Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima

Bảo tàng, theo nghĩa thông thường, không phải là bảo tàng chiến tranh. Nó không ca ngợi chiến thắng, và không trưng bày vũ khí. Thay vào đó, nó cho thấy vũ khí hạt nhân làm gì với một thành phố và những người sống trong đó: những bức ảnh chụp thành phố đổ nát, các đồ vật sống sót sau vụ nổ — một chiếc đồng hồ dừng ở 8:15, một chiếc xe đạp ba bánh của trẻ em, một hộp cơm trưa — và lời chứng của những người sống sót, bằng chính lời của họ.

Bảo tàng mở cửa năm 1955, mười năm sau vụ ném bom, và đã được đổi mới và mở rộng nhiều lần kể từ đó, gần nhất vào năm 2019. Bảo tàng đứng bên cạnh Mái vòm Bom Nguyên tử — tàn tích khung xương của Hội trường Xúc tiến Công nghiệp tỉnh Hiroshima, tòa nhà duy nhất gần tâm nổ còn đứng vững — và cùng nhau, bảo tàng và Mái vòm tạo thành Đài Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, được UNESCO công nhận Di sản Thế giới năm 1996.

Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima nằm tại trung tâm Công viên Tưởng niệm Hòa bình ở Hiroshima, trên mảnh đất nơi, ngày 6 tháng 8 năm 1945, quả bom nguyên tử đầu tiên được sử dụng trong chiến tranh đã nổ tung phía trên thành phố.

Bảo tàng kể câu chuyện buổi sáng hôm đó — về quả bom, về sự phá hủy, và về những người đã chết cùng những người sống sót — và đưa ra, bằng những ngôn từ giản dị nhất có thể, lập luận cho một thế giới không vũ khí hạt nhân.

Theo bất kỳ thước đo nào, đây cũng là một trong những bảo tàng quan trọng nhất thế giới: mỗi năm bảo tàng đón hơn một triệu du khách, là trung tâm của Lễ Tưởng niệm Hòa bình hàng năm vào ngày 6 tháng 8, và là nơi, đối với những người sống sót sau vụ ném bom — hibakusha — lời chứng của họ được lưu giữ và câu chuyện của họ được kể lại cho các thế hệ tiếp theo.

1. Thông tin chính

| | |

|—|—|

| Tên | Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima |

| Vị trí | Công viên Tưởng niệm Hòa bình, quận Naka, Hiroshima, Nhật Bản |

| Khai trương | 24 tháng 8 năm 1955 |

| Vụ ném bom | 6 tháng 8 năm 1945, 8:15 sáng, bom uranium “Little Boy” |

| Số người chết đến cuối năm 1945 | Khoảng 140.000 (khoảng thường được trích dẫn 90.000–166.000) |

| Mái vòm | Mái vòm Bom Nguyên tử (Genbaku Dome), nguyên là Hội trường Xúc tiến Công nghiệp |

| Di sản Thế giới | UNESCO, 1996 |

| Người thiết kế công viên | Kenzō Tange |

| Du khách | Hơn 1 triệu mỗi năm |

| Lễ hàng năm | Lễ Tưởng niệm Hòa bình, 6 tháng 8 |

| Hiện vật chính | Đồng hồ dừng ở 8:15; xe đạp ba bánh của trẻ em; Đài Tưởng niệm Hòa bình Trẻ em |

2. Bối cảnh

Một thành phố trong chiến tranh

Hiroshima, vào mùa hè năm 1945, là một thành phố khoảng 340.000 người, một cảng biển và trung tâm công nghiệp trên Biển Nội địa, và là trụ sở của Tập đoàn quân Tổng hợp thứ hai của Nhật Bản, bộ chỉ huy chịu trách nhiệm phòng thủ miền tây Nhật Bản.

Trong mắt các nhà hoạch định Mỹ, đó là một mục tiêu quân sự hợp pháp: nơi đây có trụ sở quân sự lớn, có công nghiệp chiến tranh, và chưa từng bị ném bom, nghĩa là tác động của một quả bom nguyên tử duy nhất có thể được đo lường rõ ràng.

Thành phố đã được tha khỏi các cuộc ném bom cháy từng phá hủy Tokyo và Osaka, và người dân nơi đây, dù sống trong chế độ phân phối và diễn tập phòng không của một đất nước đang chiến tranh, cũng không ngờ mình sẽ bị tấn công.

Sáng ngày 6 tháng 8 năm 1945, thành phố, theo mọi lời kể, vẫn là một thành phố bình thường trong một buổi sáng mùa hè bình thường: xe điện đang chạy, trẻ em đang tới trường, và công nhân đang tới nhà máy. Lúc 8:15 sáng, sự bình thường đó chấm dứt, trong một tia chớp sáng duy nhất.

Quyết định bảo tồn Mái vòm

Hội trường Xúc tiến Công nghiệp tỉnh Hiroshima, một tòa nhà gạch đẹp do kiến trúc sư người Séc Jan Letzel thiết kế và hoàn thành năm 1915, đứng cách tâm nổ khoảng 160 mét, và là tòa nhà duy nhất trong vùng lân cận còn đứng vững.

