Máy bay Mitsubishi G4M Betty

Máy bay Mitsubishi G4M Betty là máy bay ném bom trên bộ chính của Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Thế chiến II, và là một trong những máy bay Nhật Bản quan trọng nhất của cuộc chiến.

Một máy bay ném bom hai động cơ với tầm bay gần 3.000 km, Máy bay Mitsubishi G4M Betty có thể tấn công các mục tiêu xa ngoài tầm với của bất kỳ máy bay ném bom Nhật nào khác, và trong những tháng đầu của Chiến tranh Thái Bình Dương, nó là công cụ của một số chiến thắng ngoạn mục nhất của Nhật Bản:

Ngày 10 tháng 12 năm 1941, các máy bay Mitsubishi G4M Betty thuộc Hạm đội Hàng không 22, bay từ các căn cứ ở Đông Dương, đã đánh chìm thiết giáp hạm Anh Prince of Wales và tuần dương hạm Repulse ngoài khơi Malaya, trong lần đầu tiên các tàu chiến chủ lực trên biển bị đánh chìm chỉ bằng tấn công trên không.

Máy bay Mitsubishi G4M Betty tiếp tục phục vụ ở mọi chiến trường của Chiến tranh Thái Bình Dương, từ quần đảo Solomon tới New Guinea tới Philippines, và chính trên một chiếc máy bay Mitsubishi G4M Betty mà Đô đốc Isoroku Yamamoto, kiến trúc sư của cuộc tấn công Trân Châu Cảng, đã thiệt mạng khi máy bay của ông bị bắn hạ trên bầu trời Bougainville ngày 18 tháng 4 năm 1943.

Máy bay Mitsubishi G4M Betty cũng, tai tiếng thay, là một trong những máy bay ném bom dễ bị tổn thương nhất của chiến tranh. Giống như Mitsubishi A6M2 Zero và Nakajima B5N Kate, nó được chế tạo theo triết lý đánh đổi khả năng bảo vệ lấy tầm bay và tốc độ: nó không có giáp bảo vệ tổ lái và không có thùng nhiên liệu tự hàn kín, và các thùng nhiên liệu lớn, không được bảo vệ khiến nó bốc cháy chỉ với một phát đạn nhẹ.

Các phi công Đồng minh gọi nó là “bật lửa bay” và “bật lửa một phát”, và cái tên đó xứng đáng: một chiếc máy bay Mitsubishi G4M Betty trúng loạt đạn của máy bay tiêm kích thường nổ tung hoặc bốc cháy, khiến toàn bộ tổ lái thiệt mạng.

Khoảng 2.435 chiếc máy bay Mitsubishi G4M Betty đã được chế tạo, và loại máy bay này phục vụ từ ngày đầu tiên của Chiến tranh Thái Bình Dương tới ngày cuối cùng, kết thúc sự nghiệp làm máy bay mang máy bay thần phong Yokosuka MXY-7 Ohka và làm máy bay vận tải chở phái đoàn đầu hàng Nhật Bản tới gặp Tướng MacArthur tháng 8 năm 1945.

1. Thông tin chính

Vai trò	Máy bay ném bom hải quân trên bộ hai động cơ (kiêm ném bom ngư lôi và vận tải)
Nhà sản xuất	Mitsubishi Heavy Industries, Nhật Bản
Nhà thiết kế	Kiro Honjo
Bay lần đầu	23 tháng 10 năm 1939
Đưa vào sử dụng	Tháng 6 năm 1941
Số lượng sản xuất	Khoảng 2.435 chiếc
Tổ lái	7 người (phi công, phi công phụ, hoa tiêu, điện đài viên, xạ thủ)
Động cơ	2 × Mitsubishi Kasei 11 hướng tâm, mỗi chiếc khoảng 1.530 mã lực (sau này Kasei 22/25, tới khoảng 1.850 mã lực)
Tốc độ tối đa	Khoảng 428 km/giờ
Tầm bay	Khoảng 2.852 km với tải trọng bom; tới khoảng 6.000 km bay chuyển sân
Tải trọng bom	1 × ngư lôi 800 kg hoặc tối đa 1.000 kg bom
Vũ khí	1 × pháo Type 99 20 mm (đuôi); 4 × súng máy Type 92 7,7 mm
Tên mã Đồng minh	“Betty”
Nước sử dụng chính	Không quân Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Số phận	Rút khỏi biên chế 1945; không còn chiếc nguyên vẹn nào

2. Nguồn gốc và yêu cầu

Một máy bay ném bom có tầm bay của tiêm kích

Năm 1937, Hải quân Đế quốc Nhật Bản ban hành yêu cầu cho một máy bay ném bom trên bộ mới để thay thế Mitsubishi G3M, máy bay đã ném bom Trung Quốc từ năm 1937. Yêu cầu đòi hỏi một máy bay ném bom hai động cơ với tầm bay hơn 4.800 km — một con số khiến các kỹ sư đọc nó phải kinh ngạc, vì không máy bay ném bom nào trên thế giới có thể bay xa như vậy — và tốc độ hơn 400 km/giờ, với tải trọng bom 1.000 kg.

