Douglas Bader

1. Mở đầu

Douglas Bader (21 tháng 2 năm 1910 – 5 tháng 9 năm 1982) là phi công át chủ bài của Không quân Hoàng gia Anh, bay trong Trận chiến nước Anh với hai chân giả, sau khi mất cả hai chân trong tai nạn bay năm 1931. Ông được ghi nhận 22 chiến thắng trên không, và là một trong những phi công Anh nổi tiếng nhất của Chiến tranh Thế giới thứ hai: chỉ huy phi đội rồi chỉ huy không đoàn, chỉ huy Không đoàn Duxford gồm năm phi đội trong Trận chiến nước Anh, và sau khi bị bắt tháng 8 năm 1941, là một trong những tù binh quyết tâm trốn thoát nhất tại lâu đài Colditz.

Sau chiến tranh, ông trở thành nhà vận động cho người khuyết tật và nhân vật công chúng ở Anh, và cuộc đời ông được kể trong cuốn tiểu sử bán chạy Reach for the Sky (1954) và bộ phim cùng tên (1956).

Câu chuyện của Bader thường được kể như một câu chuyện đơn giản về lòng dũng cảm, và đó đúng là câu chuyện về lòng dũng cảm, nhưng nó cũng phức tạp hơn. Ông là người khó tính: kiêu ngạo, thẳng thắn và thiếu kiên nhẫn với bất kỳ ai không đồng ý với mình, và việc ông ủng hộ chiến thuật “Big Wing” trong Trận chiến nước Anh đã khiến ông xung đột với hai người thực sự chỉ huy trận chiến, Phó Đô đốc Không quân Keith Park và Đại tướng Không quân Hugh Dowding.

Việc ông từ chối chấp nhận rằng việc mất chân khiến ông không đủ khả năng bay là anh hùng, nhưng theo đánh giá của một số đồng nghiệp, cũng là hành động bướng bỉnh mà RAF dung túng vì cần những anh hùng. Bài viết này kể câu chuyện như hồ sơ cho thấy, gồm cả tranh cãi cũng như thắng lợi.

2. Thông tin chính

Sinh	21 tháng 2 năm 1910, St John’s Wood, London, Anh
Mất	5 tháng 9 năm 1982 (hưởng thọ 72 tuổi), Chiswick, London, Anh
Quốc tịch	Anh
Vai trò / Chức vụ	Phi công át chủ bài; Chỉ huy Không đoàn Duxford, 1940–1941; tù binh chiến tranh, lâu đài Colditz, 1941–1945
Nổi tiếng vì	22 chiến thắng trên không; bay với hai chân giả; Không đoàn Duxford và tranh cãi Big Wing; trốn thoát khỏi Colditz; Reach for the Sky (1954)
Vợ / Gia đình	Kết hôn với Thelma Edwards năm 1933; không có con
Quân hàm	Đại tá Không quân

3. Thời trẻ và học vấn

Tuổi thơ ở London và trường Cranwell

Douglas Bader sinh ngày 21 tháng 2 năm 1910 tại St John’s Wood, London, con trai thứ hai của Frederick Roberts Bader, kỹ sư dân sự, và vợ là Jessie. Cha ông hy sinh tại Pháp năm 1917, khi Douglas mới bảy tuổi, và mẹ ông sau đó tái hôn.

Bader học tại trường Temple Grove và trường St Edward, Oxford, nơi ông là vận động viên nhiệt tình — chơi rugby và cricket — và là học sinh trung bình. Năm 1928, ông vào Trường Không quân Hoàng gia tại Cranwell, nơi ông được phong thiếu úy phi công năm 1930.

Ngay từ đầu, ông là phi công bẩm sinh và liều lĩnh: ông yêu thích bay nhào lộn, bay sát mặt đất và bị cảnh báo nhiều lần về việc bay thấp. Các cảnh báo không có tác dụng, và ngày 14 tháng 12 năm 1931, trong lúc bay nhào lộn tầm thấp bằng tiêm kích Bristol Bulldog tại sân bay Woodley gần Reading, ông rơi máy bay và mất cả hai chân — chân phải trên đầu gối và chân trái dưới đầu gối.

