Trận Imphal-Kohima

1. Mở đầu

Imphal-Kohima là trận đánh quyết định của Chiến dịch Miến Điện trong Thế chiến II, diễn ra từ tháng 3 đến tháng 7 năm 1944 trên đồi núi và đồng bằng đông bắc Ấn Độ. Tập đoàn quân 15 Nhật, dưới quyền Trung tướng Renya Mutaguchi, vượt sông Chindwin và xâm lược Ấn Độ trong Chiến dịch U-Go, nhằm chiếm các căn cứ tiếp tế của Anh tại Imphal và Kohima rồi tiến tới thung lũng Brahmaputra.

Nếu Imphal thất thủ, Đồng minh tin rằng đường vào Ấn Độ sẽ mở toang và tuyến không vận tiếp tế cho Trung Quốc qua Himalaya sẽ bị cắt. Thay vào đó, cuộc tấn công của Nhật sụp đổ trong mưa mùa.

Tập đoàn quân 14 của Anh, dưới quyền Trung tướng William Slim, giữ vững cả hai thị trấn, và khi quân Nhật cạn lương thực và đạn dược, họ rút lui qua rừng rậm trong một trong những thảm họa tồi tệ nhất của Lục quân Đế quốc Nhật. Thương vong Nhật ước tính 50.000–55.000 người, so với khoảng 12.000–17.000 thương vong của Đồng minh.

2. Thông tin chính

Ngày**	8 tháng 3 – 3 tháng 7 năm 1944 (Kohima được giải vây ngày 22/6; vòng vây Imphal được phá ngày 22/6)
Địa điểm**	Imphal và Kohima, Manipur và Nagaland, đông bắc Ấn Độ
Kết quả**	Đồng minh thắng quyết định; Tập đoàn quân 15 Nhật bị tiêu diệt như một lực lượng chiến đấu
Chỉ huy Đồng minh**	Trung tướng William Slim (Tập đoàn quân 14)
Chỉ huy Nhật**	Trung tướng Renya Mutaguchi (Tập đoàn quân 15)
Lực lượng Đồng minh**	Khoảng 120.000–150.000 quân Anh và Ấn Độ, được tiếp tế bằng đường không
Lực lượng Nhật**	Khoảng 85.000–100.000 người của Tập đoàn quân 15
Tổn thất Đồng minh**	Khoảng 12.000–17.000 người chết, bị thương và mất tích
Tổn thất Nhật**	Khoảng 50.000–55.000 người chết, bị thương, mất tích và chết vì bệnh tật, đói khát

3. Bối cảnh

Miến Điện và con đường tới Ấn Độ

Đầu năm 1944, Nhật chiếm Miến Điện, giành được năm 1942, còn Anh giữ Ấn Độ. Mặt trận giữa hai bên chạy dọc sông Chindwin, một dải đồi rừng gần như không có đường. Vị trí của Anh phụ thuộc vào hai yếu tố: cụm sân bay quanh Imphal, đồng bằng ở bang Manipur, và con đường chạy về phía bắc từ Imphal qua Kohima tới Dimapur, đầu mối đường sắt trên sông Brahmaputra.

Dimapur là căn cứ tiếp tế cho toàn bộ mặt trận, và từ đó đường sắt chạy về phía tây tới Calcutta. Nếu quân Nhật cắt đường Imphal–Kohima–Dimapur, lực lượng Anh tại Imphal sẽ bị cô lập, và tuyến không vận tiếp tế cho Trung Quốc từ Ấn Độ sẽ mất căn cứ.

Bộ chỉ huy Nhật tại Miến Điện biết điều đó, và bộ chỉ huy Anh cũng biết họ biết điều đó.

Canh bạc của Mutaguchi

Trung tướng Renya Mutaguchi, tư lệnh Tập đoàn quân 15 Nhật, đề xuất Chiến dịch U-Go: ba sư đoàn vượt sông Chindwin, bao vây Imphal và chiếm nó trong khoảng ba tuần. Kế hoạch của ông dựa trên một giả định mong manh — quân đội của ông có thể sống nhờ lương thực chiếm được của Anh.