Hải quân muốn một máy bay có thể tấn công các mục tiêu trên khắp khoảng cách rộng lớn của Thái Bình Dương, từ các căn cứ tại Nhật Bản tới Philippines, Malaya, Đông Ấn Hà Lan, và yêu cầu về tầm bay là cốt lõi của thiết kế.

Nhà thiết kế trưởng của Mitsubishi, Kiro Honjo, và đội của ông đã chấp nhận thách thức, và máy bay ra đời, Máy bay Mitsubishi G4M Betty, được xây dựng quanh một ý tưởng duy nhất: tầm bay trên hết, ngay cả với cái giá là khả năng bảo vệ.

Câu trả lời của Honjo: sự nhẹ nhàng

Giải pháp của Honjo là chế tạo máy bay nhẹ nhất có thể. Ông dùng thiết kế cánh mới với mặt cắt dòng chảy tầng, lắp cho máy bay các thùng nhiên liệu lớn lấp đầy cánh và thân, và loại bỏ giáp bảo vệ cùng thùng nhiên liệu tự hàn kín mà các máy bay ném bom khác mang, tiết kiệm hàng trăm kg trọng lượng.

Nguyên mẫu đầu tiên bay ngày 23 tháng 10 năm 1939, và hiệu năng của nó vượt quá mong đợi của Hải quân: nó nhanh hơn yêu cầu, và tầm bay của nó, với tải trọng bom giảm, đạt gần 6.000 km ở cấu hình bay chuyển sân.

Hải quân ra lệnh sản xuất với tên gọi Máy bay Tấn công Trên bộ Type 1 của Hải quân, và những máy bay sản xuất đầu tiên tới các phi đội tháng 6 năm 1941, sáu tháng trước khi Chiến tranh Thái Bình Dương bắt đầu.

Cái giá của tầm bay

Tầm bay của Máy bay Mitsubishi G4M Betty được mua với cái giá chỉ trở nên rõ ràng khi máy bay gặp đối kháng nghiêm trọng. Các thùng nhiên liệu lớn, mang lại tầm bay cho máy bay, không được bảo vệ, và chúng trải khắp cánh và thân theo cách mà một phát đạn trúng gần như bất cứ đâu cũng có thể làm vỡ thùng và gây cháy.

Tổ lái không có giáp, hệ thống nhiên liệu không có lớp lót tự hàn kín, và vũ khí phòng thủ của máy bay — bốn súng máy 7,7 mm và một pháo 20 mm ở đuôi — không đủ chống lại các máy bay tiêm kích nó gặp.

Năm 1941, khi đối phương còn yếu, đây là những sự đánh đổi chấp nhận được. Đến năm 1942, khi Đồng minh đưa vào sử dụng các máy bay tiêm kích nhanh và hỏa lực phòng không hiệu quả, chúng trở thành án tử, và tỷ lệ tổn thất của G4M thuộc số cao nhất trong các máy bay Nhật Bản.

3. Thiết kế và phát triển

Khung thân và cánh dòng chảy tầng

Máy bay Mitsubishi G4M Betty là máy bay một tầng cánh giữa toàn kim loại, với thân dài hình điếu xì gà và cánh sải khoảng 25 m. Đặc điểm tiên tiến nhất của nó là cánh, vốn dùng mặt cắt cánh dòng chảy tầng — một biên dạng cánh được thiết kế để giữ luồng không khí mượt mà trên phần lớn hơn của cánh, giảm lực cản và tăng tầm bay.

Cánh dòng chảy tầng là ý tưởng mới năm 1939, và là một trong những ứng dụng đầu tiên của khái niệm này trên máy bay sản xuất, trước cánh dòng chảy tầng của P-51 Mustang Mỹ vài năm. Cánh mang hai động cơ hướng tâm Mitsubishi Kasei trong các nacelle ở mép trước, và các thùng nhiên liệu lớn lấp đầy kết cấu cánh.

Thân máy bay mang tổ lái bảy người: phi công và phi công phụ trong buồng lái, hoa tiêu-ném bom ở mũi kính, điện đài viên trong thân, và các xạ thủ ở các vị trí lưng, bụng và đuôi.

