Tàu ngầm lớp T

Khí tài · Tháng 11 10, 2026 · dinhbaochau · Updated Tháng 11 11, 2026

Table of Contents

1. Mở đầu

Tàu ngầm lớp T là tàu ngầm tuần tra viễn dương tiêu chuẩn của Hải quân Hoàng gia trong Thế chiến II, và là một trong những lớp tàu ngầm Anh đông đảo nhất từng được đóng. 53 chiếc đã hoàn thành từ năm 1938 đến 1945, chia thành ba nhóm liên tiếp, và phục vụ ở mọi chiến trường mà Hải quân Hoàng gia chiến đấu: Biển Bắc và bờ biển Na Uy, Địa Trung Hải chống lại tuyến tiếp tế của Ý và Đức, và Viễn Đông chống lại tàu vận tải Nhật Bản.

Được thiết kế để thay thế các lớp O, P và R đã cũ, lớp T kết hợp tầm hoạt động xa, hỏa lực ngư lôi mạnh với mười ống phóng, và một pháo boong 4 inch trong thân tàu khoảng 1.090 tấn khi nổi. Đó không phải là thiết kế hoàn hảo — tàu chật chội, lặn chậm theo tiêu chuẩn sau này, và các ống ngư lôi ngoài thân khó nạp lại trên biển — nhưng chúng có số lượng lớn, bền bỉ, và thủy thủ đoàn đã đưa chúng tới mọi nơi mà cuộc chiến đòi hỏi.

Câu chuyện của tàu ngầm lớp T cũng là câu chuyện về chiến tranh tàu ngầm ở Địa Trung Hải, nơi tàu ngầm lớp T này gây dựng danh tiếng và phải trả giá đắt nhất. Những chiếc tàu như Torbay, Turbulent, Thrasher và Triumph đã tấn công các đoàn tàu vận tải của phe Trục chạy giữa Ý và Bắc Phi, đánh chìm tàu chiến và tàu vận tải, đưa đặc vụ và tiếp tế cho lực lượng du kích, và thực hiện các chiến dịch đặc biệt dọc bờ biển địch.

Hơn một chục tàu ngầm lớp T đã bị mất trong chiến tranh, phần lớn ở Địa Trung Hải, nơi nước biển trong, máy bay tuần tra dày đặc và bãi mìn dày khiến hoạt động tàu ngầm đặc biệt nguy hiểm.

Tuy nhiên, những chiếc còn lại vẫn tiếp tục chiến đấu tới năm 1945, và sau chiến tranh tàu ngầm lớp T này vẫn phục vụ — một số chiếc được cải tạo với thân tàu thuôn gọn và phục vụ tới thập niên 1960, trong khi những chiếc khác được chuyển cho các hải quân đồng minh, bao gồm Hà Lan, Israel và Úc.

2. Thông tin chính


Lớp	Lớp T (lớp Triton), tàu ngầm tuần tra của Hải quân Hoàng gia Anh
Được đóng	1938–1945; 53 chiếc hoàn thành, chia thành ba nhóm
Nơi đóng	Vickers-Armstrongs (Barrow), Cammell Laird, Scotts, Chatham và Devonport, cùng một số xưởng khác
Lượng giãn nước	Khoảng 1.090 tấn khi nổi; khoảng 1.575 tấn khi lặn (Nhóm 1)
Chiều dài	Khoảng 84 m
Tốc độ	Khoảng 15,25 hải lý/giờ khi nổi; khoảng 9 hải lý/giờ khi lặn
Tầm hoạt động	Khoảng 8.000 hải lý ở tốc độ 10 hải lý/giờ khi nổi
Vũ khí	10 ống ngư lôi (6 ống mũi trong thân, 4 ống ngoài thân); 16 ngư lôi; 1 pháo boong 4 inch; pháo phòng không
Thủy thủ đoàn	Khoảng 59–61 sĩ quan và thủy thủ
Tổn thất thời chiến	Hơn một chục chiếc bị mất, phần lớn ở Địa Trung Hải
Tàu nổi tiếng	Torbay, Turbulent, Thrasher, Triumph, Taku, Thorn

3. Thiết kế và phát triển

Nguồn gốc: thay thế các lớp O, P và R

Đầu thập niên 1930, lực lượng tàu ngầm tuần tra của Hải quân Hoàng gia dựa vào các lớp O, P và R, những tàu được thiết kế trong thập niên 1920, đang già đi nhanh chóng và quá chậm, tầm hoạt động quá ngắn, vũ khí quá nhẹ so với cuộc chiến mà Bộ Hải quân dự đoán.

