WAR ATLAS MILITARY HISTORY MAGAZINE · WWI — WWII
Tuần dương hạm lớp Admiral Hipper
Tuần dương hạm lớp Admiral Hipper là thiết kế tàu tuần dương hạng nặng của Kriegsmarine trong Thế chiến II, và là tàu chiến mặt nước mạnh nhất mà Đức hoàn thành trước chiến tranh, ngoài các thiết giáp hạm. Năm chiếc đã được đóng: Admiral Hipper, Blücher, Prinz Eugen, Seydlitz và Lützow.
Ba chiếc trong số đó nhập biên chế và chiến đấu ở Đại Tây Dương, Bắc Cực và Baltic; một chiếc bị đánh chìm trong chiến dịch đầu tiên, một chiếc được chuyển đổi thành tàu sân bay nhưng không bao giờ hoàn thành, và một chiếc được bán cho Liên Xô trước khi hoàn thiện.
Tuần dương hạm lớp Admiral Hipper thể hiện cả tham vọng lẫn mâu thuẫn của chính sách hải quân Đức thập niên 1930: tàu được thiết kế để áp đảo mọi tàu tuần dương có thể gặp và chạy nhanh hơn mọi thiết giáp hạm có thể đuổi kịp, đóng theo giới hạn hiệp ước buộc nhà thiết kế phải thỏa hiệp, và vận hành bởi hải quân không bao giờ có đủ số lượng để sử dụng chúng như dự định.
Nổi tiếng nhất trong tuần dương hạm lớp Admiral Hipper là Prinz Eugen, đã cùng thiết giáp hạm Bismarck ra khơi trong chuyến xuất kích Đại Tây Dương định mệnh tháng 5 năm 1941, sống sót qua chiến tranh, và kết thúc đời mình làm tàu mục tiêu trong các vụ thử hạt nhân của Mỹ tại đảo Bikini năm 1946.
Bi thảm nhất là Blücher, bị đánh chìm ở vịnh Oslo ngày 9 tháng 4 năm 1940 bởi pháo bờ biển và ngư lôi Na Uy vào ngày đầu tiên của cuộc xâm lược Na Uy, với khoảng 1.000 người thiệt mạng.
Hoạt động nhiều nhất là chính Admiral Hipper, đã săn tàu buôn Đồng minh ở Đại Tây Dương và Bắc Cực, chiến đấu trong Trận Biển Barents, và kết thúc chiến tranh như xác tàu tại Kiel. Cùng nhau, năm chiếc tàu kể câu chuyện của hạm đội mặt nước Đức thu nhỏ: tham vọng, thành tựu kỹ thuật, và cuối cùng quá ít và quá muộn để thay đổi cục diện chiến tranh trên biển.
1. Thông tin chính
| Lớp | Tuần dương hạm lớp Admiral Hipper, Kriegsmarine |
| Được đóng | 1935–1940; 5 chiếc đặt lườn, 3 chiếc hoàn thành làm tàu tuần dương |
| Các tàu | Admiral Hipper, Blücher, Prinz Eugen, Seydlitz (chuyển đổi thành tàu sân bay, chưa xong), Lützow (bán cho Liên Xô) |
| Lượng giãn nước | Khoảng 14.050 tấn tiêu chuẩn; khoảng 18.200 tấn đầy tải |
| Chiều dài | Khoảng 205,9 m |
| Tốc độ | Khoảng 32,5 hải lý/giờ |
| Vũ khí chính | 8 pháo 203 mm trong bốn tháp pháo đôi |
| Vũ khí phụ | 12 pháo 105 mm; 12 pháo 37 mm; 8 pháo 20 mm; 12 ống ngư lôi |
| Giáp | Đai giáp 70–80 mm; boong 20–50 mm; tháp pháo tới 105 mm |
| Máy bay | 3 thủy phi cơ Arado Ar 196, 1 máy phóng |
| Thủy thủ đoàn | Khoảng 1.382–1.600 sĩ quan và thủy thủ |
2. Thiết kế và phát triển
Giới hạn hiệp ước và con số 10.000 tấn giả tạo
Tuần dương hạm lớp Admiral Hipper được thiết kế theo hệ thống Hiệp ước Hải quân Washington, giới hạn tàu tuần dương hạng nặng ở 10.000 tấn tiêu chuẩn và pháo 8 inch. Đức, vốn bị Hiệp ước Versailles ràng buộc với hải quân gồm các “thiết giáp hạm bỏ túi” 10.000 tấn, ký Hiệp định Hải quân Anh–Đức năm 1935, cho phép đóng tới 35% sức mạnh hải quân Anh — gồm năm tàu tuần dương hạng nặng danh nghĩa 10.000 tấn.