Quân Nhật chỉ mang theo khoảng ba tuần lương thực, và tuyến tiếp tế trở lại qua Chindwin chỉ là một đường mòn trong rừng mà mùa mưa sắp biến thành bùn. Chính các sĩ quan tham mưu của Mutaguchi đã cảnh báo ông rằng kế hoạch là không thể, và cấp trên của ông, Đại tướng Masakazu Kawabe, tư lệnh Quân đoàn khu vực Miến Điện, cũng nghi ngờ.

Nhưng Mutaguchi được Tokyo ủng hộ, nơi cuộc tấn công được quảng bá như một đòn cắt tuyến tiếp tế của Đồng minh cho Trung Quốc và khích lệ phong trào độc lập Ấn Độ do Subhas Chandra Bose lãnh đạo, mà Quân đội Quốc gia Ấn Độ của ông chiến đấu bên cạnh quân Nhật.

Mutaguchi gạt bỏ những người chỉ trích và ra lệnh tấn công vào tháng 3 năm 1944, trước khi mùa mưa đến.

Câu trả lời của Slim

Trung tướng William Slim, tư lệnh Tập đoàn quân 14 của Anh, đã đoán trước cuộc tấn công. Ông nghiên cứu địa hình và kết luận Imphal, với các sân bay và kho tàng, là nơi tốt nhất để giao chiến: quân của ông sẽ được tiếp tế bằng đường không, trong khi quân Nhật, ở cuối một đường mòn trong rừng, sẽ chết đói.

Kế hoạch của Slim mang tính phòng thủ có chủ ý. Các sư đoàn tiền phương trên sông Chindwin sẽ đánh chặn rồi rút về Imphal, và quân Nhật sẽ được phép bao vây đồng bằng — rồi bị tiêu diệt tại đó, trong một trận chiến về tiếp tế. Điểm duy nhất trong kế hoạch gặp trục trặc là Kohima.

Slim tin quân Nhật sẽ chỉ đưa tối đa một trung đoàn tới Kohima, và ông chỉ để lại một đơn vị đồn trú nhỏ ở đó. Thực tế Mutaguchi đã cử cả một sư đoàn, Sư đoàn 31, dưới quyền Trung tướng Kotoku Sato, và Kohima trở thành một cuộc vây hãm riêng, giao tranh trên vài trăm mét quanh ngôi nhà của viên chức quận và sân tennis của nó.

4. Lực lượng hai bên

Quân Nhật tấn công là Tập đoàn quân 15: ba sư đoàn bộ binh — Sư đoàn 15, 31 và 33 — cùng Sư đoàn 1 của Quân đội Quốc gia Ấn Độ và pháo binh, công binh yểm trợ, tổng cộng khoảng 85.000–100.000 người.

Sư đoàn 33, dưới quyền Trung tướng Yanagida, tấn công Imphal từ phía nam; Sư đoàn 15, dưới quyền Trung tướng Yamauchi, từ phía bắc; và Sư đoàn 31, dưới quyền Trung tướng Sato, cắt đường tại Kohima rồi tiến về phía nam hợp vây Imphal. Bộ binh Nhật dẻo dai và giàu kinh nghiệm, sẵn sàng chịu đựng gian khổ mà hầu hết quân đội khác không chịu nổi.

Nhưng quân đội này gần như không có xe tăng, rất ít pháo theo tiêu chuẩn phương Tây, và hệ thống tiếp tế phụ thuộc vào trâu bò, phu khuân vác và kho tàng chiếm được.

	Đồng minh	Nhật
Bộ binh**	Sư đoàn Ấn Độ 17, 20, 23; Sư đoàn Ấn Độ 5; Sư đoàn 2 Anh; Sư đoàn Ấn Độ 7; lực lượng Chindit và đặc nhiệm	Các sư đoàn 15, 31, 33 của Tập đoàn quân 15; Sư đoàn 1 Quân đội Quốc gia Ấn Độ
Xe tăng**	Xe tăng Lee/Grant và Stuart của các lữ đoàn thiết giáp; dùng tại Imphal và Kohima	Gần như không có; vài xe tăng hạng nhẹ, hiếm khi dùng trên đồi
Pháo binh**	Pháo dã chiến và pháo núi, tiếp tế đầy đủ bằng đường không	Pháo dã chiến hạn chế; đạn dược cạn trong vài tuần
Không quân**	Máy bay vận tải của RAF và USAAF; tiêm kích và oanh tạc cơ yểm trợ tầm gần	Ít máy bay; không có ưu thế trên không trên bầu trời Imphal
Tiếp tế**	Bằng đường không: máy bay vận tải Dakota chở lương thực, đạn dược và quân tiếp viện mỗi ngày	Đi bộ và dùng súc vật kéo qua sông Chindwin; sụp đổ trong mùa mưa

