Sedan

Trận đánh · Tháng 11 10, 2026 · dinhbaochau

Table of Contents

Mở đầu

Sedan* là trận đánh mà lực lượng thiết giáp Đức đã chọc thủng tuyến phòng thủ của Pháp trên sông Meuse và quyết định Trận chiến nước Pháp vào tháng 5 năm 1940. Diễn ra từ ngày 12 đến 15 tháng 5 năm 1940 — với các cuộc phản công của Pháp kéo dài đến ngày 17 tháng 5 — tại thị trấn Sedan ở vùng Ardennes, trận đánh chứng kiến Quân đoàn Thiết giáp XIX của Tướng Heinz Guderian vượt sông Meuse trước Sư đoàn Bộ binh 55 của Pháp, một đơn vị dự bị hạng B.

Chỉ trong vài ngày, xe tăng Đức đã tiến về phía tây, và ngày 20 tháng 5 họ tới eo biển Manche tại Abbeville, cắt đứt quân Đồng minh ở Bỉ. Các sử gia nhìn chung coi Sedan là trận đánh quyết định của chiến dịch: lỗ hổng tạo ra tại đây đã không được bịt kín.

Không nên nhầm với Trận Sedan năm 1870. Bài này viết về Trận Sedan lần thứ hai, diễn ra ngày 12–17 tháng 5 năm 1940 trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Trận Sedan lần thứ nhất, diễn ra ngày 1–2 tháng 9 năm 1870 trong Chiến tranh Pháp–Phổ, kết thúc với việc Hoàng đế Napoléon III cùng 104.000 binh sĩ Pháp đầu hàng và Đế chế thứ hai của Pháp sụp đổ. Hai trận đánh cùng chung một thị trấn — và cùng một kết quả, chiến thắng của Đức quyết định một cuộc chiến — nhưng chúng thuộc về hai thế kỷ, hai quân đội và hai cuộc chiến khác nhau.

Thông tin chính


Thời gian	12–17 May 1940 (main breakthrough 12–15 May; French counter-attacks to 17 May)
Địa điểm	Sedan and the surrounding area, on the River Meuse in the Ardennes, north-eastern France
Kết quả	Decisive German victory; breakthrough toward the English Channel
Chỉ huy Đức	General Gerd von Rundstedt (Army Group A); General Ewald von Kleist (Panzer Group Kleist); General Heinz Guderian (XIX Panzer Corps); General Wolfram von Richthofen (VIII Fliegerkorps)
Chỉ huy Pháp	General Maurice Gamelin (Commander-in-Chief); General Charles Huntziger (Second Army); General André Corap (Ninth Army); General Pierre Lafontaine (55th Infantry Division)
Lực lượng Đức	About 60,000 men, 771 tanks, 1,470 aircraft, 141 artillery pieces (XIX Panzer Corps sector)
Lực lượng Pháp	About 20,000 men, 300 tanks, 174 artillery pieces, 152 bombers, 250 fighter aircraft (Sedan sector)
Tổn thất Đức	5,067 killed or wounded, 12–17 May
Tổn thất Pháp	5,000+ killed, wounded or captured; 167 aircraft lost

Bối cảnh

Tháng 9 năm 1939, sau khi Đức xâm lược Ba Lan, Anh và Pháp tuyên chiến — rồi gần như không làm gì cả. Suốt tám tháng, Mặt trận phía Tây im ắng. Quân đội Pháp ngồi sau Phòng tuyến Maginot, chuỗi pháo đài dọc biên giới Đức, và chờ đợi. Lực lượng Viễn chinh Anh chiếm giữ các vị trí ở Bỉ.

Cả hai bên đều cho rằng Đức sẽ tấn công qua đồng bằng Bỉ như năm 1914, và kế hoạch của Đồng minh — Kế hoạch Dyle — được xây dựng quanh giả định đó: BEF, Tập đoàn quân số 1 và Tập đoàn quân số 7 của Pháp sẽ tiến vào Bỉ và chặn đánh quân Đức tại đó.

Kế hoạch của Đức thì khác. Kế hoạch ban đầu của Đức, Fall Gelb (Kế hoạch Vàng), cũng dự kiến một cuộc tiến quân qua Bỉ — nhưng Tướng Erich von Manstein, tham mưu trưởng Cụm tập đoàn quân A, đề xuất một kế hoạch khác. Đòn đánh chính sẽ xuyên qua rừng Ardennes, nơi người Pháp tin rằng xe tăng không thể đi qua, rồi vượt sông Meuse tại Sedan, ở điểm nối giữa Tập đoàn quân số 2 và Tập đoàn quân số 9 của Pháp.

Từ đó, xe tăng sẽ lao về phía tây ra bờ biển Manche, cắt đứt các đạo quân Đồng minh đã tiến vào Bỉ. Kế hoạch này, được gọi là Sichelschnitt — “nhát liềm” — được thông qua vào tháng 2 năm 1940, bất chấp sự phản đối của nhiều tướng lĩnh cấp cao Đức cho rằng nó quá mạo hiểm.