Nhà thiết kế Đức, như nhà thiết kế mọi hải quân khác, coi giới hạn 10.000 tấn là hư cấu: tuần dương hạm lớp Admiral Hipper được thiết kế khoảng 14.000 tấn tiêu chuẩn và hoàn thành ở hơn 18.000 tấn đầy tải, và hư cấu đó chỉ được duy trì trong các ấn phẩm chính thức.
Trọng lượng thêm mang lại tốc độ, giáp và khả năng sinh hoạt, nhưng cũng có nghĩa Đức đóng năm tàu tuần dương hạng nặng trong khi hạn ngạch hiệp ước, nếu tính trung thực, chỉ cho phép ít hơn.
Thân tàu, động lực và bảo vệ
Thân tàu tuần dương hạm lớp Admiral Hipper dài khoảng 206 m, với mũi tàu nghiêng kiểu Đại Tây Dương và mạn khô cao giúp tàu đi biển tốt. Động lực là ba bộ turbine hơi nước có hộp số chạy ba trục, công suất khoảng 132.000 mã lực và tốc độ thiết kế 32,5 hải lý/giờ — đủ nhanh để chạy thoát mọi thiết giáp hạm trừ thiết giáp hạm nhanh mới nhất, và đủ nhanh để đuổi kịp mọi tàu buôn.
Tuy nhiên, máy móc không đáng tin cậy: hệ thống hơi nước áp suất cao phức tạp và hay hỏng, và các tàu dành nhiều thời gian trong tay xưởng đóng tàu. Giáp là giải pháp thỏa hiệp: đai giáp 80 mm, boong giáp 20–50 mm, và giáp tháp pháo tới 105 mm — đủ chống đạn 8 inch ở tầm xa và đạn 6 inch ở mọi tầm, nhưng không đủ để đấu pháo với thiết giáp hạm.
Thiết kế chấp nhận rằng phòng thủ của tàu tuần dương hạng nặng là tốc độ, không phải giáp.
Năm chiếc tàu
Năm tàu trong tuần dương hạm lớp Admiral Hipper được đặt lườn từ năm 1935 đến 1937 tại Blohm & Voss ở Hamburg và xưởng Deutsche Werke ở Kiel. Admiral Hipper nhập biên chế tháng 4 năm 1939, Blücher tháng 9 năm 1939, và Prinz Eugen tháng 8 năm 1940.
Seydlitz được hạ thủy năm 1939 nhưng không bao giờ hoàn thành làm tàu tuần dương: năm 1942 nó được chọn để chuyển đổi thành tàu sân bay, dự án tiêu tốn nguồn lực khan hiếm và bị bỏ dở năm 1943.
Lützow được bán cho Liên Xô tháng 2 năm 1940 theo Hiệp ước Molotov–Ribbentrop, kéo tới Leningrad khi chưa hoàn thiện, và đổi tên thành Petropavlovsk; sau đó đổi tên thành Tallinn và không bao giờ hoàn thành làm tàu tuần dương, thay vào đó phục vụ làm pháo đài nổi trong cuộc vây hãm Leningrad.
Trong năm tàu, do đó, chỉ ba chiếc từng chiến đấu với vai trò tàu tuần dương như thiết kế.
3. Vũ khí và cảm biến
Pháo chính 8 inch
Vũ khí chính của tuần dương hạm lớp Admiral Hipper là tám pháo 203 mm (8 inch) trong bốn tháp pháo đôi, hai ở mũi và hai ở đuôi. Các pháo này thuộc loại pháo 8 inch tốt nhất trong chiến tranh: bắn đạn 122 kg tới tầm khoảng 33.500 m, chính xác, uy lực và bắn nhanh so với cỡ nòng.
Tháp pháo xoay và nâng bằng điện, và hệ thống điều khiển hỏa lực, với máy đo khoảng cách và bộ điều khiển, tinh vi so với thời đó. Trong chiến đấu, pháo 8 inch tỏ ra hiệu quả chống tàu buôn, tàu khu trục và tàu tuần dương, và là vũ khí khiến tuần dương hạm lớp Admiral Hipper trở thành mối đe dọa với bất kỳ đoàn tàu vận tải nào nó bắt kịp.