Tập đoàn quân 14 của Slim gồm các sư đoàn Anh và Ấn Độ — Sư đoàn Ấn Độ 17, 20 và 23 quanh Imphal, Sư đoàn Ấn Độ 5 và 7 làm dự bị, sau đó Sư đoàn 2 của Anh được cử đi giải vây Kohima. Đến năm 1944, đây là một quân đội lão luyện.

Binh lính của nó đã học chiến đấu trong rừng qua những thất bại năm 1942 và 1943, và Slim đã tái thiết nó với huấn luyện tốt hơn, chăm sóc y tế tốt hơn chống sốt rét, và hệ thống tiếp tế dùng đường không. Điểm khác biệt quyết định là máy bay vận tải Dakota.

Mỗi ngày trong cuộc vây hãm, Dakota hạ cánh tại Imphal và thả tiếp tế cho các đơn vị bị cắt rời, chở vào lương thực, đạn dược và cả những tiểu đoàn nguyên vẹn, đồng thời chở thương binh ra. Quân Nhật không có cách nào đối phó: họ có thể bao vây một vị trí, nhưng không thể bỏ đói nó.

5. Diễn biến

Vượt sông Chindwin

Cuộc tấn công của Nhật bắt đầu ngày 8 tháng 3 năm 1944, khi Sư đoàn 33 vượt sông Chindwin và đánh vào Sư đoàn Ấn Độ 17 quanh Tiddim, phía nam Imphal. Đồng thời Sư đoàn 15 vượt sông ở phía bắc, và Sư đoàn 31 hành quân tới Kohima.

Các sư đoàn tiền phương của Slim đánh chặn theo kế hoạch, nhưng cuộc rút lui khó khăn hơn dự kiến: Sư đoàn 17 phải chiến đấu trở về qua rừng dọc một đường mòn duy nhất, bị các cột quân Nhật luồn qua đồi quấy rối.

Sư đoàn tới Imphal ngày 29 tháng 3, mất nhiều xe cộ và trang bị, nhưng vẫn là một lực lượng chiến đấu, và cuộc kháng cự của nó đã khiến quân Nhật mất thời gian mà họ không thể lãng phí. Cuối tháng 3, quân Nhật đã bao quanh Imphal, và ngày 4 tháng 4, Sư đoàn 31 tới Kohima.

Cuộc vây hãm Kohima

Kohima là một thị trấn nhỏ trên đồi, và đơn vị đồn trú rất ít: khoảng 1.500 người, phần lớn thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn Royal West Kent, cùng một số quân Ấn Độ và Assam Rifles, dưới quyền Trung tá Hugh Richards. Đối mặt với họ, Sato đưa tới khoảng 12.000–15.000 người.

Trận đánh diễn ra trên một dãy đồi dài khoảng một km, và ở trung tâm là ngôi nhà của viên chức quận cùng sân tennis của nó. Trong hai tuần, từ 5 đến 18 tháng 4, giao tranh diễn ra giáp lá cà trên vài chục mét đất: chính sân tennis đổi chủ nhiều lần, và binh lính chiến đấu bằng lựu đạn, lưỡi lê và xẻng. Đơn vị đồn trú giữ được dãy đồi, dù cuối cùng chỉ còn vài trăm người còn chiến đấu được, thiếu nước và đạn dược, chỉ được tiếp tế bằng thả dù.

Ngày 18 tháng 4, quân tiên phong của Sư đoàn 2 Anh, đã hành quân và chiến đấu dọc đường từ Dimapur lên, đột phá tới đơn vị đồn trú. Cuộc vây hãm được phá vỡ, nhưng trận chiến giành dãy đồi Kohima kéo dài đến cuối tháng 5, khi Sư đoàn 2 từ từ đẩy quân của Sato khỏi các đồi xung quanh.

