WAR ATLAS MILITARY HISTORY MAGAZINE · WWI — WWII
Quyết định ném bom Hiroshima
1. Mở đầu
Quyết định ném bom Hiroshima là quyết định của chính phủ Hoa Kỳ, mùa hè năm 1945, sử dụng bom nguyên tử chống Nhật Bản. Ngày 6 tháng 8 năm 1945, máy bay ném bom Enola Gay thả một quả bom uranium, mật danh Little Boy, xuống thành phố Hiroshima, giết khoảng 70.000–80.000 người ngay lập tức và khoảng 140.000 người đến cuối năm 1945, theo các ước tính thường được trích.
Ba ngày sau, ngày 9 tháng 8, quả bom thứ hai, Fat Man, được thả xuống Nagasaki, giết khoảng 40.000 người ngay lập tức và khoảng 70.000 người đến cuối năm 1945. Ngày 15 tháng 8, Nhật Bản tuyên bố đầu hàng, và ngày 2 tháng 9 ký văn kiện đầu hàng. Quyết định ném bom Hiroshima do Tổng thống Harry S.
Truman đưa ra, theo lời khuyên của Bộ trưởng Chiến tranh Henry Stimson và Ủy ban Lâm thời, và đã bị tranh luận từ đó đến nay. Những người bênh vực Quyết định ném bom Hiroshima cho rằng nó kết thúc chiến tranh nhanh chóng và cứu sống những người sẽ chết trong cuộc xâm lược Nhật Bản.
Những người chỉ trích Quyết định ném bom Hiroshima cho rằng Nhật Bản đã bại trận, bom là không cần thiết, và việc sử dụng nó là sai về đạo đức. Bài viết này trình bày cả hai phía, đưa ra các con số dưới dạng khoảng kèm nguồn, và không đứng về phía nào.
2. Thông tin chính
| Ngày** | 6 tháng 8 năm 1945 (Hiroshima); 9 tháng 8 năm 1945 (Nagasaki); tuyên bố đầu hàng 15/8, ký 2/9 |
| Địa điểm** | Hiroshima và Nagasaki, Nhật Bản |
| Người quyết định** | Tổng thống Harry S. Truman, theo lời khuyên của Bộ trưởng Chiến tranh Henry Stimson và Ủy ban Lâm thời |
| Các quả bom** | Little Boy (uranium, Hiroshima); Fat Man (plutonium, Nagasaki) |
| Số người chết tại Hiroshima** | Khoảng 70.000–80.000 người ngay lập tức; khoảng 140.000 người đến cuối năm 1945 (ước tính thường được trích) |
| Số người chết tại Nagasaki** | Khoảng 40.000 người ngay lập tức; khoảng 70.000 người đến cuối năm 1945 (ước tính thường được trích) |
| Ước tính xâm lược** | Ước tính của Mỹ về thương vong Mỹ trong xâm lược Nhật Bản từ hàng chục nghìn tới hơn một triệu (gây tranh cãi) |
| Tưởng niệm** | Đài tưởng niệm Hòa bình Hiroshima (Mái vòm Genbaku), Di sản Thế giới UNESCO; Lễ Tưởng niệm Hòa bình, 6 tháng 8 |
3. Bối cảnh
Chiến tranh Thái Bình Dương năm 1945
Đến mùa hè năm 1945, Nhật Bản đã bại trận, nhưng chưa đầu hàng. Hoa Kỳ đã chiếm Iwo Jima tháng 3 và Okinawa tháng 6, với cái giá hàng chục nghìn sinh mạng Mỹ và Nhật, và đã tiêu diệt Hải quân và Không quân Nhật.
Máy bay ném bom Mỹ đang ném bom cháy các thành phố Nhật, giết hàng trăm nghìn dân thường, và phong tỏa bằng tàu ngầm của Mỹ đã cắt Nhật Bản khỏi lương thực và nhiên liệu. Liên Xô, vốn hứa tại Yalta sẽ tham chiến chống Nhật, đang chuẩn bị xâm lược Mãn Châu.
Chính phủ Nhật, chia rẽ giữa những người muốn đầu hàng và những người muốn tiếp tục chiến đấu, chưa chấp nhận yêu cầu đầu hàng vô điều kiện của Đồng minh, và Lục quân Nhật, vốn chiến đấu đến chết trên mọi hòn đảo, đang chuẩn bị phòng thủ quần đảo chính.
Hoa Kỳ đối mặt với lựa chọn: xâm lược Nhật Bản, phong tỏa và ném bom cho đến khi nó đầu hàng, hoặc dùng một vũ khí mới, bom nguyên tử, vốn được thử lần đầu ngày 16 tháng 7 năm 1945, tại Trinity ở New Mexico.