Mất cả hai chân

Tai nạn ngày 14 tháng 12 năm 1931 lẽ ra đã chấm dứt sự nghiệp bay của Bader, và trong hai năm nó đã làm vậy. Ông được lắp chân giả — chân thiếc, như ông gọi — và học đi, nhảy, chơi golf và lái xe. Ông quyết tâm bay trở lại, và năm 1932 ông vượt qua các kiểm tra y tế bay của RAF, nhưng Bộ Hàng không từ chối cho ông trở lại nhiệm vụ bay, và năm 1933 ông nghỉ hưu khỏi RAF vì lý do y tế. Ông kết hôn với Thelma Edwards năm 1933 và làm việc cho Công ty Dầu khí Asiatic, công ty dầu Shell, ở London. Ông là doanh nhân thành đạt, nhưng không hạnh phúc: ông muốn bay, và dành sáu năm tiếp theo thuyết phục RAF nhận lại mình.

Chiến tranh bùng nổ tháng 9 năm 1939 đã cho ông cơ hội. RAF, thiếu phi công, đồng ý đánh giá lại ông, và tháng 11 năm 1939, ông được nhận lại vào biên chế làm thiếu úy bay, với điều kiện vượt qua các bài kiểm tra bay — điều ông đã làm, khiến các giám khảo kinh ngạc.

4. Con đường đến vị trí lãnh đạo

Trở lại RAF và những chiến thắng đầu tiên

Việc Bader trở lại RAF tháng 11 năm 1939 là khởi đầu một trong những lần trở lại đáng chú ý nhất trong lịch sử quân sự. Ông được biên chế vào Phi đội 19 bay Spitfire, rồi Phi đội 222, và trong Trận chiến Pháp tháng 5–6 năm 1940, ông ghi những chiến thắng đầu tiên.

Tháng 6 năm 1940, ông được giao chỉ huy Phi đội 242 (Canada), phi đội Hurricane chủ yếu gồm phi công Canada, và dẫn dắt nó trong Trận chiến nước Anh. Các phi công trong phi đội, những người ban đầu hoài nghi về vị chỉ huy không chân, dần ngưỡng mộ ông: ông bay cùng họ, chiến đấu cùng họ và đòi hỏi tiêu chuẩn cao nhất.

Tới tháng 9 năm 1940, ông có 12 chiến thắng, và được trao Huân chương Dịch vụ Xuất sắc cùng Huân chương Bay Xuất sắc. Việc lãnh đạo Phi đội 242 của ông, cùng tấm gương cá nhân, khiến ông trở thành một trong những phi công tiêm kích nổi tiếng nhất nước Anh.

Không đoàn Duxford

Mùa thu năm 1940, Bader được thăng chỉ huy không đoàn, chỉ huy Không đoàn Duxford — đội hình gồm năm phi đội đóng tại Duxford, Cambridgeshire — và trở thành người ủng hộ hàng đầu của RAF cho chiến thuật “Big Wing”: ý tưởng tập trung các phi đội tiêm kích thành đội hình lớn để đối đầu các đợt ném bom Đức, thay vì đưa lên với số lượng nhỏ.

Chiến thuật này được Phó Đô đốc Không quân Trafford Leigh-Mallory, tư lệnh Cụm 12, ủng hộ, và bị Phó Đô đốc Không quân Keith Park, tư lệnh Cụm 11, người thực sự chiến đấu trên bầu trời London và đông nam, phản đối.

Park lập luận rằng Big Wing mất quá nhiều thời gian để tập hợp và đến quá muộn để đánh chặn máy bay ném bom, và nó để các sân bay của Cụm 11 không được phòng thủ. Cuộc tranh luận trở thành một trong những tranh cãi lớn của Trận chiến nước Anh, và góp phần vào việc cách chức cả Dowding lẫn Park khỏi chức vụ mùa thu năm 1940.