Hiệp ước Hải quân London năm 1930 đã giới hạn số lượng tàu ngầm, và Anh cần một thiết kế có thể đóng với số lượng lớn trong giới hạn hiệp ước mà vẫn mang hỏa lực ngư lôi mạnh. Đáp án là lớp T, được vẽ ra dưới sự chỉ đạo của Giám đốc Xây dựng Hải quân và đặt hàng với tên lớp Triton — chiếc đầu tiên, HMS Triton, được đặt lườn tại Vickers-Armstrongs, Barrow-in-Furness, năm 1936 và nhập biên chế tháng 11 năm 1938.

Thiết kế chấp nhận thân tàu lớn hơn các lớp trước để đổi lấy tầm hoạt động và hỏa lực, và nó định hình mẫu tàu ngầm tuần tra Anh trong suốt phần còn lại của cuộc chiến.

Tàu ngầm lớp T đang được đóng tại Barrow năm 1938

Thân tàu, động lực và khả năng lặn

Thân tàu ngầm lớp T dài khoảng 84 m, với vỏ chịu áp lực tán đinh và bố trí két yên ngựa tạo nên hình dáng đặc trưng. Hai động cơ diesel Admiralty, mỗi chiếc công suất khoảng 2.500 mã lực, đẩy tàu khi nổi, trong khi động cơ điện chạy bằng ắc quy lớn khi lặn.

Tốc độ nổi khoảng 15,25 hải lý/giờ và tốc độ lặn khoảng 9 hải lý/giờ, những con số khá tốt vào cuối thập niên 1930 nhưng khiến tàu không thể đuổi kịp đoàn tàu vận tải nhanh dưới nước. Thời gian lặn khoảng 45–60 giây trong điều kiện tốt, chậm hơn tàu ngầm U-boat Đức, và tàu nổi tiếng ồn ào, chật chội bên trong, với thủy thủ đoàn khoảng 60 người sống trong không gian rất chật trên những chuyến tuần tra dài có thể kéo dài sáu tuần trở lên.

Độ sâu thử nghiệm khoảng 90 m, dù tàu đang phục vụ đôi khi lặn sâu hơn trong tình huống khẩn cấp, và tàu ngầm lớp T này tỏ ra bền bỉ về kết cấu, sống sót sau những đợt tấn công bằng mìn sâu có thể phá vỡ những thân tàu yếu hơn.

Ba nhóm tàu

53 chiếc tàu ngầm lớp T được đóng thành ba nhóm, mỗi nhóm đều rút kinh nghiệm thời chiến. Nhóm 1, mười lăm chiếc đặt hàng trước chiến tranh, mang mười ống ngư lôi — sáu ống mũi trong thân và bốn ống ngoài thân, hai ống ở mũi và hai ống giữa thân hướng về phía trước — với tổng cộng mười sáu ngư lôi và một pháo boong 4 inch.

Nhóm 2, bảy chiếc, tương tự nhưng cải tiến tháp chỉ huy và bố trí nội thất, đồng thời sắp xếp lại các ống ngoài thân. Nhóm 3, nhóm thời chiến gồm ba mươi mốt chiếc, được đóng với vỏ chịu áp lực hàn hoàn toàn trong nhiều trường hợp, thiết kế đơn giản hóa để đóng nhanh hơn, và bố trí ngư lôi sửa đổi với các ống ngoài thân dời về phía sau ở một số tàu.

Các tàu Nhóm 3 về sau còn được trang bị radar cải tiến và vũ khí phòng không khi mối đe dọa từ trên không tăng lên. Sự khác biệt giữa các nhóm là không lớn so với phần lõi chung: cùng thân tàu, cùng động cơ, cùng hỏa lực mười ống ngư lôi khiến lớp này trở thành tàu ngầm Anh được trang bị mạnh nhất trong chiến tranh.