Xạ thủ đuôi, người điều khiển pháo 20 mm ở đuôi, có vũ khí nặng nhất của máy bay, và vị trí đuôi là phòng thủ hiệu quả nhất của G4M, vì máy bay tiêm kích tấn công từ phía sau — góc tấn công phổ biến nhất — phải đối mặt với pháo.

Càng đáp của máy bay thu vào các nacelle động cơ, và vẻ ngoài tổng thể của máy bay Mitsubishi G4M Betty gọn gàng và hiện đại, với thân dài, duyên dáng che giấu sự dễ bị tổn thương của nó.

Động cơ và Kasei

Động cơ của Máy bay Mitsubishi G4M Betty là động cơ hướng tâm Mitsubishi Kasei, động cơ 14 xi-lanh hai hàng thuộc số động cơ Nhật Bản mạnh nhất của chiến tranh. G4M1 đời đầu dùng Kasei 11 công suất khoảng 1.530 mã lực, và các phiên bản sau dùng Kasei 22 và Kasei 25, tới khoảng 1.850 mã lực.

Kasei là động cơ đáng tin cậy, và mang lại cho máy bay Mitsubishi G4M Betty tốc độ tối đa khoảng 428 km/giờ và tốc độ hành trình khoảng 320 km/giờ, với tầm bay khoảng 2.852 km với tải trọng bom thông thường. Các phiên bản sau, với động cơ mạnh hơn và thùng nhiên liệu tự hàn kín, nhanh hơn và được bảo vệ tốt hơn, nhưng cũng nặng hơn, và tầm bay giảm — một sự đánh đổi mà Hải quân, đến năm 1944, sẵn sàng chấp nhận, vì G4M không được bảo vệ đã tỏ ra quá dễ bị tổn thương.

4. Mô tả kỹ thuật

Vũ khí và tấn công bằng ngư lôi

Máy bay Mitsubishi G4M Betty được thiết kế làm máy bay ném bom ngang và máy bay ném bom ngư lôi, và nó có thể mang một quả ngư lôi Type 91 800 kg trên giá dưới thân, hoặc tối đa 1.000 kg bom trong khoang bom bên trong và trên giá ngoài.

Tấn công bằng ngư lôi là vai trò nổi tiếng nhất của máy bay Mitsubishi G4M Betty: máy bay sẽ tiếp cận mục tiêu ở độ cao thấp, với tốc độ khoảng 250 km/giờ, và thả ngư lôi ở độ cao khoảng 20 m, giống như B5N Kate.

Các cuộc tấn công bằng ngư lôi của máy bay Mitsubishi G4M Betty ngoài khơi Malaya ngày 10 tháng 12 năm 1941, trong đó máy bay đánh chìm hai tàu chiến chủ lực, là những cuộc tấn công bằng ngư lôi thành công nhất trong những tháng đầu chiến tranh, và chúng cho thấy hiệu quả của lực lượng ném bom ngư lôi Nhật Bản khi được sử dụng đúng cách.

Vũ khí phòng thủ của máy bay Mitsubishi G4M Betty nhẹ đối với một máy bay ném bom cỡ này. Nó mang bốn súng máy Type 92 7,7 mm — ở các vị trí mũi, lưng, bụng và hông — và một pháo Type 99 20 mm ở đuôi, do xạ thủ đuôi điều khiển.

Pháo đuôi là vũ khí hiệu quả nhất của máy bay, và vị trí của xạ thủ đuôi, với tầm bắn rộng, là phòng thủ tốt nhất của G4M. Các phiên bản sau, G4M2 và G4M3, tăng vũ khí, thêm pháo 20 mm thứ hai ở tháp pháo lưng và thay một số súng 7,7 mm bằng súng máy 13 mm, và bổ sung giáp cùng thùng nhiên liệu tự hàn kín, nhưng G4M1 đời đầu, vốn chiến đấu trong các chiến dịch mở đầu, không có bất kỳ biện pháp bảo vệ nào trong số đó.

Vai trò tổ lái và “bật lửa bay”

Tổ lái bảy người của Máy bay Mitsubishi G4M Betty làm việc trong thân máy bay rộng rãi, theo tiêu chuẩn của các máy bay ném bom Nhật, và máy bay, ở nhiều khía cạnh, là một cỗ máy thoải mái khi bay. Phi công và phi công phụ ngồi cạnh nhau trong buồng lái, với tầm nhìn tốt, hoa tiêu-ném bom làm việc ở mũi kính, và các xạ thủ điều khiển vị trí của họ dọc thân.

Tuy nhiên, sự thoải mái của tổ lái không bảo vệ họ khỏi sự dễ bị tổn thương của máy bay: các thùng nhiên liệu lớn, không được bảo vệ, lấp đầy cánh và thân, đồng nghĩa với việc một loạt đạn từ máy bay tiêm kích có thể khiến máy bay bốc cháy trong vài giây, và tổ lái không có giáp để bảo vệ họ và không có thùng nhiên liệu tự hàn kín để dập lửa.