Vai trò của Bader trong tranh cãi là ủng hộ Leigh-Mallory, và sự ủng hộ của ông có trọng lượng vì ông là phi công chiến đấu, không phải sĩ quan tham mưu.

5. Vai trò của Douglas Bader trong Thế chiến II

Trận chiến nước Anh

Trận chiến nước Anh, diễn ra từ tháng 7 đến tháng 10 năm 1940, là trận không chiến lớn đầu tiên trong lịch sử, và là trận đánh mà Bader tạo dựng danh tiếng. Luftwaffe Đức, vốn đã đánh bại không quân Ba Lan, Pháp và các nước vùng thấp, cố gắng tiêu diệt Không quân Hoàng gia Anh và giành ưu thế trên không trên bầu trời miền nam nước Anh, làm tiền đề cho cuộc xâm lược.

RAF, ít quân hơn và chiến đấu trên chính lãnh thổ của mình, đã đánh bại Luftwaffe, và cuộc xâm lược bị hoãn rồi từ bỏ. Vai trò của Bader trong trận chiến là chỉ huy phi đội rồi chỉ huy không đoàn, chỉ huy đầu tiên là Phi đội 242 rồi Không đoàn Duxford, và sự lãnh đạo, lòng dũng cảm cùng việc ủng hộ chiến thuật Big Wing khiến ông trở thành một trong những phi công tiêm kích nổi tiếng nhất nước Anh.

Trận chiến, theo đánh giá của các sử gia, là thất bại đầu tiên của cỗ máy chiến tranh Đức, và là chiến thắng nhờ nhiều vào các phi công tiêm kích đã chiến đấu.

Không đoàn Duxford tác chiến

Không đoàn Duxford của Bader tham chiến trong Trận chiến nước Anh từ tháng 9 năm 1940 và tuyên bố bắn rơi nhiều máy bay Đức. Hành động nổi tiếng nhất của không đoàn là ngày 15 tháng 9 năm 1940 — Ngày Trận chiến nước Anh — khi Không đoàn Duxford, với năm phi đội, chặn một đội hình ném bom lớn của Đức trên bầu trời London và tuyên bố nhiều chiến thắng.

Các tuyên bố sau này được chứng minh là phóng đại, như tuyên bố của phi công tiêm kích thường vậy, nhưng sự hiện diện của không đoàn trên bầu trời London ngày đó là thật, và nó góp phần vào quyết định từ bỏ chiến dịch ném bom ban ngày của Đức. Điểm số cá nhân của Bader tăng đều: cuối năm 1940 ông có 12 chiến thắng, và tới mùa hè 1941 ông có 22 chiến thắng, gồm hai lần chia sẻ. Ông được trao Huân chương Dịch vụ Xuất sắc và vạch, cùng Huân chương Bay Xuất sắc và vạch, và được thăng trung tá không quân.

Tới mùa hè 1941, ông là một trong những phi công được tặng thưởng nhiều nhất và nổi tiếng nhất trong RAF.

Tranh cãi Big Wing

Tranh cãi Big Wing được tranh luận từ đó đến nay, và đánh giá của các sử gia nhìn chung ủng hộ Park. Big Wing mất quá nhiều thời gian để tập hợp, đến London sau khi máy bay ném bom đã thả bom, và để các sân bay của Cụm 11 không được phòng thủ trong khi không đoàn đang tập hợp.

Tuyên bố của Leigh-Mallory về thành công của không đoàn bị phóng đại, và các con số ông trình lên Bộ Hàng không, theo đánh giá của các sử gia sau này, gây hiểu lầm. Việc Bader ủng hộ Big Wing là điều có thể hiểu — ông là phi công tiêm kích muốn chiến đấu với sức mạnh tập trung — nhưng theo quan điểm của hầu hết các sử gia, nó là sai lầm.