4. Vũ khí và cảm biến

Mười ống ngư lôi

Đặc điểm nổi bật của tàu ngầm lớp T là vũ khí ngư lôi. Sáu ống mũi trong thân có thể nạp lại từ mười sáu ngư lôi mang theo trên tàu, trong khi bốn ống ngoài thân được nạp trước khi ra khơi và không thể nạp lại trên biển, nghĩa là loạt bắn đầu tiên của tàu ngầm lớp T có thể rất tàn khốc nhưng khả năng duy trì chiến đấu phụ thuộc vào sáu ống có thể nạp lại.

Vũ khí tiêu chuẩn là ngư lôi 21 inch Mark VIII, loại vũ khí đáng tin cậy với đầu đạn khoảng 340 kg và tầm bắn khoảng 4.500 m ở tốc độ cao, hoặc xa hơn nhiều ở tốc độ thấp.

Trên thực tế, các thuyền trưởng tàu ngầm lớp T thường bắn loạt nhiều ngư lôi để bù đắp khó khăn khi bắn trúng mục tiêu đang di chuyển từ tàu ngầm lặn với thiết bị điều khiển hỏa lực thời đó.

Hỏa lực mạnh phù hợp với nhiệm vụ chính thời chiến của tàu ngầm lớp T — tấn công đoàn tàu vận tải — nơi một chiếc tàu ngầm có thể đối mặt với nhiều tàu hộ tống và nhiều tàu buôn cùng lúc.

Pháo boong và phòng không

Để tác chiến trên mặt nước chống tàu nhỏ hoặc tàu không hộ tống, tàu ngầm lớp T mang một pháo boong 4 inch (102 mm) lắp phía trước tháp chỉ huy, vũ khí có thể đánh chìm tàu buôn nhỏ hoặc tàu buồm rẻ hơn nhiều so với dùng ngư lôi. Ở Địa Trung Hải, nơi nhiều mục tiêu là tàu ven biển nhỏ, pháo boong trở thành công cụ thường xuyên, và tàu ngầm lớp T đã đánh chìm nhiều caique, thuyền buồm và tàu hơi nước nhỏ bằng hỏa lực pháo.

Khi chiến tranh tiếp diễn, mối đe dọa từ trên không buộc phải thay đổi: tàu đời đầu mang một súng Lewis hoặc súng máy .303 trên cầu tàu, nhưng tàu về sau được trang bị pháo Oerlikon 20 mm và bố trí phòng không cải tiến.

Dù vậy, tàu ngầm bị máy bay bắt gặp trên mặt nước vẫn gặp nguy hiểm nghiêm trọng, và các thuyền trưởng tàu ngầm lớp T đã học cách lặn ngay khi thấy máy bay — kỷ luật đã cứu nhiều tàu nhưng cũng hạn chế tự do hành động ở vùng biển Địa Trung Hải trong xanh, nơi máy bay có thể phát hiện tàu ngầm đang lặn từ trên không.

Asdic, radar và điều khiển hỏa lực

Tàu ngầm lớp T được trang bị Asdic (sonar) để phát hiện mục tiêu dưới nước và trên mặt nước, bộ thủy âm để nghe thụ động, và hệ thống tấn công bằng kính tiềm vọng với bàn điều khiển hỏa lực tính toán đường đi ngư lôi từ phương vị, khoảng cách, hướng đi và tốc độ mục tiêu. Đầu chiến tranh tàu chưa có radar, và thuyền trưởng dựa vào kính tiềm vọng và quan sát viên.

Từ năm 1941 trở đi, radar được lắp đặt — đầu tiên là radar cảnh báo trên không, sau đó là radar tìm kiếm mặt nước — thay đổi hoàn toàn tác chiến ban đêm, cho phép tàu phát hiện đoàn tàu vận tải và tàu hộ tống trong bóng tối và tiếp cận trên mặt nước với sự tự tin lớn hơn nhiều.