Sedan là bản lề của toàn bộ kế hoạch. Các chỉ huy Pháp biết khu vực này được phòng thủ yếu. Ngày 11 tháng 4 năm 1940, Tướng Charles Huntziger, tư lệnh Tập đoàn quân số 2, xin thêm bốn sư đoàn để tăng cường khu vực Sedan. Yêu cầu bị từ chối.

Tuyến phòng thủ tại Sedan do một sư đoàn dự bị hạng B duy nhất trấn giữ, Sư đoàn Bộ binh 55 dưới quyền Tướng Pierre Lafontaine: binh sĩ dự bị lớn tuổi, huấn luyện hạn chế, ít pháo chống tăng và gần như không có mìn.

Tập đoàn quân số 2 của Pháp phải giữ mặt trận dài 70 kilômét mà chỉ được cấp 16.000 quả mìn; trong đó, Sư đoàn 55 chỉ nhận được 422 quả, và không phải tất cả đều được gài. Người Pháp tin rằng Ardennes sẽ làm chậm bất kỳ cuộc tấn công nào của Đức trong nhiều ngày và sông Meuse sẽ chặn đứng nó hoàn toàn.

Cả hai kỳ vọng đó đều không thành hiện thực.

Học thuyết của Pháp cũng định hình kết quả. Quân đội Pháp năm 1940 được xây dựng quanh bataille conduite — “trận đánh có phương pháp” — trong đó bộ binh tiến quân sau một chương trình pháo binh được lập kế hoạch cẩn thận, với tốc độ do pháo binh và mệnh lệnh bằng văn bản truyền xuống theo chuỗi chỉ huy quyết định. Đó là học thuyết được thiết kế cho chiến tranh trận địa, không phải cho một cuộc đột phá thiết giáp diễn biến nhanh.

Chỉ huy Pháp dựa vào đường dây điện thoại và lính liên lạc, và một khi đường dây bị cắt hoặc sở chỉ huy di chuyển, mệnh lệnh phải mất hàng giờ mới tới được mặt trận. Ngược lại, hệ thống của Đức trao cho chỉ huy cấp dưới quyền tự quyết rộng rãi và trang bị vô tuyến cho xe tăng và máy bay, để chỉ huy địa phương có thể hành động theo những gì mình thấy mà không cần chờ lệnh từ cấp trên.

Tại Sedan, sự khác biệt về tốc độ ra quyết định quan trọng không kém sự khác biệt về quân số.

Cả hai kỳ vọng đó đều không thành hiện thực.

Lực lượng hai bên

Lực lượng tại Sedan không cân bằng. Đức tập trung ba sư đoàn thiết giáp và một lực lượng không quân lớn trên một mặt trận hẹp, chống lại một sư đoàn dự bị duy nhất của Pháp. Xét toàn bộ chiến trường, Pháp có nhiều quân hơn, nhưng tại điểm bị tấn công, họ bị áp đảo cả về quân số lẫn hỏa lực.

	Đức	Pháp và Đồng minh
Army command	Army Group A under General Gerd von Rundstedt; Panzer Group Kleist under General Ewald von Kleist	General Maurice Gamelin (Commander-in-Chief); General Alphonse Georges (North-East Front); Second Army under General Charles Huntziger
Main formations	XIX Panzer Corps (1st, 2nd and 10th Panzer Divisions, plus the elite Großdeutschland Infantry Regiment); XV and XLI Panzer Corps to the north	55th Infantry Division (General Pierre Lafontaine); 71st Infantry Division; X Corps under General Grandsard; 3rd Armoured Division (3e DCR) in reserve
Men	About 60,000 in the XIX Panzer Corps sector	About 20,000 in the Sedan sector
Tanks	771 tanks	300 tanks (mostly in reserve formations, not on the river line)
Artillery	141 guns	174 guns
Aircraft	1,470 aircraft supporting the crossing, including about 250 Ju 87 Stuka dive-bombers, 600 bombers, 500 Bf 109 fighters and 120 Bf 110s	152 bombers and 250 fighters available in the sector
Condition	Armoured troops with combat experience in Poland, with close air support	Category B reservists on the river line; regular armoured divisions held back as a reserve that arrived too late

Quân đoàn Thiết giáp XIX của Guderian là mũi nhọn. Ba sư đoàn thiết giáp của ông — Sư đoàn 1 dưới quyền Thiếu tướng Friedrich Kirchner, Sư đoàn 2 dưới quyền Trung tướng Rudolf Veiel và Sư đoàn 10 dưới quyền Thiếu tướng Ferdinand Schaal — đã chiến đấu ở Ba Lan và có kinh nghiệm chiến đấu. Cùng với họ là Trung đoàn Bộ binh cơ giới Großdeutschland.