Mái vòm của nó — một khung thép, bị tước đi lớp phủ — trở thành, trong những năm sau chiến tranh, biểu tượng của Hiroshima, và câu hỏi nên làm gì với nó đã được tranh luận nhiều năm.

Một số người muốn phá hủy nó, như một lời nhắc về quá khứ tốt nhất nên quên đi; những người khác muốn bảo tồn nó, như một lời cảnh báo. Cuối cùng những người ủng hộ bảo tồn đã thắng, và tòa nhà — nay được gọi là Mái vòm Bom Nguyên tử, hay Genbaku Dome — đã được bảo tồn, đầu tiên bởi thành phố và sau đó, vào năm 1996, bởi UNESCO, tổ chức đã đưa nó vào Danh sách Di sản Thế giới như một tượng đài về sức mạnh hủy diệt của vũ khí hạt nhân và về hy vọng hòa bình bền vững.

Mái vòm là lý do bảo tàng tồn tại ở nơi nó đứng, và là lý do Công viên Tưởng niệm Hòa bình được xây dựng xung quanh nó.

Mái vòm Genbaku

Mái vòm Genbaku xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì nó là vật thể mạnh mẽ nhất ở Hiroshima, và vì nó là lý do Đài Tưởng niệm Hòa bình tồn tại. Trước chiến tranh, Mái vòm là một tòa nhà khá thanh lịch: một hội trường gạch ba tầng với mái vòm đồng, dùng cho triển lãm và xúc tiến công nghiệp của Hiroshima.

Quả bom đã tước đi mọi thứ của nó trừ khung xương: tường gạch vỡ vụn, mái bị xé toạc, và mái vòm còn lại như một khung thép trần, mở ra bầu trời. Tàn tích, trong những năm sau chiến tranh, là nguồn tranh luận: hội đồng thành phố đã tranh luận, hơn một lần, về việc có nên phá hủy nó hay không, và quyết định bảo tồn nó, cuối cùng, là một quyết định sát sao.

Mái vòm đã được bảo tồn, và năm 1996 được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, địa điểm đầu tiên được công nhận vì một lý do tiêu cực — như một tượng đài về sự phá hủy và về hy vọng nó sẽ không bao giờ xảy ra nữa.

Mái vòm, ngày nay, là vật thể được chụp ảnh nhiều nhất ở Hiroshima, và là hình ảnh mà thế giới liên tưởng tới vụ ném bom nguyên tử.

3. Sự kiện

Vụ ném bom

Lúc 8:15 sáng ngày 6 tháng 8 năm 1945, máy bay ném bom B-29 của Mỹ Enola Gay, do Đại tá Paul Tibbets lái, đã thả một quả bom uranium duy nhất, mật danh “Little Boy”, xuống Hiroshima. Quả bom nổ ở độ cao khoảng 600 mét phía trên thành phố, với sức mạnh tương đương khoảng 15.000 tấn thuốc nổ TNT, và đã phá hủy, trong một khoảnh khắc, khoảng 70.000 tòa nhà — khoảng 70% thành phố — và giết chết, đến cuối ngày, hàng chục nghìn người.

Số người chết đến cuối năm 1945 thường được ước tính khoảng 140.000, trong khoảng, theo tài liệu học thuật, từ khoảng 90.000 đến 166.000, sự khác biệt tùy thuộc vào cách đếm người chết và số người bị thương đã chết trong những tháng tiếp theo.

Quả bom là vũ khí nguyên tử đầu tiên được sử dụng trong chiến tranh, và nó được tiếp nối, ba ngày sau, bởi quả bom thứ hai, thả xuống Nagasaki. Nhật Bản đầu hàng ngày 15 tháng 8, và chiến tranh kết thúc.

Vụ ném bom Hiroshima vẫn, tới ngày nay, là một trong những quyết định được tranh luận nhiều nhất trong lịch sử chiến tranh, và bảo tàng trình bày nó, như bài viết này, với các sự thật và với những tranh cãi, mà không đứng về phía nào.

Hậu quả

Hậu quả của vụ ném bom, theo lời những người sống sót, là một cảnh tượng địa ngục. Thành phố đang cháy, những người bị thương đi qua đường phố với da thịt treo lủng lẳng khỏi cơ thể, và người chết nằm nơi họ ngã xuống.

Những người sống sót — hibakusha, “những người bị ảnh hưởng bởi bom” — phải đối mặt, trong những tháng và năm tiếp theo, không chỉ với mất mát gia đình và nhà cửa, mà còn với tác động của phóng xạ, gây bệnh bạch cầu và các bệnh ung thư khác, và đối với nhiều người, những tác động này không xuất hiện cho đến nhiều năm sau.