Điểm yếu của tuần dương hạm lớp Admiral Hipper không phải pháo mà là số lượng: tám pháo trên một tàu thì đáng gờm, nhưng Đức chỉ có ba tàu như vậy phục vụ tại bất kỳ thời điểm nào, và chúng không thể có mặt khắp nơi.
Pháo phòng không và ngư lôi
Vũ khí phụ gồm mười hai pháo 105 mm đa năng trong sáu bệ đôi, dùng chống cả mục tiêu mặt nước và máy bay, cùng mười hai pháo 37 mm và tám pháo 20 mm phòng không — trang bị đủ dùng năm 1939 nhưng ngày càng không đủ khi mối đe dọa trên không tăng lên, và các tàu nhận thêm pháo 20 mm và 37 mm trong chiến tranh.
Tuần dương hạm lớp Admiral Hipper còn mang mười hai ống ngư lôi 533 mm trong bốn bệ ba, hai bệ mỗi bên, hỏa lực ngư lôi nặng đối với tàu tuần dương, phản ánh học thuyết Đức: tàu tuần dương được kỳ vọng chiến đấu ở tầm gần, và ngư lôi là vũ khí chống thiết giáp hạm và tàu sân bay.
Các tàu còn mang ba thủy phi cơ Arado Ar 196, phóng từ máy phóng giữa tàu, để trinh sát và chỉ thị mục tiêu — máy bay tỏ ra hữu ích ở Đại Tây Dương và Bắc Cực, nơi tàu tuần dương thường hoạt động xa yểm trợ trên không từ đất liền.
Radar và điều khiển hỏa lực
Radar Đức, FuMO 22 và sau đó là FuMO 27, được lắp cho tàu tuần dương hạm lớp Admiral Hipper ngay từ đầu, và mang lại khả năng tìm kiếm mặt nước vượt trội hầu hết đối thủ năm 1939–1940. Radar được dùng để dẫn đường, phát hiện đoàn tàu vận tải vào ban đêm và thời tiết xấu, và điều khiển hỏa lực, và là một trong những lý do tuần dương hạm lớp Admiral Hipper nguy hiểm như tàu săn tàu buôn.
Hệ thống điều khiển hỏa lực, tập trung tại đài chỉ huy trên cột trước với máy đo khoảng cách lớn, rất tốt, và pháo thuật của tàu trong chiến đấu — đáng chú ý là Prinz Eugen bắn vào HMS Hood và HMS Prince of Wales ở eo biển Đan Mạch — chính xác và hiệu quả. Điểm yếu là phát triển radar Đức tụt hậu so với Anh sau năm 1941, và đến năm 1943 tàu Anh mà tàu Hipper đối mặt có radar và radar pháo tốt hơn tàu Đức.
4. Admiral Hipper ở Đại Tây Dương và Bắc Cực
Chuyến xuất kích Đại Tây Dương đầu tiên
Admiral Hipper là tàu hoạt động nhiều nhất trong tuần dương hạm lớp Admiral Hipper. Tháng 12 năm 1940, nó ra Đại Tây Dương trong chuyến săn tàu buôn, và ngày Giáng sinh năm 1940 nó tấn công đoàn tàu WS 5A, đánh chìm một tàu vận tải và làm hư hại nhiều tàu khác trước khi bị các tàu tuần dương hộ tống đánh đuổi.
Tháng 2 năm 1941, nó ra khơi lần nữa, và lần này nó bắt gặp đoàn tàu SLS 64, không hộ tống, ở Đại Tây Dương: trong một trận đánh duy nhất nó đánh chìm bảy tàu buôn tổng cộng khoảng 33.000 tấn, và trở về Brest mà không hư hại. Hai chuyến xuất kích cho thấy tuần dương hạm lớp Admiral Hipper có thể làm gì — và không thể làm gì.
Hipper có thể tiêu diệt đoàn tàu không hộ tống, nhưng không thể đương đầu với đoàn tàu được hộ tống đúng cách, và không thể ở biển lâu: máy móc không đáng tin cậy và tiêu thụ nhiên liệu lớn giới hạn sức bền, và nó dành nhiều thời gian trong tay xưởng đóng tàu như thời gian trên biển.