Phía sau Guderian là Cụm thiết giáp Kleist, với hơn 40.000 xe cộ và hơn 1.200 xe tăng, và trên đầu ông là Quân đoàn Không quân VIII của Không quân Đức dưới quyền Tướng Wolfram von Richthofen, quân đoàn yểm trợ cận chiến được xây dựng quanh máy bay Stuka.

Hàng phòng thủ của Pháp dựa vào Sư đoàn Bộ binh 55, một sư đoàn hạng B gồm binh sĩ dự bị lớn tuổi, nhiều người đã ngoài ba mươi, huấn luyện hạn chế và trang bị cũ. Binh sĩ của sư đoàn giữ các lô cốt bê tông dọc bờ tây sông Meuse, được yểm trợ bởi pháo binh, nhưng các lô cốt còn dang dở, bãi mìn gần như không có, và sư đoàn đã mất một tiểu đoàn bị đánh thiệt hại nặng trên sông Semois trong trận đánh ở Ardennes.

Phía sau là Sư đoàn Bộ binh 71 và, xa hơn nữa, Sư đoàn Thiết giáp số 3, nhưng bộ chỉ huy Pháp tung lực lượng dự bị muộn, và muộn trong việc nhận ra đòn tấn công chính của Đức đang rơi xuống Sedan.

Diễn biến

10–12 May 1940 — Through the Ardennes / Xuyên qua Ardennes

Cuộc tấn công của Đức mở màn ngày 10 tháng 5 năm 1940. Trong khi Cụm tập đoàn quân B tấn công Hà Lan và Bỉ — hướng tiến mà Đồng minh dự đoán — các cụm thiết giáp của Cụm tập đoàn quân A tiến vào Ardennes. Đường rừng hẹp và ùn tắc: riêng Cụm thiết giáp Kleist đã di chuyển hơn 40.000 xe cộ trên bốn con đường rừng, và các đoàn xe tắc nghẽn kéo dài hàng kilômét.

Các sư đoàn kỵ binh Pháp và lính chasseur Bỉ đánh cầm chân, nhưng không thể chặn các đoàn quân. Quân đoàn Thiết giáp XIX của Guderian vượt sông Semois ngày 11 tháng 5 và tới sông Meuse tại Sedan vào chiều ngày 12 tháng 5. Quân Pháp rút qua sông, và quân Đức chiếm thị trấn Sedan mà không gặp kháng cự.

Tối hôm đó, công binh của Guderian bắt đầu chuẩn bị vượt sông.

Cùng ngày 10 tháng 5, các đạo quân Đồng minh tiến vào Bỉ theo Kế hoạch Dyle, và Tập đoàn quân số 7 của Pháp tiến xa hơn về phía bắc vào Hà Lan theo biến thể Breda của kế hoạch. Cuộc tiến quân diễn ra như dự kiến: Đồng minh chạm trán Cụm tập đoàn quân B của Đức tại Bỉ và chặn đứng nó.

Nhưng nó cũng kéo các lực lượng cơ động tốt nhất của Đồng minh ra khỏi trung tâm mặt trận — đúng nơi đòn đánh chính của Đức đang giáng xuống qua Ardennes. Đến khi bộ chỉ huy tối cao Pháp nhận ra cuộc tấn công ở Bỉ không phải là hướng chính, xe tăng Đức đã tới sông Meuse.

Tối hôm đó, công binh của Guderian bắt đầu chuẩn bị vượt sông.

13 May 1940 — The crossing of the Meuse / Vượt sông Meuse

Ngày 13 tháng 5 là ngày quyết định. Buổi sáng, Không quân Đức tấn công mạnh các vị trí của Pháp dọc sông Meuse. Khoảng 1.470 máy bay Đức được huy động cho chiến dịch, trong đó có khoảng 250 máy bay ném bom bổ nhào Ju 87 Stuka, và trận oanh tạc ngày 13 tháng 5 — theo một tài liệu, gồm 1.215 phi vụ ném bom — nằm trong số những trận không kích dữ dội nhất của chiến tranh tính đến thời điểm đó.

Bản thân trận oanh tạc gây ra tương đối ít thương vong: một tài liệu hiện đại cho rằng số người thiệt mạng vì không kích là 56, và sử gia Robert Doughty lưu ý rằng các lô cốt Pháp bị chiếm bằng chiến đấu bộ binh có pháo binh và xe tăng yểm trợ, chứ không bị bom phá hủy.

Nhưng tác động đối với quân phòng thủ rất nặng nề. Các khẩu đội pháo Pháp trú ẩn trong lô cốt và ngừng bắn, liên lạc bị đứt, và binh sĩ Sư đoàn 55 — lính dự bị phải chịu oanh tạc liên tục trong nhiều giờ — bắt đầu mất gắn kết.

Buổi chiều, khoảng 15:00, bộ binh Đức vượt sông bằng thuyền cao su. Hai trung đoàn thuộc Sư đoàn Thiết giáp số 1 vượt sông tại Glaire, phía tây bắc Sedan, dưới hỏa lực súng máy dữ dội, và Sư đoàn Thiết giáp số 10 vượt sông tại Wadelincourt.