Những người sống sót cũng phải đối mặt với sự phân biệt đối xử: trong nhiều năm, họ bị đối xử như thể họ mang bệnh lây nhiễm, và họ thấy khó kết hôn và tìm việc. Bảo tàng kể câu chuyện này bằng lời của chính những người sống sót, và làm vậy mà không ủy mị: các lời chứng giản dị, thực tế, và vì lý do đó, càng mạnh mẽ hơn.

Hậu quả, cuối cùng, là trái tim của bảo tàng, và là lý do bảo tàng tồn tại: để cho thấy vũ khí hạt nhân làm gì, không phải với một thành phố trừu tượng, mà với những người sống trong đó.

Cơn mưa đen

“Cơn mưa đen” rơi xuống Hiroshima trong những giờ sau vụ ném bom xứng đáng được nhắc tới, vì đó là một trong những chi tiết ám ảnh nhất của câu chuyện, và vì đó là một trong những điều ít được hiểu nhất.

Cơn mưa có màu đen vì nó trộn lẫn với bồ hóng và tro của thành phố đang cháy, và nó rơi, vào buổi chiều ngày 6 tháng 8, xuống phần phía tây thành phố và vùng nông thôn ngoài thành phố. Những người bị mắc kẹt trong cơn mưa không biết nó là gì, và không biết rằng nó mang phóng xạ.

Mưa đen, trong lời chứng của những người sống sót, là một trong những ký ức sống động nhất của ngày hôm đó, và nó đã trở thành, trong văn học về Hiroshima, một biểu tượng của chính vụ ném bom: một cơn mưa không phải là nước, mà là tro, rơi xuống một thành phố mà, trong một buổi sáng, đã không còn tồn tại.

Mưa đen, trong nhiều năm, là chủ đề tranh chấp — liệu nó có gây bệnh phóng xạ hay không, và liệu những người tiếp xúc với nó có nên được công nhận là hibakusha hay không — và tranh chấp, cuối cùng, đã được giải quyết có lợi cho những người sống sót, những người, năm 2021, đã được tòa án Nhật Bản công nhận là nạn nhân của vụ ném bom.

4. Địa điểm & di tích

Công viên và Mái vòm

Công viên Tưởng niệm Hòa bình, do kiến trúc sư Kenzō Tange thiết kế và hoàn thành trong những năm 1950, là một không gian xanh dài bên bờ sông, tại trung tâm là Mái vòm Bom Nguyên tử. Công viên, theo lời của nhà thiết kế, là nơi của hòa bình và cầu nguyện, và nó chứa, ngoài Mái vòm, Đài Tưởng niệm, Ngọn lửa Hòa bình, Chuông Hòa bình, Đài Tưởng niệm Hòa bình Trẻ em và chính bảo tàng.

Công viên được thăm, mỗi năm, bởi hơn một triệu người, và là nơi thành phố Hiroshima, vào mỗi ngày 6 tháng 8, tổ chức Lễ Tưởng niệm Hòa bình, tại đó thị trưởng đọc Tuyên ngôn Hòa bình và tên của người chết được thêm vào sổ đăng ký giữ trong Đài Tưởng niệm.

Công viên, cuối cùng, là nơi được thăm nhiều nhất ở Hiroshima, và là nơi bản sắc của thành phố — như một thành phố hòa bình — được thể hiện rõ ràng nhất. Nó cũng, đối với du khách, là một nơi yên tĩnh: công viên, bất chấp đám đông, là nơi mọi người đi chậm, nói khẽ, và suy nghĩ về những gì đã xảy ra ở đó.

Tòa nhà bảo tàng

Chính bảo tàng là một tòa nhà dài, thấp, cũng do Kenzō Tange thiết kế, đứng ở đầu phía nam của công viên. Bảo tàng mở cửa ngày 24 tháng 8 năm 1955, mười năm sau vụ ném bom, và đã được đổi mới và mở rộng nhiều lần kể từ đó, gần nhất trong đợt cải tạo lớn hoàn thành năm 2019, đợt cải tạo đã tổ chức lại triển lãm và thêm tài liệu mới, bao gồm lời chứng của những người sống sót được ghi bằng video.

Triển lãm của bảo tàng được sắp xếp thành hai phần: phần đầu, trong tòa nhà chính, kể câu chuyện vụ ném bom và hậu quả của nó, qua ảnh chụp, đồ vật và lời chứng; phần thứ hai, trong tòa nhà phía đông, kể câu chuyện Hiroshima trước vụ ném bom, về chiến tranh, và về phong trào giải trừ vũ khí hạt nhân.

Bảo tàng, theo lời giám đốc của nó, là “nơi du khách được yêu cầu suy nghĩ”, và vì lý do đó, là một bảo tàng không giống bất kỳ bảo tàng nào khác: nó không bảo du khách phải nghĩ gì, nó cho du khách thấy điều đã xảy ra, và để du khách tự rút ra kết luận của mình.

