Thiết giáp hạm lớp Yamato

1. Mở đầu

Với lượng giãn nước khoảng 72.000 tấn khi đầy tải và chín khẩu pháo 460mm (18,1 inch) — những khẩu pháo hải quân lớn nhất từng được lắp trên một tàu chiến — Thiết giáp hạm lớp Yamato là những thiết giáp hạm lớn nhất và trang bị mạnh nhất từng được đóng. Được thiết kế bí mật bởi Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong những năm 1930, chúng được bảo vệ bằng giáp dày tới 650mm ở mặt tháp pháo.

Hai tàu được hoàn thành với vai trò thiết giáp hạm, Yamato và Musashi; một tàu thứ ba, Shinano, được chuyển thành tàu sân bay trong quá trình đóng. Lớp tàu này nhằm mang lại cho Nhật Bản lợi thế quyết định trong một trận hải chiến với Hoa Kỳ, dựa trên niềm tin rằng một số ít siêu thiết giáp hạm có thể đánh bại số lượng lớn hơn các thiết giáp hạm nhỏ hơn của Mỹ. Đó là một niềm tin mà chiến tranh đã chứng minh là sai lầm.

Cả Yamato lẫn Musashi đều không bao giờ tham gia trận hải chiến mà chúng được đóng ra để đánh. Musashi bị máy bay trên tàu sân bay Mỹ đánh chìm ở biển Sibuyan ngày 24 tháng 10 năm 1944, trong trận Vịnh Leyte, mà không bao giờ bắn pháo chính vào một thiết giáp hạm địch. Yamato sống sót thêm sáu tháng nữa, rồi được cử đi làm nhiệm vụ một chiều tới Okinawa tháng 4 năm 1945, nơi nó bị máy bay trên tàu sân bay Mỹ đánh chìm ngày 7 tháng 4, hơn 3.000 thủy thủ thiệt mạng.

Lớp Yamato vì thế trở thành biểu tượng của một chiến lược đã bị thời cuộc vượt qua: thời đại thiết giáp hạm đã kết thúc, và tàu sân bay đã trở thành vũ khí quyết định của chiến tranh hải quân.

Bài viết này giải thích lớp tàu được thiết kế và đóng như thế nào, các tàu hoạt động ra sao, quá trình phục vụ của chúng, và vì sao chúng vẫn là những tàu chiến nổi tiếng nhất trong lịch sử.

2. Thông tin chính

Loại	Thiết giáp hạm
Quốc gia	Đế quốc Nhật Bản
Các tàu	Yamato (12/1941), Musashi (8/1942); Shinano hoàn thành làm tàu sân bay (1944)
Lượng giãn nước	Khoảng 65.027 tấn tiêu chuẩn; khoảng 71.659 tấn đầy tải
Chiều dài	263 m
Chiều rộng	38,9 m
Mớn nước	Khoảng 11 m
Động lực	12 nồi hơi Kampon, 4 tua-bin hơi, 4 trục, khoảng 150.000 mã lực
Tốc độ	Khoảng 27 hải lý/giờ
Tầm hoạt động	Khoảng 7.200 hải lý ở 16 hải lý/giờ
Pháo chính	9 pháo 460mm Kiểu 94 trong 3 tháp 3 nòng
Pháo phụ	12 pháo 155mm; 12 pháo 127mm phòng không; 24 pháo 25mm (sau tăng lên hơn 150)
Giáp	Đai giáp 410mm; boong 200–230mm; mặt tháp pháo tới 650mm
Máy bay	6–7 thủy phi cơ, 2 máy phóng
Thủy thủ đoàn	Khoảng 2.500 (1941); khoảng 2.800–3.300 tới 1945
Số phận	Musashi chìm 24/10/1944; Yamato chìm 7/4/1945; Shinano chìm 29/11/1944

3. Nguồn gốc & phát triển

Nhật Bản và các hiệp ước hải quân

Lớp Yamato ra đời từ Hiệp ước Hải quân Washington năm 1922 và Hiệp ước Hải quân London năm 1930, vốn hạn chế kích thước và số lượng thiết giáp hạm mà các cường quốc được đóng. Nhật Bản, vốn chỉ được cấp hạn ngạch tấn thiết giáp hạm nhỏ hơn Hoa Kỳ và Anh — tỉ lệ 5:5:3 — bất bình với các hiệp ước, và các sĩ quan hải quân Nhật lập luận rằng Nhật Bản chỉ có thể bù đắp sự thua kém về số lượng bằng cách đóng những con tàu vượt trội từng chiếc so với bất cứ thứ gì người Mỹ hay người Anh có thể đóng.