Thuyền mong manh, người trên thuyền hoàn toàn lộ diện, và cuộc vượt sông chỉ mất vài phút dưới làn đạn — nhưng pháo binh Pháp, vốn đã im tiếng vì oanh tạc, không ngăn được họ. Phía sau bộ binh, công binh dựng cầu phao, và đến tối những chiếc xe tăng đầu tiên đã qua sông.

Lúc chạng vạng, đầu cầu của Đức tại Sedan sâu khoảng bốn dặm (6 km) và rộng bốn dặm, và vẫn đang mở rộng. Trong khi đó, Sư đoàn 55 đang tan rã: tại sở chỉ huy, Tướng Lafontaine chứng kiến hàng trăm binh sĩ — pháo thủ và bộ binh, một số không còn súng — tháo chạy khỏi mặt trận.

Sở chỉ huy sư đoàn được dời khỏi cao điểm Marfée về Bulson, cách Sedan 10–11 km về phía nam.

Bộ chỉ huy tối cao Pháp chậm chạp trong việc nắm bắt những gì đã xảy ra. Tướng Huntziger, tư lệnh Tập đoàn quân số 2, tới sở chỉ huy Quân đoàn X trong buổi tối và, khi nghe tin chỉ một số nhỏ quân Đức vượt sông tại Wadelincourt, đã nhận xét rằng sẽ chỉ có “đúng số tù binh đó”. Ông không can thiệp, để mặc tư lệnh quân đoàn, Tướng Grandsard, tự xử lý tình hình. Đến khi trời tối, cuộc vượt sông đã là sự thật hiển nhiên — và bộ chỉ huy Pháp vẫn chưa biết quy mô của nó.

14 May 1940 — The bridgehead widens / Đầu cầu mở rộng

Ngày 14 tháng 5, quân Đức củng cố đầu cầu. Sư đoàn Thiết giáp số 2 vượt sông tại Donchery, và công binh hoàn thành các cầu phao đủ chắc cho xe tăng qua. Sư đoàn Thiết giáp số 1 tiến qua Chéhéry vào sáng sớm và đẩy về phía tây nam, mở rộng lỗ hổng. Sư đoàn 55 và 71 của Pháp, cả hai đều là sư đoàn dự bị hạng B, không còn giữ được tuyến liên tục, và lực lượng dự bị Pháp đến từng đợt nhỏ và muộn.

Nỗ lực chính của Đồng minh ngày 14 tháng 5 là trên không. Máy bay ném bom Pháp và Anh tấn công các cầu phao tại Sedan vào ban ngày, bay xuyên qua lưới tiêm kích và hỏa lực phòng không Đức. Các cuộc tấn công khiến Đồng minh tổn thất nặng: RAF mất 40 trong số 71 máy bay ném bom được tung ra trong ngày, và tổng số máy bay Đồng minh mất trong trận đánh lên tới 167 chiếc. Các cầu bị hư hại nhưng không bị phá hủy, và cuộc vượt sông vẫn tiếp diễn. Cùng ngày, máy bay Đức ném bom Rotterdam ở Hà Lan, và Quân đội Hà Lan đầu hàng.

15–17 May 1940 — Breakout and failed counter-attacks / Đột phá và phản công thất bại

Ngày 15 tháng 5, Guderian quay Sư đoàn Thiết giáp số 1 và số 2 về phía tây và tiến vào vùng đồng bằng trống trải, để Sư đoàn Thiết giáp số 10 giữ đầu cầu chống các cuộc phản công của Pháp.

Cùng ngày, Sư đoàn Thiết giáp số 1 của Pháp (1re DCR) bị tiêu diệt gần Flavion, phía bắc lỗ hổng, sau khi chạm trán Sư đoàn Thiết giáp số 7 của Đức dưới quyền Tướng Erwin Rommel và Sư đoàn Thiết giáp số 5. Tập đoàn quân số 9 của Pháp, giữ tuyến phía bắc Sedan, sụp đổ.

Ngày 15 tháng 5, Tướng Henri Giraud nhận quyền chỉ huy Tập đoàn quân số 9, thay Tướng Corap; bốn ngày sau Giraud bị quân Đức bắt.

Các cuộc phản công của Pháp từ ngày 15 đến 17 tháng 5 đều thất bại. Sư đoàn Thiết giáp số 3 (3e DCR) tấn công đầu cầu từ phía nam, nhưng các đơn vị của sư đoàn đến rời rạc, thiếu phối hợp, và bị chặn lại. Tập đoàn quân số 2 của Huntziger, vốn được lệnh phản công, di chuyển chậm chạp và manh mún.

Ngày 17 tháng 5, Guderian — người đã bị Kleist ra lệnh dừng tiến và đã đe dọa từ chức — được phép tiếp tục tiến về phía tây, với lệnh vừa tiến quân vừa để lại lực lượng bảo vệ sườn.