Hội trường chính

Hội trường chính của bảo tàng xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì nó là trái tim của triển lãm, và vì nó chứa các đồ vật đã trở thành biểu tượng của Hiroshima. Hội trường là một không gian lớn, yên tĩnh, nơi du khách đi qua những bức ảnh chụp thành phố đổ nát, các mô hình thành phố trước và sau vụ ném bom, và các đồ vật sống sót sau vụ nổ: một chiếc đồng hồ dừng ở 8:15, một chiếc xe đạp ba bánh của trẻ em, bị cháy và xoắn lại, một hộp cơm trưa, một bộ đồng phục học sinh.

Các đồ vật được trưng bày không kịch tính, trong những tủ kính giản dị, với những nhãn giản dị, và chính sự giản dị đó khiến chúng trở nên mạnh mẽ: chúng là những vật dụng bình thường của những cuộc sống bình thường, và chúng, theo lời một du khách, là “những thứ khiến vụ ném bom trở nên thật”.

Hội trường chính, cuối cùng, là lý do mọi người tới bảo tàng, và là lý do họ nhớ về nó: các đồ vật nhỏ bé, bình thường, và vì lý do đó, không thể quên được.

5. Tưởng niệm

Lễ Tưởng niệm Hòa bình

Mỗi năm, ngày 6 tháng 8, thành phố Hiroshima tổ chức Lễ Tưởng niệm Hòa bình tại Công viên Tưởng niệm Hòa bình, lúc 8:15 sáng, thời điểm quả bom nổ. Buổi lễ có sự tham dự của gia đình người chết, của hibakusha, của thị trưởng và đại diện chính phủ Nhật Bản, và của các nhà ngoại giao và du khách từ khắp thế giới.

Lúc 8:15, một phút mặc niệm được giữ, Chuông Hòa bình được rung, và thị trưởng đọc Tuyên ngôn Hòa bình, trong đó thành phố kêu gọi, mỗi năm, bãi bỏ vũ khí hạt nhân. Buổi lễ, theo lời thị trưởng thành phố, là “ngày quan trọng nhất ở Hiroshima”, và nó được phát sóng, mỗi năm, khắp Nhật Bản và khắp thế giới.

Buổi lễ, cuối cùng, là lý do Công viên Tưởng niệm Hòa bình tồn tại: đó là nơi thành phố tưởng nhớ, và nơi nó làm mới, mỗi năm, lời hứa rằng vụ ném bom sẽ không bao giờ bị quên lãng và không bao giờ lặp lại.

Giáo dục và nghiên cứu hòa bình

Bảo tàng, ngoài việc là một bảo tàng, còn là trung tâm giáo dục và nghiên cứu hòa bình, và mỗi năm bảo tàng tổ chức các chương trình cho học sinh, giáo viên và sinh viên từ khắp thế giới.

Học sinh từ khắp Nhật Bản thăm bảo tàng, như một phần giáo dục của mình, và lắng nghe lời chứng của hibakusha và học, theo lời phòng giáo dục của bảo tàng, “vũ khí hạt nhân làm gì, và vì sao nó không bao giờ được sử dụng nữa”.

Bảo tàng cũng tổ chức, phối hợp với thành phố Hiroshima và Liên hợp quốc, các chương trình đào tạo nhà giáo dục hòa bình, và mỗi năm bảo tàng tổ chức các hội nghị và hội thảo về giải trừ vũ khí hạt nhân.

Công tác giáo dục của bảo tàng, theo quan điểm của giám đốc, là “công việc quan trọng nhất mà bảo tàng làm”, vì đó là công việc đảm bảo ký ức về vụ ném bom sẽ tồn tại sau chính hibakusha, và nó sẽ được mang, bởi các thế hệ tiếp theo, vào tương lai.

Ngọn lửa Hòa bình

Ngọn lửa Hòa bình, cháy trong Công viên Tưởng niệm Hòa bình, xứng đáng được nhắc tới, vì đó là biểu tượng rõ ràng nhất của lời hứa của thành phố, và vì đó là ngọn lửa mà, theo lời thành phố, “sẽ cháy cho đến khi mọi vũ khí hạt nhân bị bãi bỏ”.

Ngọn lửa được thắp năm 1964, và đã cháy kể từ đó, trong một tượng đài do Kenzō Tange thiết kế, trong đó ngọn lửa được giữ trong một đôi bàn tay, chụm lại, như đang cầu nguyện. Ngọn lửa, theo lời thị trưởng thành phố, là “một lời hứa và một lời cầu nguyện”, và là nơi du khách tới Công viên Tưởng niệm Hòa bình, sau khi xem bảo tàng và Mái vòm, dừng lại suy nghĩ về những gì họ đã thấy.

Ngọn lửa, cuối cùng, là vật thể đầy hy vọng nhất trong công viên: đó là một ngọn lửa sẽ tắt, và việc nó tắt sẽ là, theo lời thành phố, “ngày thế giới không còn vũ khí hạt nhân”.

6. Câu chuyện cá nhân

Hibakusha

Hibakusha — “những người bị ảnh hưởng bởi bom” — là những người sống sót sau vụ ném bom nguyên tử tại Hiroshima và Nagasaki, và họ, theo lời bảo tàng, là “những nhân chứng sống” của những gì đã xảy ra.

