Erich Raeder

1. Mở đầu

Erich Raeder (24 tháng 4 năm 1876 – 6 tháng 11 năm 1960) là tổng tư lệnh Hải quân Đức trong mười lăm năm, từ 1928 đến 1943, và là Đại đô đốc đã xây dựng Kriegsmarine, hoạch định mở rộng theo Kế hoạch Z và chỉ đạo nó trong ba năm đầu Chiến tranh Thế giới thứ hai. Ông là sĩ quan hải quân chuyên nghiệp của Hải quân Đế quốc cũ, người từng phục vụ dưới quyền Đô đốc Alfred von Tirpitz và tin tưởng, như Tirpitz, rằng Đức cần một hạm đội mặt nước hùng mạnh để thách thức sức mạnh biển của Anh. Ông cũng là bị cáo tại Phiên tòa Nuremberg, nơi ông bị kết tội âm mưu, tội ác chống hòa bình và tội ác chiến tranh, và bị tuyên án tù chung thân. Ông được thả năm 1955, sau chín năm tù, vì lý do sức khỏe, và dành những năm cuối đời viết hồi ký và bảo vệ hồ sơ của mình.

Sự nghiệp của Raeder phải được đánh giá trên cả hai mặt của hồ sơ. Với tư cách sĩ quan hải quân, ông là nhà quản lý có năng lực và nhà chiến lược thực sự tài giỏi: ông tái thiết Hải quân Đức từ đống đổ nát của Thế chiến I, tạo ra lực lượng tàu ngầm suýt thắng Trận chiến Đại Tây Dương, và hoạch định cuộc xâm lược Na Uy, một trong những chiến dịch đổ bộ táo bạo nhất của cuộc chiến.

Với tư cách người phục vụ chế độ Quốc xã, ông chấp nhận chính sách của nó, phục vụ nó không phản đối trong mười năm, và bị tòa án quốc tế kết tội, bao gồm hoạch định chiến tranh xâm lược và tiến hành chiến tranh tàu ngầm không hạn chế.

2. Thông tin chính

Sinh	24 tháng 4 năm 1876, Wandsbek, gần Hamburg, Đế quốc Đức
Mất	6 tháng 11 năm 1960 (hưởng thọ 84 tuổi), Kiel, Tây Đức
Quốc tịch	Đức
Vai trò / Chức vụ	Tổng tư lệnh Kriegsmarine, 1928–1943; Đại đô đốc (Grossadmiral) từ 1939
Nổi tiếng vì	Tái thiết Hải quân Đức; Kế hoạch Z; cuộc xâm lược Na Uy (1940); Trận chiến Đại Tây Dương; bị kết tội tại Nuremberg, tuyên án tù chung thân
Vợ / Gia đình	Kết hôn với Erika Hindermann năm 1903; ba người con
Quân hàm	Đại đô đốc (Grossadmiral)

3. Thời trẻ và học vấn

Hải quân Đế quốc

Erich Raeder sinh ngày 24 tháng 4 năm 1876 tại Wandsbek, gần Hamburg, con trai của một thầy giáo. Ông gia nhập Hải quân Đế quốc Đức làm học viên sĩ quan năm 1894, lúc 18 tuổi, và được phong sĩ quan năm 1897. Ông phục vụ trong những năm Đô đốc Alfred von Tirpitz xây dựng Hạm đội Biển khơi, hạm đội thiết giáp hạm lớn nhằm thách thức sức mạnh biển của Anh, và Raeder tiếp thu tư tưởng của Tirpitz: Đức cần hạm đội mặt nước, thiết giáp hạm là thước đo sức mạnh biển, và Hải quân là công cụ của sự vĩ đại quốc gia. Ông phục vụ với tư cách sĩ quan tham mưu và sĩ quan hoa tiêu, và trong Thế chiến I, ông là tham mưu trưởng của Đô đốc Franz von Hipper, chỉ huy các tuần dương hạm chiến đấu Đức, và tham gia Trận Jutland năm 1916, trận hải chiến lớn nhất của cuộc chiến.