Dự án Manhattan
Bom nguyên tử là sản phẩm của Dự án Manhattan, chương trình của Mỹ, bắt đầu năm 1942, nhằm chế tạo vũ khí hạt nhân trước Đức. Dự án, dưới sự chỉ đạo của Thiếu tướng Leslie Groves và lãnh đạo khoa học của J.
Robert Oppenheimer, sử dụng hơn 100.000 người và tốn khoảng 2 tỷ đô la, và tạo ra hai loại bom: bom uranium, Little Boy, và bom plutonium, Fat Man. Vụ thử đầu tiên, Trinity, ngày 16 tháng 7 năm 1945, thành công, và cho chính phủ Mỹ biết bom hoạt động.
Câu hỏi không còn là bom có thể dùng hay không, mà là có nên dùng hay không, và vào mục tiêu nào. Các nhà khoa học đã chế tạo bom chia rẽ: một số, gồm Oppenheimer, tin nên dùng, trong khi những người khác, gồm Leo Szilard, tin nên trình diễn, không dùng lên thành phố, và việc sử dụng nó sẽ bắt đầu cuộc chạy đua vũ trang gây nguy hiểm cho thế giới.
Truman và Ủy ban Lâm thời
Harry S. Truman trở thành Tổng thống ngày 12 tháng 4 năm 1945, sau khi Franklin D. Roosevelt qua đời, và ông không biết về bom nguyên tử cho đến khi nhậm chức. Tháng 5 năm 1945, ông bổ nhiệm Ủy ban Lâm thời, dưới quyền Bộ trưởng Chiến tranh Henry Stimson, để tư vấn về việc sử dụng bom. Ủy ban, gồm các nhà khoa học, quân nhân và chính trị gia, khuyến nghị, tháng 6 năm 1945, rằng bom nên được dùng chống Nhật Bản, không cảnh báo, vào một mục tiêu là trung tâm quân sự và công nghiệp, và nên dùng càng sớm càng tốt, để kết thúc chiến tranh.
Truman chấp nhận khuyến nghị, và ngày 24 tháng 7, tại Hội nghị Potsdam, ông phê chuẩn Quyết định ném bom Hiroshima. Tuyên bố Potsdam, ban hành ngày 26 tháng 7 bởi Hoa Kỳ, Anh và Trung Quốc, yêu cầu Nhật Bản đầu hàng vô điều kiện và cảnh báo về “sự hủy diệt nhanh chóng và hoàn toàn” nếu từ chối.
Nhật Bản không chấp nhận tuyên bố, và ngày 6 tháng 8, bom được thả xuống Hiroshima.
4. Diễn biến sự kiện
Ngày 6 tháng 8: Hiroshima
Lúc 08:15 ngày 6 tháng 8 năm 1945, máy bay ném bom B-29 Enola Gay, dưới quyền Đại tá Paul Tibbets, thả quả bom uranium Little Boy xuống Hiroshima, một thành phố khoảng 340.000 người, một cảng và trung tâm công nghiệp, và sở chỉ huy của Tập đoàn quân Tổng hợp 2 của Nhật.
Quả bom nổ cách mặt đất khoảng 600 m, với sức công phá khoảng 15 kiloton, và phá hủy khoảng 12 km vuông của thành phố. Khoảng 70.000–80.000 người chết ngay lập tức, và khoảng 70.000 người khác bị thương, nhiều người chết trong những tuần và tháng tiếp theo, vì bỏng, vì thương tích và vì bệnh phóng xạ. Đến cuối năm 1945, số người chết ở Hiroshima khoảng 140.000, theo ước tính thường được trích của thành phố Hiroshima, dù con số chính xác không được biết, và ước tính từ khoảng 90.000 tới 166.000.
Thành phố, theo lời một người sống sót, là “biển lửa”, và những người sống sót — hibakusha — mang theo hậu quả của quả bom suốt phần đời còn lại.
Ngày 9 tháng 8: Nagasaki
Ba ngày sau, ngày 9 tháng 8 năm 1945, máy bay B-29 Bockscar, dưới quyền Thiếu tá Charles Sweeney, thả quả bom plutonium Fat Man xuống Nagasaki, một thành phố khoảng 240.000 người, một cảng và trung tâm công nghiệp, và là mục tiêu thứ hai sau Kokura, mục tiêu chính, bị mây che phủ.