Tranh cãi khiến Dowding và Park mất chức vụ, và vẫn là lời cảnh báo về nguy hiểm khi để một cuộc tranh luận chiến thuật trở thành vấn đề chính trị trong quân chủng.

Bị bắn rơi và bị bắt

Ngày 9 tháng 8 năm 1941, trong một cuộc càn quét tiêm kích trên bầu trời miền bắc nước Pháp, Bader bị bắn rơi. Hoàn cảnh vẫn còn gây tranh cãi: Bader tin rằng ông đã va chạm với một tiêm kích Đức, trong khi hồ sơ Đức cho thấy ông bị Messerschmitt Bf 109 bắn rơi. Điều chắc chắn là ông nhảy dù xuống Pháp, một chân giả của ông bị kẹt trong buồng lái và phải tháo ra, và ông bị quân Đức bắt khi tiếp đất.

Quân Đức đối xử với ông tôn trọng, và cho phép RAF thả dù một chân thay thế — sự việc trở nên nổi tiếng ở Anh. Bader bị đưa tới trại tù binh chiến tranh, và sau nhiều lần trốn thoát, ông bị chuyển tới lâu đài Colditz, trại an ninh cao cho những tù binh trốn thoát dai dẳng, nơi ông ở lại tới cuối chiến tranh.

Tại Colditz, ông tiếp tục tìm cách trốn thoát, gồm một lần cố trốn trong quân phục Đức, và ông là nhân vật hàng đầu trong số các tù binh.

6. Các quyết định quan trọng

Từ chối chấp nhận khuyết tật

Khăng khăng trở lại bay (1932–1939): Quyết định đấu tranh bảy năm để trở lại bay của Bader, sau khi RAF cho ông nghỉ hưu vì lý do y tế, là quyết định định hình cuộc đời ông. Ông từ chối chấp nhận rằng việc mất chân khiến ông không đủ khả năng bay, và ông chứng minh, bằng cách vượt qua các bài kiểm tra bay, rằng ông có thể bay giỏi như bất kỳ phi công nào có hai chân.

Quyết định này là anh hùng, nhưng cũng bướng bỉnh: các sĩ quan y tế của RAF có lý do chính đáng để nghi ngờ liệu một phi công không chân có thể nhảy dù khỏi máy bay hư hại hay không, và việc Bader cuối cùng bị bắt cho thấy nghi ngờ đó không phải vô lý — chân của ông bị kẹt trong buồng lái khi ông cố nhảy dù.

Bay chiến đấu với chân giả: Quyết định bay chiến đấu với hai chân giả của Bader, theo đánh giá của đồng nghiệp, vừa truyền cảm hứng vừa liều lĩnh. Chân giả mang lại cho ông một lợi thế: ông có thể chịu lực G cao hơn phi công có chân thật, vì chân ông không bị máu dồn đi trong cú ngoặt gấp. Nhưng chúng cũng là điểm yếu: nếu bị bắn rơi, ông không thể chạy, và nếu phải nhảy dù, chân có thể kẹt ông trong buồng lái. Bader chấp nhận rủi ro, và RAF cũng chấp nhận cùng ông.

Big Wing và Colditz

Ủng hộ Big Wing: Việc Bader ủng hộ chiến thuật Big Wing là quyết định có hậu quả vượt xa phi đội của ông. Nó đặt ông về phía Leigh-Mallory chống lại Park và Dowding, và góp phần vào việc cách chức hai người đã thắng Trận chiến nước Anh. Các sử gia tranh luận liệu Bader có hiểu lập luận tác chiến hay chỉ đơn thuần trung thành với Leigh-Mallory, nhưng quyết định cho thấy Bader không chỉ là phi công tiêm kích mà còn là nhân vật chính trị trong RAF, và ý kiến của ông có trọng lượng.