Reichsmarine và con đường lên nắm quyền

Sau Thế chiến I, Raeder phục vụ trong Reichsmarine, hải quân nhỏ của Cộng hòa Weimar, và thăng tiến đều đặn trong thập niên 1920. Ông chỉ huy một hải đội tuần dương hạm, làm tham mưu trưởng bộ chỉ huy hải quân, và năm 1928 được bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh Hải quân, chức vụ ông giữ trong mười lăm năm. Ông là sĩ quan bảo thủ, có quan điểm bảo hoàng, và không phải đảng viên Quốc xã. Khi Hitler lên nắm quyền năm 1933, Raeder, như hầu hết sĩ quan cao cấp, chấp nhận chính quyền mới và tiếp tục phục vụ.

4. Con đường đến vị trí lãnh đạo

Tái thiết Hải quân

Thành tựu lớn đầu tiên của Raeder là tái thiết Hải quân Đức. Hiệp ước Versailles giới hạn Đức ở hạm đội nhỏ gồm thiết giáp hạm, tuần dương hạm và khu trục hạm cũ, và cấm tàu ngầm. Raeder làm việc trong những giới hạn đó thập niên 1920, rồi sau khi Hitler phủ nhận hiệp ước năm 1935, ông xây dựng nhanh chóng: các thiết giáp hạm bỏ túi Deutschland, Admiral Scheer và Admiral Graf Spee, các thiết giáp hạm Scharnhorst và Gneisenau, và những tàu ngầm đầu tiên. Năm 1935, ông đàm phán Hiệp định Hải quân Anh–Đức, cho phép Đức xây dựng hải quân tới 35% sức mạnh của Hải quân Hoàng gia Anh.

Kế hoạch Z

Năm 1939, Raeder trình lên Hitler Kế hoạch Z, chương trình đóng tàu lớn nhằm mang lại cho Đức hải quân có khả năng thách thức Anh vào năm 1948. Kế hoạch Z kêu gọi mười thiết giáp hạm, bốn tàu sân bay, mười lăm thiết giáp hạm bỏ túi và nhiều tuần dương hạm, khu trục hạm và tàu ngầm — hạm đội cần một thập kỷ để đóng và tiêu tốn phần lớn năng lực công nghiệp của Đức.

Hitler phê duyệt kế hoạch tháng 1 năm 1939, và Raeder bắt đầu thực hiện. Chiến tranh bùng nổ tháng 9 năm 1939, chín năm trước khi Kế hoạch Z hoàn thành, khiến kế hoạch trở nên không còn phù hợp: Hải quân ra trận với hạm đội thiếu xa những gì Kế hoạch Z hứa hẹn.

5. Vai trò của Erich Raeder trong Thế chiến II

Cuộc xâm lược Na Uy

Chiến dịch táo bạo nhất của Raeder là cuộc xâm lược Na Uy và Đan Mạch tháng 4 năm 1940, Chiến dịch Weserübung, và đó là chiến dịch mà danh tiếng của ông với tư cách chỉ huy hải quân phải được đánh giá theo.

Raeder đã lập luận ủng hộ xâm lược, với lý do các cảng Na Uy sẽ mang lại cho Hải quân căn cứ trên Đại Tây Dương, và quặng sắt từ Thụy Điển, qua cảng Narvik của Na Uy, rất quan trọng với kinh tế chiến tranh Đức.

Hitler phê duyệt chiến dịch, và Raeder hoạch định nó: một cuộc xâm lược đồng thời bằng đường biển và đường không, thực hiện bởi tàu chiến tiến vào các cảng Na Uy bất chấp Hải quân Hoàng gia, và quân đổ bộ từ trên không.

Chiến dịch thành công, nhưng cũng tốn kém: Hải quân mất một tuần dương hạm nặng, hai tuần dương hạm nhẹ và mười khu trục hạm, một nửa lực lượng khu trục, và không bao giờ hồi phục hoàn toàn sau tổn thất.

Mục này mô tả chiến dịch và cái giá của nó, và giải thích vì sao tổn thất tại Na Uy định hình phần còn lại của cuộc chiến của Raeder.

