Trận Amiens 1918

1. Mở đầu

Amiens 1918 là trận mở đầu của Chiến dịch Trăm Ngày, chiến dịch của Đồng minh kết thúc Thế chiến I. Ngày 8 tháng 8 năm 1918, Tập đoàn quân 4 của Anh dưới quyền Tướng Henry Rawlinson, cùng Quân đoàn Canada, Quân đoàn Úc và Tập đoàn quân 1 của Pháp, tấn công Tập đoàn quân 2 của Đức phía đông Amiens ở miền bắc nước Pháp.

Cuộc tấn công là mẫu mực của lối đánh mới của Đồng minh: hơn 500 xe tăng, gần 2.000 khẩu pháo bắn một trận pháo kích chớp nhoáng, và hàng trăm máy bay phối hợp với bộ binh. Ngày đầu tiên, Đồng minh tiến 11 km — một khoảng cách từng mất nhiều tháng mới giành được trên sông Somme hai năm trước — và bắt khoảng 16.000 tù binh.

Tư lệnh Đức, Tướng Erich Ludendorff, gọi ngày 8 tháng 8 là “ngày đen tối của Lục quân Đức”. Trận đánh kéo dài đến 11 tháng 8, lúc đó Đồng minh đã tiến tới 19 km và mặt trận Đức ở phía tây bắt đầu vỡ.

2. Thông tin chính

Ngày**	8–11 tháng 8 năm 1918
Địa điểm**	Phía đông Amiens, Picardy, miền bắc nước Pháp
Kết quả**	Đồng minh thắng quyết định; mở đầu Chiến dịch Trăm Ngày
Chỉ huy Đồng minh**	Tướng Henry Rawlinson (Tập đoàn quân 4 Anh); Trung tướng Arthur Currie (Quân đoàn Canada); Trung tướng John Monash (Quân đoàn Úc); Tướng Marie-Eugène Debeney (Tập đoàn quân 1 Pháp)
Chỉ huy Đức**	Tướng Georg von der Marwitz (Tập đoàn quân 2); Tướng Erich Ludendorff (Tổng quản)
Lực lượng Đồng minh**	Khoảng 340.000 người; hơn 1.900 khẩu pháo; hơn 500 xe tăng; hơn 800 máy bay
Lực lượng Đức**	Khoảng 180.000–200.000 người của Tập đoàn quân 2, sáu sư đoàn trên tuyến đầu
Tổn thất Đồng minh**	Khoảng 22.000 người chết, bị thương và mất tích (ước tính khác nhau)
Tổn thất Đức**	Khoảng 30.000, trong đó khoảng 17.000–27.000 tù binh (ước tính khác nhau)

3. Bối cảnh

Mùa xuân năm 1918

Mùa xuân năm 1918, Đức tiến gần tới chiến thắng hơn bất cứ lúc nào kể từ 1914. Trong năm cuộc tấn công lớn từ tháng 3 đến tháng 7 — Kaiserschlacht, hay Trận chiến của Hoàng đế — Lục quân Đức đẩy Anh và Pháp lùi qua chiến trường Somme cũ tới cách Paris chỉ 60 km.

Các cuộc tấn công dùng chiến thuật xâm nhập mới, lính xung kích vượt qua các điểm mạnh và đánh sâu vào hậu phương Đồng minh, giành được trong vài tuần nhiều đất hơn cả hai bên giành được trong nhiều năm chiến tranh chiến hào.

Nhưng các cuộc tấn công khiến Đức tổn thất nặng: khoảng một triệu thương vong, gồm cả những binh lính giỏi nhất, và quân đội của họ giờ trải dài trên một mặt trận dài hơn, thiếu người, ngựa và tiếp tế, đối mặt với kẻ thù mạnh lên từng tuần. Hoa Kỳ, tham chiến năm 1917, đang đổ bộ khoảng 250.000 quân mới mỗi tháng lên nước Pháp.

Cuộc phản công của Đồng minh

Đến tháng 7 năm 1918, các cuộc tấn công của Đức đã cạn kiệt sức lực. Tại Trận Marne lần thứ hai, diễn ra từ 15 tháng 7 đến 6 tháng 8, quân Pháp và Mỹ chặn đứng cuộc tấn công cuối cùng của Đức và phản công, đẩy quân Đức lùi qua sông Marne.