Trận Biển Barents
Hành động nổi tiếng nhất của Admiral Hipper là Trận Biển Barents ngày 31 tháng 12 năm 1942, khi nó cùng thiết giáp hạm bỏ túi Lützow tấn công đoàn tàu Bắc Cực JW 51B. Đoàn tàu được hộ tống bởi tàu khu trục và hai tàu tuần dương hạng nhẹ, HMS Sheffield và HMS Jamaica, và trong trận đánh hỗn loạn giữa bóng tối và tuyết, Hipper đánh chìm tàu khu trục HMS Achates và tàu quét mìn HMS Bramble, nhưng bị Sheffield và Jamaica làm hư hại và buộc phải rút lui mà không tiếp cận được tàu buôn.
Tàu khu trục Đức Friedrich Eckoldt bị đánh chìm, và đoàn tàu đi qua nguyên vẹn. Trận đánh là thất bại chiến thuật của Đức và thảm họa chiến lược: Hitler, tức giận vì thất bại của hạm đội mặt nước, ra lệnh tháo dỡ các tàu lớn, và Đô đốc Erich Raeder từ chức.
Bản thân Hipper bị hư hại, và không bao giờ hồi phục hoàn toàn: nó dành phần còn lại của chiến tranh trong sửa chữa hoặc ở Baltic, và bị tự đánh chìm tại Kiel tháng 5 năm 1945.
5. Blücher và cuộc xâm lược Na Uy
Vụ chìm ở vịnh Oslo
Sự nghiệp của Blücher kéo dài chưa đầy một ngày. Ngày 9 tháng 4 năm 1940, với vai trò soái hạm của lực lượng xâm lược Oslo, nó dẫn đầu nhóm tàu chiến tiến lên vịnh Oslo trong bóng tối, chở quân dự định chiếm thủ đô Na Uy.
Tại pháo đài Oscarsborg, pháo bờ biển Na Uy khai hỏa: hai pháo Krupp 28 cm cũ, lắp từ thập niên 1890 và vận hành bởi kíp tạm thời, bắn trúng Blücher ở tầm gần, và ngư lôi từ khẩu đội bờ biển kết liễu nó.
Tàu bốc cháy, kho đạn nổ, và nó lật úp và chìm với khoảng 800–1.000 người thiệt mạng, gồm nhiều binh lính nó chở theo. Sự chậm trễ do vụ chìm gây ra giúp chính phủ và hoàng gia Na Uy có thời gian thoát khỏi Oslo, và giúp Đồng minh có thời gian đổ bộ quân lên Na Uy.
Vụ mất Blücher gây chấn động Kriegsmarine, và nhắc nhở rằng tàu chiến hiện đại, dù mạnh đến đâu, vẫn dễ bị tổn thương trước khẩu đội bờ biển bố trí tốt.
Xác tàu và di sản
Xác tàu Blücher vẫn nằm ở vịnh Oslo tới nay, ở độ sâu khoảng 90 m, và trở thành biểu tượng của kháng chiến Na Uy. Xác tàu vẫn chứa dầu, và thập niên 1990, chính quyền Na Uy đã hút phần lớn nhiên liệu để ngăn ô nhiễm.
Vụ mất Blücher còn ảnh hưởng lâu dài tới tư duy hải quân Đức: nó cho thấy tàu tuần dương hạng nặng, dù nhanh và mạnh, không phải tàu để ép qua eo biển được phòng thủ, và củng cố sự thận trọng vốn đã đặc trưng cho các chiến dịch mặt nước Đức.
Với Na Uy, vụ đánh chìm được nhớ như khoảnh khắc cuộc xâm lược bị trì hoãn đủ lâu để đất nước tiếp tục chiến đấu — và là hành động của vài pháo thủ Na Uy, do Đại tá Birger Eriksen chỉ huy, đã khai hỏa theo sáng kiến của mình và thay đổi cục diện cuộc xâm lược.
6. Prinz Eugen và chiến dịch Bismarck
Eo biển Đan Mạch
Chiến dịch nổi tiếng nhất của Prinz Eugen là Chiến dịch Rheinübung, chuyến xuất kích Đại Tây Dương tháng 5 năm 1941 cùng thiết giáp hạm Bismarck. Prinz Eugen ra khơi làm tàu đồng hành của Bismarck, và ở eo biển Đan Mạch ngày 24 tháng 5 năm 1941, nó chiến đấu cùng Bismarck chống tuần dương hạm HMS Hood và thiết giáp hạm HMS Prince of Wales.