Năm 1934, Nhật Bản tuyên bố sẽ không còn tuân thủ các hiệp ước, và năm 1936 nước này rút hoàn toàn khỏi hệ thống hạn chế hải quân. Hải quân Nhật Bản giờ đây được tự do đóng những thiết giáp hạm mình muốn, và họ muốn những thiết giáp hạm lớn nhất và mạnh nhất thế giới.

Thiết kế được đưa ra, gọi là A-140, đòi hỏi một con tàu khoảng 70.000 tấn, trang bị chín khẩu pháo 460mm, được bảo vệ bằng giáp mà không khẩu pháo hải quân hiện có nào xuyên thủng được, và đủ nhanh để theo kịp hạm đội.

Bí mật và quyết định đóng tàu

Lớp Yamato là một trong những dự án bí mật nhất trong lịch sử hải quân. Các tàu được đóng trong ụ khô có mái che, kích thước của chúng được giấu kín, và hải quân Nhật Bản tung tin sai về kích thước và vũ khí của chúng — các cơ quan tình báo nước ngoài tin rằng Yamato có lượng giãn nước khoảng 45.000 tấn và mang pháo 406mm, trong khi thực tế nó giãn nước hơn 70.000 tấn và mang pháo 460mm.

Tàu đầu tiên, Yamato, được đặt lườn tại Kure tháng 11 năm 1937 và đưa vào hoạt động tháng 12 năm 1941, một tuần sau vụ tấn công Trân Châu Cảng; tàu thứ hai, Musashi, được đặt lườn tại Nagasaki tháng 3 năm 1938 và đưa vào hoạt động tháng 8 năm 1942.

Tàu thứ ba, Shinano, được đặt lườn năm 1940, nhưng sau khi Nhật mất bốn tàu sân bay tại Midway tháng 6 năm 1942, nó được chuyển thành tàu sân bay, và bị tàu ngầm Mỹ đánh chìm trong chuyến hải trình đầu tiên tháng 11 năm 1944. Một tàu thứ tư đã được lên kế hoạch nhưng không bao giờ được đặt lườn.

4. Thiết kế

Pháo 460mm

Trái tim của lớp Yamato là pháo chính: chín khẩu pháo 460mm (18,1 inch) Kiểu 94, lắp trong ba tháp pháo ba nòng, hai tháp phía trước và một tháp phía sau. Mỗi khẩu pháo dài 21 mét và nặng khoảng 165 tấn, bắn đạn xuyên giáp 1.460 kg tới tầm khoảng 42 km — xa hơn bất kỳ khẩu pháo hải quân nào khác đang phục vụ, với viên đạn nặng hơn cả một chiếc ô tô nhỏ.

Các khẩu pháo lớn đến mức phải được chế tạo bí mật, và hải quân Nhật Bản gọi chúng là pháo 40cm trong tài liệu của mình để che giấu cỡ nòng thực sự. Các tháp pháo vô cùng đồ sộ: mỗi tháp ba nòng nặng khoảng 2.700 tấn, nặng hơn cả một tàu khu trục nguyên chiếc, và giáp tháp pháo dày tới 650mm ở mặt trước, lớp giáp dày nhất từng lắp trên một tàu chiến.

Các khẩu pháo chính xác và mạnh mẽ, nhưng chúng cũng chậm: tốc độ bắn chỉ khoảng 1,5 đến 2 phát/phút mỗi khẩu, và các tháp pháo mất nhiều thời gian để xoay và nâng nòng. Pháo của Yamato là những khẩu pháo hải quân lớn nhất từng ra biển, và chưa từng bị vượt qua.

Đạn pháo và điều khiển hỏa lực

Pháo 460mm của Yamato bắn hai loại đạn chính: đạn xuyên giáp 1.460 kg, thiết kế để xuyên thủng giáp của thiết giáp hạm địch, và đạn nổ mạnh 1.360 kg, dùng để chống mục tiêu không giáp và bắn phá bờ biển.

Pháo còn được cấp một loại đạn phòng không đặc biệt, đạn Kiểu 3 sanshiki, nổ tung thành hàng trăm mảnh cháy và được dùng để diệt đội hình máy bay ném bom, nhưng thực tế nó không hiệu quả và còn làm hỏng nòng pháo. Điều khiển hỏa lực do một máy đo xa chính dài 15,5 mét đảm nhiệm, lắp trên đỉnh cấu trúc thượng tầng phía trước, cùng một máy tính điều khiển hỏa lực tính toán tầm bắn, phương vị và góc nâng cho pháo.