Sự kết hợp giữa radar và hỏa lực ngư lôi mạnh khiến tàu ngầm lớp T cuối chiến tranh hiệu quả hơn nhiều so với các tàu chị em năm 1938, dù vấn đề điều khiển hỏa lực cơ bản — bắn trúng tàu đang chạy zíc zắc ở tốc độ 10 hải lý/giờ từ tàu ngầm chỉ đạt 9 hải lý/giờ khi lặn — không bao giờ biến mất.

5. Phục vụ tại vùng biển quê nhà

Biển Bắc và Na Uy

Những chiếc tàu ngầm lớp T đầu tiên nhập biên chế ngay khi chiến tranh bùng nổ, và các chuyến tuần tra đầu tiên của chúng ở Biển Bắc và ngoài khơi Na Uy. Chính HMS Triton đã ghi dấu lịch sử theo cách tồi tệ nhất vào ngày 10 tháng 9 năm 1939, khi nó đánh chìm tàu ngầm Anh HMS Oxley trong một vụ bắn nhầm ngoài khơi Na Uy — tổn thất tàu ngầm đầu tiên của Anh trong chiến tranh, và là lời nhắc nhở về khó khăn khi phân biệt bạn và thù dưới nước năm 1939.

Các tàu khác tuần tra bờ biển Na Uy trong cuộc xâm lược Na Uy của Đức tháng 4 năm 1940, tấn công tàu vận tải và tàu chiến Đức trong các vịnh hẹp và chịu đựng máy bay tuần tra Đức cùng ánh sáng ban ngày mùa hè kéo dài khiến hoạt động trên mặt nước nguy hiểm.

HMS Thistle bị U-4 đánh chìm ngoài khơi Na Uy tháng 4 năm 1940, một trong những trường hợp hiếm hoi tàu ngầm đánh chìm tàu ngầm khác khi cả hai đang lặn trong những năm đầu chiến tranh.

Tàu ngầm lớp T tuần tra ở Biển Bắc năm 1940

Tuần tra Đại Tây Dương và chiến tranh tàu ngầm

Tàu ngầm lớp T còn phục vụ ở Đại Tây Dương, nơi tầm hoạt động xa khiến chúng hữu ích trong việc tuần tra các lối vào nước Anh và săn tàu ngầm U-boat. Công việc không hào nhoáng và thường không có kết quả: nhiều tuần trên biển, ít tiếp xúc với địch, và nguy hiểm thường trực từ máy bay Đức và thời tiết.

Hành động nổi tiếng nhất của tàu ngầm lớp T ở Đại Tây Dương diễn ra năm 1941, khi HMS Tigris đánh chìm tàu khí tượng Đức München và, trong một chiến dịch riêng, giúp thu giữ tài liệu Enigma — dù vụ thu giữ tài liệu Enigma nổi tiếng thường gắn với các tàu khác, đóng góp của tàu ngầm lớp T cho chiến tranh tình báo là có thật và bền bỉ.

Các tàu đóng tại Holy Loch ở Scotland thực hiện tuần tra vào Vịnh Biscay, nơi chúng theo dõi tuyến đường di chuyển của U-boat và thỉnh thoảng tấn công U-boat trên mặt nước. Công việc đòi hỏi kiên nhẫn, và lớp T, với sức bền dài và hỏa lực mạnh, rất phù hợp với nó.

6. Chiến dịch Địa Trung Hải

Chiến tranh đoàn tàu vận tải tới Bắc Phi

Địa Trung Hải là nơi tàu ngầm lớp T chiến đấu khốc liệt nhất. Từ các căn cứ tại Malta và Alexandria, tàu ngầm lớp T tấn công các đoàn tàu vận tải của phe Trục chở quân, xe tăng, nhiên liệu và đạn dược từ Ý tới quân Đức và Ý ở Libya và Tunisia.

Mục tiêu phong phú và tàu hộ tống mạnh, còn nước biển trong và nông khiến máy bay và tàu khu trục Ý dễ dàng phát hiện. Những tàu như Turbulent, do John “Tubby” Linton chỉ huy, đã đánh chìm hàng loạt tàu buôn và tàu chiến, bao gồm tàu khu trục Ý Emanuele Pessagno và tàu chở quân Nino Bixio, trước khi chính Turbulent bị mất tháng 3 năm 1943.