Chiến dịch Weserübung

Chiến dịch táo bạo nhất của Raeder là cuộc xâm lược Na Uy và Đan Mạch tháng 4 năm 1940, Chiến dịch Weserübung. Raeder đã lập luận ủng hộ xâm lược, với lý do các cảng Na Uy sẽ mang lại cho Hải quân căn cứ trên Đại Tây Dương, và quặng sắt từ Thụy Điển, qua cảng Narvik của Na Uy, rất quan trọng với kinh tế chiến tranh Đức.

Hitler phê duyệt chiến dịch, và Raeder hoạch định nó: cuộc xâm lược đồng thời bằng đường biển và đường không, thực hiện bởi tàu chiến tiến vào cảng Na Uy trước sự hiện diện của Hải quân Hoàng gia Anh. Chiến dịch thành công: Đan Mạch thất thủ trong một ngày, Na Uy thất thủ trong hai tháng, và Hải quân có được căn cứ mong muốn.

Cái giá của Na Uy

Tổn thất tại Na Uy định hình phần còn lại của cuộc chiến của Raeder. Hải quân mất quá nhiều khu trục hạm nên không còn có thể tiến hành chiến dịch mặt nước quy mô nào, và các thiết giáp hạm còn lại, từng chiếc một, bị đánh chìm hoặc hư hại nặng: Bismarck bị đánh chìm tháng 5 năm 1941, Scharnhorst bị đánh chìm tháng 12 năm 1943, và Tirpitz bị đánh chìm tháng 11 năm 1944. Hạm đội mặt nước của Raeder, mà ông đã dành mười lăm năm xây dựng, bị tiêu diệt trong ba năm đầu chiến tranh.

Trận chiến Đại Tây Dương

Cuộc chiến tàu ngầm là đóng góp chính của Hải quân vào chiến tranh, và vai trò của Raeder trong đó là xây dựng lực lượng tàu ngầm và chỉ đạo hoạt động của nó trong những năm đầu chiến tranh.

Dưới quyền ông, và dưới sự chỉ đạo chiến thuật của Karl Dönitz, tư lệnh tàu ngầm, U-boat đã đánh chìm hàng triệu tấn tàu Đồng minh năm 1940–1942, và suýt cắt đứt đường sống của Anh. Raeder ủng hộ chiến dịch tàu ngầm, nhưng không dành cho nó ưu tiên mà Dönitz muốn: ông tiếp tục đóng thiết giáp hạm và tuần dương hạm, và chậm chấp nhận rằng tàu ngầm, chứ không phải thiết giáp hạm, là vũ khí có thể thắng chiến tranh trên biển.

Tranh cãi giữa Raeder và Dönitz về phân bổ tài nguyên là một trong những tranh luận trung tâm trong Hải quân Đức, và chỉ được giải quyết khi Raeder từ chức tháng 1 năm 1943 và Dönitz kế nhiệm ông làm Tổng tư lệnh.

6. Các quyết định quan trọng

Hiệp định Hải quân Anh–Đức

Đàm phán hiệp định (1935): Việc Raeder đàm phán Hiệp định Hải quân Anh–Đức năm 1935 là thành công ngoại giao cho phép Đức đóng hải quân công khai, lần đầu tiên kể từ Thế chiến I. Hiệp định, giới hạn Hải quân Đức ở mức 35% Hải quân Hoàng gia Anh, được Hitler trình bày như dấu hiệu Anh chấp nhận tái vũ trang Đức, và theo đánh giá của Raeder, là cơ sở hợp lý để xây dựng hạm đội.

Các sử gia đã tranh luận liệu hiệp định có phải sai lầm không: nó cho Đức tự do đóng tàu, nhưng cũng cho Anh bức tranh rõ ràng về những gì Đức đang đóng, và nó ràng buộc Đức vào chương trình đóng tàu mà nước này không thể hoàn thành trước khi chiến tranh bắt đầu.