Cuộc vây hãm Imphal

Tại chính Imphal, quân Nhật tấn công đồng bằng từ phía bắc, nam và đông trong suốt tháng 4 và tháng 5. Giao tranh là hàng loạt trận nhỏ ác liệt quanh các làng, sân bay và điểm cao có tên trở nên nổi tiếng trong Quân đội Ấn Độ: Nunshigum, Bishenpur, yên ngựa Shenam.

Sư đoàn Ấn Độ 5, được bay tới từ mặt trận Arakan, giữ các lối tiếp cận phía nam; Sư đoàn 17 và 23 giữ phía bắc và phía đông. Quân Nhật đã vài lần tiến sát — tại Bishenpur, tháng 5, họ tới rìa đồng bằng Imphal — nhưng không bao giờ đột phá được.

Các đợt tấn công của họ yếu dần khi lương thực cạn kiệt. Đến tháng 5, lính Nhật ăn cỏ, rễ cây và chính súc vật thồ của mình, và bệnh tật — sốt rét, kiết lỵ và tả — giết nhiều người hơn đạn của Anh. Mùa mưa đến vào tháng 5, và các đường mòn trong rừng trở lại Chindwin biến thành dòng bùn.

Hệ thống tiếp tế của Nhật, vốn đã mỏng manh, sụp đổ hoàn toàn.

6. Bước ngoặt

Tiếp tế đường không và giải vây Kohima

Bước ngoặt tại Imphal không phải là một trận đánh đơn lẻ mà là sự thất bại của tiếp tế Nhật. Slim đã thiết kế trận đánh như một phép thử về hậu cần, và phép thử được quyết định trên không.

Máy bay vận tải Dakota của RAF và USAAF bay hàng nghìn phi vụ vào Imphal, hạ cánh xuống các sân bay đôi khi đang bị pháo Nhật bắn, và thả tiếp tế cho các đơn vị bị cô lập. Riêng tháng 6, tuyến không vận đã chuyển hàng chục nghìn tấn hàng hóa và chở tới quân tăng viện, trong đó có Sư đoàn Ấn Độ 5.

Ngược lại, quân Nhật dự định chiếm kho tàng của Anh nhưng gần như không chiếm được gì. Đến đầu tháng 6, các sư đoàn của Mutaguchi đã đói lả, và các đợt tấn công của họ ngừng lại. Bước ngoặt thứ hai là giải vây Kohima ngày 22 tháng 6, khi Sư đoàn 2 cuối cùng gặp Sư đoàn Ấn Độ 5 đang tiến về phía bắc từ Imphal dọc đường Kohima.

Con đường lại mở, và quân Nhật tại Imphal bị cắt khỏi đường rút lui của chính mình.

Sự bất tuân của Sato

Tại Kohima, bước ngoặt đến từ bên trong bộ chỉ huy Nhật. Trung tướng Sato, Sư đoàn 31 của ông đã đánh đơn vị đồn trú tới kiệt sức rồi bị đẩy khỏi dãy đồi, nhận lệnh từ Mutaguchi ở lại chiến đấu đến người cuối cùng. Sato từ chối.

Sư đoàn của ông đang đói, bệnh tật tràn lan, chỉ còn một phần nhỏ quân số, và ông tin lệnh đó là lãng phí mạng sống của binh lính. Cuối tháng 5, ông rút sư đoàn về phía Chindwin, trái lệnh — một hành động bất tuân gần như chưa từng có trong Lục quân Nhật, và vì nó ông sau này bị cách chức.

Cuộc rút lui của ông mở đường Kohima và cho phép quân Anh tập trung đánh Imphal. Trong khi đó, Mutaguchi từ chối thừa nhận cuộc tấn công đã thất bại, và giữ các sư đoàn còn lại quanh Imphal đến đầu tháng 7, khi cuối cùng ông ra lệnh rút lui. Lúc đó đã quá muộn đối với nhiều binh lính của ông.