Cùng ngày, Sư đoàn Thiết giáp số 4 của Đại tá Charles de Gaulle phản công tại Montcornet, phía tây lỗ hổng, nhưng lực lượng quá nhỏ và quá muộn để ảnh hưởng đến kết quả. Đến ngày 17 tháng 5, trận Sedan đã kết thúc. Lỗ hổng đã mở, và xe tăng Đức đã ở cách sông Meuse 100 km về phía tây.

Bước ngoặt

Bước ngoặt của Sedan là buổi chiều ngày 13 tháng 5 năm 1940 — không phải vì số bom đã thả, mà vì những gì trận oanh tạc đã gây ra cho hàng phòng thủ Pháp. Trận không kích gây ít thương vong và không phá hủy lô cốt nào, như sử gia Robert Doughty đã chỉ ra.

Tác động của nó là đối với con người: các khẩu đội pháo Pháp ở trong lô cốt thay vì bắn vào điểm vượt sông, liên lạc bị đứt, và Sư đoàn 55 mất gắn kết trước khi bộ binh Đức đầu tiên đặt chân lên bờ bên kia. Đến khi bộ chỉ huy Pháp hiểu rằng đây không phải là một cuộc đột kích mà là một cuộc đột phá quy mô lớn, các cầu phao đã được dựng xong.

Yếu tố thứ hai của bước ngoặt là phản ứng của Pháp — hay đúng hơn là sự thiếu phản ứng. Tối ngày 13 tháng 5 và suốt ngày 14 tháng 5, Tập đoàn quân số 2 của Huntziger không tung lực lượng thiết giáp dự bị, Sư đoàn Thiết giáp số 3, vào một cuộc tấn công phối hợp nhằm vào đầu cầu, và sở chỉ huy của Gamelin tại Vincennes vẫn tập trung vào trận đánh ở Bỉ, nơi được cho là hướng tấn công chính của Đức.

Nỗ lực không quân của Pháp ngày 14 tháng 5, khiến RAF mất 40 trong số 71 máy bay ném bom, tấn công các cầu nhưng không thể phá hủy chúng. Đến ngày 15 tháng 5, khi lực lượng dự bị cuối cùng cũng di chuyển, Sư đoàn Thiết giáp số 1 và số 2 đã tiến về phía tây, và trận đánh giành tuyến sông đã trở thành trận đánh trên đồng bằng trống trải mà quân Pháp không có vị trí để đối phó.

Các sử gia bất đồng về mức độ quan trọng của từng yếu tố. Alistair Horne, trong cuốn To Lose a Battle (1969), nhấn mạnh sự sụp đổ tinh thần của Sư đoàn 55 và sự thất bại của bộ chỉ huy Pháp.

Karl-Heinz Frieser, trong cuốn The Blitzkrieg Legend (1995), nhấn mạnh rằng bước đột phá là kết quả của chiến thuật hiệp đồng binh chủng của Đức — bộ binh, công binh, pháo binh và không quân phối hợp với nhau — chứ không chỉ riêng không quân.

Robert Doughty, trong cuốn The Breaking Point (1990), nhấn mạnh sự yếu kém của tuyến phòng thủ Pháp tại Sedan và những thất bại mang tính cấu trúc của học thuyết và chỉ huy Pháp. Cả ba đều thống nhất về kết quả: sau ngày 13 tháng 5, Quân đội Pháp không bao giờ lấy lại được thế chủ động trong chiến dịch.

Thương vong và tổn thất

Tổn thất tại Sedan ở mức vừa phải so với quy mô của chiến dịch tiếp theo, nhưng phân bổ không đều. Số liệu Đức lấy từ hồ sơ Đức giai đoạn 12–17 tháng 5; số liệu Pháp là mức tối thiểu, và số tù binh Pháp chưa được thống kê đầy đủ.

	Đức	Pháp và Đồng minh
Killed or wounded	5,067 killed or wounded, 12–17 May	5,000+ killed, wounded or captured
Aircraft lost	Not separately recorded for Sedan	167 aircraft lost
Rubber assault boats lost	At least 81	—
Tanks destroyed by aircraft	—	2 French tanks reported destroyed by aircraft (per Doughty)

Để so sánh, toàn bộ Quân đoàn Thiết giáp XIX chịu 3.845 thương vong — 640 người chết và 3.205 người bị thương — từ Luxembourg đến Dunkirk, trên tổng số khoảng 55.000 người, theo số liệu được Robert Doughty trích dẫn. Tập đoàn quân số 2 của Pháp chịu khoảng 12% thương vong trong cùng giai đoạn. Tổn thất nặng nề nhất của Đồng minh tại Sedan là trên không: các cuộc tấn công ban ngày nhằm vào cầu ngày 14 tháng 5 khiến RAF mất 40 trong số 71 máy bay ném bom được tung ra, và không quân Pháp cũng tổn thất nặng trong các cuộc tấn công đó.