Thrasher, dưới quyền Trung tá Hugh Mackenzie, đã giành được hành động Victoria Cross tháng 2 năm 1942 khi Mackenzie và một hạ sĩ quan tháo gỡ bom chưa nổ khỏi vỏ tàu trong lúc tàu đang bị tấn công — một trong những hành động dũng cảm nổi tiếng nhất của lực lượng tàu ngầm.

Tàu ngầm lớp T tại Malta trong thời gian bị vây hãm năm 1942

Chiến dịch đặc biệt và cái giá phải trả

Tàu ngầm lớp T ở Địa Trung Hải làm nhiều việc hơn là tấn công tàu bè. Chúng đưa đặc vụ của Cục Tác chiến Đặc biệt lên bờ biển do địch kiểm soát, chuyển tiếp tế cho du kích ở Hy Lạp và Nam Tư, trinh sát bãi đổ bộ trước cuộc xâm lược Sicily và Ý, và thực hiện các chiến dịch “ngư lôi người” và tàu ngầm mini trở thành dấu ấn của chiến tranh đặc biệt Anh.

HMS Torbay, dưới quyền Thuyền trưởng Anthony Miers, đã đánh chìm tàu ngầm Ý Guglielmotti và thực hiện nhiều chiến dịch đặc biệt, giúp Miers giành Victoria Cross. Cái giá thật nặng nề: các tàu bị mất ở Địa Trung Hải gồm Triumph, Thorn, Tempest, Traveler, Trooper, Turbulent và Tetrarch, phần lớn do mìn hoặc lực lượng chống ngầm Ý và Đức.

Chiến dịch tàu ngầm Địa Trung Hải thường được gọi là nhiệm vụ tàu ngầm nguy hiểm nhất trong chiến tranh, và lớp T gánh phần lớn tổn thất — cũng như thành công — của nó.

7. Phục vụ tại Viễn Đông

Chống tàu vận tải Nhật Bản

Từ năm 1942 trở đi, tàu ngầm lớp T được điều tới Viễn Đông, hoạt động từ căn cứ Trincomalee ở Ceylon và sau đó từ Fremantle ở Úc. Tại đây chúng tham gia chiến dịch chống tàu buôn Nhật Bản ở eo biển Malacca, Biển Đông và vùng biển quanh Sumatra và Borneo.

Mục tiêu khác với ở Địa Trung Hải — thường là tàu ven biển nhỏ, thuyền buồm chở tiếp tế cho các đồn Nhật — và pháo boong trở thành vũ khí chính, với các tàu đánh chìm hàng chục tàu nhỏ bằng hỏa lực pháo.

Mục tiêu lớn hơn gồm tàu chở dầu và tàu vận tải, và tàu ngầm lớp T còn rải mìn ở các cảng do Nhật kiểm soát. Cái nóng nhiệt đới khiến cuộc sống trên tàu khốn khổ, nhiệt độ trong thân tàu lên tới 40 độ C trở lên, nhưng các tàu vẫn duy trì áp lực đều đặn lên tuyến tiếp tế ven biển Nhật Bản cho tới cuối chiến tranh.

Tàu ngầm lớp T ở eo biển Malacca năm 1944

Chiến dịch đặc biệt ở Thái Bình Dương

Ở Viễn Đông, tàu ngầm lớp T còn thực hiện các chiến dịch đặc biệt, bao gồm đưa đặc vụ lên bờ biển do Nhật kiểm soát và hỗ trợ các chiến dịch bí mật trước khi giải phóng Malaya và Borneo.

HMS Trenchant đã đánh chìm tuần dương hạm Nhật Ashigara tháng 6 năm 1945 ở eo biển Bangka, một trong những vụ đánh chìm tàu chiến lớn cuối cùng của tàu ngầm Anh trong chiến tranh — thành công cuối cùng xứng đáng cho tàu ngầm lớp T này.