7. Thương vong và tổn thất

	Đồng minh	Nhật
Chết**	Khoảng 4.000–5.000 (ước tính)	Khoảng 30.000+ người chết, nhiều người vì bệnh tật và đói khát
Bị thương và mất tích**	Khoảng 8.000–12.000 (ước tính)	Khoảng 20.000–25.000 (ước tính)
Tổng cộng**	Khoảng 12.000–17.000	Khoảng 50.000–55.000
Bệnh tật**	Sốt rét và lỵ được kiểm soát nhờ chăm sóc y tế và sơ tán bằng đường không	Sốt rét, lỵ và tả giết hàng nghìn người trong cuộc rút lui

Số liệu của Imphal-Kohima chỉ là ước tính, và các nguồn khác nhau, nhưng quy mô thảm họa của Nhật không còn nghi ngờ. Tập đoàn quân 15 Nhật mất khoảng 50.000–55.000 người — chết trong chiến đấu, chết vì bệnh tật và đói khát, bị thương hoặc mất tích — trong tổng số khoảng 85.000–100.000 quân.

Một số ước tính cho rằng riêng số người Nhật chết đã hơn 30.000. Cuộc rút lui về Chindwin là một thảm họa: binh lính chết vì đói và bệnh trên các đường mòn trong rừng, và những đơn vị từng hành quân vào Ấn Độ như các sư đoàn trở về chỉ còn là tàn quân tan nát.

Chẳng hạn, Sư đoàn 31 được cho là mất hơn một nửa quân số, và Sư đoàn 15 thực tế đã bị tiêu diệt. Thương vong của Đồng minh nhẹ hơn nhiều, khoảng 12.000–17.000 người chết, bị thương và mất tích, bao gồm tổn thất nặng nề của các sư đoàn Ấn Độ gánh phần lớn giao tranh và của đơn vị đồn trú nhỏ tại Kohima.

Sự chênh lệch là hệ quả của tiếp tế. Thương binh Anh được bay về các bệnh viện ở Ấn Độ; thương binh Nhật được cáng qua rừng, và nhiều người chết trên đường. Người bệnh của Anh được điều trị bằng quinine và thuốc chống sốt rét mới; người bệnh của Nhật gần như không có thuốc.

Trận đánh cũng khiến Quân đội Quốc gia Ấn Độ tổn thất nặng: Sư đoàn 1 của nó, từng chiến đấu bên cạnh quân Nhật, mất nhiều người và những người sống sót vỡ mộng, và phong trào mà nó đại diện không bao giờ lấy lại được uy tín quân sự.

Ngược lại, đối với binh lính Ấn Độ của Tập đoàn quân 14, Imphal-Kohima trở thành niềm tự hào — một trận đánh do các sư đoàn Ấn Độ giành thắng lợi, trong đó sĩ quan và binh lính Ấn Độ đã giữ vững tuyến trước một quân đội Nhật từng dường như bất khả chiến bại hai năm trước đó.

8. Bản đồ và địa hình

Đồng bằng Imphal và đường Kohima

Imphal nằm trên một đồng bằng dài khoảng 35 km và rộng 25 km, bao quanh bởi đồi rừng, ở độ cao khoảng 800 m. Đồng bằng có các sân bay, kho tiếp tế và sở chỉ huy của Tập đoàn quân 14, và là vùng đất bằng duy nhất trong khu vực đủ lớn cho một quân đội hoạt động.

Xung quanh, đồi núi dốc đứng, bị cắt bởi các đường mòn hẹp và vài con đường: đường Tiddim về phía nam, đường Tamu về phía đông, và đường phía bắc qua Kohima tới Dimapur. Ai giữ đồng bằng sẽ giữ chiến dịch, và ai giữ các con đường sẽ kiểm soát đồng bằng.

Kế hoạch của Nhật phụ thuộc vào việc chiếm các con đường trước khi quân Anh tập trung, và nó thất bại vì quân Anh giữ cả đồng bằng lẫn con đường phía bắc.

Rừng rậm, mùa mưa và sông Chindwin

Địa hình khiến Imphal có thể phòng thủ cũng khiến cuộc rút lui của Nhật thành thảm họa. Sông Chindwin, mà quân Nhật đã vượt tháng 3, nằm cách Imphal khoảng 150 km về phía tây qua một trong những vùng đất khó khăn nhất châu Á: các dãy đồi dốc, phủ rừng, bị cắt bởi những con suối trở thành dòng nước xiết trong mùa mưa.

Không có đường, chỉ có đường mòn, và mưa mùa tháng 5, 6, 7 biến chúng thành bùn. Lính Nhật rút lui bằng chân, không có lương thực và thường không có giày, chết với số lượng lớn trên những đường mòn đó.