Pháo thuật của Prinz Eugen chính xác — đạn của nó được cho là gây ra đám cháy trên Hood trước vụ nổ kho đạn phá hủy tàu — và nó thoát khỏi trận đánh mà không hư hại. Sau trận đánh, Prinz Eugen tách khỏi Bismarck để săn tàu buôn độc lập, trong khi Bismarck bị truy lùng và đánh chìm.
Prinz Eugen tới Brest an toàn, và đã sống sót sau chiến dịch giết chết tàu đồng hành của nó.
Cuộc đột phá eo biển Manche và Baltic
Tháng 2 năm 1942, Prinz Eugen tham gia Cuộc đột phá eo biển Manche — Chiến dịch Cerberus — trong đó các thiết giáp hạm Đức Scharnhorst và Gneisenau cùng chính Prinz Eugen ra khơi từ Brest tới Đức qua eo biển Manche giữa ban ngày, ngay trước mũi người Anh.
Chiến dịch là thắng lợi tuyên truyền và thành công chiến thuật, dù Prinz Eugen bị tàu ngầm Anh HMS Trident phóng ngư lôi trên đường về và phải sửa chữa nhiều tháng. Trong phần còn lại của chiến tranh, Prinz Eugen phục vụ ở Baltic, yểm trợ quân Đức chống đà tiến của Liên Xô, bắn phá các vị trí Liên Xô dọc bờ biển, và di tản quân và dân Đức khỏi Đông Phổ năm 1945.
Nó là tàu mặt nước lớn duy nhất của Đức sống sót qua chiến tranh trong tình trạng hoạt động, và đầu hàng người Anh tại Copenhagen tháng 5 năm 1945.
Đảo Bikini
Chương cuối của Prinz Eugen là làm tàu chiến lợi phẩm của Mỹ. Chuyển cho Hoa Kỳ sau chiến tranh, nó được dùng làm tàu mục tiêu trong các vụ thử bom nguyên tử tại đảo Bikini tháng 7 năm 1946 — Chiến dịch Crossroads.
Nó sống sót cả vụ nổ trên không lẫn vụ thử dưới nước, dù bị nhiễm xạ nặng, và được kéo tới đảo Kwajalein, nơi nó lật úp và chìm tháng 12 năm 1946. Xác tàu vẫn ở đó tới nay, úp ngược trong nước nông, với một chân vịt vẫn nhìn thấy trên mặt nước khi thủy triều xuống.
Prinz Eugen là tàu nổi tiếng nhất trong tuần dương hạm lớp Admiral Hipper, và việc nó sống sót qua chiến tranh rồi chết trong thời đại nguyên tử khiến nó trở thành biểu tượng của sự chuyển đổi từ thời đại thiết giáp hạm sang thời đại hạt nhân.
7. Seydlitz và Lützow: Những tàu chưa hoàn thành
Seydlitz và việc chuyển đổi thành tàu sân bay
Seydlitz được hạ thủy tháng 1 năm 1939 nhưng không bao giờ hoàn thành làm tàu tuần dương. Năm 1942, sau vụ mất thiết giáp hạm Bismarck và thất bại của hạm đội mặt nước, Kriegsmarine quyết định chuyển đổi nó thành tàu sân bay — quyết định phản ánh nhận thức ngày càng tăng rằng tàu sân bay, chứ không phải tàu tuần dương hạng nặng, là tương lai của chiến tranh hải quân.
Việc chuyển đổi đầy tham vọng: cần tháo dỡ cấu trúc thượng tầng của tàu tuần dương, lắp boong bay và nhà chứa máy bay, và lắp máy móc mới. Công việc tiến triển chậm, bị cản trở bởi thiếu vật liệu và nhu cầu cạnh tranh của chương trình U-boat, và bị bỏ dở năm 1943 khi thân tàu đã hoàn thành khoảng 95% với vai trò tàu sân bay.
Seydlitz bị tự đánh chìm tại Königsberg tháng 1 năm 1945 để ngăn bị Liên Xô bắt, và xác tàu sau đó bị Liên Xô tháo dỡ.