Vào cuối năm 1945, có khoảng 200.000 hibakusha tại Hiroshima và Nagasaki, và số lượng của họ, theo thời gian, đã giảm dần: đến những năm 2020 chỉ còn vài chục nghìn người, và tuổi trung bình của họ trên tám mươi. Hibakusha đã kể câu chuyện của mình trong bảy mươi năm, trong trường học, trong nghị viện và tại Liên hợp quốc, và họ làm vậy, theo lời một trong số họ, “để điều đó không bao giờ xảy ra nữa”.

Tổ chức của họ, Nihon Hidankyō — Liên đoàn Nhật Bản các Tổ chức Nạn nhân Bom A và Bom H — đã được trao Giải Nobel Hòa bình năm 2024, ghi nhận công việc giữ gìn ký ức về vụ ném bom và vận động cho một thế giới không vũ khí hạt nhân.

Giải thưởng, theo lời ủy ban Nobel, là sự ghi nhận “những nỗ lực phi thường” của hibakusha “để đạt được một thế giới không vũ khí hạt nhân”.

Lời chứng trong bảo tàng

Triển lãm của bảo tàng được xây dựng, phần lớn, quanh lời chứng của hibakusha, và chính lời chứng làm nên bảo tàng. Lời chứng được trình bày bằng chính lời của những người sống sót, bằng văn bản và video, và chúng, theo lời các giám tuyển của bảo tàng, là “những hiện vật quan trọng nhất trong bảo tàng”.

Lời chứng kể, bằng ngôn ngữ giản dị, điều gì đã xảy ra vào sáng ngày 6 tháng 8, những người sống sót đã thấy gì, họ đã mất gì, và họ đã sống sau đó ra sao. Chúng, theo nghĩa thông thường, không kịch tính: chúng lặng lẽ, thực tế, và vì lý do đó, càng cảm động hơn.

Bảo tàng, trong những năm gần đây, đã ghi lời chứng của những hibakusha còn sống bằng video, để câu chuyện của họ sẽ tồn tại sau họ, và đã cung cấp lời chứng, bằng bản dịch, cho du khách từ khắp thế giới.

Lời chứng, cuối cùng, là kho báu lớn nhất của bảo tàng, và là lý do bảo tàng, theo lời một du khách, là “một nơi thay đổi bạn”.

Đài Tưởng niệm Hòa bình Trẻ em

Đài Tưởng niệm Hòa bình Trẻ em, đứng trong Công viên Tưởng niệm Hòa bình, xứng đáng được nhắc tới, vì đó là tượng đài được yêu mến nhất trong công viên, và vì nó kể câu chuyện của Sadako Sasaki, một cô bé hai tuổi khi quả bom rơi, và đã chết vì bệnh bạch cầu năm 1955, lúc mười hai tuổi.

Sadako, khi ở trong bệnh viện, đã gấp hạc giấy — một nghìn con, theo truyền thống Nhật Bản, với hy vọng điều ước của cô, được sống, sẽ thành hiện thực. Cô đã chết trước khi gấp xong, và các bạn cùng lớp đã gấp nốt số hạc cho cô.

Tượng đài, được xây bởi các bạn cùng lớp của cô và trẻ em từ khắp Nhật Bản, cho thấy Sadako đang giơ một con hạc trên đầu, và nó được phủ, mỗi ngày, bằng những con hạc giấy gửi tới bởi trẻ em từ khắp thế giới.

Tượng đài, cuối cùng, là biểu tượng mạnh mẽ nhất của Công viên Tưởng niệm Hòa bình: điều ước của một đứa trẻ, làm bằng giấy, rằng vụ ném bom sẽ không bao giờ xảy ra nữa.

7. Tranh cãi & cách nhìn khác nhau

Cuộc tranh luận tại Mỹ

Quyết định thả bom nguyên tử xuống Hiroshima đã bị tranh luận tại Mỹ kể từ năm 1945, và tranh luận, về bản chất, xoay quanh việc liệu vụ ném bom có cần thiết hay không. Những người bảo vệ quyết định — trong số đó có những người đã đưa ra nó, Tổng thống Harry Truman và các cố vấn của ông — lập luận rằng quả bom đã cứu mạng người, bằng cách kết thúc chiến tranh nhanh chóng và khiến cuộc xâm lược Nhật Bản trở nên không cần thiết, cuộc xâm lược mà, theo quan điểm của họ, sẽ cướp đi mạng sống của hàng trăm nghìn lính Mỹ và của nhiều người Nhật hơn nữa.

Những người chỉ trích lập luận rằng Nhật Bản đã bại trận, đang tìm cách đầu hàng, và quả bom là không cần thiết, và nó được thả, một phần, như một lời cảnh báo tới Liên Xô. Tranh luận chưa bao giờ được giải quyết, và có lẽ sẽ không bao giờ được giải quyết: tài liệu không đầy đủ, động cơ phức tạp, và câu hỏi — liệu vụ ném bom có cần thiết hay không — cuối cùng, là một câu hỏi về giá trị cũng như về sự thật.