Quả bom nổ với sức công phá khoảng 21 kiloton, và giết khoảng 40.000 người ngay lập tức và khoảng 70.000 người đến cuối năm 1945, theo các ước tính thường được trích, dù con số chính xác không được biết, và ước tính từ khoảng 60.000 tới 80.000.
Nagasaki, như Hiroshima, là một thành phố của dân thường, và những người chết gồm nhiều lao động cưỡng bức Triều Tiên và nhiều người Cơ đốc, vì Nagasaki từng là trung tâm Cơ đốc giáo ở Nhật Bản từ thế kỷ XVI. Cùng ngày, 9 tháng 8, Liên Xô tuyên chiến với Nhật Bản và xâm lược Mãn Châu, như đã hứa tại Yalta.
Ngày 15 tháng 8: đầu hàng
Ngày 15 tháng 8 năm 1945, Thiên hoàng Hirohito tuyên bố Nhật Bản đầu hàng trong một buổi phát thanh, lần đầu tiên người dân Nhật nghe giọng nói của ông, và ngày 2 tháng 9 năm 1945, văn kiện đầu hàng được ký trên thiết giáp hạm USS Missouri tại vịnh Tokyo. Việc đầu hàng kết thúc Thế chiến II.
Lý do đầu hàng gây tranh luận: bom nguyên tử, cuộc xâm lược Mãn Châu của Liên Xô, và phong tỏa cùng ném bom của Mỹ đều đưa Nhật Bản tới bờ vực sụp đổ, và các sử gia bất đồng về yếu tố nào quyết định. Điều chắc chắn là đầu hàng đến nhanh sau các quả bom, và bom là, theo lời Stimson, “yếu tố quyết định” theo quan điểm của Mỹ, và cuộc xâm lược của Liên Xô là, theo quan điểm của nhiều sử gia, ít nhất cũng quan trọng không kém.
Tranh luận về nguyên nhân đầu hàng là một phần của tranh luận lớn hơn về Quyết định ném bom Hiroshima.
5. Hậu quả
Hibakusha
Những người sống sót của Hiroshima và Nagasaki — hibakusha, “những người bị ảnh hưởng bởi vụ nổ” — tổng cộng khoảng 650.000 người, gồm những người ở trong thành phố lúc đó và những người vào thành phố sau đó, và họ mang theo hậu quả của các quả bom suốt phần đời còn lại.
Nhiều người trong số họ chịu bệnh phóng xạ, bỏng và thương tích, và nhiều người phát triển ung thư và các bệnh khác trong những năm tiếp theo. Hibakusha, trong những năm sau chiến tranh, bị kỳ thị trong xã hội Nhật, và nhiều người che giấu thân phận, vì sợ phân biệt đối xử trong hôn nhân và việc làm.
Trong thập niên 1950, hibakusha bắt đầu tổ chức, và vận động vì chăm sóc y tế và công nhận, và vì bãi bỏ vũ khí hạt nhân. Lời chứng của họ — câu chuyện của những người sống sót, được ghi lại tại Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima và Bảo tàng Bom Nguyên tử Nagasaki — là nguồn quan trọng nhất để hiểu bom đã làm gì, và là lý do ký ức về Hiroshima là ký ức về các nạn nhân, không chỉ về quyết định.
Kỷ nguyên hạt nhân
Việc sử dụng bom nguyên tử tại Hiroshima và Nagasaki bắt đầu kỷ nguyên hạt nhân. Trong vài năm, Liên Xô chế tạo bom nguyên tử của riêng mình, và Hoa Kỳ cùng Liên Xô bắt đầu cuộc chạy đua vũ trang tạo ra hàng nghìn vũ khí hạt nhân, và đưa thế giới tới bờ vực chiến tranh hạt nhân trong Khủng hoảng Tên lửa Cuba năm 1962.
Quyết định ném bom Hiroshima năm 1945 đã bị tranh luận, một phần, vì những gì nó bắt đầu: các nhà khoa học đã chế tạo bom, và các chính trị gia đã ra lệnh sử dụng nó, không lường trước cuộc chạy đua vũ trang tiếp theo, và thế giới đã sống với hệ quả từ đó.
Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân, ký năm 1968, và Hiệp ước Cấm vũ khí hạt nhân, thông qua năm 2017, một phần, là phản ứng với Hiroshima, và hibakusha đi đầu trong chiến dịch giải trừ hạt nhân.