Lützow và Liên Xô
Lützow được bán cho Liên Xô tháng 2 năm 1940, trước khi hoàn thành, như một phần hợp tác kinh tế và quân sự sau Hiệp ước Molotov–Ribbentrop. Nó được kéo tới Leningrad, nơi công nhân Liên Xô sẽ hoàn thành nó với sự giúp đỡ của Đức, nhưng cuộc xâm lược Liên Xô của Đức tháng 6 năm 1941 chấm dứt hợp tác, và tàu không bao giờ hoàn thành. Đổi tên thành Petropavlovsk và sau đó là Tallinn, nó phục vụ làm pháo đài nổi trong cuộc vây hãm Leningrad, pháo 8 inch của nó bắn vào các vị trí Đức từ sông Neva.
Sau chiến tranh nó được dùng làm tàu huấn luyện, và bị tháo dỡ cuối thập niên 1950. Sự nghiệp của Lützow là chú thích trong lịch sử tuần dương hạm lớp Admiral Hipper, nhưng rất đáng suy ngẫm: con tàu vốn là tàu tuần dương Đức đã kết thúc đời mình làm bệ pháo Liên Xô, nạn nhân của liên minh đã bán nó và của cuộc chiến đã phá hủy liên minh đó.
8. Chiến dịch ở Baltic
Bắn phá bờ biển và di tản
Trong hai năm cuối chiến tranh, các tàu tuần dương hạm lớp Admiral Hipper còn lại — Admiral Hipper và Prinz Eugen — phục vụ ở Baltic, nơi pháo 8 inch của chúng được dùng để yểm trợ quân Đức chống đà tiến của Liên Xô dọc bờ biển.
Công việc không hào nhoáng nhưng quan trọng: tàu tuần dương bắn phá các vị trí Liên Xô, yểm trợ quân Đức rút lui, và bảo vệ các đoàn tàu di tản chở binh lính và dân thường Đức từ Đông Phổ và Courland về Đức năm 1945.
Prinz Eugen đã bắn hàng nghìn quả đạn 8 inch yểm trợ quân đội, và pháo của nó thuộc loại nặng nhất mà Đức có thể huy động trên bờ biển Baltic. Phục vụ ở Baltic cho thấy tuần dương hạm lớp Admiral Hipper trong vai trò mà nhà thiết kế không bao giờ dự định — làm bệ pháo nổi — nhưng đó là vai trò các tàu thực hiện tốt, và là nhiệm vụ cuối cùng của hạm đội mặt nước Đức.
Kết thúc của tuần dương hạm lớp Admiral Hipper
Admiral Hipper bị máy bay ném bom của Không quân Hoàng gia làm hư hại nặng tại Kiel tháng 4 năm 1945 và bị tự đánh chìm tháng 5 năm 1945; xác tàu được trục vớt và tháo dỡ sau chiến tranh. Prinz Eugen, như đã mô tả, sống sót để trở thành mục tiêu thử nghiệm nguyên tử của Mỹ. Blücher nằm ở vịnh Oslo.
Seydlitz bị tự đánh chìm tại Königsberg. Lützow bị tháo dỡ ở Liên Xô. Trong năm tàu, không chiếc nào còn tồn tại tới nay trừ dạng xác tàu, và tuần dương hạm lớp Admiral Hipper hiện chỉ còn trong ảnh, mô hình, và ký ức của những người từng phục vụ trên đó.
Kết thúc của tuần dương hạm lớp Admiral Hipper là kết thúc của tàu tuần dương hạng nặng Đức với tư cách một loại tàu, và kết thúc tham vọng của Kriegsmarine xây dựng hạm đội mặt nước cân bằng.
9. Đánh giá và di sản
Tuần dương hạm lớp Admiral Hipper là thiết kế tốt được đóng cho cuộc chiến sai lầm. Các tàu nhanh, vũ khí mạnh, đóng tốt, và pháo 8 inch của chúng thuộc loại tốt nhất cùng cỡ nòng. Nhưng chúng được đóng với số lượng quá ít, máy móc không đáng tin cậy, và được vận hành bởi hải quân không có học thuyết rõ ràng cho việc sử dụng chúng và không có yểm trợ trên không để bảo vệ chúng.
