đánh cũng làm chậm bước tiến của Đồng minh về phía sông Rhine nhiều tuần, và giao tranh trong tháng 1 năm 1945 nằm trong số những trận đánh khó khăn nhất của cuộc chiến mùa đông, trong tuyết sâu và giá rét khắc nghiệt.

Một sự việc còn kéo dài sau trận đánh là cuộc họp báo của Montgomery ngày 7 tháng 1 năm 1945, trong đó ông mô tả vai trò của mình trong giao tranh; những phát biểu của ông bị một số chỉ huy Mỹ bất bình và trở thành nguồn gây căng thẳng kéo dài giữa các nước Đồng minh.

Bản thân cách bố trí chỉ huy — Montgomery chỉ huy mặt trận phía bắc, Bradley chỉ huy phía nam — là một phản ứng thực tế trước bước đột phá của Đức, và được đảo ngược khi chỗ lồi đã bị xóa sổ.

Chỉ huy

Đồng minh: Tướng Dwight D. Eisenhower, Tổng tư lệnh Đồng minh, đưa ra các quyết định then chốt: tăng viện cho Ardennes, giao cho Montgomery chỉ huy mặt trận phía bắc và ra lệnh cho Patton tiến lên phía bắc. Ông được bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh tháng 12 năm 1943.

Tướng Omar Bradley chỉ huy Cụm tập đoàn quân số 12, mà Tập đoàn quân số 1 và số 3 của ông gánh chịu phần lớn giao tranh; ông đã chỉ huy cụm này từ tháng 8 năm 1944. Trung tướng Courtney Hodges chỉ huy Tập đoàn quân số 1, giữ sườn phía bắc tại Elsenborn Ridge và St.

Vith; ông nhận quyền chỉ huy Tập đoàn quân số 1 tháng 8 năm 1944. Trung tướng George S. Patton chỉ huy Tập đoàn quân số 3, đơn vị ông đã chỉ huy từ khi nó được thành lập tháng 8 năm 1944; cú xoay 90 độ lên phía bắc và giải vây Bastogne ngày 26 tháng 12 thường được các sử gia nêu như một ví dụ đáng chú ý về điều động đơn vị lớn.

Thống chế Bernard Montgomery chỉ huy Cụm tập đoàn quân số 21 và nắm quyền chỉ huy toàn bộ lực lượng Đồng minh phía bắc chỗ lồi từ ngày 20 tháng 12 đến giữa tháng 1. Chuẩn tướng Anthony McAuliffe, chỉ huy tạm quyền Sư đoàn Dù 101 tại Bastogne, đã đưa ra câu trả lời “NUTS!” trước yêu cầu đầu hàng của Đức; ông là chỉ huy pháo binh của sư đoàn, tạm thay Thiếu tướng Maxwell Taylor đang ở Hoa Kỳ.

Đức: Adolf Hitler vạch ra và áp đặt đợt tấn công bất chấp sự phản đối của các tướng lĩnh, và giám sát nó từ Mặt trận phía Tây từ ngày 10 tháng 12. Thống chế Gerd von Rundstedt, Tổng tư lệnh phía Tây, là chỉ huy tối cao trên danh nghĩa nhưng ít ảnh hưởng tới kế hoạch; ông đã chỉ huy ở phía Tây từ năm 1942, có gián đoạn năm 1944.

Thống chế Walter Model chỉ huy Tập đoàn quân B, đơn vị thực hiện đợt tấn công; ông nhận quyền chỉ huy Tập đoàn quân B tháng 8 năm 1944. Thượng tướng SS Sepp Dietrich chỉ huy Tập đoàn quân Panzer số 6, nỗ lực chính ở phía bắc, bị chặn tại Elsenborn Ridge; ông đã chỉ huy các đội hình Waffen-SS từ đầu chiến tranh.

Tướng Hasso von Manteuffel chỉ huy Tập đoàn quân Panzer số 5 ở trung tâm; lực lượng của ông tới gần sông Meuse nhất, chạm tới Celles. Tướng Erich Brandenberger chỉ huy Tập đoàn quân số 7 ở sườn phía nam. Đại tá SS Joachim Peiper chỉ huy mũi nhọn thiết giáp Kampfgruppe Peiper, mà binh lính của ông đã thực hiện vụ thảm sát Malmedy; ông bị xét xử tội ác chiến tranh tại Dachau năm 1946 và bị kết án tử hình, dù bản án sau đó được giảm nhẹ.

Bài viết liên quan

• Trận tấn công Trân Châu Cảng
• Trận Midway
• Trận Stalingrad

Câu hỏi thường gặp

When was the Battle of the Bulge? / Trận Ardennes diễn ra khi nào?*
The Battle of the Bulge began on 16 December 1944 and ended on 25 January 1945, the official U.S. Army campaign period; mopping-up operations continued until 28 January 1945.
*Trận Ardennes bắt đầu ngày 16 tháng 12 năm 1944 và kết thúc ngày 25 tháng 1 năm 1945, theo thời gian chiến dịch chính thức của Lục quân Mỹ; các chiến dịch dọn dẹp kéo dài tới ngày 28 tháng 1 năm 1945.

Who won the Battle of the Bulge? / Ai thắng Trận Ardennes?*
The Allies won a decisive victory. Germany failed to reach the Meuse or Antwerp, and the offensive exhausted its last reserves in the West.
*Quân Đồng minh giành chiến thắng quyết định. Đức không tới được sông Meuse hay Antwerp, và đợt tấn công đã làm cạn kiệt lực lượng dự bị cuối cùng của họ ở phía Tây.