Cuộc chiếm đóng Nhật Bản
Sau đầu hàng, Nhật Bản bị Hoa Kỳ chiếm đóng, dưới quyền Tướng Douglas MacArthur, đến năm 1952. Cuộc chiếm đóng mang tới dân chủ, cải cách ruộng đất và từ bỏ chiến tranh trong hiến pháp Nhật, và mang tới các phiên tòa tội ác chiến tranh ở Tokyo, nơi các lãnh đạo Nhật bị xét xử vì tội ác chiến tranh.
Cuộc chiếm đóng cũng mang tới mối quan hệ mới giữa Hoa Kỳ và Nhật Bản, trở thành, trong những năm tiếp theo, một trong những liên minh thân thiết nhất thế giới. Ký ức về Hiroshima, ở Nhật, là ký ức về các nạn nhân, và là ký ức đã định hình bản sắc Nhật như một quốc gia hòa bình. Ở Hoa Kỳ, ký ức về Hiroshima là ký ức về Quyết định ném bom Hiroshima, và là ký ức đã định hình tranh luận về việc sử dụng vũ lực, và về đạo đức chiến tranh, từ đó đến nay.
6. Cái giá con người
Các con số và ý nghĩa của chúng
Số người chết tại Hiroshima và Nagasaki là sự thật quan trọng nhất về Quyết định ném bom Hiroshima, và quan trọng là đưa ra các con số dưới dạng khoảng, kèm nguồn, vì con số chính xác không được biết. Đối với Hiroshima, ước tính thường được trích là khoảng 140.000 người chết đến cuối năm 1945, trong đó khoảng 70.000–80.000 người chết ngay lập tức, nhưng ước tính từ khoảng 90.000 tới 166.000, tùy nguồn và phương pháp đếm. Đối với Nagasaki, ước tính thường được trích là khoảng 70.000 người chết đến cuối năm 1945, trong đó khoảng 40.000 người chết ngay lập tức, nhưng ước tính từ khoảng 60.000 tới 80.000.
Các con số gồm những người chết vì bỏng, vì thương tích và vì bệnh phóng xạ, và không gồm những người chết trong những năm tiếp theo, vì ung thư và các bệnh khác do phóng xạ gây ra.
Tổng số người chết từ hai quả bom, đến cuối năm 1945, khoảng 210.000, và tổng số hibakusha, những người sống sót, khoảng 650.000. Đây là những con số cần được nhớ, và là những con số mà tranh luận về quyết định phải được đánh giá.
Ước tính xâm lược
Các con số được dùng để bênh vực Quyết định ném bom Hiroshima là ước tính thương vong mà cuộc xâm lược Nhật Bản sẽ gây ra. Kế hoạch xâm lược của Mỹ, Chiến dịch Downfall, kêu gọi đổ bộ lên Kyushu tháng 11 năm 1945 (Chiến dịch Olympic) và đổ bộ lên Honshu tháng 3 năm 1946 (Chiến dịch Coronet), và ước tính thương vong Mỹ dao động rộng.
Một số ước tính, thực hiện lúc đó, cho thương vong Mỹ khoảng 50.000–100.000, trong khi những ước tính khác, thực hiện sau chiến tranh, cho hơn một triệu. Con số một triệu, mà Stimson dùng để bênh vực Quyết định ném bom Hiroshima năm 1947, gây tranh cãi: các sử gia đã cho thấy nó không dựa trên ước tính chính thức, mà trên kịch bản xấu nhất, và các ước tính lúc đó thấp hơn nhiều.
Thương vong Nhật trong cuộc xâm lược sẽ cao hơn nhiều, hàng triệu người, vì Lục quân Nhật đang chuẩn bị chiến đấu đến chết, và vì dân thường Nhật đang được huấn luyện kháng cự. Các ước tính xâm lược, do đó, là vấn đề tranh luận, và là lý do việc bênh vực Quyết định ném bom Hiroshima bị tranh cãi.
7. Tưởng niệm và ghi nhớ
Đài tưởng niệm Hòa bình Hiroshima
Đài tưởng niệm trung tâm của Hiroshima là Đài tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, Mái vòm Genbaku, tàn tích của một tòa nhà đứng gần tâm nổ, và được bảo tồn làm đài tưởng niệm. Mái vòm, được tuyên bố là Di sản Thế giới UNESCO năm 1996, đứng trong Công viên Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, bên cạnh Đài tưởng niệm Hòa bình Trẻ em, Đài tưởng niệm, và Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình, kể câu chuyện về quả bom và các nạn nhân của nó.
Hàng năm, ngày 6 tháng 8, Lễ Tưởng niệm Hòa bình được tổ chức trong công viên, và Thị trưởng Hiroshima đọc Tuyên bố Hòa bình, kêu gọi bãi bỏ vũ khí hạt nhân. Công viên được hàng triệu người tới thăm mỗi năm, gồm các lãnh đạo thế giới, và là nơi ký ức về Hiroshima rõ nét nhất.