Các phi công Đồng minh, những người học cách ngắm vào cánh, nơi đặt các thùng nhiên liệu, gọi Máy bay Mitsubishi G4M Betty là “bật lửa bay” và “bật lửa một phát”, và cái tên đó xứng đáng trên bầu trời quần đảo Solomon và New Guinea, nơi các G4M bốc cháy với số lượng lớn.

5. Các biến thể

Gia đình máy bay Mitsubishi G4M Betty rất lớn, và các phiên bản của nó phản ánh thời gian phục vụ dài của loại máy bay này và nỗ lực của Hải quân nhằm khắc phục sự dễ bị tổn thương của nó. G4M1, phiên bản sản xuất đầu tiên, được chế tạo khoảng 1.200 chiếc, với động cơ Kasei 11 và vũ khí phòng thủ nhẹ được mô tả ở trên.

G4M2, ra mắt năm 1943, có động cơ Kasei 22 mạnh hơn, cánh thiết kế lại với dung tích nhiên liệu lớn hơn, và vũ khí nặng hơn, gồm tháp pháo lưng với pháo 20 mm. G4M2a và G4M2e là những phát triển tiếp theo, phiên bản sau là phiên bản được điều chỉnh để mang máy bay thần phong Yokosuka MXY-7 Ohka dưới thân.

G4M3, ra mắt năm 1944, là phiên bản được bảo vệ nặng nhất, với giáp cho tổ lái, thùng nhiên liệu tự hàn kín và vũ khí nặng hơn, nhưng nó cũng nặng nhất, và tầm bay giảm. Chỉ một số ít được chế tạo, và chiến tranh kết thúc trước khi G4M3 có thể thay thế các phiên bản trước với số lượng lớn.

Các phiên bản khác gồm G4M1-L, phiên bản vận tải với vũ khí được tháo ra và ghế lắp cho hành khách, dùng để chở các sĩ quan cao cấp — gồm Đô đốc Yamamoto trong chuyến bay cuối cùng của ông — và G6M1, phiên bản tiêm kích hạng nặng với vũ khí pháo lớn, chế tạo với số lượng nhỏ và dùng làm máy bay huấn luyện.

6. Phục vụ chiến đấu

Malaya và cuộc tấn công mở đầu

Giờ phút vinh quang nhất của máy bay Mitsubishi G4M Betty đến ngày 10 tháng 12 năm 1941, ba ngày sau Trân Châu Cảng. Hạm đội Viễn Đông Anh, dưới quyền Đô đốc Sir Tom Phillips, đã rời Singapore để đánh chặn cuộc đổ bộ của Nhật tại Malaya, với thiết giáp hạm Prince of Wales và tuần dương hạm Repulse, di chuyển không có yểm trợ trên không.

Máy bay Nhật từ các căn cứ ở Đông Dương, gồm 26 chiếc máy bay Mitsubishi G4M Betty và B5N Kate thuộc Hạm đội Hàng không 22, đã tấn công hai con tàu theo từng đợt, và ngư lôi từ các máy bay Mitsubishi G4M Betty đánh trúng cả hai tàu nhiều lần cho đến khi chúng chìm với hơn 800 người thiệt mạng. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử các tàu chiến chủ lực trên biển bị đánh chìm chỉ bằng tấn công trên không, và nó gây chấn động Hải quân Hoàng gia Anh cũng như mọi hải quân trên thế giới.

Máy bay Mitsubishi G4M Betty, trong một buổi chiều duy nhất, đã thay đổi diễn biến chiến tranh hải quân.

Khắp Đông Nam Á

Trong những tháng tiếp theo, Máy bay Mitsubishi G4M Betty yểm trợ cuộc tiến công của Nhật khắp Đông Nam Á, ném bom các căn cứ và tàu thuyền Đồng minh từ Philippines tới Đông Ấn Hà Lan, và trong cuộc đột kích Ấn Độ Dương tháng 4 năm 1942, các G4M tham gia các cuộc tấn công đánh chìm tàu sân bay Anh Hermes ngoài khơi Ceylon.

Tầm bay xa của máy bay cho phép nó tấn công các mục tiêu mà không máy bay ném bom Nhật nào khác có thể tới, và tổ lái của nó, bay từ các căn cứ ở Đông Dương, Philippines và New Guinea, trở thành cánh tay dài của sức mạnh không quân Hải quân Nhật Bản.