Bảo tàng trình bày tranh luận, như bài viết này, với lập luận của cả hai phía, và không đứng về phía nào.

Cuộc tranh luận tại Nhật Bản

Vụ ném bom cũng bị tranh luận tại Nhật Bản, và tranh luận ở đó, về bản chất, xoay quanh việc vụ ném bom nên được nhớ như thế nào. Một số người ở Nhật Bản lập luận rằng bảo tàng, và Công viên Tưởng niệm Hòa bình, trình bày người Nhật như những nạn nhân và bỏ qua tội ác của Đế quốc Nhật Bản — cuộc xâm lược Trung Quốc, cuộc tấn công Trân Châu Cảng, cách đối xử với tù binh chiến tranh — và rằng ký ức về Hiroshima nên được đặt trong bối cảnh cuộc chiến mà Nhật Bản đã khởi xướng.

Những người khác lập luận rằng mục đích của bảo tàng không phải là kể lịch sử chiến tranh, mà là kể câu chuyện vũ khí hạt nhân đã làm gì, và câu chuyện đó, tự nó, là một lý do đủ để bảo tàng tồn tại.

Tranh luận, cuối cùng, là một tranh luận về ký ức: về điều gì nên được nhớ, và về cách nó nên được nhớ. Bảo tàng, trong những năm gần đây, đã thêm tài liệu về chiến tranh và về vai trò của Nhật Bản trong đó, và đã làm vậy, theo lời giám đốc, “để du khách có thể hiểu toàn bộ câu chuyện”.

Tranh luận vẫn tiếp tục, và theo quan điểm của nhiều người, đó là một tranh luận lành mạnh.

Tranh cãi tại Smithsonian

Tranh cãi về triển lãm dự kiến của Viện Smithsonian về Enola Gay năm 1995 xứng đáng được nhắc tới, vì nó cho thấy việc trưng bày vụ ném bom nguyên tử khó khăn như thế nào, ngay cả năm mươi năm sau sự kiện.

Viện Smithsonian đã hoạch định một triển lãm trình bày vụ ném bom trong bối cảnh lịch sử của nó, bao gồm cuộc xâm lược của Nhật Bản trước đó và tranh luận về việc liệu quả bom có cần thiết hay không.

Các nhóm cựu chiến binh tại Mỹ đã phản đối, và triển lãm, cuối cùng, đã bị hủy và thay bằng một trưng bày nhỏ hơn nhiều, chỉ có chiếc máy bay, không có bối cảnh lịch sử. Tranh cãi, theo quan điểm của nhiều sử gia, là dấu hiệu cho thấy chủ đề vẫn nhạy cảm như thế nào, và khó khăn ra sao để trình bày một bản tường thuật cân bằng về vụ ném bom.

Ngược lại, Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, theo lời giám đốc, “đã cố gắng trình bày sự thật, và để du khách quyết định”, và vì lý do đó, là một mẫu mực về cách một bảo tàng có thể xử lý một chủ đề khó khăn.

8. Tham quan ngày nay

Thông tin thực tế

Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima mở cửa mỗi ngày trừ ngày 30–31 tháng 12, từ 8:30 sáng đến 6:00 chiều (đến 7:00 tối trong tháng 8), và vé vào cửa là 200 yên cho người lớn, với giảm giá cho học sinh và đoàn tham quan.

Bảo tàng nằm trong Công viên Tưởng niệm Hòa bình, tại trung tâm Hiroshima, đi bộ một đoạn ngắn từ ga Hiroshima bằng xe điện, và theo lời văn phòng du lịch thành phố, là “nơi đầu tiên mà mọi du khách tới Hiroshima nên xem”.

Bảo tàng cung cấp hướng dẫn âm thanh bằng nhiều ngôn ngữ, bao gồm tiếng Anh, và nhãn triển lãm của bảo tàng bằng tiếng Nhật và tiếng Anh. Bảo tàng, theo quan điểm của nhân viên, là nơi dành cho mọi người: cho học sinh, cho du khách, cho gia đình của hibakusha, và cho các nguyên thủ quốc gia thăm Hiroshima — trong số đó, năm 2016, Tổng thống Barack Obama, tổng thống Mỹ đương nhiệm đầu tiên thăm thành phố.

Bảo tàng yêu cầu du khách, theo lời sách hướng dẫn, “hãy nhìn, hãy lắng nghe, và hãy suy nghĩ”.

Những gì nên xem

Du khách tới bảo tàng, theo quan điểm của các giám tuyển, nên dành ít nhất hai giờ, và nên xem, đặc biệt, bốn điều: hội trường chính, với ảnh chụp và đồ vật; lời chứng của hibakusha, bằng video; mô hình thành phố trước và sau vụ ném bom; và Đài Tưởng niệm Hòa bình Trẻ em, trong công viên bên ngoài.