Ký ức ở Nhật Bản và Hoa Kỳ
Ở Nhật Bản, ký ức về Quyết định ném bom Hiroshima là ký ức về các nạn nhân, và là ký ức đã định hình bản sắc Nhật như một quốc gia hòa bình. Hibakusha, những người sống sót, đã vận động bãi bỏ vũ khí hạt nhân, và lời chứng của họ được lắng nghe trên khắp thế giới. Ở Hoa Kỳ, ký ức về Hiroshima là ký ức về Quyết định ném bom Hiroshima, và là ký ức đã bị tranh luận từ đó đến nay.
Năm 1995, kỷ niệm 50 năm quả bom, Viện Smithsonian lên kế hoạch triển lãm về Enola Gay trình bày quyết định như một chủ đề tranh luận, và triển lãm bị hủy sau các cuộc biểu tình của các nhóm cựu binh, những người cho rằng nó trình bày Hoa Kỳ như kẻ xâm lược.
Tranh cãi về triển lãm Smithsonian cho thấy ký ức về Quyết định ném bom Hiroshima, ở Hoa Kỳ, vẫn còn gây tranh cãi, và quyết định sử dụng bom vẫn là chủ đề tranh luận chính trị, năm mươi năm sau khi nó được đưa ra.
Hibakusha và giải Nobel
Năm 2024, Giải Nobel Hòa bình được trao cho Nihon Hidankyo, Liên đoàn Nhật Bản các Tổ chức Nạn nhân Bom A và Bom H, tổ chức của hibakusha, vì công việc vận động bãi bỏ vũ khí hạt nhân và lời chứng về hậu quả của các quả bom.
Giải thưởng là sự công nhận, bởi thế giới, về lời chứng của hibakusha, và về tầm quan trọng của việc nhớ Hiroshima và Nagasaki. Hibakusha, nay đã ngoài 80 và 90 tuổi, đã dành cả đời kể câu chuyện của mình, và Giải Nobel là, theo lời Ủy ban Nobel, sự công nhận “nỗ lực của họ nhằm đạt được một thế giới không có vũ khí hạt nhân”.
Ký ức về Quyết định ném bom Hiroshima, cuối cùng, được giữ sống bởi những người sống sót, và bởi các bảo tàng cùng đài tưởng niệm họ đã tạo ra, và bởi buổi lễ hàng năm ngày 6 tháng 8, được người dân khắp thế giới tham dự.
8. Tranh cãi và tranh luận
Lập luận ủng hộ Quyết định ném bom Hiroshima
Những người bênh vực Quyết định ném bom Hiroshima lập luận rằng nó kết thúc chiến tranh nhanh chóng và cứu sống. Lập luận, như Stimson đưa ra năm 1947 và Truman trong hồi ký, là cuộc xâm lược Nhật Bản sẽ tốn hàng trăm nghìn sinh mạng Mỹ và hàng triệu sinh mạng Nhật, và bom, bằng cách kết thúc chiến tranh trong vài ngày, đã cứu những sinh mạng đó.
Những người bênh vực Quyết định ném bom Hiroshima cũng lập luận rằng bom không phải là loại chiến tranh mới, mà là sự tiếp nối của ném bom đã giết hàng trăm nghìn dân thường Nhật trong các vụ ném bom cháy Tokyo và các thành phố khác, và chính phủ Nhật, vốn từ chối đầu hàng, đã tự chuốc lấy quả bom.
Những người bênh vực Quyết định ném bom Hiroshima chỉ ra tốc độ đầu hàng — trong vài ngày sau quả bom thứ hai — như bằng chứng bom có hiệu quả, và họ lập luận rằng quyết định được đưa ra với thiện chí, dựa trên thông tin có sẵn lúc đó, và là quyết định đúng.
Lập luận phản đối Quyết định ném bom Hiroshima
Những người chỉ trích Quyết định ném bom Hiroshima lập luận rằng Nhật Bản đã bại trận, bom là không cần thiết, và việc sử dụng nó là sai về đạo đức. Lập luận, như sử gia Gar Alperovitz đưa ra trong Atomic Diplomacy (1965) và những người khác sau đó, là Nhật Bản đã sẵn sàng đầu hàng, cuộc xâm lược Mãn Châu của Liên Xô là yếu tố quyết định, và bom được dùng, một phần, để đe dọa Liên Xô, không phải để kết thúc chiến tranh.