Hệ thống này tốt, nhưng không tiên tiến bằng hệ thống điều khiển hỏa lực bằng radar của Mỹ, vốn được lắp trên các thiết giáp hạm Mỹ từ năm 1942 trở đi, và hỏa lực pháo của Yamato không bao giờ được thử nghiệm trước một thiết giáp hạm địch trong một trận hải chiến.

Giáp và bảo vệ

Lớp Yamato được bảo vệ bằng lớp giáp dày nhất từng lắp trên một tàu chiến. Đai giáp chính dày 410mm, nghiêng 20 độ để tăng khả năng chống chịu, bảo vệ các kho đạn và khoang máy. Giáp boong dày 200–230mm, thiết kế để chống hỏa lực bắn cầu vồng từ xa và bom thả từ máy bay.

Mặt tháp pháo dày 650mm, hông tháp pháo 250mm, và tháp chỉ huy dày 500mm. Hệ thống phòng thủ chống ngư lôi gồm một loạt khoang chứa chất lỏng và vách ngăn, thiết kế để hấp thụ vụ nổ của ngư lôi, sâu hơn bất kỳ thiết giáp hạm nào khác.

Giáp được làm từ thép đặc biệt của Nhật Bản, thép cứng Vickers, chất lượng cao, nhưng cũng rất nặng: chỉ riêng giáp đã nặng hơn 20.000 tấn, một trong những lý do khiến các tàu lớn như vậy. Lớp giáp bảo vệ được thiết kế để chống pháo 406mm của thiết giáp hạm Mỹ, và có lẽ đã làm được như vậy, nhưng nó không bao giờ được thử nghiệm trong trận chiến với một thiết giáp hạm khác.

Động lực, tốc độ và máy bay

Lớp Yamato được trang bị 12 nồi hơi Kampon cấp hơi cho bốn tua-bin hơi nước, dẫn động bốn trục chân vịt và tạo ra khoảng 150.000 mã lực trục, cho tốc độ tối đa khoảng 27 hải lý/giờ. Tốc độ đó là đáng nể đối với một thiết giáp hạm thời bấy giờ — lớp Iowa của Mỹ đạt 33 hải lý/giờ, nhưng các thiết giáp hạm Mỹ cũ hơn chỉ đạt 21 hải lý/giờ — và đủ để Yamato theo kịp hạm đội.

Tầm hoạt động của tàu khoảng 7.200 hải lý ở tốc độ 16 hải lý/giờ, đủ để hoạt động khắp Thái Bình Dương, mặc dù mức tiêu thụ nhiên liệu của Yamato rất lớn và khoang dầu của tàu chứa khoảng 6.300 tấn dầu.

Các tàu mang theo sáu đến bảy thủy phi cơ, phóng từ hai máy phóng ở đuôi tàu, dùng để trinh sát và quan trắc điểm rơi của đạn. Các máy bay này nhắc nhở rằng Yamato được thiết kế trước khi tàu sân bay trở thành vũ khí quyết định của chiến tranh hải quân: máy bay của thiết giáp hạm chỉ để trinh sát, không phải để tấn công, và chúng không thể làm gì trước máy bay trên tàu sân bay — thứ vũ khí cuối cùng đã đánh chìm cả hai tàu.

5. Thông số kỹ thuật

Kích thước và lượng giãn nước

Lớp Yamato đồ sộ theo bất kỳ tiêu chuẩn nào. Dài 263 mét và rộng 38,9 mét, Yamato dài hơn ba sân bóng đá và rộng hơn bất kỳ thiết giáp hạm nào từng đóng trước đó, và lượng giãn nước đầy tải khoảng 71.659 tấn của nó lớn gấp hơn hai lần lớp King George V của Anh và lớn hơn khoảng 50% so với lớp Iowa của Mỹ.

Kích thước của tàu là hệ quả của vũ khí và giáp: pháo 460mm cùng tháp pháo, đai giáp 410mm và mặt tháp pháo 650mm đều cần một thân tàu khổng lồ để mang, và bản thân thân tàu phải đủ chắc để chịu được chấn động khi bắn pháo chính.

Mớn nước khoảng 11 mét hạn chế các cảng mà chúng có thể dùng, và kích thước khiến chúng dễ bị phát hiện từ trên không — một bất lợi nghiêm trọng trong cuộc chiến do máy bay thống trị.

Kích thước của Yamato vừa là điểm mạnh vừa là điểm yếu của nó: nó cho phép tàu mang pháo mạnh nhất và giáp dày nhất từng ra biển, nhưng cũng khiến nó trở thành một mục tiêu lớn, chậm và dễ thấy.