Tổng tư lệnh Đồng minh, Thống chế Ferdinand Foch, giờ nắm thế chủ động, và ông lên kế hoạch cho hàng loạt cuộc tấn công dọc toàn bộ Mặt trận phía Tây: Anh tấn công tại Amiens, Pháp ở trung tâm, và Mỹ tại Saint-Mihiel và Meuse-Argonne.

Amiens được chọn vì địa hình ở đó — đồng bằng đá phấn rộng, thoai thoải của Picardy — lý tưởng cho xe tăng, vì phòng thủ Đức ở đó mỏng sau các cuộc tấn công mùa xuân, và vì thắng lợi tại Amiens sẽ giải phóng tuyến đường sắt Amiens–Paris, vốn bị pháo Đức đe dọa suốt mùa hè.

Bí mật và kế hoạch

Bí mật là chìa khóa của trận đánh. Đồng minh đã nỗ lực phi thường để che giấu cuộc tấn công: Quân đoàn Canada, lực lượng xung kích của Lục quân Anh, được di chuyển công khai về phía Flanders ở phía bắc, trong khi binh lính của họ thực tế được đưa bí mật tới Amiens vào ban đêm; xe tăng giả và lưu lượng vô tuyến giả được dùng để gợi ý một cuộc tấn công ở nơi khác; và binh lính bị cấm nói về chiến dịch.

Bản thân cuộc tấn công do tham mưu Tập đoàn quân 4 dưới quyền Rawlinson lên kế hoạch, với tư lệnh Quân đoàn Úc, Trung tướng John Monash, đóng vai trò chủ chốt. Kế hoạch là mẫu mực của hiệp đồng binh chủng: bộ binh tiến sau màn pháo bắn chặn di động, xe tăng nghiền nát hàng rào thép gai và ổ súng máy của Đức, kỵ binh khai thác đột phá, và máy bay — hơn 800 chiếc — tấn công sở chỉ huy, đường sắt và quân dự bị của Đức, đồng thời thả tiếp tế cho quân tiến lên.

Sẽ không có trận pháo kích dài dằng dặc báo trước cho quân Đức; thay vào đó, pháo sẽ khai hỏa đúng thời điểm tấn công.

4. Lực lượng hai bên

Cuộc tấn công của Đồng minh do Tập đoàn quân 4 của Anh thực hiện, tổng cộng khoảng 340.000 người, với Tập đoàn quân 1 của Pháp ở cánh phải. Lực lượng xung kích là Quân đoàn Canada, dưới quyền Trung tướng Arthur Currie, và Quân đoàn Úc, dưới quyền Trung tướng John Monash — hai quân đoàn thuộc địa đã trở thành lực lượng xung kích của Lục quân Anh, nổi tiếng với kế hoạch cẩn thận và thói quen chiếm mục tiêu đúng giờ.

Phía sau họ là Quân đoàn III của Anh, và toàn bộ cuộc tấn công được yểm trợ bởi Binh chủng Xe tăng, với hơn 500 xe tăng, gồm cả xe tăng Whippet mới nhanh hơn, và bởi Không quân Hoàng gia, với hơn 800 máy bay.

Pháo binh có hơn 1.900 khẩu, và bắn một trận pháo kích ngắn, dữ dội — chỉ khoảng bốn phút trước khi bộ binh tiến lên — để quân Đức không kịp cảnh báo.

	Đồng minh	Đức
Bộ binh**	Quân đoàn Canada (4 sư đoàn); Quân đoàn Úc (5 sư đoàn); Quân đoàn III Anh; Tập đoàn quân 1 Pháp (3 sư đoàn)	Tập đoàn quân 2: 6 sư đoàn trên mặt trận, có dự bị phía sau
Xe tăng**	Hơn 500 xe tăng Mark V và Whippet; 72 xe Whippet để khai thác đột phá	Gần như không có xe tăng; vài xe tăng Anh chiếm được
Pháo binh**	Hơn 1.900 khẩu pháo, bắn một đợt pháo kích dồn dập ngắn	Khoảng 500 khẩu pháo, nhiều khẩu chiếm được trong các cuộc tấn công mùa xuân
Máy bay**	Hơn 800 máy bay RAF; yểm trợ tầm gần và thả tiếp tế	Khoảng 350 máy bay, ít hơn và kém hơn hẳn
Kỵ binh**	3 sư đoàn kỵ binh để khai thác đột phá	Ít kỵ binh; dự bị di chuyển bằng đi bộ