Trình bày Kế hoạch Z (1939): Việc Raeder trình bày Kế hoạch Z tháng 1 năm 1939 là đỉnh cao ảnh hưởng của ông với Hitler. Kế hoạch hứa hẹn hải quân có thể thách thức Anh vào năm 1948, và Hitler phê duyệt. Nhìn lại, kế hoạch là ảo tưởng: nó đòi hỏi tài nguyên mà Đức không có, và giả định Anh sẽ cho Đức mười năm hòa bình để đóng tàu. Chiến tranh bùng nổ chín tháng sau khiến kế hoạch trở nên vô nghĩa.

Na Uy và từ chức

Xâm lược Na Uy (1940): Quyết định ủng hộ xâm lược Na Uy của Raeder, theo đánh giá của các sử gia, là quyết định tác chiến thành công nhất của ông. Nó mang lại cho Hải quân các căn cứ Đại Tây Dương cần thiết, đảm bảo quặng sắt Thụy Điển và ngăn Na Uy rơi vào tay Anh. Cái giá — một nửa lực lượng khu trục hạm — rất cao, nhưng chiến dịch thành công, và được nhớ như một trong những chiến dịch đổ bộ táo bạo nhất của cuộc chiến.

Từ chức (tháng 1 năm 1943): Raeder từ chức Tổng tư lệnh tháng 1 năm 1943, sau khi Hitler chỉ trích hiệu quả của Hải quân trong Trận biển Barents, nơi lực lượng mặt nước Đức không tiêu diệt được đoàn tàu Anh. Hitler đe dọa loại bỏ hạm đội mặt nước, và Raeder, người đã dành cả đời xây dựng nó, từ chức thay vì chứng kiến nó bị phá hủy. Ông được kế nhiệm bởi Karl Dönitz, người dành cho tàu ngầm ưu tiên mà Raeder đã từ chối.

7. Tranh cãi

Raeder và chế độ Quốc xã

Tranh cãi trung tâm về Raeder là quan hệ của ông với chế độ Quốc xã. Raeder không phải đảng viên Quốc xã, và về quan điểm, ông là người bảo hoàng bảo thủ, không tin tưởng Quốc xã. Nhưng ông phục vụ chế độ mười năm, từ 1933 đến 1943, và chấp nhận chính sách của nó mà không phản đối. Ông có mặt tại các hội nghị mà Hitler công bố kế hoạch chiến tranh xâm lược, và ông không phản đối. Ông chịu trách nhiệm về phần của Hải quân trong cuộc xâm lược Na Uy, Đan Mạch, các nước vùng thấp và Pháp, và về việc tiến hành chiến tranh tàu ngầm không hạn chế, trong đó tàu buôn bị đánh chìm không cảnh báo.

Bản án Nuremberg

Raeder bị xét xử tại Nuremberg năm 1945–1946, và bị kết tội ba tội danh: âm mưu tiến hành chiến tranh xâm lược, tội ác chống hòa bình và tội ác chiến tranh. Ông bị tuyên án tù chung thân.

Bản án đã được tranh luận: một số sử gia cho rằng tội danh âm mưu bị kéo dài quá mức, và Raeder, với tư cách sĩ quan hải quân, ít chịu trách nhiệm về hoạch định chiến tranh xâm lược hơn các lãnh đạo chính trị.

Những người khác cho rằng bản án là công bằng, và thời gian dài phục vụ của Raeder với tư cách Tổng tư lệnh, cùng sự hiện diện của ông tại các hội nghị hoạch định chiến tranh xâm lược, khiến ông là một bên trong âm mưu.

Phán quyết của Tòa án, đã đứng vững tám mươi năm, là Raeder có tội, và bản án của ông — tù chung thân, sau được giảm nhẹ bằng việc trả tự do năm 1955 — là thích đáng. Bài viết này chấp nhận phán quyết của Tòa án, đồng thời ghi nhận tranh luận về nó.

8. Cuối đời

Nhà tù Spandau

Raeder thụ án tại Nhà tù Spandau ở Berlin, nơi ông bị giam cùng các bị cáo Nuremberg khác bị tuyên án tù. Theo mọi lời kể, ông là tù nhân mẫu mực: lặng lẽ, đàng hoàng và tận tụy với gia đình. Ông viết hồi ký trong tù, và khẳng định mình vô tội đối với các tội danh bị kết án, lập luận rằng ông là người lính tuân theo mệnh lệnh. Ông được thả ngày 26 tháng 9 năm 1955, sau chín năm tù, vì lý do sức khỏe, và trở về Kiel, nơi ông sống cùng vợ.