Các tàu khác, như Taciturn và Thorough, hoạt động ngoài khơi Sumatra và eo biển Malacca cho tới khi Nhật đầu hàng, tấn công tàu bè và cứu phi công bị bắn rơi. Chiến dịch Viễn Đông cho thấy tính đa năng của tàu ngầm lớp T: cùng những chiếc tàu từng chiến đấu ở Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã thích nghi với một cuộc chiến hoàn toàn khác, chống một kẻ thù khác, ở vùng biển khác, với mục tiêu khác.

8. Những chiếc tàu và thuyền trưởng nổi tiếng

John Linton và HMS Turbulent

Trung tá John Wallace Linton, biệt danh “Tubby” Linton, là thuyền trưởng tàu ngầm lớp T thành công nhất trong chiến tranh và một trong những sĩ quan tàu ngầm được tặng thưởng nhiều nhất trong lịch sử Hải quân Hoàng gia.

Chỉ huy HMS Turbulent ở Địa Trung Hải từ 1941 đến 1943, ông đã đánh chìm hoặc làm hư hại hơn 90.000 tấn tàu phe Trục, bao gồm tàu chiến và tàu vận tải, và được trao Victoria Cross, Distinguished Service Order và Distinguished Service Cross.

Linton và Turbulent bị mất tháng 3 năm 1943, có lẽ do lực lượng chống ngầm Ý ngoài khơi Corsica, và Victoria Cross được trao truy tặng. Thành tích của ông — và việc ông đạt được nó ở chiến trường tàu ngầm nguy hiểm nhất trong chiến tranh — khiến ông trở thành hiện thân của tàu ngầm lớp T ở Địa Trung Hải, và tên ông vẫn là một trong những tên tuổi nổi tiếng nhất của lực lượng tàu ngầm.

Anthony Miers, Hugh Mackenzie và những người khác

Thuyền trưởng Anthony Miers của HMS Torbay giành Victoria Cross cho hàng loạt cuộc tấn công táo bạo và chiến dịch đặc biệt ở Địa Trung Hải, bao gồm đánh chìm tàu ngầm Ý Guglielmotti và nhiều lần đưa đặc vụ lên bờ biển địch.

Trung tá Hugh Mackenzie của HMS Thrasher giành Victoria Cross tháng 2 năm 1942 khi, sau khi tàu bị ném bom, ông và Hạ sĩ quan Thomas Gould trèo lên vỏ tàu trong bóng tối và tháo gỡ hai quả bom chưa nổ bằng tay trong lúc tàu vẫn đang bị tấn công — Gould cũng nhận Victoria Cross.

Các thuyền trưởng nổi tiếng khác gồm những người cùng thời với Linton trong các hạm đội Địa Trung Hải, và ở Viễn Đông, Thuyền trưởng Arthur Hezlet của HMS Trenchant, người đã đánh chìm Ashigara. Lớp tàu này giành tổng cộng bốn Victoria Cross, thành tích đáng kể cho một lớp tàu ngầm duy nhất, phản ánh cả sự nguy hiểm của công việc lẫn phẩm chất của những người thực hiện nó.

9. Các biến thể và phục vụ sau chiến tranh

Các tàu cải tạo Super T

Sau chiến tranh, những tàu ngầm lớp T còn lại quá quý giá để loại bỏ và quá lỗi thời để giữ nguyên. Tám chiếc được cải tạo từ năm 1948 đến 1956 thành các tàu “Super T”, với thân tàu thuôn gọn, một tháp lớn duy nhất, ắc quy cải tiến và ống thở, đồng thời loại bỏ các ống ngư lôi ngoài thân.

Việc cải tạo dựa trên bài học từ tàu ngầm Đức Type XXI, và giúp tàu đạt tốc độ lặn cao hơn nhiều cùng sức bền dưới nước tốt hơn hẳn, dù bên trong chúng vẫn là tàu ngầm lớp T.

Các tàu Super T — gồm Taciturn, Talent, Thermopylae và Turpin — phục vụ tới thập niên 1960 với vai trò tàu huấn luyện và một phần lực lượng tàu ngầm Chiến tranh Lạnh của Anh, lâu sau khi các tàu chị em đã bị tháo dỡ.