Du khách cũng nên xem Mái vòm Bom Nguyên tử, đứng ở đầu phía bắc của công viên, và Đài Tưởng niệm, đứng tại trung tâm của nó, chứa sổ đăng ký tên người chết — một sổ đăng ký mà, mỗi năm, được bổ sung, khi tên của những người đã chết vì tác động của vụ ném bom được ghi lại.

Du khách, cuối cùng, nên đi bộ qua công viên chậm rãi, và nên, theo lời sách hướng dẫn của bảo tàng, “dành thời gian suy nghĩ về những gì bạn đã thấy”. Bảo tàng, theo quan điểm của nhân viên, không phải là nơi để vội vã đi qua, mà là nơi để trải nghiệm, và vì lý do đó, là nơi đền đáp du khách dành thời gian.

Đài Tưởng niệm

Đài Tưởng niệm, đứng tại trung tâm Công viên Tưởng niệm Hòa bình, xứng đáng được nhắc tới, vì đó là nơi trang nghiêm nhất trong công viên, và vì đó là nơi người chết được tưởng nhớ. Đài Tưởng niệm là một vòm đơn giản hình yên ngựa, do Kenzō Tange thiết kế, và bên dưới nó, trong một hòm đá, được giữ sổ đăng ký tên người chết — tên của tất cả những người đã chết do vụ ném bom, một sổ đăng ký mà, mỗi năm, được bổ sung, khi tên của những người đã chết vì tác động của phóng xạ được ghi lại.

Dòng chữ trên Đài Tưởng niệm viết: “Nguyện cho mọi linh hồn nơi đây yên nghỉ trong hòa bình; vì chúng ta sẽ không lặp lại tội ác.” Những từ này, theo quan điểm của nhiều người, là những từ quan trọng nhất ở Hiroshima, và chúng là lý do Đài Tưởng niệm, đối với du khách, là nơi chuyến thăm Công viên Tưởng niệm Hòa bình kết thúc, và nơi du khách dừng lại, trong im lặng, trước khi rời đi. Đài Tưởng niệm, cuối cùng, là trái tim của Công viên Tưởng niệm Hòa bình, và là nơi lời hứa của thành phố — rằng điều đó sẽ không bao giờ xảy ra nữa — được giữ gìn.

9. Di sản

Mái vòm như Di sản Thế giới

Việc UNESCO đưa Đài Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima — Mái vòm Bom Nguyên tử — vào Danh sách Di sản Thế giới năm 1996, theo lời ủy ban UNESCO, là sự ghi nhận Mái vòm như “một biểu tượng trần trụi và mạnh mẽ của sức mạnh hủy diệt nhất từng được con người tạo ra”, và như một tượng đài cho “hy vọng hòa bình thế giới và việc loại bỏ cuối cùng mọi vũ khí hạt nhân”.

Việc công nhận, vào thời điểm đó, đã gây tranh cãi: Mỹ và Trung Quốc phản đối, với lý do Mái vòm là một tượng đài cho một sự kiện duy nhất và nó bỏ qua bối cảnh chiến tranh.

Việc công nhận vẫn tiến hành, và Mái vòm trở thành Di sản Thế giới đầu tiên được công nhận vì một lý do tiêu cực — như một tượng đài về sự phá hủy. Việc công nhận, trong những năm sau đó, đã mang Mái vòm và bảo tàng tới sự chú ý của thế giới, và đã khiến Công viên Tưởng niệm Hòa bình trở thành một trong những Di sản Thế giới được thăm nhiều nhất ở châu Á.

Mái vòm, cuối cùng, là lý do bảo tàng được biết tới khắp thế giới, và là lý do Công viên Tưởng niệm Hòa bình, theo lời UNESCO, là “một nơi có ý nghĩa phổ quát”.

Thông điệp của Hiroshima

Thông điệp của Hiroshima, theo lời bảo tàng, rất đơn giản: vũ khí hạt nhân không bao giờ được sử dụng nữa, và thế giới phải loại bỏ chúng. Thông điệp được mang, bởi hibakusha, bởi bảo tàng, và bởi thành phố Hiroshima, tới thế giới, và nó, theo lời Tuyên ngôn Hòa bình của thị trưởng, là “một thông điệp từ thành phố duy nhất đã chịu một vụ ném bom nguyên tử, gửi tới thế giới”.

Thông điệp đã được lắng nghe: hibakusha đã được trao Giải Nobel Hòa bình năm 2024, và Hiệp ước Cấm Vũ khí Hạt nhân, có hiệu lực năm 2021, theo lời những người ủng hộ, là “trái ngọt từ công việc của hibakusha“.

Tuy nhiên, thông điệp chưa được đáp lại đầy đủ: thế giới vẫn có, trong những năm 2020, khoảng 12.000 vũ khí hạt nhân, và rủi ro sử dụng chúng, theo lời ủy ban Nobel, “chưa bao giờ cao hơn”.