Quần đảo Solomon, New Guinea và cái chết của Yamamoto

Vận mệnh của máy bay Mitsubishi G4M Betty thay đổi năm 1942, khi Đồng minh bắt đầu giành ưu thế trên không ở Nam Thái Bình Dương. Tại Guadalcanal, các G4M bay từ Rabaul tới tấn công lực lượng Mỹ trên đảo bị các Wildcat và, sau đó, Corsair cùng Hellcat đánh chặn, và chúng bị bắn hạ với số lượng lớn, các thùng nhiên liệu không được bảo vệ khiến chúng mang tên “bật lửa bay”.

Tại New Guinea, các máy bay Mitsubishi G4M Betty tấn công các sân bay Đồng minh tại Port Moresby gặp cùng số phận, và tỷ lệ tổn thất của loại máy bay này trở nên cao đến mức Hải quân Nhật bắt đầu hạn chế hoạt động của nó sang ném bom ban đêm, nơi các máy bay tiêm kích không thể tìm thấy nó.

Máy bay Mitsubishi G4M Betty vẫn phục vụ, vì không còn gì khác, nhưng tổ lái của nó biết rằng một nhiệm vụ ban ngày, theo lời một phi công Nhật, là “chuyến bay tới mộ”.

18 tháng 4 năm 1943: Chuyến bay cuối cùng của Yamamoto

Nhiệm vụ nổi tiếng nhất của Máy bay Mitsubishi G4M Betty cũng là nhiệm vụ bi thảm nhất. Ngày 18 tháng 4 năm 1943, Đô đốc Isoroku Yamamoto, Tổng tư lệnh Hạm đội Liên hợp, bay trên một chiếc G4M1-L vận tải để thị sát lực lượng Nhật tại Bougainville.

Tình báo Mỹ, vốn đã phá được mật mã hải quân Nhật, biết được chuyến bay, và một phi đội P-38 Lightning được cử đi đánh chặn. Các P-38 đã bắn hạ G4M của Yamamoto trên rừng rậm Bougainville, giết chết Đô đốc và ban tham mưu của ông, trong một trong những vụ ám sát có hậu quả nhất của chiến tranh.

Việc mất Yamamoto, kiến trúc sư của Trân Châu Cảng và sĩ quan được tôn trọng nhất trong Hải quân Nhật, là một đòn mà Hải quân không bao giờ hồi phục, và chiếc G4M chở ông tới cái chết đã trở thành, trong hồ sơ lịch sử, máy bay của chuyến bay định mệnh đó.

Những năm cuối: máy bay mang Ohka và đầu hàng

Trong năm cuối chiến tranh, Máy bay Mitsubishi G4M Betty phục vụ trong một vai trò mới và tuyệt vọng: làm máy bay mang Yokosuka MXY-7 Ohka, máy bay thần phong chạy bằng tên lửa được treo dưới thân G4M và thả gần mục tiêu.

G4M2e, phiên bản được điều chỉnh cho vai trò này, chậm và dễ bị tổn thương, và nhiều chiếc đã bị máy bay tiêm kích Mỹ bắn hạ trước khi kịp thả Ohka, nhưng các cuộc tấn công Ohka đã vượt qua được đã đánh chìm hoặc làm hư hại một số tàu Mỹ, gồm tàu khu trục Mannert L. Abele, con tàu đầu tiên bị Ohka đánh chìm.

Nhiệm vụ cuối cùng của máy bay Mitsubishi G4M Betty trong chiến tranh là một nhiệm vụ hòa bình: tháng 8 năm 1945, hai chiếc G4M1-L vận tải, sơn trắng với thập tự xanh lá, chở phái đoàn đầu hàng Nhật Bản tới Ie Shima, nơi họ gặp đại diện của Tướng MacArthur và sắp xếp việc đầu hàng chấm dứt chiến tranh.

7. Thông số kỹ thuật

Các số liệu dưới đây là của G4M1, phiên bản chính trong các chiến dịch mở đầu. Các nguồn khác nhau đôi chút về trọng lượng và hiệu năng, và các số liệu của máy bay thay đổi theo tải trọng và tình trạng của từng chiếc.

	G4M1
Chiều dài	19,63 m
Sải cánh	25,00 m
Chiều cao	4,10 m
Diện tích cánh	78,1 m²
Trọng lượng rỗng	Khoảng 6.741 kg
Trọng lượng có tải	Khoảng 12.860 kg
Động cơ	2 × Mitsubishi Kasei 11, mỗi chiếc khoảng 1.530 mã lực
Tốc độ tối đa	Khoảng 428 km/giờ
Tốc độ hành trình	Khoảng 320 km/giờ
Tầm bay	Khoảng 2.852 km với tải trọng bom; tới khoảng 6.000 km bay chuyển sân
Trần bay	Khoảng 8.500 m
Tải trọng bom	1 × ngư lôi 800 kg hoặc tối đa 1.000 kg bom
Vũ khí	1 × Type 99 20 mm; 4 × Type 92 7,7 mm
Tổ lái	7 người

So với các loại máy bay cùng thời, Máy bay Mitsubishi G4M Betty có tầm bay xa nhưng dễ bị tổn thương. B-25 Mitchell của Mỹ, loại tương đương gần nhất của Đồng minh, nhanh hơn, trang bị tốt hơn và được bảo vệ tốt hơn nhiều, nhưng không thể sánh với tầm bay của G4M.