Việc trả tự do cho ông gây tranh cãi: một số người cho rằng người bị kết tội chiến tranh không nên được thả, trong khi những người khác cho rằng, ở tuổi 79 và sức khỏe yếu, ông đã thụ án đủ.

Hồi ký và cái chết

Raeder sống những năm cuối đời ở Kiel, viết hồi ký “Mein Leben” (Cuộc đời tôi), xuất bản năm 1956–1957. Hồi ký là ghi chép chi tiết về sự nghiệp hải quân của ông, và cũng, như các sử gia lưu ý, là tác phẩm tự biện hộ: Raeder trình bày mình như sĩ quan hải quân chuyên nghiệp phục vụ nước Đức, và nói rất ít về chế độ ông phục vụ hay về tội ác mà ông bị kết tội. Ông qua đời ngày 6 tháng 11 năm 1960, thọ 84 tuổi, tại Kiel, và được chôn cất tại đó.

9. Di sản

Người xây dựng Kriegsmarine

Di sản của Raeder với tư cách sĩ quan hải quân chính là Kriegsmarine. Ông tiếp nhận hải quân đã bị Hiệp ước Versailles thu hẹp thành lực lượng phòng thủ bờ biển, và xây dựng nó thành hạm đội có thể thách thức Hải quân Hoàng gia Anh, dù không thể đánh bại nó. Chương trình đóng tàu của ông, việc ông tạo ra lực lượng tàu ngầm và hoạch định cuộc xâm lược Na Uy được nghiên cứu tại các trường hải quân như ví dụ về chiến lược hải quân và chiến dịch đổ bộ.

Đô đốc bị kết tội

Di sản thứ hai của Raeder là đô đốc bị kết tội tại Nuremberg. Ông là sĩ quan hải quân cao cấp nhất bị xét xử, và bản án kết tội ông đã thiết lập nguyên tắc rằng tổng tư lệnh, dù không phải đảng viên Quốc xã, có thể chịu trách nhiệm về hoạch định chiến tranh xâm lược và tội ác chiến tranh. Vụ án của ông được viện dẫn trong tài liệu luật quốc tế như ví dụ về trách nhiệm chỉ huy.

10. Đánh giá của các sử gia

Đánh giá hải quân

Các sử gia đánh giá Raeder là nhà quản lý hải quân có năng lực và nhà chiến lược thực sự tài giỏi, nhưng không phải chỉ huy tác chiến vĩ đại. Chương trình đóng tàu của ông là thành tựu đáng kể, hoạch định cuộc xâm lược Na Uy của ông là xuất sắc, và sự chỉ đạo chiến tranh tàu ngầm của ông trong những năm đầu là có năng lực.

Nhưng ông chậm chấp nhận rằng tàu ngầm, chứ không phải thiết giáp hạm, là vũ khí quyết định, và sự khăng khăng xây dựng hạm đội mặt nước đã tiêu tốn tài nguyên mà lực lượng tàu ngầm cần.

Việc ông từ chức tháng 1 năm 1943, theo đánh giá của các sử gia, là thừa nhận chiến lược của ông đã thất bại, và người kế nhiệm ông, Dönitz, là chỉ huy thời chiến giỏi hơn. Danh tiếng hải quân của Raeder vì vậy là lẫn lộn: một người xây dựng vĩ đại, và một chỉ huy thời chiến tầm thường.

Đánh giá đạo đức

Đánh giá đạo đức về Raeder là rõ ràng: ông bị tòa án quốc tế kết tội âm mưu, tội ác chống hòa bình và tội ác chiến tranh, và bản án đã đứng vững tám mươi năm. Ông phục vụ chế độ tội ác mười năm, có mặt khi chiến tranh xâm lược được hoạch định, và chỉ đạo hải quân tiến hành chiến tranh tàu ngầm không hạn chế. Biện hộ của ông — rằng ông là người lính tuân theo mệnh lệnh — bị Tòa án bác bỏ, và bị các sử gia bác bỏ.