Các chiến dịch thành công nhất của tuần dương hạm lớp Admiral Hipper — Hipper tiêu diệt đoàn tàu SLS 64, Prinz Eugen tham gia đánh chìm Hood — là thành công chiến thuật không thay đổi gì về chiến lược, vì Đức không bao giờ có đủ tàu tuần dương hạng nặng để duy trì chiến dịch săn tàu buôn.
Các tàu, cuối cùng, là xa xỉ phẩm mà hải quân xây dựng quanh U-boat không thể gánh nổi, và câu chuyện của chúng là bài học cảnh báo về việc đóng tàu đắt tiền mà không có chiến lược sử dụng chúng.
Di sản của tuần dương hạm lớp Admiral Hipper là hỗn hợp. Về kỹ thuật, tuần dương hạm lớp Admiral Hipper ảnh hưởng tới thiết kế tàu tuần dương sau chiến tranh, và vấn đề máy móc của nó dạy hải quân Đức — và các hải quân nghiên cứu nó — bài học đắt giá về giới hạn của hệ thống hơi nước áp suất cao.
Về lịch sử, tuần dương hạm lớp Admiral Hipper được nhớ tới qua Prinz Eugen và Blücher, qua eo biển Đan Mạch và vịnh Oslo, và qua Cuộc đột phá eo biển Manche. Bản thân các tàu đã không còn, nhưng tên chúng sống mãi trong lịch sử hải quân, và tuần dương hạm lớp Admiral Hipper vẫn là tiêu chuẩn để đánh giá thiết kế tàu tuần dương Đức.
Với sử gia chiến tranh trên biển, tuần dương hạm lớp Admiral Hipper nhắc nhở rằng hải quân không được đo bằng chất lượng từng tàu riêng lẻ, mà bằng tính nhất quán của chiến lược — và Kriegsmarine, dù kỹ thuật giỏi, không bao giờ có chiến lược mà tàu mặt nước của nó có thể thắng.
10. Câu hỏi thường gặp
Có bao nhiêu tuần dương hạm lớp Admiral Hipper được đóng?
Năm tàu được đặt lườn: Admiral Hipper, Blücher, Prinz Eugen, Seydlitz và Lützow. Chỉ ba chiếc hoàn thành làm tàu tuần dương và nhập biên chế — Admiral Hipper, Blücher và Prinz Eugen. Seydlitz được chuyển đổi thành tàu sân bay nhưng không bao giờ hoàn thành, và Lützow được bán cho Liên Xô trước khi hoàn thiện.
Các con số quan trọng vì chúng cho thấy tuần dương hạm lớp Admiral Hipper nhỏ tới mức nào: chỉ ba trong năm chiếc từng chiến đấu với vai trò tàu tuần dương. Hai chiếc chưa hoàn thành — Seydlitz, chuyển thành tàu sân bay nhưng không bao giờ xong, và Lützow, bán cho Liên Xô — là một phần câu chuyện của tuần dương hạm lớp Admiral Hipper không kém ba chiếc đã phục vụ.
Điều gì đã đánh chìm Blücher?
Blücher bị đánh chìm ngày 9 tháng 4 năm 1940 ở vịnh Oslo bởi pháo đài bờ biển Na Uy tại Oscarsborg. Hai pháo Krupp 28 cm cũ bắn trúng nó ở tầm gần, và ngư lôi từ khẩu đội bờ biển kết liễu nó. Nó lật úp và chìm với khoảng 800–1.000 người thiệt mạng, vào ngày đầu tiên của cuộc xâm lược Na Uy của Đức.
Vụ chìm quan trọng vì nó xảy ra ngày đầu tiên của cuộc xâm lược Na Uy, và cho thấy một tàu tuần dương hiện đại có thể bị phá hủy bởi pháo cũ và ngư lôi trong một vịnh hẹp. Tổn thất của Blücher là một trong những tổn thất nặng nề nhất của chiến dịch Na Uy.
Prinz Eugen ra sao sau chiến tranh?
Prinz Eugen đầu hàng người Anh tại Copenhagen tháng 5 năm 1945 và được chuyển cho Hoa Kỳ làm tàu chiến lợi phẩm. Nó được dùng làm tàu mục tiêu trong các vụ thử bom nguyên tử tại đảo Bikini tháng 7 năm 1946, sống sót cả hai vụ thử, và được kéo tới đảo Kwajalein, nơi nó lật úp và chìm tháng 12 năm 1946. Xác tàu vẫn ở đó tới nay. Sự sống sót của nó đáng chú ý: nó sống sót sau hai vụ thử bom nguyên tử tại đảo Bikini, khi bom nhằm phá hủy nó, và chỉ mất đi khi nó lật úp tại Kwajalein nhiều tháng sau đó.