Bản đồ và địa hình

Sedan là một thị trấn ở vùng Ardennes, đông bắc nước Pháp, cách biên giới Bỉ khoảng 10 km, nằm trên một khúc quanh của sông Meuse. Dòng sông uốn quanh thị trấn thành một vòng cung rộng, và mặt đất ở bờ tây dâng lên thành cao điểm La Marfée, bao quát các điểm vượt sông. Sông Meuse tại Sedan rộng khoảng 60–70 mét — đủ hẹp để vượt bằng thuyền tấn công trong vài phút, nhưng đủ rộng, với bờ dốc, để chặn xe tăng cho đến khi cầu phao được dựng lên.

Địa hình vừa có lợi cho bên tấn công, vừa có lợi cho bên phòng thủ. Rừng Ardennes, phía tây sông Rhine và phía đông sông Meuse, được người Pháp tin là xe tăng không thể vượt qua với số lượng lớn — niềm tin mà cuộc tiến quân của Đức từ ngày 10 đến 12 tháng 5 đã chứng minh là sai, dù cuộc tiến quân diễn ra chậm và các đoàn xe dễ bị không kích khi ùn tắc trên đường rừng.

Bản thân sông Meuse là chướng ngại tự nhiên cuối cùng trước đồng bằng trống trải của miền bắc nước Pháp: một khi đã qua sông, không còn con sông đáng kể nào giữa Sedan và bờ biển Manche. Đó là lý do người Pháp đã củng cố tuyến sông bằng lô cốt, và cũng là lý do việc mất điểm vượt sông đã quyết định chiến dịch.

Các điểm vượt sông trải dài khoảng 10 km dọc sông: Glaire và Wadelincourt, phía tây bắc thị trấn, nơi Sư đoàn Thiết giáp số 1 và số 10 vượt sông, và Donchery, phía tây, nơi Sư đoàn Thiết giáp số 2 vượt sông ngày 14 tháng 5. Đầu cầu mà quân Đức thiết lập ngày 13 tháng 5 bao phủ vùng đất giữa Sedan và cao điểm La Marfée, và từ đó các sư đoàn thiết giáp tỏa ra phía tây — Sư đoàn 1 và 2 hướng về Rethel và Montcornet, Sư đoàn 10 giữ sườn phía nam chống Sư đoàn Thiết giáp số 3 của Pháp.

Kết quả và di sản

Bước đột phá tại Sedan đã quyết định Trận chiến nước Pháp. Ngày 20 tháng 5, một tuần sau cuộc vượt sông, xe tăng của Guderian tới Abbeville trên bờ biển Manche, cắt đứt Lực lượng Viễn chinh Anh, Tập đoàn quân số 1 của Pháp và Quân đội Bỉ ở phía bắc. Các đạo quân đó được di tản khỏi Dunkirk từ ngày 26 tháng 5 đến ngày 4 tháng 6, nhưng đã bỏ lại gần như toàn bộ trang bị hạng nặng ở Pháp. Sau đó các đạo quân Đức quay về phía nam: Paris thất thủ ngày 14 tháng 6, và Pháp ký đình chiến ngày 22 tháng 6 năm 1940. Chiến dịch kéo dài sáu tuần.

Sedan cũng thay đổi cách các quân đội suy nghĩ về chiến tranh. Chiến dịch của Đức thường được mô tả là Blitzkrieg — “chiến tranh chớp nhoáng” — nhưng các sử gia lưu ý rằng thuật ngữ này hiếm khi được sĩ quan Đức sử dụng vào thời điểm đó, và bước đột phá không phải là sản phẩm của một loại vũ khí mới duy nhất.

Nó là sản phẩm của hiệp đồng binh chủng: xe tăng, bộ binh cơ giới, công binh, pháo binh và không quân phối hợp với nhau dưới một hệ thống chỉ huy cho phép sĩ quan cấp dưới tự hành động theo sáng kiến của mình, được hỗ trợ bởi thông tin vô tuyến mà Quân đội Pháp — vốn phụ thuộc nhiều vào đường dây điện thoại và mệnh lệnh bằng văn bản — không sánh được.

Năm 1940, Pháp có nhiều xe tăng hơn Đức, và một số loại — Char B1 và Somua S35 — vượt trội hơn xe tăng Đức nếu xét từng chiếc. Điều Pháp thiếu là học thuyết và cơ cấu chỉ huy để sử dụng chúng cùng nhau, đúng nơi và đúng lúc.

Cái tên Sedan mang một sức nặng kép trong lịch sử Pháp. Năm 1870, Trận Sedan lần thứ nhất kết thúc với việc Napoléon III bị bắt và Đế chế thứ hai sụp đổ. Năm 1940, Trận Sedan lần thứ hai mở đường cho sự sụp đổ của Pháp trong sáu tuần và cuộc chiếm đóng tiếp theo. Hai trận đánh được dạy cùng nhau trong các trường học Pháp như hai thất bại ở hai đầu của một khoảng thời gian bảy mươi năm, tại cùng một thị trấn.

Cách viết sử về Sedan cũng đã thay đổi theo thời gian. Các tài liệu ban đầu, phần lớn dựa trên hồi ký Đức, trình bày bước đột phá như thắng lợi của một phương pháp chiến tranh mới của Đức.