Mùa mưa cũng khiến máy bay không cất cánh được và tiếp tế đường không khó khăn, nhưng lúc đó quân Anh không còn cần nó nữa: đường từ Dimapur đã mở, và tiếp tế đến bằng xe tải. Trận đánh, cuối cùng, được quyết định bởi bản đồ — bởi một đồng bằng có thể tiếp tế bằng đường không, một con đường có thể giữ vững, và một con sông không thể vượt qua hai lần.

9. Kết quả và di sản của Imphal-Kohima

Sự tiêu diệt của Tập đoàn quân 15

Ngày 3 tháng 7 năm 1944, Mutaguchi ra lệnh rút lui, và Tập đoàn quân 15 Nhật không còn tồn tại như một lực lượng hiệu quả. Tập đoàn quân 14 truy kích, vượt sông Chindwin tháng 12 năm 1944 và tiến vào trung Miến Điện, rồi năm 1945 tái chiếm Mandalay và Rangoon.

Imphal-Kohima là bước ngoặt của Chiến dịch Miến Điện: trước đó, quân Nhật luôn tiến công; sau đó, họ không bao giờ tổ chức thêm cuộc tấn công lớn nào ở châu Á. Trận đánh đôi khi được gọi là “Stalingrad của phương Đông”, một so sánh sai về quy mô nhưng đúng về ý nghĩa — đó là trận đánh phá vỡ sức mạnh tấn công của Lục quân Nhật.

Năm 2013, một hội đồng sử gia do Bảo tàng Lục quân Quốc gia Anh triệu tập đã bầu Imphal-Kohima là trận đánh vĩ đại nhất của Anh mọi thời đại, vượt qua Waterloo và D-Day, với lý do đó là trận đánh đã cứu Ấn Độ và phá vỡ Lục quân Nhật.

Ký ức ở Ấn Độ và Anh

Imphal-Kohima được nhớ rất khác nhau ở ba quốc gia đã tham chiến. Ở Anh, đó là giờ phút huy hoàng nhất của Tập đoàn quân 14, được nhớ qua dòng chữ trên đài tưởng niệm Kohima — “Khi về nhà, hãy kể về chúng tôi và nói rằng, vì ngày mai của các bạn, chúng tôi đã hiến dâng hôm nay” — khắc trên đài tưởng niệm chiến tranh tại Kohima, lời thơ của nhà thơ Hy Lạp Simonides do John Maxwell Edmonds chuyển thể. Ở Ấn Độ, trận đánh được nhớ như một chiến thắng chủ yếu do binh lính Ấn Độ giành được, và Nghĩa trang Chiến tranh Imphal cùng Nghĩa trang Chiến tranh Kohima, do Ủy ban Mộ Chiến tranh Khối thịnh vượng chung duy trì, được gia đình các liệt sĩ tới thăm. Ở Nhật, trận đánh được nhớ như một trong những thảm họa tồi tệ nhất của cuộc chiến, và Mutaguchi, bị cách chức cuối năm 1944, trở thành biểu tượng của chỉ huy liều lĩnh.

Sân tennis tại Kohima, được bảo tồn như một đài tưởng niệm, vẫn là một trong những chiến trường được thăm nhiều nhất của Thế chiến II ở châu Á.

10. Chỉ huy

Trung tướng William Slim (Anh). Tư lệnh Tập đoàn quân 14 và kiến trúc sư của chiến thắng. Slim, cựu sĩ quan Quân đội Ấn Độ từng bị thương tại Gallipoli trong Thế chiến I, đã tái thiết Tập đoàn quân 14 sau các thất bại năm 1942–1943 và thiết kế trận Imphal như một phép thử có chủ ý về tiếp tế. Sau chiến tranh, ông trở thành Tổng tham mưu trưởng Lục quân Đế quốc rồi Toàn quyền Úc. Ông được nhớ như một trong những tướng Anh giỏi nhất Thế chiến II.

Trung tướng Renya Mutaguchi (Nhật). Tư lệnh Tập đoàn quân 15 và tác giả của Chiến dịch U-Go. Mutaguchi, cựu binh chiến tranh Trung Quốc, đã đánh cược quân đội của mình vào việc chiếm kho tàng của Anh và thua. Ông từ chối dừng cuộc tấn công đến tháng 7, khi quân đội của ông đã bị tiêu diệt, và bị cách chức cuối năm 1944. Ông không hề hối hận, đổ lỗi cho các sư đoàn trưởng về thất bại.