Những người chỉ trích Quyết định ném bom Hiroshima cũng lập luận rằng bom là loại vũ khí mới, giết dân thường bừa bãi, và việc sử dụng nó lên một thành phố, không cảnh báo, là vi phạm luật chiến tranh. Họ chỉ ra Hoa Kỳ không cảnh báo Hiroshima, và mục tiêu là một thành phố, không phải căn cứ quân sự, và họ lập luận rằng quyết định được đưa ra vì lý do chính trị, không phải quân sự.
Những người chỉ trích Quyết định ném bom Hiroshima không phủ nhận chiến tranh phải kết thúc, nhưng họ lập luận rằng nó có thể kết thúc mà không cần bom, bằng phong tỏa, bằng trình diễn, hoặc bằng đầu hàng đàm phán.
Vai trò của Liên Xô
Tranh luận thứ ba là về vai trò của Liên Xô. Liên Xô tuyên chiến với Nhật Bản ngày 9 tháng 8 năm 1945, cùng ngày quả bom Nagasaki, và xâm lược Mãn Châu, tiêu diệt Quân đội Kwantung Nhật trong một tuần.
Một số sử gia, đáng chú ý là Tsuyoshi Hasegawa, đã lập luận rằng cuộc xâm lược của Liên Xô là yếu tố quyết định trong việc Nhật Bản đầu hàng, và chính phủ Nhật, vốn hy vọng Liên Xô sẽ làm trung gian cho hòa bình đàm phán, đã đầu hàng khi Liên Xô tham chiến.
Những người khác lập luận rằng bom nguyên tử mới quyết định, và cuộc xâm lược của Liên Xô, dù quan trọng, đến quá muộn để là nguyên nhân đầu hàng. Tranh luận, một phần, là tranh luận về nguồn: hồ sơ Nhật, trở nên dễ tiếp cận hơn trong những thập kỷ gần đây, cho thấy chính phủ Nhật quan tâm hơn về cuộc xâm lược của Liên Xô so với bom, và quyết định đầu hàng của Thiên hoàng được đưa ra sau khi Liên Xô tham chiến.
Bài viết này trình bày cả hai quan điểm, và không chọn giữa chúng, vì bằng chứng không ủng hộ một đáp án đơn giản duy nhất.
9. Sử học và nguồn
Các sử gia nghiên cứu Quyết định ném bom Hiroshima như thế nào
Quyết định ném bom Hiroshima đã được các sử gia ở Hoa Kỳ, Nhật Bản và nơi khác nghiên cứu, và công trình của họ, trong những thập kỷ gần đây, đã đưa tranh luận gần hơn tới một hiểu biết chung, dù chưa giải quyết nó.
Quan điểm truyền thống, như Stimson trình bày năm 1947 và các lịch sử chính thức, là bom kết thúc chiến tranh và cứu sống. Quan điểm xét lại, như Gar Alperovitz trình bày trong Atomic Diplomacy (1965), là bom không cần thiết và được dùng để đe dọa Liên Xô.
Quan điểm hậu xét lại, như các sử gia Tsuyoshi Hasegawa trong Racing the Enemy (2005) và Richard Frank trong Downfall (1999) trình bày, là quyết định được đưa ra vì lý do quân sự, cuộc xâm lược của Liên Xô ít nhất cũng quan trọng như bom, và chính phủ Nhật chia rẽ và sẽ không đầu hàng nếu không có cả hai.
Công trình của các sử gia này chưa chấm dứt tranh luận, nhưng đã khiến việc thảo luận về Quyết định ném bom Hiroshima có thể diễn ra mà không có tranh cãi gay gắt chi phối nó trong thập niên 1960 và 1990, và đã cho thấy lịch sử của quyết định có thể được viết từ kho lưu trữ, không chỉ từ ký ức.
Kho lưu trữ và lời chứng
Việc nghiên cứu Quyết định ném bom Hiroshima phụ thuộc vào hai loại bằng chứng: kho lưu trữ và lời chứng. Các kho lưu trữ — tài liệu của chính quyền Truman, của Ủy ban Lâm thời, và của chính phủ Nhật — trong những thập kỷ gần đây, trở nên dễ tiếp cận hơn, và đã cho phép các sử gia tái dựng quyết định chi tiết.
Lời chứng — câu chuyện của hibakusha, những người sống sót của Hiroshima và Nagasaki, được ghi lại tại Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima và Bảo tàng Bom Nguyên tử Nagasaki — là nguồn quan trọng nhất để hiểu bom đã làm gì, và là lý do ký ức về Hiroshima là ký ức về các nạn nhân, không chỉ về quyết định.