Các sử gia sau này, làm việc với tài liệu lưu trữ Pháp, đặt nặng hơn vào những thất bại của Pháp — về tình báo, chỉ huy và học thuyết — và vào thực tế là chính kế hoạch của Đức cũng bị tranh cãi trong bộ chỉ huy tối cao Đức và suýt thất bại ở Ardennes, nơi các đoàn xe tăng ùn tắc trên đường hẹp và phơi mình trước không kích trong hai ngày.

Quan điểm đồng thuận hiện nay, đại diện bởi Frieser và Doughty, coi Sedan là kết quả của cả hai: một chiến dịch Đức đã thành công, và một tuyến phòng thủ Pháp không được tổ chức để ngăn chặn nó.

Chỉ huy

Tướng Heinz Guderian* chỉ huy Quân đoàn Thiết giáp XIX tại Sedan. Là một người ủng hộ hàng đầu của chiến tranh thiết giáp ở Đức, Guderian đã viết cuốn Achtung – Panzer! (1937) và chỉ huy một quân đoàn thiết giáp ở Ba Lan năm 1939. Tại Sedan, ông chỉ đạo cuộc vượt sông từ tuyến đầu, và sau bước đột phá, ông nhiều lần thúc giục cấp trên cho phép tiếp tục tiến về phía tây. Sau đó ông chỉ huy Cụm Thiết giáp 2 ở Liên Xô và trở thành Tổng Thanh tra Binh chủng Thiết giáp năm 1943.

Tướng Gerd von Rundstedt* chỉ huy Cụm tập đoàn quân A, đơn vị thực hiện mũi tiến công chính qua Ardennes. Chính Rundstedt, hai tuần sau Sedan, đã ra lệnh dừng xe tăng trước Dunkirk ngày 24 tháng 5 năm 1940. Sau đó ông chỉ huy ở Liên Xô và ở mặt trận phía Tây, nhiều lần bị Hitler cách chức rồi gọi lại.

Tướng Ewald von Kleist* chỉ huy Cụm thiết giáp Kleist, đơn vị thiết giáp bao gồm quân đoàn của Guderian. Kleist và Guderian bất đồng trong chiến dịch: Kleist ra lệnh dừng tiến ngày 17 tháng 5, và Guderian đe dọa từ chức trước khi được phép tiếp tục. Sau đó Kleist chỉ huy Cụm tập đoàn quân A ở Liên Xô và chết trong trại giam Liên Xô năm 1954.

Tướng Wolfram von Richthofen* chỉ huy Quân đoàn Không quân VIII, quân đoàn yểm trợ cận chiến của Không quân Đức, mà các máy bay Stuka đã tấn công các vị trí Pháp tại Sedan ngày 13 tháng 5. Richthofen là anh em họ của phi công tiêm kích Manfred von Richthofen trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Sau đó ông chỉ huy Không đoàn 4 ở Mặt trận phía Đông.

Tướng Charles Huntziger* chỉ huy Tập đoàn quân số 2 của Pháp, đơn vị giữ khu vực Sedan. Ông đã xin thêm bốn sư đoàn để tăng cường khu vực này vào tháng 4 năm 1940 và bị từ chối. Sau đình chiến, Huntziger làm Bộ trưởng Chiến tranh trong chính phủ Vichy và ký hiệp định đình chiến với Đức ngày 22 tháng 6 năm 1940. Ông tử nạn trong một vụ tai nạn máy bay tháng 11 năm 1941.

Tướng Pierre Lafontaine* chỉ huy Sư đoàn Bộ binh 55, sư đoàn dự bị hạng B giữ tuyến sông tại Sedan. Sư đoàn của ông hứng chịu toàn bộ sức nặng của cuộc tấn công Đức ngày 13 tháng 5 và mất gắn kết trong trận oanh tạc. Lafontaine sống sót qua chiến tranh; sự tan rã của sư đoàn ông tại Sedan trở thành một trong những sự kiện được nghiên cứu nhiều nhất của chiến dịch 1940.

Tướng Maurice Gamelin* là Tổng tư lệnh Pháp tháng 5 năm 1940. Ông chỉ đạo Kế hoạch Dyle và cuộc tiến quân vào Bỉ, và bị thay bằng Tướng Maxime Weygand ngày 19 tháng 5, sau khi bước đột phá tại Sedan đã quyết định chiến dịch. Sau đó Gamelin bị chính phủ Vichy bắt giữ và giam ở Đức.

Câu hỏi thường gặp

Chuyện gì đã xảy ra tại Trận Sedan năm 1940?*
Từ ngày 12 đến 15 tháng 5 năm 1940, lực lượng thiết giáp Đức dưới quyền Tướng Heinz Guderian vượt sông Meuse tại Sedan, vùng Ardennes, chọc thủng tuyến phòng thủ của Pháp do Sư đoàn Bộ binh 55 trấn giữ. Bước đột phá mở đường cho quân Đức tiến ra eo biển Manche, cắt đứt quân Đồng minh ở Bỉ và quyết định Trận chiến nước Pháp.