Vickers Wellington của Anh tương đương về tải trọng bom và tốc độ, nhưng cũng được bảo vệ tốt hơn. Lợi thế của máy bay Mitsubishi G4M Betty nằm ở tầm bay và kỹ năng của tổ lái bay nó trong những tháng đầu chiến tranh, khi đối phương còn yếu.

Nhược điểm của nó, sự thiếu bảo vệ, cũng giống như Zero và Kate, và đó là nhược điểm chỉ trở nên quyết định khi Đồng minh bắt đầu giành ưu thế trên không.

8. Các nước sử dụng

Máy bay Mitsubishi G4M Betty chỉ được vận hành bởi Không quân Hải quân Đế quốc Nhật Bản, và trong Hải quân nó phục vụ trong các hạm đội hàng không trên bộ đã chiến đấu trong các chiến dịch mở đầu của Chiến tranh Thái Bình Dương.

Các đơn vị chính của nó là Hạm đội Hàng không 22, vốn đánh chìm Prince of Wales và Repulse ngoài khơi Malaya, Hạm đội Hàng không 24 ở Trung Thái Bình Dương, và các đơn vị đóng tại Rabaul, vốn chiến đấu trong chiến dịch dài giành quần đảo Solomon và New Guinea.

Lục quân Nhật Bản, vốn vận hành không quân riêng, không bay máy bay Mitsubishi G4M Betty: họ có máy bay ném bom riêng, đáng chú ý là Mitsubishi Ki-21, và máy bay của hai quân chủng hiếm khi thay thế được cho nhau.

Không nước nào khác vận hành máy bay Mitsubishi G4M Betty trong chiến đấu thời chiến, dù các máy bay bị bắt giữ đã được các đội kỹ thuật Đồng minh kiểm tra sau chiến tranh, và ít nhất một chiếc máy bay Mitsubishi G4M Betty đã được người Mỹ bay trong các thử nghiệm. Sau chiến tranh, một số ít Máy bay Mitsubishi G4M Betty được người Indonesia dùng trong cuộc đấu tranh giành độc lập, và một vài chiếc được dùng làm máy bay vận tải, nhưng sự nghiệp chiến đấu của loại này kết thúc khi Nhật Bản đầu hàng năm 1945.

9. Di sản và đánh giá

Máy bay ném bom đã thay đổi chiến tranh hải quân

Di sản của máy bay Mitsubishi G4M Betty gắn liền với việc đánh chìm Prince of Wales và Repulse ngày 10 tháng 12 năm 1941. Chỉ một buổi chiều đó, trong đó các máy bay Mitsubishi G4M Betty và Kate đánh chìm hai tàu chiến chủ lực trên biển chỉ bằng tấn công trên không, đã thay đổi diễn biến chiến tranh hải quân: nó chứng minh rằng thiết giáp hạm, nữ hoàng của biển cả trong một thế kỷ, dễ bị tấn công trên không, và nó đẩy nhanh sự trỗi dậy của tàu sân bay trở thành tàu chiến chủ lực của tương lai.

Máy bay Mitsubishi G4M Betty, theo nghĩa đó, là một trong những máy bay có hậu quả nhất của chiến tranh, và tên của nó gắn liền, trong hồ sơ lịch sử, với khoảnh khắc khi sức mạnh trên biển chuyển từ thiết giáp hạm sang máy bay.

Máy bay Mitsubishi G4M Betty cũng được nhớ đến vì sự dễ bị tổn thương của nó, và vì biệt danh — “bật lửa bay” — đã tồn tại lâu hơn cả cuộc chiến. Câu chuyện của máy bay là lời cảnh báo về sự nguy hiểm của triết lý thiết kế đánh đổi khả năng bảo vệ lấy hiệu năng, và về giới hạn của một thiết kế không có biên độ dự phòng cho ngày đối phương trở nên mạnh hơn.

Máy bay Mitsubishi G4M Betty, năm 1941, là một máy bay ném bom tầm xa tuyệt vời, và tổ lái của nó thuộc số được huấn luyện tốt nhất thế giới. Đến năm 1943, nó là cái bẫy chết người, và tổ lái của nó chết với số lượng mà Nhật Bản không thể gánh nổi.