Trung tướng Kotoku Sato (Nhật). Tư lệnh Sư đoàn 31 tại Kohima. Sato đánh đơn vị đồn trú Kohima tới kiệt sức, rồi rút sư đoàn đang đói của mình trái lệnh tháng 5 năm 1944, một hành động bất tuân đã cứu nhiều binh lính và mở đường Kohima. Ông bị cách chức và sống phần còn lại của chiến tranh trong lặng lẽ.

Trung tá Hugh Richards (Anh). Chỉ huy đơn vị đồn trú Kohima. Richards, sĩ quan Royal West Kent, giữ dãy đồi Kohima hai tuần với khoảng 1.500 người chống lại một sư đoàn, chỉ huy phòng thủ từ sở chỉ huy trong ngôi nhà của viên chức quận. Ông được tặng Huân chương Distinguished Service Order.

Thiếu tướng John Grover (Anh). Tư lệnh Sư đoàn 2 Anh, đơn vị giải vây Kohima ngày 18 tháng 4 năm 1944 rồi chiến đấu giành các đồi xung quanh. Sư đoàn của Grover đã hành quân từ Dimapur trong mùa mưa và đánh xuyên qua các chốt chặn của Nhật để tới được đơn vị đồn trú.

Trung tướng Montagu Stopford (Anh). Tư lệnh Quân đoàn XXXIII, đơn vị chỉ đạo giải vây Kohima và mở lại đường Kohima–Imphal. Stopford điều phối cuộc tiến quân của Sư đoàn 2 và đợt đẩy về phía bắc từ Imphal của Sư đoàn Ấn Độ 5, và hai lực lượng gặp nhau ngày 22 tháng 6 năm 1944.

11. Câu hỏi thường gặp

Trận Imphal và Kohima diễn ra khi nào?

Từ 8 tháng 3 đến 3 tháng 7 năm 1944. Cuộc vây hãm Kohima kéo dài từ 4 đến 18 tháng 4, dù giao tranh trên dãy đồi tiếp tục đến tháng 6, và vòng vây Imphal được phá ngày 22 tháng 6, khi đường Kohima được mở lại. Các mốc thời gian quan trọng vì hai cuộc vây hãm gắn liền với nhau: Kohima giữ con đường tới Dimapur, và Imphal chỉ có thể được giải vây khi con đường đó được mở lại. Giao tranh trên dãy đồi Kohima tiếp tục đến tháng 6, sau khi vòng vây được phá, vì quân Nhật vẫn giữ vùng cao quanh thị trấn.

Vì sao Kohima nổi tiếng vì một sân tennis?

Trận đánh diễn ra trên một dãy đồi dài khoảng một km, và ở trung tâm là ngôi nhà của viên chức quận cùng sân tennis của nó. Sân tennis đổi chủ nhiều lần trong giao tranh giáp lá cà, và nó đã trở thành biểu tượng của trận đánh. Ngày nay nó được bảo tồn như một đài tưởng niệm.

Sân tennis trở nên nổi tiếng chính vì giao tranh quá gần và quá trực diện: binh lính chiến đấu trên khoảng đất không lớn hơn một khu vườn, và không bên nào phát huy được toàn bộ hỏa lực. Đó là lý do sân tennis, thay vì bất kỳ địa hình lớn hơn nào trên dãy đồi, trở thành biểu tượng cho toàn bộ trận đánh trong ký ức của người Anh.

Có bao nhiêu lính Nhật chết tại Imphal-Kohima?

Thương vong Nhật ước tính 50.000–55.000 người, bao gồm những người chết trong chiến đấu và những người chết vì bệnh tật, đói khát trong cuộc rút lui. Các con số chính xác chỉ là ước tính và các nguồn khác nhau, nhưng quy mô thảm họa không bị tranh cãi.

Con số lớn như vậy vì phần lớn tổn thất không đến trong chiến đấu mà trong cuộc rút lui, khi những người lính đói khát và bệnh tật chết trên các đường mòn rừng rậm trở về sông Chindwin. Đó là điều khiến Imphal-Kohima trở thành thảm họa chứ không chỉ là thất bại: Lục quân Nhật mất không chỉ một trận đánh mà cả con người và tổ chức cần thiết để tiếp tục chiến đấu ở Miến Điện.