Trốn thoát khỏi Colditz: Tại Colditz, Bader nhiều lần tìm cách trốn thoát, dù chân giả khiến việc trốn thoát khó khăn hơn nhiều so với các tù binh khác. Những nỗ lực này, theo đánh giá của bạn tù, là hành động thách thức hơn là kế hoạch thực tế: Bader biết ông khó có thể tới Thụy Sĩ hay tuyến Đồng minh, nhưng ông tin rằng tù binh chiến tranh có nghĩa vụ cố gắng trốn thoát, và chính nỗ lực đó là một hình thức kháng cự.

Quân Đức, những người tôn trọng quyết tâm của ông, đối xử với ông như trường hợp đặc biệt, và các lần trốn thoát của ông trở thành một phần huyền thoại Colditz.

7. Tranh cãi

Big Wing: đúng hay sai?

Tranh cãi Big Wing là tranh cãi trung tâm trong sự nghiệp của Bader, và đã được các sử gia tranh luận hơn tám mươi năm. Lập luận ủng hộ Big Wing là nó nâng cao tinh thần, mang lại cho RAF cách đối đầu các đợt ném bom Đức với sức mạnh tập trung, và góp phần vào quyết định từ bỏ ném bom ban ngày của Đức.

Lập luận chống lại là nó không vững về mặt tác chiến: mất quá nhiều thời gian tập hợp, đến quá muộn và để các sân bay của Cụm 11 không được phòng thủ. Cán cân ý kiến của các sử gia chống lại Big Wing, và chống lại vai trò của Bader trong việc thúc đẩy nó.

Tranh cãi cũng đặt ra câu hỏi rộng hơn: liệu một phi công chiến đấu, dù dũng cảm, có phải người phù hợp để đánh giá một vấn đề về nghệ thuật tác chiến hay không, và liệu danh tiếng của Bader có mang lại cho ý kiến của ông trọng lượng mà chúng không xứng đáng hay không.

Số chiến thắng và huyền thoại

Số 22 chiến thắng của Bader được ghi trong hồ sơ RAF, và không gây tranh cãi nghiêm trọng, dù như mọi số liệu của phi công tiêm kích, nó có biên độ phóng đại. Câu hỏi nghiêm trọng hơn về Bader là huyền thoại lớn lên xung quanh ông: tiểu sử Reach for the Sky và bộ phim cùng tên trình bày ông như anh hùng không tì vết, và bỏ qua tranh cãi Big Wing, tính cách khó khăn của ông và thực tế chân giả vừa là điểm yếu vừa là nguồn cảm hứng.

Các tiểu sử gia sau này đã trình bày bức tranh cân bằng hơn, và chính Bader, trong những năm cuối đời, thẳng thắn về thiếu sót của mình hơn bộ phim cho phép. Huyền thoại hữu ích với nước Anh thập niên 1950, khi đất nước cần những anh hùng, nhưng đó không phải toàn bộ câu chuyện, và bài viết này đã cố gắng kể toàn bộ câu chuyện.

8. Cuối đời

Giải phóng và Shell

Bader được quân Mỹ giải phóng khỏi Colditz tháng 4 năm 1945 và trở về Anh như một anh hùng. Ông được thăng đại tá không quân và dẫn đầu đội hình bay qua London vào Ngày Chiến thắng, 8 tháng 5 năm 1945 — kết thúc xứng đáng cho sự nghiệp thời chiến của ông. Ông nghỉ hưu khỏi RAF năm 1946 và trở lại Shell, công ty dầu ông từng làm việc trước chiến tranh, nơi ông trở thành giám đốc cấp cao. Ông là doanh nhân thành đạt, và dùng vị thế của mình vận động cho người khuyết tật, sáng lập Quỹ Douglas Bader năm 1976 để giúp người khuyết tật sống cuộc đời trọn vẹn. Ông được phong hiệp sĩ năm 1976 vì đóng góp cho người khuyết tật, và trở thành nhân vật công chúng ở Anh, được một thế hệ lớn lên cùng Reach for the Sky biết đến.