Kho lưu trữ kể câu chuyện về Quyết định ném bom Hiroshima, và lời chứng kể câu chuyện về hệ quả của nó, và cả hai đều cần thiết để hiểu lịch sử của Hiroshima.
10. Nhân vật chính
Tổng thống Harry S. Truman (Hoa Kỳ). Tổng thống Hoa Kỳ từ tháng 4 năm 1945, người đưa ra Quyết định ném bom Hiroshima. Truman, người không biết về bom cho đến khi nhậm chức, chấp nhận khuyến nghị của Ủy ban Lâm thời và phê chuẩn lệnh sử dụng nó. Ông bênh vực Quyết định ném bom Hiroshima suốt phần đời còn lại.
Bộ trưởng Chiến tranh Henry Stimson (Hoa Kỳ). Bộ trưởng Chiến tranh từ 1940 đến 1945, người chủ trì Ủy ban Lâm thời và khuyên Truman sử dụng bom. Stimson, trong bài viết “The Decision to Use the Atomic Bomb” (1947), bênh vực Quyết định ném bom Hiroshima như cách tốt nhất để kết thúc chiến tranh và cứu sống.
J. Robert Oppenheimer (Hoa Kỳ). Giám đốc khoa học của Dự án Manhattan, người lãnh đạo việc chế tạo bom tại Los Alamos. Oppenheimer, người từng tin bom nên được dùng, sau đó trở thành người chỉ trích cuộc chạy đua vũ trang mà nó bắt đầu, và ông được nhớ vì những lời sau vụ thử Trinity: “Giờ đây ta đã trở thành Thần Chết, kẻ hủy diệt thế giới.”
Đại tá Paul Tibbets (Hoa Kỳ). Chỉ huy Nhóm Hỗn hợp 509 và phi công của Enola Gay, máy bay thả bom xuống Hiroshima. Tibbets, người đặt tên máy bay theo tên mẹ mình, bênh vực nhiệm vụ suốt phần đời còn lại.
Thiên hoàng Hirohito (Nhật Bản). Thiên hoàng Nhật Bản, người tuyên bố đầu hàng ngày 15 tháng 8 năm 1945, trong buổi phát thanh, lần đầu tiên người dân Nhật nghe giọng nói của ông. Quyết định đầu hàng của Hirohito, đưa ra sau các quả bom và cuộc xâm lược của Liên Xô, kết thúc chiến tranh.
Gar Alperovitz (Hoa Kỳ). Sử gia và tác giả Atomic Diplomacy (1965), tài khoản xét lại đầu tiên về Quyết định ném bom Hiroshima, lập luận rằng bom không cần thiết và được dùng để đe dọa Liên Xô. Công trình của Alperovitz bắt đầu tranh luận vẫn tiếp tục đến nay.
11. Câu hỏi thường gặp
Bom nguyên tử được thả xuống Hiroshima và Nagasaki khi nào?
Hiroshima ngày 6 tháng 8 năm 1945, và Nagasaki ngày 9 tháng 8 năm 1945. Nhật Bản tuyên bố đầu hàng ngày 15 tháng 8, và ký văn kiện đầu hàng ngày 2 tháng 9 năm 1945, kết thúc Thế chiến II. Các mốc thời gian gần nhau vì quả bom thứ hai rơi chỉ ba ngày sau quả đầu tiên, trước khi Nhật Bản kịp đánh giá vũ khí mới và phản ứng.
Có bao nhiêu người chết tại Hiroshima và Nagasaki?
Tại Hiroshima, khoảng 70.000–80.000 người chết ngay lập tức, và khoảng 140.000 người đến cuối năm 1945, theo các ước tính thường được trích, dù ước tính từ khoảng 90.000 tới 166.000. Tại Nagasaki, khoảng 40.000 người chết ngay lập tức, và khoảng 70.000 người đến cuối năm 1945, với ước tính từ khoảng 60.000 tới 80.000. Các con số được đưa ra dưới dạng khoảng vì số người chết được đếm theo nhiều cách khác nhau: những người chết ngay lập tức, và những người chết đến cuối năm 1945. Các con số được trích dẫn đếm cả số người chết trong những tháng sau vụ ném bom, không chỉ trong ngày hôm đó.
Ai quyết định sử dụng bom nguyên tử?