11. Câu hỏi thường gặp

Erich Raeder là ai?

Erich Raeder (1876–1960) là Tổng tư lệnh Hải quân Đức từ 1928 đến 1943 và Đại đô đốc từ 1939. Ông tái thiết Kriegsmarine, hoạch định Kế hoạch Z và cuộc xâm lược Na Uy, và bị kết tội tại Nuremberg, tuyên án tù chung thân.

Kế hoạch Z là gì?

Kế hoạch Z là chương trình đóng tàu của Raeder, được Hitler phê duyệt tháng 1 năm 1939, nhằm mang lại cho Đức hải quân có khả năng thách thức Anh vào năm 1948. Nó kêu gọi mười thiết giáp hạm, bốn tàu sân bay và nhiều tàu khác. Chiến tranh bùng nổ tháng 9 năm 1939 khiến kế hoạch trở nên không phù hợp.

Vì sao Raeder từ chức năm 1943?

Ông từ chức tháng 1 năm 1943 sau khi Hitler chỉ trích hiệu quả của Hải quân trong Trận biển Barents và đe dọa loại bỏ hạm đội mặt nước. Raeder, người đã dành cả đời xây dựng hạm đội mặt nước, từ chức thay vì chứng kiến nó bị phá hủy.

Raeder bị kết tội gì tại Nuremberg?

Ông bị kết tội âm mưu tiến hành chiến tranh xâm lược, tội ác chống hòa bình và tội ác chiến tranh, và bị tuyên án tù chung thân. Tòa án nhận thấy ông đã tham gia hoạch định chiến tranh xâm lược và đã chỉ đạo chiến tranh tàu ngầm không hạn chế.

Raeder được thả khỏi tù khi nào?

Ông được thả khỏi Nhà tù Spandau ngày 26 tháng 9 năm 1955, sau chín năm tù, vì lý do sức khỏe. Ông trở về Kiel, nơi ông viết hồi ký và qua đời ngày 6 tháng 11 năm 1960, thọ 84 tuổi.

Raeder có phải đảng viên Quốc xã không?

Không. Raeder không bao giờ là đảng viên Quốc xã. Ông là người bảo hoàng bảo thủ về quan điểm, nhưng phục vụ chế độ Quốc xã với tư cách Tổng tư lệnh Hải quân mười năm, từ 1933 đến 1943, và bị kết tội tại Nuremberg vì vai trò trong tội ác của nó.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Erich Raeder” — ngày sinh 24 tháng 4 năm 1876, ngày mất 6 tháng 11 năm 1960, Tổng tư lệnh 1928–1943, Kế hoạch Z, Na Uy, từ chức tháng 1 năm 1943, kết tội tại Nuremberg, trả tự do năm 1955.
2. Encyclopaedia Britannica, “Erich Raeder” — tiểu sử, Đại đô đốc, Kriegsmarine, Nuremberg.
3. Erich Raeder, My Life (Mein Leben, 1956–1957) — hồi ký; Hải quân Đế quốc, tái thiết Kriegsmarine, Kế hoạch Z, Na Uy, Nuremberg.
4. Keith W. Bird, Erich Raeder: Admiral of the Third Reich (Naval Institute Press, 2006) — tiểu sử tiêu chuẩn; Kế hoạch Z, Na Uy, chiến tranh tàu ngầm, Nuremberg.
5. Michael Salewski, Die deutsche Seekriegsleitung 1935–1945, 3 vols. (Bernard & Graefe, 1970–1975) — bộ tư lệnh hải quân Đức, Kế hoạch Z, Trận chiến Đại Tây Dương.
6. Gerhard Weinberg, A World at Arms: A Global History of World War II (Cambridge University Press, 1994) — Kriegsmarine, Na Uy, Trận chiến Đại Tây Dương, Nuremberg.

Bài viết liên quan

• Adolf Galland
• Douglas Bader
• Ernest King