Qua đời tại London

Bader qua đời ngày 5 tháng 9 năm 1982 tại Chiswick, London, thọ 72 tuổi, sau cơn đau tim. Ông được hỏa táng, và tro cốt được rải xuống eo biển Manche, nơi diễn ra những trận đánh vĩ đại nhất của ông.

Cái chết của ông được báo chí khắp thế giới đưa tin, và các bài cáo phó phản ánh tình cảm mà người Anh dành cho ông: anh hùng Trận chiến nước Anh, người từ chối để khuyết tật định nghĩa mình, và nhà vận động dùng danh tiếng để giúp đỡ người khác. Vợ ông là Thelma, người ông kết hôn năm 1933, sống lâu hơn ông.

Quỹ Douglas Bader, do ông sáng lập, tiếp tục công việc của ông vì người khuyết tật, và tên ông được nhớ ở Anh như biểu tượng của lòng dũng cảm và quyết tâm.

9. Di sản

Át chủ bài không chân

Di sản của Bader với tư cách phi công là vững chắc: 22 chiến thắng, chỉ huy không đoàn trong Trận chiến nước Anh, và người bay với hai chân giả khi Bộ Hàng không đã nói ông không bao giờ bay lại được.

Câu chuyện của ông đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ người khuyết tật, và vẫn được kể trong các trường học ở Anh như ví dụ về những gì quyết tâm có thể đạt được. Cụm từ “Reach for the Sky”, tên tiểu sử của ông, đã đi vào tiếng Anh như lời khích lệ vươn tới tầm cao.

Chân giả của ông được bảo tồn trong bảo tàng, và Spitfire cùng Hurricane của ông được nhớ như máy bay của người từ chối bị giữ dưới mặt đất.

Nhà vận động

Di sản thứ hai của Bader là nhà vận động cho người khuyết tật. Quỹ Douglas Bader, do ông sáng lập năm 1976, đã giúp hàng nghìn người khuyết tật sống độc lập, và tước hiệu hiệp sĩ năm 1976 ghi nhận công việc đó.

Trong những năm cuối đời, ông là nhân vật quen thuộc trên truyền hình Anh, nơi ông nói thẳng về khuyết tật và nhu cầu xã hội mang lại cho người khuyết tật cơ hội như mọi người khác. Việc vận động của ông, theo đánh giá của những người làm việc cùng ông, quan trọng như việc bay của ông: nó dùng danh tiếng của ông cho một mục đích, và thay đổi cuộc sống của những người ông chưa từng gặp.

10. Đánh giá của các sử gia

Đánh giá quân sự

Các sử gia đánh giá Bader là chỉ huy tiêm kích dũng cảm và truyền cảm hứng, nhưng không phải nhà chiến thuật vĩ đại. Sự lãnh đạo Phi đội 242 và Không đoàn Duxford của ông được đánh dấu bằng lòng dũng cảm và tấm gương cá nhân, và các phi công ngưỡng mộ ông; nhưng việc ông ủng hộ Big Wing, theo đánh giá của hầu hết sử gia, là sai lầm, và số 22 chiến thắng của ông, dù ấn tượng, đạt được trong giai đoạn RAF chiến đấu phòng thủ và cơ hội giao chiến thường xuyên.

Lịch sử chính thức của Anh về Trận chiến nước Anh ghi nhận Bader về sự lãnh đạo và lòng dũng cảm của ông, nhưng không tán thành Big Wing, và các sử gia sau này nhìn chung đồng ý với đánh giá đó.

Đánh giá con người

Đánh giá con người về Bader hào phóng hơn đánh giá quân sự. Ông là người khó tính — kiêu ngạo, thiếu kiên nhẫn và không muốn thừa nhận mình sai — nhưng cũng là người có quyết tâm phi thường, từ chối để việc mất chân định nghĩa cuộc đời mình, và dùng danh tiếng để giúp người khuyết tật.

Tiểu sử gia Paul Brickhill, tác giả Reach for the Sky, trình bày ông như anh hùng, và các tiểu sử gia sau này, những người phê phán hơn, không lấy đi sự thật trung tâm: người đàn ông với hai chân giả đã bay trong Trận chiến nước Anh, chiến đấu chống Luftwaffe và từ chối bị đánh bại.