Tổng thống Harry S. Truman, theo lời khuyên của Bộ trưởng Chiến tranh Henry Stimson và Ủy ban Lâm thời, đơn vị khuyến nghị tháng 6 năm 1945 rằng bom nên được dùng chống Nhật Bản, không cảnh báo, vào một mục tiêu quân sự và công nghiệp. Truman phê chuẩn lệnh ngày 24 tháng 7 năm 1945, tại Hội nghị Potsdam.
Quyết định ném bom Hiroshima là của Truman, nhưng được đưa ra theo lời khuyên: Stimson và Ủy ban Lâm thời đã thúc giục tháng 6 năm 1945 rằng vũ khí nên được thả xuống Nhật Bản mà không cảnh báo, nhằm vào một mục tiêu được chọn vì giá trị quân sự và công nghiệp của nó.
Truman phê chuẩn lệnh tại Potsdam ngày 24 tháng 7, và Quyết định ném bom Hiroshima đã bị tranh luận từ đó đến nay.
Cuộc xâm lược Nhật Bản có tốn nhiều sinh mạng hơn không?
Đó là câu hỏi trung tâm trong tranh luận, và gây tranh cãi. Ước tính của Mỹ về thương vong trong xâm lược dao động từ hàng chục nghìn tới hơn một triệu, và con số một triệu, mà Stimson dùng năm 1947, bị các sử gia tranh cãi, những người đã cho thấy các ước tính lúc đó thấp hơn nhiều. Thương vong Nhật trong xâm lược sẽ cao hơn nhiều, hàng triệu người, nhưng con số chính xác không được biết. Câu hỏi là trung tâm vì những người bênh vực Quyết định ném bom Hiroshima dựa vào nó: nếu xâm lược tốn nhiều sinh mạng hơn bom, thì bom đã cứu sống con người.
Cuộc xâm lược Mãn Châu của Liên Xô có khiến Nhật Bản đầu hàng không?
Một số sử gia, đáng chú ý là Tsuyoshi Hasegawa, lập luận rằng cuộc xâm lược của Liên Xô, ngày 9 tháng 8 năm 1945, là yếu tố quyết định, và chính phủ Nhật đầu hàng khi Liên Xô tham chiến. Những người khác lập luận rằng bom nguyên tử mới quyết định.
Hồ sơ Nhật cho thấy chính phủ quan tâm cả hai, và tranh luận chưa được giải quyết. Tranh luận chưa được giải quyết vì cả hai sự kiện diễn ra cùng lúc: bom rơi ngày 6 và 9 tháng 8, và cuộc xâm lược của Liên Xô bắt đầu ngày 9 tháng 8.
Chính phủ Nhật quan tâm cả hai, và các sử gia vẫn tranh luận yếu tố nào nặng hơn trong quyết định đầu hàng.
Đài tưởng niệm Hòa bình Hiroshima là gì?
Đài tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, Mái vòm Genbaku, là tàn tích của một tòa nhà gần tâm nổ, được bảo tồn làm đài tưởng niệm và tuyên bố là Di sản Thế giới UNESCO năm 1996. Nó đứng trong Công viên Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, bên cạnh Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình, và hàng năm, ngày 6 tháng 8, Lễ Tưởng niệm Hòa bình được tổ chức ở đó. Đài tưởng niệm quan trọng vì nó bảo tồn chính sự tàn phá: tòa nhà đổ nát đứng nguyên như sau vụ nổ, và nó là trung tâm của Công viên Tưởng niệm Hòa bình, nơi buổi lễ được tổ chức hàng năm ngày 6 tháng 8.
12. Nguồn
- Wikipedia, “Atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki” — ngày tháng, ước tính thương vong và diễn biến các sự kiện.
- Encyclopædia Britannica, “Atomic Bombings of Hiroshima and Nagasaki” — bối cảnh và Quyết định ném bom Hiroshima.
- Henry Stimson, “The Decision to Use the Atomic Bomb”, Harper’s Magazine, February 1947 — biện hộ cho Quyết định ném bom Hiroshima.
- Gar Alperovitz, Atomic Diplomacy: Hiroshima and Potsdam (Simon & Schuster, 1965) — ghi chép xét lại.
- Richard Frank, Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire (Random House, 1999) — ước tính xâm lược và Quyết định ném bom Hiroshima.
- Tsuyoshi Hasegawa, Racing the Enemy: Stalin, Truman, and the Surrender of Japan (Harvard University Press, 2005) — cuộc xâm lược của Liên Xô và sự đầu hàng.
Đọc thêm
- John Hersey, Hiroshima (Alfred A. Knopf, 1946).
- Hiroshima Peace Memorial Museum, The Outline of the Atomic Bomb Damage in Hiroshima.