Bảo tàng tồn tại, cuối cùng, vì thông điệp chưa được đáp lại, và vì, theo lời giám đốc bảo tàng, “chừng nào vũ khí hạt nhân còn tồn tại, bảo tàng phải tồn tại”.

Hibakusha và Giải Nobel 2024

Việc trao Giải Nobel Hòa bình cho Nihon Hidankyō năm 2024 xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì đó, theo lời ủy ban Nobel, là sự ghi nhận “những nỗ lực phi thường” của hibakusha “để đạt được một thế giới không vũ khí hạt nhân”, và vì đó, theo lời lãnh đạo tổ chức, là “một giải thưởng cho mọi hibakusha, còn sống và đã mất”.

Giải thưởng được trao vào thời điểm hibakusha, theo lời họ, “đang qua đời dần”, và khi người trẻ nhất trong số họ đã ngoài tám mươi, và nó, theo quan điểm của nhiều người, là một sự ghi nhận đến vừa kịp lúc.

Giải thưởng cũng, theo quan điểm của ủy ban Nobel, là một lời cảnh báo: ủy ban nói, trong trích dẫn, rằng điều cấm kỵ chống lại việc sử dụng vũ khí hạt nhân đang “chịu áp lực”, và lời chứng của hibakusha “quan trọng hơn bao giờ hết”.

Giải thưởng đã mang hibakusha và bảo tàng tới sự chú ý của thế giới, và nhắc nhở thế giới, theo lời một tờ báo, “rằng những người đã thấy quả bom vẫn còn ở đây, và thông điệp của họ vẫn cấp bách”.

10. Câu hỏi thường gặp

Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima là gì?

Một bảo tàng trong Công viên Tưởng niệm Hòa bình tại Hiroshima, mở cửa năm 1955, kể câu chuyện vụ ném bom nguyên tử ngày 6 tháng 8 năm 1945, qua ảnh chụp, đồ vật và lời chứng của những người sống sót, hibakusha. Bảo tàng đứng bên cạnh Mái vòm Bom Nguyên tử, một Di sản Thế giới UNESCO.

Hiroshima bị ném bom khi nào?

Ngày 6 tháng 8 năm 1945, lúc 8:15 sáng, khi máy bay B-29 Enola Gay của Mỹ thả một quả bom uranium duy nhất, “Little Boy”, xuống thành phố. Khoảng 140.000 người đã chết đến cuối năm 1945, trong khoảng thường được trích dẫn là 90.000–166.000.

Mái vòm Bom Nguyên tử là gì?

Tàn tích khung xương của Hội trường Xúc tiến Công nghiệp tỉnh Hiroshima, tòa nhà duy nhất gần tâm nổ còn đứng vững sau vụ ném bom. Nó được bảo tồn như một tượng đài, và được UNESCO công nhận Di sản Thế giới năm 1996.

Hibakusha là ai?

Những người sống sót sau vụ ném bom nguyên tử tại Hiroshima và Nagasaki. Tổ chức của họ, Nihon Hidankyō, đã được trao Giải Nobel Hòa bình năm 2024 vì công việc giữ gìn ký ức về vụ ném bom và vận động cho một thế giới không vũ khí hạt nhân.

Tôi có thể thăm bảo tàng không?

Có. Bảo tàng mở cửa mỗi ngày trừ ngày 30–31 tháng 12, từ 8:30 sáng đến 6:00 chiều (đến 7:00 tối trong tháng 8). Vé vào cửa là 200 yên cho người lớn. Hướng dẫn âm thanh có bằng nhiều ngôn ngữ, bao gồm tiếng Anh. Nên dành ít nhất hai giờ.

Lễ Tưởng niệm Hòa bình là gì?

Buổi lễ hàng năm tổ chức tại Công viên Tưởng niệm Hòa bình ngày 6 tháng 8, lúc 8:15 sáng, thời điểm quả bom nổ. Một phút mặc niệm được giữ, Chuông Hòa bình được rung, và thị trưởng đọc Tuyên ngôn Hòa bình, kêu gọi bãi bỏ vũ khí hạt nhân.

11. Nguồn

1. Wikipedia, “Công viên tưởng niệm hòa bình Hiroshima” và “Mái vòm Bom Nguyên tử” — các ngày, vụ ném bom, Mái vòm và việc UNESCO công nhận.

2. Encyclopædia Britannica, “Hiroshima” — vụ ném bom và hậu quả của nó.

3. Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, trang web chính thức — triển lãm, thông tin tham quan và Lễ Tưởng niệm Hòa bình.

4. Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, “Đài Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima (Genbaku Dome)” — việc công nhận năm 1996.

5. John Hersey, Hiroshima (1946) — bản tường thuật kinh điển về sáu người sống sót.

6. Richard B. Frank, Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire (Random House, 1999) — tranh luận về quyết định sử dụng quả bom.

7. Giải Nobel, “Giải Nobel Hòa bình 2024” — giải thưởng trao cho Nihon Hidankyō.

Bài viết liên quan

• Thương vong Thế chiến II
• Nghĩa trang Quốc gia Arlington
• Auschwitz