Sự thật đó, cùng cuộc đời tiếp theo, là lý do Bader vẫn được nhớ tới.

11. Câu hỏi thường gặp

Douglas Bader là ai?

Douglas Bader (1910–1982) là phi công át chủ bài của Không quân Hoàng gia Anh với 22 chiến thắng trên không, bay trong Trận chiến nước Anh với hai chân giả sau khi mất cả hai chân trong tai nạn bay năm 1931. Ông chỉ huy Không đoàn Duxford và là tù binh chiến tranh tại lâu đài Colditz từ năm 1941 tới 1945.

Douglas Bader mất chân như thế nào?

Ông mất cả hai chân trong tai nạn bay ngày 14 tháng 12 năm 1931, khi tiêm kích Bristol Bulldog của ông rơi trong lúc bay nhào lộn tầm thấp tại sân bay Woodley gần Reading. Chân phải của ông bị cắt cụt trên đầu gối và chân trái dưới đầu gối.

Bader đã bắn rơi bao nhiêu máy bay?

Ông được ghi nhận 22 chiến thắng trên không, gồm hai lần chia sẻ. Ông ghi chiến thắng trong Trận chiến Pháp, Trận chiến nước Anh và các cuộc càn quét tiêm kích trên bầu trời Pháp năm 1941.

Tranh cãi Big Wing là gì?

Big Wing là chiến thuật tập trung các phi đội tiêm kích thành đội hình lớn để đối đầu máy bay ném bom Đức. Bader và Phó Đô đốc Không quân Leigh-Mallory ủng hộ; Phó Đô đốc Không quân Park, người chỉ huy trận chiến trên bầu trời London, phản đối, cho rằng không đoàn mất quá nhiều thời gian tập hợp và đến quá muộn. Hầu hết các sử gia hiện nay đồng ý với Park.

Bader bị bắt như thế nào?

Ông bị bắn rơi trên bầu trời miền bắc nước Pháp ngày 9 tháng 8 năm 1941 trong cuộc càn quét tiêm kích. Ông nhảy dù, bị quân Đức bắt và cuối cùng bị đưa tới lâu đài Colditz sau nhiều lần trốn thoát khỏi các trại khác.

Bader làm gì sau chiến tranh?

Ông nghỉ hưu khỏi RAF năm 1946, trở lại Shell làm giám đốc cấp cao và vận động cho người khuyết tật. Ông sáng lập Quỹ Douglas Bader năm 1976 và được phong hiệp sĩ cùng năm đó. Ông qua đời ngày 5 tháng 9 năm 1982, thọ 72 tuổi.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Douglas Bader” — sinh ngày 21 tháng 2 năm 1910, mất ngày 5 tháng 9 năm 1982, 22 chiến thắng, tai nạn ngày 14 tháng 12 năm 1931, Không đoàn Duxford, Colditz.
2. Encyclopaedia Britannica, “Douglas Bader” — tiểu sử, phi công át chủ bài, Trận chiến nước Anh, Colditz.
3. Paul Brickhill, Reach for the Sky: The Story of Douglas Bader (Collins, 1954) — cuốn tiểu sử bán chạy nhất; tai nạn, Trận chiến nước Anh, Colditz.
4. John Frayn Turner, Douglas Bader: A Biography (Airlife, 1995) — cuốn tiểu sử sau này; tranh cãi Big Wing, cuộc sống sau chiến tranh.
5. Richard Overy, The Battle of Britain: The Myth and the Reality (W. W. Norton, 2000) — tranh cãi Big Wing, Dowding và Park.
6. Patrick Bishop, Fighter Boys: The Battle of Britain, 1940 (HarperCollins, 2003) — Trận chiến nước Anh, Phi đội 242, Không đoàn Duxford.

Bài viết liên quan

• Adolf Galland
• Erich Raeder
• Ernest King