Thủy thủ đoàn và điều kiện sinh hoạt

Thủy thủ đoàn của Yamato khoảng 2.500 người khi tàu đưa vào hoạt động năm 1941, và tăng lên khoảng 2.800–3.300 người vào năm 1945, khi bổ sung thêm pháo phòng không và cần thêm người để vận hành chúng.

Thủy thủ đoàn sống trong điều kiện chật hẹp, như trên mọi tàu chiến, nhưng Yamato được trang bị tốt hơn hầu hết tàu chiến Nhật Bản: tàu có điều hòa không khí ở một số khoang, một phòng bệnh lớn và các xưởng có thể sửa chữa hầu hết hư hỏng.

Sĩ quan sống trong ca-bin ở các boong trên, trong khi thủy thủ sống ở các khoang ăn ở phía dưới, ngủ trên võng hoặc giường tầng. Cuộc sống trên tàu vất vả, với ca trực dài, diễn tập liên tục và mối nguy không kích luôn rình rập, và tinh thần thủy thủ đoàn bị ảnh hưởng bởi việc con tàu của họ, dù to lớn và mạnh mẽ, hiếm khi được sử dụng. Yamato trải qua phần lớn thời gian chiến tranh neo đậu, ở Biển Nội địa hoặc tại Truk, và thủy thủ đoàn gọi nó là “Khách sạn Yamato” — một câu đùa phản ánh sự thất vọng của họ khi bị giữ trong cảng trong lúc chiến tranh được quyết định ở nơi khác.

Pháo phụ và phòng không

Vũ khí phụ của Yamato gồm mười hai khẩu pháo 155mm trong bốn tháp pháo ba nòng, hai tháp mỗi bên cấu trúc thượng tầng, dùng để đối phó tàu tuần dương và tàu khu trục địch, và mười hai khẩu pháo lưỡng dụng 127mm, có thể đối phó cả mục tiêu mặt biển lẫn máy bay.

Vũ khí phòng không ban đầu gồm 24 khẩu pháo 25mm, nhưng khi mối đe dọa từ trên không tăng lên, ngày càng nhiều pháo 25mm được bổ sung, tới năm 1945 Yamato mang hơn 150 khẩu, cùng thêm pháo 127mm.

Pháo 25mm là vũ khí phòng không kém — tầm bắn ngắn, tốc độ bắn thấp và băng đạn nhỏ — và số lượng lớn cũng không bù đắp được chất lượng. Vũ khí phòng không của Yamato là một trong những điểm yếu lớn nhất của nó: nó không thể ngăn chặn hàng trăm máy bay trên tàu sân bay Mỹ tấn công nó trong trận chiến cuối cùng, và nó nhắc nhở rằng con tàu được thiết kế cho một cuộc chiến chống thiết giáp hạm, chứ không phải chống máy bay.

6. Các biến thể

Yamato, Musashi và Shinano

Lớp Yamato gồm ba tàu, mỗi tàu một số phận khác nhau. Yamato, chiếc tàu mang tên lớp, đưa vào hoạt động tháng 12 năm 1941 và làm soái hạm của Hạm đội Liên hợp dưới quyền Đô đốc Isoroku Yamamoto, người bị giết tháng 4 năm 1943 khi Yamato đang neo đậu. Musashi, đưa vào hoạt động tháng 8 năm 1942, làm soái hạm sau Yamato, và bị đánh chìm ở biển Sibuyan tháng 10 năm 1944. Shinano, đặt lườn năm 1940 làm thiết giáp hạm thứ ba của lớp, được chuyển thành tàu sân bay sau khi Nhật mất bốn tàu sân bay tại Midway, và là tàu sân bay lớn nhất từng đóng cho tới các tàu sân bay siêu hạng của Mỹ thập niên 1960.

Nó bị tàu ngầm Mỹ Archerfish đánh chìm ngày 29 tháng 11 năm 1944, trong chuyến hải trình đầu tiên, trước khi kịp phóng một máy bay nào trong chiến đấu. Một tàu thứ tư, gọi là Thân tàu số 111, đã được lên kế hoạch nhưng không bao giờ được đặt lườn, và thép của nó được dùng cho mục đích khác.

Ba tàu của lớp vì thế chung một số phận: tất cả đều bị đánh chìm, không chiếc nào từng tham gia trận hải chiến mà chúng được đóng ra để đánh, và tất cả đều trở thành biểu tượng của một chiến lược đã thất bại.

Cải biến thời chiến

Cả Yamato và Musashi đều được cải biến trong chiến tranh, chủ yếu để tăng cường pháo phòng không. Hai tháp pháo phụ 155mm ở hai bên cấu trúc thượng tầng được tháo bỏ và thay bằng pháo phòng không 127mm bổ sung, và số pháo 25mm tăng từ 24 lên hơn 150.