Tuần dương hạm lớp Admiral Hipper so với tàu tuần dương hạng nặng Anh như thế nào?
Tuần dương hạm lớp Admiral Hipper lớn hơn, nhanh hơn và vũ khí mạnh hơn hầu hết tàu tuần dương hạng nặng Anh, như lớp County, và pháo 8 inch của nó rất tốt. Tuy nhiên, tàu tuần dương Anh được đóng với số lượng lớn hơn nhiều, được yểm trợ bởi hải quân lớn hơn nhiều với tàu sân bay và yểm trợ trên không, và đến năm 1943 radar và pháo thuật Anh vượt trội.
Tuần dương hạm lớp Admiral Hipper mạnh riêng lẻ nhưng bị áp đảo về chiến lược. So sánh cho thấy giới hạn của việc đóng tàu tốt với số lượng ít: xét riêng lẻ, tuần dương hạm lớp Admiral Hipper đáng gờm, nhưng nó chiến đấu với một hải quân có thể thay thế tổn thất và yểm trợ tàu tuần dương của mình bằng tàu sân bay và máy bay.
Vì sao Seydlitz không bao giờ hoàn thành?
Seydlitz được hạ thủy năm 1939 nhưng việc hoàn thành làm tàu tuần dương bị trì hoãn, và năm 1942 nó được chọn để chuyển đổi thành tàu sân bay. Việc chuyển đổi tiêu tốn vật liệu và nhân công khan hiếm, cạnh tranh với chương trình U-boat, và bị bỏ dở năm 1943 khi thân tàu đã hoàn thành khoảng 95% với vai trò tàu sân bay.
Nó bị tự đánh chìm tại Königsberg tháng 1 năm 1945. Việc chuyển đổi cho thấy ưu tiên của Đức thay đổi trong chiến tranh như thế nào: tàu sân bay được bắt đầu khi hạm đội mặt nước còn quan trọng, và bị bỏ dở khi chương trình U-boat lấy đi thép và nhân công.
Trận Biển Barents là gì?
Trận Biển Barents, diễn ra ngày 31 tháng 12 năm 1942, là trận đánh trong đó Admiral Hipper và thiết giáp hạm bỏ túi Lützow tấn công đoàn tàu Bắc Cực JW 51B. Các tàu khu trục hộ tống đoàn tàu và hai tàu tuần dương hạng nhẹ Anh đã đánh đuổi chúng, Hipper bị hư hại, một tàu khu trục Đức bị đánh chìm, và đoàn tàu đi qua nguyên vẹn. Thất bại khiến Hitler nổi giận, dẫn tới việc Đô đốc Raeder từ chức, và đánh dấu sự kết thúc thực tế của hạm đội mặt nước Đức với vai trò lực lượng tấn công.
11. Nguồn
- Wikipedia, “Admiral Hipper-class cruiser” — số liệu đóng tàu, kích thước, vũ khí và lịch sử từng chiếc.
- Gerhard Koop và Klaus-Peter Schmolke, Heavy Cruisers of the Admiral Hipper Class (Naval Institute Press, 2001) — thiết kế, đóng tàu và phục vụ của cả năm chiếc.
- Norman Friedman, Naval Weapons of World War One và British Cruisers of World War Two (Seaforth) — thiết kế tàu tuần dương so sánh và vũ khí.
- Jak P. Mallmann Showell, German Naval Code Breakers và The German Navy in World War Two (Naval Institute Press) — hoạt động của Kriegsmarine và hạm đội mặt nước.
- Vincent P. O’Hara, The German Fleet at War, 1939–1945 (Naval Institute Press, 2004) — hoạt động của tuần dương hạm lớp Admiral Hipper ở Đại Tây Dương, Bắc Cực và Baltic.
- Geirr H. Haarr, The German Invasion of Norway, April 1940 (Seaforth, 2009) — vụ chìm của Blücher tại Oscarsborg.
Đọc thêm
- Siegfried Breyer, Battleships and Battle Cruisers 1905–1970 (Doubleday, 1973).
- M. J. Whitley, German Cruisers of World War Two (Naval Institute Press, 1995).