Trận Sedan 1940 khác Trận Sedan 1870 như thế nào?*
Trận đánh năm 1870, diễn ra ngày 1–2 tháng 9 trong Chiến tranh Pháp–Phổ, kết thúc với việc Hoàng đế Napoléon III cùng 104.000 binh sĩ Pháp đầu hàng và Đế chế thứ hai sụp đổ. Trận đánh năm 1940, diễn ra ngày 12–17 tháng 5 trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, là cuộc đột phá thiết giáp của Đức qua sông Meuse dẫn đến sự sụp đổ của Pháp sáu tuần sau đó. Cùng một thị trấn, nhưng hai cuộc chiến khác nhau.

Vì sao tuyến phòng thủ Pháp tại Sedan sụp đổ nhanh như vậy?*
Khu vực này do một sư đoàn dự bị hạng B duy nhất, Sư đoàn 55, trấn giữ, với huấn luyện hạn chế, ít pháo chống tăng và gần như không có mìn. Trận oanh tạc của Không quân Đức ngày 13 tháng 5 khiến pháo binh Pháp im tiếng và phá vỡ sự gắn kết của sư đoàn, còn bộ chỉ huy Pháp tung lực lượng thiết giáp dự bị muộn và thiếu phối hợp. Các sử gia cũng chỉ ra những điểm yếu mang tính cấu trúc trong học thuyết và chỉ huy của Pháp.

Có bao nhiêu máy bay tham gia tại Sedan?*
Khoảng 1.470 máy bay Đức yểm trợ cuộc vượt sông, trong đó có khoảng 250 máy bay ném bom bổ nhào Ju 87 Stuka. Pháp có 152 máy bay ném bom và 250 tiêm kích trong khu vực. Đồng minh mất 167 máy bay trong trận đánh, trong đó có 40 trong số 71 máy bay ném bom RAF được tung ra tấn công các cầu ngày 14 tháng 5.

Ai chỉ huy tại Sedan?*
Cuộc tấn công của Đức do Tướng Heinz Guderian (Quân đoàn Thiết giáp XIX) chỉ huy, dưới quyền Tướng Ewald von Kleist (Cụm thiết giáp Kleist) và Tướng Gerd von Rundstedt (Cụm tập đoàn quân A). Phòng thủ Pháp do Tướng Charles Huntziger (Tập đoàn quân số 2) chỉ huy, với Tướng Pierre Lafontaine chỉ huy Sư đoàn Bộ binh 55 trên tuyến sông.

Chuyện gì xảy ra sau Sedan?*
Xe tăng Đức tiến về phía tây và tới bờ biển Manche tại Abbeville ngày 20 tháng 5, cắt đứt quân Đồng minh ở Bỉ. Các đạo quân đó được di tản khỏi Dunkirk, Paris thất thủ ngày 14 tháng 6, và Pháp ký đình chiến ngày 22 tháng 6 năm 1940.

Nguồn

Wikipedia, “Battle of Sedan (1940)” — dates (12–17 May 1940), strength and casualty figures (German 60,000 men, 771 tanks, 1,470 aircraft; French 20,000 men, 300 tanks; German 5,067 killed or wounded; French 5,000+ killed, wounded or captured; 167 aircraft lost), commanders, and the crossing points at Glaire, Wadelincourt and Donchery.
Wikipedia, “Battle of Sedan” (1870) — dates (1–2 September 1870), the capture of Napoleon III, 104,000 French soldiers taken prisoner, and the fall of the Second French Empire.
Encyclopaedia Britannica, “Battle of Sedan” and “Battle of France” — overview of the 1940 breakthrough and the 1870 battle.
Robert A. Doughty, The Breaking Point: Sedan and the Fall of France, 1940 (Archon Books, 1990) — the weakness of the French defences, the 55th Division, the XIX Panzer Corps casualty figures, and the finding that French bunkers were taken by infantry fighting rather than destroyed by bombs.
Alistair Horne, To Lose a Battle: France 1940 (Little, Brown, 1969) — the collapse of the 55th Division, Lafontaine at Bulson, Huntziger’s remark at X Corps headquarters, and the French command’s response.
Karl-Heinz Frieser, The Blitzkrieg Legend: The 1940 Campaign in the West (Naval Institute Press, 2005) — the Manstein Plan, German combined-arms tactics, and the debate over the term “Blitzkrieg”.

Further reading / Đọc thêm*

Julian Jackson, The Fall of France: The Nazi Invasion of 1940 (Oxford University Press, 2003).
Jean-Pierre Azéma, 1940: L’année terrible (Éditions du Seuil, 1990).
Service Historique de la Défense (France), records of the 1940 campaign — French Army archives.

Article details

Category: Trận đánh
Posted on: Tháng 11 10, 2026
Updated: Tháng 11 10, 2026