Radar được lắp thêm — radar tìm kiếm trên không Kiểu 21 và radar tìm kiếm mặt biển Kiểu 22 — và hệ thống điều khiển hỏa lực của tàu được cải thiện. Những cải biến này làm tăng trọng lượng và thủy thủ đoàn, nhưng không giải quyết được vấn đề cơ bản của các tàu: chúng là thiết giáp hạm trong cuộc chiến do máy bay thống trị, và không số lượng pháo phòng không nào có thể bảo vệ một tàu đơn độc trước hàng trăm máy bay trên tàu sân bay.

Những thay đổi cũng phản ánh nhận thức ngày càng tăng của hải quân Nhật rằng mối đe dọa từ trên không là nghiêm trọng nhất mà họ đối mặt, và thời đại thiết giáp hạm đã qua. Các cải biến cũng bao gồm cải tiến kiểm soát thiệt hại và thiết bị chữa cháy của tàu, và thủy thủ đoàn được huấn luyện để xử lý hỏa hoạn và nước tràn vào mà các cuộc không kích có thể gây ra.

Yamato trong văn hóa đại chúng

Yamato đã trở thành một trong những tàu chiến nổi tiếng nhất trong văn hóa đại chúng, đặc biệt ở Nhật Bản, nơi nó được nhớ đến như biểu tượng của sự hy sinh và một sự nghiệp đã mất.

Hình ảnh nổi tiếng nhất là loạt phim anime Space Battleship Yamato (1974), trong đó xác tàu Yamato được tái thiết thành một phi thuyền cứu Trái đất — một viễn tưởng phản ánh vị trí của con tàu trong trí tưởng tượng của người Nhật như biểu tượng của hy vọng và đổi mới. Yamato cũng xuất hiện trong phim, sách và trò chơi điện tử, và một bản sao toàn bộ phần mũi tàu đã được dựng cho bộ phim Otoko-tachi no Yamato (Những người đàn ông của Yamato) năm 2005.

Xác tàu được phát hiện năm 1985, nằm thành hai mảnh dưới đáy biển, và đã được các tàu lặn khảo sát. Vị trí của Yamato trong văn hóa đại chúng là minh chứng cho danh tiếng của nó: nó là con tàu không bao giờ thắng một trận chiến nào, nhưng đã trở thành huyền thoại.

7. Tham chiến

Chờ đợi dài: 1942–1944

Trong phần lớn thời gian chiến tranh, Yamato và Musashi hầu như không làm gì cả. Yamato làm soái hạm của Hạm đội Liên hợp, nhưng Đô đốc Yamamoto hiếm khi đưa nó ra biển, vì ông đang giữ nó cho trận hải chiến quyết định mà hải quân Nhật đã lên kế hoạch từ những năm 1930 — một trận chiến không bao giờ đến. Yamato có mặt tại trận Midway tháng 6 năm 1942, nhưng nó cách nơi giao chiến hàng trăm km, và không bao giờ bắn pháo của mình.

Nó bị một tàu ngầm Mỹ tấn công tháng 12 năm 1943, và phải sửa chữa trong nhiều tháng. Musashi cũng được giữ làm dự bị, và trải qua phần lớn sự nghiệp neo đậu ở Biển Nội địa hoặc tại Truk.

Hai tàu quá quý giá để mạo hiểm, và quá chậm để theo kịp các lực lượng đặc nhiệm tàu sân bay nhanh, lúc này là lực lượng tấn công chính của hải quân Nhật. Kết quả là những thiết giáp hạm lớn nhất từng đóng đã trải qua chiến tranh chờ đợi một trận chiến mà tàu sân bay đã khiến trở nên lỗi thời.

“Khách sạn Yamato”

Việc Yamato ít ra khơi trở thành trò đùa trong giới thủy thủ Nhật, những người gọi nó là “Khách sạn Yamato” vì nó thoải mái và hiếm khi được dùng. Biệt danh này phản ánh sự thất vọng thực sự: hải quân Nhật đã đóng những thiết giáp hạm lớn nhất thế giới với chi phí khổng lồ, rồi không biết phải làm gì với chúng.

Các tàu tiêu thụ nhiên liệu, nhân lực và tài nguyên có thể dùng cho tàu sân bay, tàu ngầm hoặc máy bay, và gần như không đóng góp gì cho nỗ lực chiến tranh. Trò đùa “Khách sạn Yamato” cũng là lời phê phán chiến lược của hải quân Nhật, vốn xây dựng quanh thiết giáp hạm và không thích nghi được với tàu sân bay.