Chiến dịch U-Go là gì?

Chiến dịch U-Go là cuộc tấn công của Nhật tháng 3 năm 1944, trong đó Tập đoàn quân 15 vượt sông Chindwin và xâm lược Ấn Độ, nhằm chiếm Imphal và Kohima. Tư lệnh của nó, Trung tướng Mutaguchi, dự định tiếp tế cho quân đội bằng kho tàng chiếm được của Anh, một canh bạc đã thất bại.

Canh bạc thất bại vì người Anh không sụp đổ như Mutaguchi dự tính: Slim đã dự trữ Imphal cho một cuộc vây hãm và lên kế hoạch tiếp tế bằng đường không, vì vậy kho tàng chiếm được mà quân Nhật cần không bao giờ xuất hiện.

Do đó U-Go đã hủy diệt chính quân đội mà nó định cứu, và chấm dứt nỗ lực cuối cùng của Nhật nhằm xâm lược Ấn Độ.

William Slim là ai?

Trung tướng William Slim chỉ huy Tập đoàn quân 14 của Anh tại Imphal-Kohima. Ông đã tái thiết quân đội sau các thất bại năm 1942–1943 và thiết kế trận đánh như một phép thử có chủ ý về tiếp tế, dựa vào vận tải đường không. Ông được nhớ như một trong những tướng Anh giỏi nhất Thế chiến II.

Thành tựu của Slim là biến một quân đội bại trận thành quân đội chiến thắng: ông huấn luyện lại nó cho chiến đấu trong rừng, khôi phục lòng tin của nó, và dạy nó chiến đấu bằng tiếp tế đường không thay vì đoàn xe đường dài.

Tại Imphal-Kohima, ông cố tình để quân Nhật tiến tới, rồi giữ vững cho tới khi đói khát và mùa mưa làm nốt phần còn lại.

Vì sao Imphal-Kohima được gọi là trận đánh vĩ đại nhất của Anh?

Năm 2013, một hội đồng do Bảo tàng Lục quân Quốc gia triệu tập đã bầu nó là trận đánh vĩ đại nhất của Anh, vượt qua Waterloo và D-Day, vì nó đã cứu Ấn Độ khỏi xâm lược và tiêu diệt Tập đoàn quân 15 Nhật.

Kết luận này là vấn đề đánh giá, không phải sự thật, nhưng nó phản ánh tầm quan trọng chiến lược của trận đánh. Cuộc bầu chọn khiến nhiều người ngạc nhiên, vì Waterloo và D-Day nổi tiếng hơn nhiều, nhưng hội đồng đánh giá trận đánh theo hệ quả của nó: nó cứu Ấn Độ khỏi xâm lược, tiêu diệt toàn bộ một tập đoàn quân Nhật, và mở đường cho việc tái chiếm Miến Điện.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Battle of Imphal” and “Battle of Kohima” — ngày tháng, quân số, ước tính thương vong và diễn biến các cuộc vây hãm.
2. Louis Allen, Burma: The Longest War 1941–45 (J. M. Dent, 1984) — lịch sử chuẩn của chiến dịch, bao gồm phía Nhật Bản.
3. Field Marshal William Slim, Defeat into Victory (Cassell, 1956) — hồi ký của chính Slim về Tập đoàn quân 14 và trận đánh.
4. Fergal Keane, Road of Bones: The Siege of Kohima 1944 (HarperPress, 2010) — cuộc vây hãm Kohima và phòng thủ của đơn vị đồn trú.
5. Commonwealth War Graves Commission, Kohima and Imphal War Cemeteries — văn bia Kohima và lịch sử các nghĩa trang.
6. National Army Museum, “Imphal and Kohima” — cuộc bầu chọn năm 2013 gọi trận đánh là trận đánh vĩ đại nhất của Anh.

Đọc thêm

• Robert Lyman, Kohima 1944: The Battle That Saved India (Osprey, 2010).
• Raymond Callahan, Burma 1942–1945 (Davis-Poynter, 1978).

Bài viết liên quan

• Chiến dịch Balkan
• Chiến dịch Đông Phi
• Trận Amiens 1918