How many Americans died in the Battle of the Bulge? / Có bao nhiêu người Mỹ chết trong Trận Ardennes?*
The preliminary U.S. Army report lists 8,407 Americans killed, within about 81,000 total American casualties. A widely repeated figure of about 19,000 killed is an estimate that has not been traced to an official battle return and should be treated as disputed.
*Báo cáo sơ bộ của Lục quân Mỹ ghi 8.407 người Mỹ tử trận, trong tổng số khoảng 81.000 thương vong của Mỹ. Con số khoảng 19.000 người chết được nhắc tới nhiều là một ước tính chưa được truy về một báo cáo chiến đấu chính thức và nên được coi là còn tranh cãi.

What was the Malmedy Massacre? / Vụ thảm sát Malmedy là gì?*
On 17 December 1944, SS troops of Kampfgruppe Peiper murdered at least 84 unarmed American prisoners at the Baugnez crossroads near Malmedy, Belgium. The exact number of victims is disputed in some accounts (84 names on the memorial; some sources cite 86), but 84 is the figure used by the U.S.

Holocaust Memorial Museum and the Baugnez memorial.
*Ngày 17 tháng 12 năm 1944, quân SS thuộc Kampfgruppe Peiper sát hại ít nhất 84 tù binh Mỹ không vũ trang tại ngã tư Baugnez gần Malmedy, Bỉ. Số nạn nhân chính xác còn tranh cãi trong một số tài liệu (84 tên trên đài tưởng niệm; một số nguồn ghi 86), nhưng 84 là con số được Bảo tàng Tưởng niệm Holocaust Hoa Kỳ và đài tưởng niệm Baugnez sử dụng.

What does “NUTS!” mean at Bastogne? / “NUTS!” ở Bastogne có nghĩa là gì?*
On 22 December 1944, Brigadier General Anthony McAuliffe, acting commander of the 101st Airborne Division, answered a German demand for the surrender of Bastogne with a single typed word: “NUTS!” — American slang for “nonsense” or “rubbish”.

The garrison held, and Patton’s Third Army relieved the town on 26 December.
*Ngày 22 tháng 12 năm 1944, Chuẩn tướng Anthony McAuliffe, chỉ huy tạm quyền Sư đoàn Dù 101, trả lời yêu cầu đầu hàng Bastogne của Đức bằng một từ duy nhất được đánh máy: “NUTS!” — tiếng lóng Mỹ có nghĩa là “vớ vẩn”.

Lực lượng đồn trú giữ vững, và Tập đoàn quân số 3 của Patton giải vây thị trấn ngày 26 tháng 12.

Why is it called the Battle of the Bulge? / Vì sao gọi là Trận Ardennes là “Battle of the Bulge”?*
The name comes from the shape of the German advance on the map: a great “bulge” pushed westward into Allied territory. The Germans called the operation Wacht am Rhein (Watch on the Rhine), and the U.S. Army’s official name is the Ardennes Counteroffensive.
*Cái tên xuất phát từ hình dạng bước tiến của Đức trên bản đồ: một “chỗ lồi” lớn đẩy về phía tây vào lãnh thổ Đồng minh. Quân Đức gọi chiến dịch là Wacht am Rhein (Canh gác sông Rhine), và tên chính thức của Lục quân Mỹ là Chiến dịch Phản công Ardennes.

Nguồn

1. Wikipedia, “Battle of the Bulge” — dates, strength by date, casualty ranges, commanders and order of battle, cross-checked against the U.S. Army official histories cited there (Cole, The Ardennes: The Battle of the Bulge; MacDonald, A Time for Trumpets / The Last Offensive).
2. U.S. Army Center of Military History, Hugh M. Cole, The Ardennes: The Battle of the Bulge (United States Army in World War II series, 1965) — the official U.S. Army history; American strength on the attacked front, casualty phases (41,315 in the defensive phase; 39,672 in the counteroffensive).
3. U.S. Army Center of Military History, Charles B. MacDonald, A Time for Trumpets: The Untold Story of the Battle of the Bulge (1985) — 81,000 American casualties; German loss estimates.
4. U.S. Army Center of Military History, Roger Cirillo, Ardennes–Alsace (CMH Publication 72-26) — initial German assault force (200,000+ men), campaign dates, casualty accounting.
5. United States Holocaust Memorial Museum, Holocaust Encyclopedia, “The Malmedy Massacre” (encyclopedia.ushmm.org) — 17 December 1944, at least 84 U.S. soldiers dead, just over 40 survivors; the 1946 Dachau trial.
6. Encyclopaedia Britannica, “Battle of the Bulge” — overview, dates, Antwerp objective, and the battle’s place as the last major German offensive in the West.
7. National WWII Museum, “The Battle of the Bulge” (nationalww2museum.org) — overview, Bastogne, and the battle’s significance.
8. U.S. Army, “The Battle of the Bulge” (army.mil) and Airborne & Special Operations Museum, “The Battle of the Bulge” (asomf.org) — 101st Airborne at Bastogne, the “NUTS!” reply, relief on 26 December 1944.
9. Imperial War Museum, “What was the Battle of the Bulge?” (iwm.org.uk) — overview and significance.
10. Antony Beevor, Ardennes 1944: Hitler’s Last Gamble (Viking, 2015) — the German plan, the debate among Hitler’s generals, and the course of the offensive.

Further reading / Đọc thêm*