Việc Yamato ít ra khơi không phải lỗi của thủy thủ đoàn, những người được huấn luyện tốt và háo hức chiến đấu, mà là lỗi của một chiến lược đã bị thời cuộc vượt qua. Biệt danh cũng phản ánh sự thoải mái của Yamato so với các tàu chiến Nhật khác, nhỏ hơn, đông đúc hơn và trang bị kém hơn, vốn dành nhiều thời gian hơn trên biển trong vùng biển nguy hiểm.

Vịnh Leyte và Chiến dịch Ten-Go

Cái kết của Musashi đến ngày 24 tháng 10 năm 1944, trong trận Vịnh Leyte, trận hải chiến lớn nhất trong lịch sử. Musashi, thuộc Lực lượng Trung tâm của Đô đốc Takeo Kurita, đang đi qua biển Sibuyan hướng tới bãi đổ bộ của Mỹ ở Leyte thì bị máy bay trên tàu sân bay Mỹ tấn công.

Trong ngày hôm đó, Musashi trúng khoảng 19 quả ngư lôi và 17 quả bom, và chìm vào buổi tối, hơn 1.000 thủy thủ thiệt mạng. Musashi không bao giờ bắn pháo chính vào một tàu địch, và việc nó chìm cho thấy ngay cả lớp giáp dày nhất cũng không thể bảo vệ một thiết giáp hạm trước không kích. Yamato sống sót ở Vịnh Leyte — nó cũng bị tấn công, nhưng bị đánh trúng nhẹ hơn — và trở về Nhật Bản.

Sáu tháng sau, tháng 4 năm 1945, Yamato được cử đi Chiến dịch Ten-Go, nhiệm vụ một chiều tới Okinawa, nơi nó sẽ tự ủi cạn lên bờ và chiến đấu như một pháo đài bờ biển chống lại hạm đội xâm lược của Mỹ.

Nó không bao giờ tới được Okinawa: ngày 7 tháng 4 năm 1945, nó bị khoảng 400 máy bay trên tàu sân bay Mỹ tấn công, trúng ít nhất 11 quả ngư lôi và 6 quả bom, và chìm, hơn 3.000 thủy thủ thiệt mạng, trong đó có thuyền trưởng, Chuẩn đô đốc Seiichi Ito. Chỉ 269 người sống sót.

8. Điểm mạnh

Hỏa lực và bảo vệ

Điểm mạnh lớn nhất của lớp Yamato là hỏa lực. Chín khẩu pháo 460mm là những khẩu pháo hải quân lớn nhất và mạnh nhất từng lắp trên một tàu chiến, và chúng có thể vượt tầm và áp đảo hỏa lực bất kỳ thiết giáp hạm nào khác trên thế giới.

Một viên đạn 1.460 kg từ pháo Yamato có thể xuyên thủng giáp của bất kỳ thiết giáp hạm nào đang phục vụ thời đó, và tầm bắn khoảng 42 km của pháo có nghĩa Yamato có thể khai hỏa trước khi địch kịp đáp trả. Điểm mạnh thứ hai của tàu là khả năng bảo vệ: đai giáp 410mm, boong 200–230mm và mặt tháp pháo 650mm là lớp giáp dày nhất từng lắp trên một tàu chiến, thiết kế để chống pháo 406mm của thiết giáp hạm Mỹ. Điểm mạnh thứ ba là kích thước và độ ổn định: thân tàu khổng lồ là một bệ pháo ổn định, và các tàu có thể bắn pháo chính chính xác ngay cả khi biển động.

Những điểm mạnh này khiến lớp Yamato trở thành những thiết giáp hạm mạnh nhất từng đóng, trên lý thuyết, và là lý do hải quân Nhật tin rằng các tàu có thể thắng một trận hải chiến trước Hoa Kỳ.

9. Điểm yếu

Tốc độ, phòng không và chi phí

Điểm yếu của lớp Yamato là cái giá của kích thước và sức mạnh. Tốc độ tối đa khoảng 27 hải lý/giờ chậm hơn 33 hải lý/giờ của lớp Iowa của Mỹ, và Yamato không thể theo kịp các lực lượng đặc nhiệm tàu sân bay nhanh, lực lượng tấn công chính của Chiến tranh Thái Bình Dương.

Pháo phòng không của nó yếu: pháo 25mm là vũ khí kém hiệu quả, và ngay cả hơn 150 khẩu pháo mang theo tới năm 1945 cũng không ngăn được một cuộc không kích quyết liệt. Các tàu cũng vô cùng đắt đỏ: mỗi thiết giáp hạm lớp Yamato tốn kém bằng vài tàu sân bay, và tài nguyên dùng để đóng chúng có thể đã dùng để đóng tàu sân bay, máy bay và tàu ngầm mà Nhật Bản đang rất cần. Điểm yếu lớn nhất của tàu, tuy nhiên, là về chiến lược: chúng được đóng cho một trận hải chiến không bao giờ xảy ra, trong cuộc chiến được quyết định bởi tàu sân bay và tàu ngầm.