Câu chuyện của máy bay, cuối cùng, là câu chuyện của chính sức mạnh không quân hải quân Nhật Bản: xuất sắc, táo bạo và bị định mệnh bởi chính những phẩm chất khiến nó xuất sắc.

Những chiếc còn lại

Không còn chiếc máy bay Mitsubishi G4M Betty nguyên bản hoàn chỉnh nào tồn tại. Xác máy bay đã được trục vớt từ Thái Bình Dương, và các bộ phận được trưng bày trong các bảo tàng ở Nhật Bản và Hoa Kỳ, nhưng không còn máy bay nguyên vẹn nào, và ngày nay không còn chiếc nào đủ điều kiện bay.

Những chiếc máy bay Mitsubishi G4M Betty cuối cùng bị phá hủy trên mặt đất hoặc tháo dỡ sau khi đầu hàng tháng 8 năm 1945, và loại máy bay này vẫn tồn tại trong các mô hình, trong ảnh chụp, và trong hồ sơ lịch sử, nơi nó vẫn là một trong những máy bay Nhật Bản được nghiên cứu nhiều nhất của chiến tranh, và trong ký ức về việc đánh chìm Prince of Wales và Repulse, buổi chiều đã thay đổi chiến tranh hải quân.

10. Câu hỏi thường gặp

Máy bay Mitsubishi G4M Betty là gì?

Mitsubishi G4M Betty là máy bay ném bom trên bộ chính của Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Thế chiến II, do Kiro Honjo thiết kế và bay lần đầu ngày 23 tháng 10 năm 1939. Nó là máy bay ném bom hai động cơ với tổ lái bảy người, tầm bay gần 3.000 km với tải trọng bom và tới khoảng 6.000 km ở cấu hình bay chuyển sân, và tải trọng bom tối đa 1.000 kg hoặc một quả ngư lôi 800 kg.

Nó đi vào phục vụ tháng 6 năm 1941, và là máy bay đã đánh chìm thiết giáp hạm Anh Prince of Wales và tuần dương hạm Repulse ngoài khơi Malaya ngày 10 tháng 12 năm 1941, trong lần đầu tiên các tàu chiến chủ lực trên biển bị đánh chìm chỉ bằng tấn công trên không.

Có bao nhiêu chiếc Máy bay Mitsubishi G4M Betty được chế tạo?

Tổng cộng khoảng 2.435 chiếc máy bay Mitsubishi G4M Betty đã được chế tạo, phần lớn là các phiên bản G4M1 và G4M2, tại các nhà máy của Mitsubishi ở Nhật Bản. Đây là đợt sản xuất đáng kể, và Máy bay Mitsubishi G4M Betty là một trong những máy bay ném bom Nhật Bản nhiều nhất của chiến tranh, phục vụ từ ngày đầu tiên của Chiến tranh Thái Bình Dương tới ngày cuối cùng, ở mọi chiến trường từ Malaya tới quần đảo Solomon, New Guinea và Philippines.

Đợt sản xuất phản ánh sự phụ thuộc của Hải quân vào loại này như máy bay ném bom trên bộ chính, và thời gian phục vụ dài của máy bay — từ tháng 6 năm 1941 tới tháng 8 năm 1945 — là thước đo tầm quan trọng của nó, ngay cả khi sự dễ bị tổn thương của nó trở nên rõ ràng hơn theo từng năm chiến tranh.

Vì sao Máy bay Mitsubishi G4M Betty được gọi là “bật lửa bay”?

Các phi công Đồng minh gọi Máy bay Mitsubishi G4M Betty là “bật lửa bay” và “bật lửa một phát” vì các thùng nhiên liệu lớn, không được bảo vệ của nó bốc cháy chỉ với một phát đạn nhẹ. Máy bay không có giáp bảo vệ tổ lái và không có thùng nhiên liệu tự hàn kín, một sự đánh đổi có chủ ý để lấy tầm bay và tốc độ, giống như Zero và Kate, và các thùng nhiên liệu của nó, lấp đầy cánh và thân, đồng nghĩa với việc một loạt đạn từ máy bay tiêm kích có thể khiến máy bay bốc cháy trong vài giây, khiến toàn bộ tổ lái thiệt mạng.

Các phi công Đồng minh đã học cách ngắm vào cánh, nơi đặt các thùng nhiên liệu, và cái tên đó xứng đáng trên bầu trời quần đảo Solomon và New Guinea, nơi các G4M bốc cháy với số lượng lớn trong các năm 1942 và 1943.

Máy bay Mitsubishi G4M Betty đóng vai trò gì trong cái chết của Đô đốc Yamamoto?