Tàu ngầm Super T trên biển thập niên 1950

Chuyển giao cho hải quân đồng minh

Các tàu ngầm lớp T khác tìm được cuộc sống thứ hai ở nước ngoài. Tàu được chuyển cho Hải quân Hoàng gia Hà Lan, nơi chúng phục vụ với tên Tijgerhaai và những tên khác, cho Hải quân Israel với tên Dolphin và Leviathan, và cho Hải quân Úc.

Các tàu của Israel, đặc biệt, là nền tảng của lực lượng tàu ngầm Israel, và một trong số đó, cựu HMS Turpin, phục vụ với tên INS Leviathan tới năm 1973. Những tàu ngầm lớp T cuối cùng trong biên chế Anh được cho nghỉ cuối thập niên 1960, và chiếc cuối cùng còn tồn tại, cựu HMS Alliance — tàu Nhóm 3 hoàn thành năm 1947 — được bảo tồn làm tàu bảo tàng tại Gosport, nơi nó vẫn trưng bày tới nay như đài tưởng niệm lực lượng tàu ngầm Anh và bảy mươi tàu cùng thủy thủ đoàn đã mất trong Thế chiến II.

10. Đánh giá và di sản

Tàu ngầm lớp T không phải là tàu ngầm tốt nhất của Thế chiến II — vinh dự đó thường thuộc về Type VII và Type XXI của Đức, hoặc tàu ngầm hạm đội của Mỹ — nhưng nó là tàu ngầm phù hợp cho cuộc chiến của Hải quân Hoàng gia.

Nó có số lượng lớn khi Anh cần tàu ngầm nhất, đủ bền bỉ để sống sót ở Địa Trung Hải, và mang hỏa lực ngư lôi đủ mạnh để đe dọa bất kỳ đoàn tàu vận tải nào. Điểm yếu của nó là có thật: lặn chậm, chật chội và ồn ào, và các ống ngư lôi ngoài thân là giải pháp thỏa hiệp tăng hỏa lực nhưng giảm linh hoạt.

Tuy nhiên, thành tích của tàu ngầm lớp T tự nói lên tất cả: hơn một chục chiếc bị mất, nhưng số tàu phe Trục bị đánh chìm lớn hơn nhiều, bốn Victoria Cross, và hồ sơ phục vụ trải khắp mọi chiến trường.

HMS Alliance được bảo tồn làm tàu bảo tàng tại Gosport

Ngày nay, tàu ngầm lớp T được nhớ tới chủ yếu qua HMS Alliance tại Gosport, tàu bảo tàng lưu giữ thế giới chật chội, đầy dầu mỡ, ngột ngạt của lực lượng tàu ngầm thời chiến cho du khách có thể chui qua các cửa hầm và thấy sáu mươi người đã sống và chiến đấu như thế nào trong ống thép dài 84 m.

Di sản thực sự của tàu ngầm lớp T, tuy nhiên, nằm trong truyền thống tàu ngầm của Hải quân Hoàng gia: lớp T đã chứng minh tàu ngầm Anh có thể chiến đấu lâu dài và gian khổ chống đoàn tàu vận tải, chống tàu chiến, và chống mối đe dọa từ trên không và mìn, đồng thời đặt tiêu chuẩn cho các tàu ngầm tuần tra tiếp theo — lớp A, lớp Porpoise và lớp Oberon.

Với sử gia, tàu ngầm lớp T là tàu ngầm của chiến dịch Địa Trung Hải, và với Hải quân Hoàng gia, nó vẫn là lớp tàu làm nhiều việc nhất với ít sự công nhận nhất.

11. Câu hỏi thường gặp

Có bao nhiêu tàu ngầm lớp T được đóng?