Lớp Yamato là một thành tựu tuyệt vời của kỹ thuật hải quân, nhưng nó được đóng cho một cuộc chiến sai lầm.

10. So sánh với đối thủ

Với lớp Iowa

Đối thủ trực tiếp nhất của lớp Yamato là lớp Iowa của Mỹ, những thiết giáp hạm cuối cùng do Hoa Kỳ đóng. Lớp Iowa nhỏ hơn Yamato — khoảng 48.000 tấn tiêu chuẩn, so với 65.000 tấn của Yamato — và mang chín khẩu pháo 406mm, so với chín khẩu pháo 460mm của Yamato.

Pháo của Yamato lớn hơn và mạnh hơn, giáp của nó dày hơn, nhưng Iowa nhanh hơn, 33 hải lý/giờ so với 27 hải lý/giờ của Yamato, và có hệ thống điều khiển hỏa lực tốt hơn nhiều, với radar cho phép tấn công mục tiêu ở tầm xa trong mọi thời tiết.

Pháo phòng không của Iowa cũng tốt hơn nhiều, với 20 khẩu pháo 127mm và nhiều pháo Bofors 40mm, hiệu quả hơn nhiều so với pháo 25mm của Yamato. Trong một trận đấu pháo, Yamato có lẽ đã có lợi thế, vì pháo của nó vượt tầm pháo Iowa và giáp của nó có thể chống đạn pháo Iowa, nhưng hai lớp không bao giờ giao chiến với nhau, và tốc độ cùng radar của Iowa sẽ cho phép nó chọn cự ly và thời điểm giao chiến.

So sánh cho thấy Yamato là thiết giáp hạm mạnh hơn, nhưng Iowa là tàu chiến tốt hơn.

Với tàu sân bay

Đối thủ quan trọng nhất của lớp Yamato không phải là một thiết giáp hạm khác, mà là tàu sân bay. Tàu sân bay có thể tấn công ở tầm hàng trăm km, vượt xa tầm pháo 42 km của Yamato, và có thể tấn công bằng hàng trăm máy bay, trước đó pháo phòng không của Yamato tỏ ra vô hiệu.

Tàu sân bay cũng rẻ hơn, nhanh hơn và đa năng hơn thiết giáp hạm, và có thể thực hiện các nhiệm vụ — trinh sát, phòng không, tấn công mặt đất — mà thiết giáp hạm không thể. Chiến tranh Thái Bình Dương đã chứng minh sự vượt trội của tàu sân bay: trận hải chiến lớn cuối cùng của thiết giáp hạm, trận Vịnh Leyte, được quyết định bởi máy bay trên tàu sân bay, và cả Yamato lẫn Musashi đều bị máy bay trên tàu sân bay đánh chìm mà không bao giờ bắn pháo chính vào một thiết giáp hạm địch.

Lớp Yamato là biểu hiện tột cùng của thiết giáp hạm, nhưng nó được đóng đúng lúc thời đại thiết giáp hạm đang kết thúc, và số phận của nó được quyết định bởi thứ vũ khí đã thay thế nó.

11. Bên sử dụng & di sản

Sự kết thúc của thời đại thiết giáp hạm

Di sản lâu dài nhất của lớp Yamato là nó đánh dấu sự kết thúc của thời đại thiết giáp hạm. Yamato và Musashi là những thiết giáp hạm lớn nhất từng đóng, và cũng là những thiết giáp hạm cuối cùng do Nhật Bản đóng, và việc chúng bị máy bay đánh chìm cho thế giới thấy rằng thiết giáp hạm, tàu chủ lực của năm mươi năm trước, đã bị tàu sân bay thay thế.

Sau chiến tranh, không hải quân nào đóng thiết giáp hạm mới, và các thiết giáp hạm hiện có được cho nghỉ hưu hoặc chuyển sang vai trò khác. Số phận của Yamato là bài học mà các hải quân khắp thế giới đã rút ra: tương lai của chiến tranh hải quân nằm trên không, không phải ở khẩu pháo lớn, và tài nguyên từng dành cho thiết giáp hạm giờ được dành cho tàu sân bay, tàu ngầm và tên lửa.

Lớp Yamato vì thế vừa là đỉnh cao vừa là hồi kết của câu chuyện thiết giáp hạm, và việc nó bị đánh chìm đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới trong chiến tranh hải quân.