Đô đốc Isoroku Yamamoto, Tổng tư lệnh Hạm đội Liên hợp và kiến trúc sư của cuộc tấn công Trân Châu Cảng, đang bay trên một chiếc G4M1-L vận tải, phiên bản chở khách của Betty với vũ khí được tháo ra và ghế được lắp vào, để thị sát lực lượng Nhật tại Bougainville ngày 18 tháng 4 năm 1943, khi các P-38 Lightning của Mỹ, hành động theo tình báo từ mật mã hải quân Nhật bị phá, đã đánh chặn và bắn hạ máy bay của ông trên rừng rậm, giết chết Yamamoto và ban tham mưu của ông.

Việc mất Yamamoto, sĩ quan được tôn trọng nhất trong Hải quân Nhật, là một đòn mà Hải quân không bao giờ hồi phục, và chiếc G4M chở ông tới cái chết đã trở thành, trong hồ sơ lịch sử, máy bay của chuyến bay định mệnh đó.

Máy bay Mitsubishi G4M Betty có mang máy bay thần phong Ohka không?

Có. G4M2e được điều chỉnh để mang Yokosuka MXY-7 Ohka, máy bay thần phong chạy bằng tên lửa, treo dưới thân và thả gần mục tiêu, nơi phi công Ohka sẽ bổ nhào vào tàu với tốc độ cao. G4M2e chậm và dễ bị tổn thương, và nhiều chiếc đã bị máy bay tiêm kích Mỹ bắn hạ trước khi kịp thả Ohka, nhưng các cuộc tấn công Ohka đã vượt qua được đã đánh chìm hoặc làm hư hại một số tàu Mỹ, gồm tàu khu trục Mannert L.

Abele, con tàu đầu tiên bị Ohka đánh chìm, tháng 4 năm 1945. Chương trình Ohka là thước đo sự tuyệt vọng của Nhật Bản trong năm cuối chiến tranh, và vai trò của Máy bay Mitsubishi G4M Betty làm máy bay mang nó là nhiệm vụ chiến đấu cuối cùng của loại máy bay này.

Ngày nay còn chiếc G4M nào tồn tại không?

Không còn chiếc máy bay Mitsubishi G4M Betty nguyên bản hoàn chỉnh nào tồn tại. Xác máy bay được trục vớt từ Thái Bình Dương và các bộ phận được trưng bày trong các bảo tàng ở Nhật Bản và Hoa Kỳ, nhưng không còn máy bay nguyên vẹn nào, và loại máy bay này ngày nay được biết đến qua ảnh chụp, mô hình và hồ sơ lịch sử, nơi nó vẫn là một trong những máy bay Nhật Bản được nghiên cứu nhiều nhất của chiến tranh.

Câu chuyện của máy bay Mitsubishi G4M Betty còn tồn tại trong ký ức về việc đánh chìm Prince of Wales và Repulse, buổi chiều đã thay đổi chiến tranh hải quân, và trong ký ức về chuyến bay cuối cùng của Yamamoto, và trong biệt danh — bật lửa bay — đã tồn tại lâu hơn cả cuộc chiến.

11. Nguồn

1. Wikipedia, “Mitsubishi G4M” — số lượng sản xuất (khoảng 2.435 chiếc được chế tạo), chuyến bay đầu tiên, dữ liệu hiệu năng và lịch sử phục vụ.
2. René J. Francillon, Japanese Aircraft of the Pacific War (Putnam, 1970) — tài liệu tham khảo tiêu chuẩn bằng tiếng Anh về thiết kế, quá trình phát triển và các biến thể của G4M.
3. Mark R. Peattie, Sunburst: The Rise of Japanese Naval Air Power, 1909–1941 (Naval Institute Press, 2001) — học thuyết và yêu cầu tầm bay đằng sau chiếc Betty.
4. Jonathan Parshall and Anthony Tully, Shattered Sword (Potomac Books, 2005) — Máy bay Mitsubishi G4M Betty tại Midway và quần đảo Solomon.
5. John Toland, The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire, 1936–1945 (Random House, 1970) — vụ đánh chìm Prince of Wales và Repulse cùng cái chết của Yamamoto.
6. United States Strategic Bombing Survey, The Japanese Aircraft Industry (1947) — số lượng sản xuất thời chiến và dữ liệu động cơ.

Đọc thêm

• Osamu Tagaya, Mitsubishi Type 1 Rikko ‘Betty’ Units of World War 2 (Osprey, 2001).
• Henry Sakaida, Imperial Japanese Navy Aces 1937–45 (Osprey, 1998).

Bài viết liên quan

• Máy bay Bloch MB.152
• Máy bay Blohm & Voss BV 138
• Máy bay Heinkel He 219 Uhu