53 tàu ngầm lớp T đã hoàn thành từ năm 1938 đến 1945, chia thành ba nhóm: mười lăm chiếc Nhóm 1, bảy chiếc Nhóm 2 và ba mươi mốt chiếc Nhóm 3. Một số ít tàu khác được đặt hàng nhưng bị hủy, và một chiếc, HMS Alliance, hoàn thành sau chiến tranh năm 1947. Lớp này là lớp tàu ngầm tuần tra Anh đông đảo nhất trong chiến tranh. Tổng số quan trọng vì nó khiến lớp T trở thành xương sống của lực lượng tàu ngầm Anh: với 53 chiếc, lớp tàu có thể ở mọi nơi Hải quân Hoàng gia chiến đấu, từ Biển Bắc tới Viễn Đông.

Vì sao tàu ngầm lớp T có mười ống ngư lôi?

Mười ống — sáu ống mũi trong thân và bốn ống ngoài thân — mang lại cho tàu ngầm lớp T hỏa lực ngư lôi mạnh nhất trong số tàu ngầm Anh thời chiến, và được thiết kế để tấn công đoàn tàu vận tải, nơi một chiếc tàu có thể cần bắn loạt lớn vào nhiều tàu cùng lúc.

Các ống ngoài thân không thể nạp lại trên biển, vì vậy thiết kế đánh đổi khả năng duy trì chiến đấu lấy đòn tấn công đầu tiên tàn khốc. Thiết kế là một sự đánh đổi có chủ đích: các ống ngoài thân mang lại cho tàu một loạt đạn đầu tiên tàn khốc, nhưng chúng không thể nạp lại trên biển, vì vậy khả năng duy trì chiến đấu của tàu bị giới hạn.

Có bao nhiêu tàu ngầm lớp T bị mất trong chiến tranh?

Hơn một chục tàu ngầm lớp T đã bị mất trong Thế chiến II, phần lớn ở Địa Trung Hải, nơi mìn, máy bay và lực lượng chống ngầm Ý và Đức khiến hoạt động đặc biệt nguy hiểm. Con số chính xác khác nhau giữa các nguồn vì một số tàu bị mất do nguyên nhân không rõ, nhưng Địa Trung Hải chiếm phần lớn tổn thất, gồm Triumph, Thorn, Tempest, Turbulent và Tetrarch. Địa Trung Hải là chiến trường chết chóc nhất đối với lớp tàu, vì biển hẹp, lực lượng không quân và chống ngầm của địch mạnh, và các tàu phải hoạt động gần căn cứ địch.

Hành động nổi tiếng nhất của tàu ngầm lớp T là gì?

Hành động đơn lẻ nổi tiếng nhất có lẽ là hành động Victoria Cross trên HMS Thrasher tháng 2 năm 1942, khi Trung tá Hugh Mackenzie và Hạ sĩ quan Thomas Gould tháo gỡ hai quả bom chưa nổ khỏi vỏ tàu bằng tay trong lúc tàu đang bị tấn công.

Thuyền trưởng thành công nhất của tàu ngầm lớp T là John Linton của HMS Turbulent, người đã đánh chìm hơn 90.000 tấn tàu phe Trục trước khi tàu của ông bị mất tháng 3 năm 1943. Hai câu chuyện cho thấy hai mặt khác nhau của tàu ngầm lớp T: hành động của Thrasher là một hành động dũng cảm đơn lẻ dưới hỏa lực, trong khi thành tích của Linton là kết quả của nhiều tháng săn lùng kiên nhẫn.

Có tàu ngầm lớp T nào còn tồn tại tới ngày nay không?

Có. HMS Alliance, tàu Nhóm 3 hoàn thành năm 1947, được bảo tồn làm tàu bảo tàng tại Bảo tàng Tàu ngầm Hải quân Hoàng gia ở Gosport, Anh. Nó là tàu ngầm lớp T duy nhất còn tồn tại, và là đài tưởng niệm lực lượng tàu ngầm Anh trong Thế chiến II.

Các tàu khác còn phục vụ tới thập niên 1960 và 1970 trong hải quân nước ngoài, đáng chú ý là INS Leviathan của Israel, cựu HMS Turpin. Alliance còn tồn tại vì nó hoàn thành sau chiến tranh, và không bao giờ đối mặt với những nguy hiểm đã hủy diệt các tàu chị em của nó.

Là tàu bảo tàng tại Gosport, nó là đài tưởng niệm lực lượng tàu ngầm Anh trong Thế chiến II.