Yamato trong ký ức Nhật Bản

Ở Nhật Bản, Yamato được nhớ đến như biểu tượng của sự hy sinh và một sự nghiệp đã mất. Nhiệm vụ cuối cùng của tàu, Chiến dịch Ten-Go, trong đó nó ra khơi đi vào chỗ chết ở Okinawa với hơn 3.000 người trên tàu, được tưởng niệm ở Nhật Bản như một hành động hy sinh anh hùng, và những người lính đã chết trên Yamato được tôn vinh như anh hùng.

Xác tàu Yamato, phát hiện năm 1985, được coi là một ngôi mộ chiến tranh, và câu chuyện của tàu được kể trong bảo tàng, phim và sách. Vị trí của Yamato trong ký ức Nhật Bản rất phức tạp: nó được nhớ đến vừa là biểu tượng của tham vọng quân sự của Nhật Bản, vừa là biểu tượng của sự vô ích của tham vọng đó, và câu chuyện của nó nhắc nhở về cái giá con người của chiến tranh.

Di sản của Yamato vì thế không chỉ là di sản hải quân, mà còn là di sản của con người, và đó là câu chuyện về hơn 3.000 người lính đã chết trong chuyến hải trình cuối cùng của nó.

12. Câu hỏi thường gặp

Thiết giáp hạm lớp Yamato lớn cỡ nào?

Chúng có lượng giãn nước khoảng 65.027 tấn tiêu chuẩn và khoảng 71.659 tấn khi đầy tải, dài 263 mét và rộng 38,9 mét — lớn nhất trong các thiết giáp hạm từng được đóng.

Pháo của Yamato lớn cỡ nào?

Pháo chính là pháo 460mm (18,1 inch) Kiểu 94, pháo hải quân lớn nhất từng lắp trên một tàu chiến. Mỗi khẩu pháo bắn đạn 1.460 kg tới tầm khoảng 42 km. Có chín khẩu pháo như vậy trong ba tháp ba nòng, mỗi khẩu dài 21 mét và nặng khoảng 165 tấn.

Yamato có bao giờ đấu với thiết giáp hạm khác không?

Không, cả Yamato lẫn Musashi đều không bắn pháo chính vào một thiết giáp hạm địch. Cả hai đều bị máy bay trên tàu sân bay của Mỹ đánh chìm.

Musashi bị đánh chìm khi nào?

Ngày 24 tháng 10 năm 1944, tại biển Sibuyan trong trận Vịnh Leyte, sau khi trúng khoảng 19 quả ngư lôi và 17 quả bom. Hơn 1.000 thủy thủ đã thiệt mạng. Nó bị máy bay trên tàu sân bay Mỹ đánh chìm.

Yamato bị đánh chìm khi nào?

Ngày 7 tháng 4 năm 1945, trong Chiến dịch Ten-Go trên đường tới Okinawa, sau khi bị khoảng 400 máy bay trên tàu sân bay của Mỹ tấn công. Hơn 3.000 thủy thủ đã thiệt mạng; chỉ 269 người sống sót.

Shinano ra sao?

Shinano được hoàn thành làm tàu sân bay và bị tàu ngầm Archerfish của Mỹ đánh chìm ngày 29 tháng 11 năm 1944, trong chuyến hải trình đầu tiên, trước khi kịp phóng một máy bay nào trong chiến đấu.

13. Nguồn

1. Wikipedia, “Japanese battleship Yamato” — Lượng giãn nước 65.027 tấn tiêu chuẩn, 71.659 tấn đầy tải, 263 m, chín khẩu pháo 460mm, chìm ngày 7 tháng 4 năm 1945.
2. Wikipedia, “Japanese battleship Musashi” — Được đưa vào hoạt động vào tháng 8 năm 1942, chìm vào ngày 24 tháng 10 năm 1944 ở biển Sibuyan, khoảng 19 quả ngư lôi và 17 quả bom.
3. Wikipedia, “Japanese aircraft carrier Shinano” — chuyển đổi sang tàu sân bay, chìm vào ngày 29 tháng 11 năm 1944 bởi USS Archerfish.
4. National WWII Museum, New Orleans — lớp Yamato, Chiến dịch Ten-Go và trận Vịnh Leyte.
5. Janusz Skulski, The Battleship Yamato (Anatomy of the Ship series) — Thiết kế, xây dựng, vũ khí và giáp.
6. Imperial War Museum, London — lớp Yamato và kết thúc thời đại tàu chiến.

Bài viết liên quan

• Máy bay B-29 Superfortress
• Máy bay C-47 Skytrain
• Máy bay P-40 Warhawk