Phòng thủ của Đức là Tập đoàn quân 2 dưới quyền Tướng Georg von der Marwitz, giữ mặt trận rộng khoảng 25 km phía đông Amiens. Các sư đoàn của họ mệt mỏi, thiếu quân và trải mỏng sau các cuộc tấn công mùa xuân, và phòng thủ của họ nông: một vùng tiền tiêu, một tuyến chiến hào chính, và gần như không có phòng thủ chiều sâu.

Lục quân Đức tháng 8 năm 1918 đã khác với quân đội tấn công tháng 3. Những người giỏi nhất đã chết, quân bổ sung trẻ và huấn luyện kém, và tinh thần đang sa sút — Bộ chỉ huy tối cao Đức biết binh lính của mình đào ngũ và đầu hàng ngày càng nhiều.

Ludendorff, tư lệnh thực tế của Lục quân Đức, đã đánh cược tất cả vào các cuộc tấn công mùa xuân, và khi chúng thất bại, ông không có kế hoạch cho những gì tiếp theo.

5. Diễn biến

Ngày 8 tháng 8: ngày đen tối

Cuộc tấn công bắt đầu lúc 04:20 ngày 8 tháng 8 năm 1918, trong sương mù dày đặc. Pháo khai hỏa không báo trước, xe tăng tiến lên, và bộ binh bám sát sau màn pháo bắn chặn di động.

Sương mù, mà Đồng minh đã tính đến, che giấu cuộc tấn công khỏi pháo Đức và cho phép xe tăng lọt vào các vị trí Đức trước khi quân phòng thủ kịp phản ứng. Trên mặt trận Canada và Úc, phòng thủ tiền phương của Đức sụp đổ trong vài giờ. Đến giữa trưa, Đồng minh đã tiến 11 km, và đến khi trời tối đã bắt khoảng 16.000 tù binh và 450 khẩu pháo.

Mặt trận Đức bị phá vỡ, và kỵ binh cùng xe tăng Whippet đẩy qua khoảng trống, tới chiến trường Somme cũ năm 1916. Đó là cuộc tiến quân lớn nhất trong một ngày của Lục quân Anh trong toàn bộ cuộc chiến, và lần đầu tiên Lục quân Đức bị đẩy lùi xa đến vậy trong một ngày.

Ngày 9–11 tháng 8: cuộc tiến quân chậm lại

Ngày 9 tháng 8, cuộc tấn công tiếp tục, nhưng tiến quân chậm lại. Sương mù đã tan, quân dự bị Đức đang tới, và xe tăng — nhiều chiếc hỏng hóc hoặc hết nhiên liệu — ít đi. Bộ binh mệt mỏi, pháo binh vật lộn di chuyển qua địa hình đổ nát, và tuyến tiếp tế bị kéo căng. Đồng minh tiến thêm vài km, nhưng đột phá thu hẹp lại, và quân Đức đưa các sư đoàn mới tới, đào công sự trên các vị trí mới dọc tuyến Hindenburg cũ.

Ngày 10 và 11 tháng 8, giao tranh ác liệt hơn và tiến triển ít hơn. Foch và Tổng tư lệnh Anh, Thống chế Douglas Haig, cân nhắc tiếp tục tấn công, nhưng Rawlinson cho rằng trận đánh đã đạt mục đích và tiếp tục chỉ lãng phí sinh mạng trước phòng thủ đã chuẩn bị.

Ngày 11 tháng 8, cuộc tấn công dừng lại. Đồng minh đã tiến tới 19 km và bắt khoảng 27.000 tù binh cùng hơn 500 khẩu pháo trong bốn ngày.

Trận chiến trên không

Trận chiến trên không trên bầu trời Amiens là một trong những trận lớn nhất của cuộc chiến, và cho thấy không quân đã tiến xa thế nào kể từ 1914. Không quân Hoàng gia huy động hơn 800 máy bay, máy bay ném bom của họ tấn công sở chỉ huy, nút đường sắt và đoàn quân Đức phía sau mặt trận, trong khi máy bay chiến đấu tranh giành quyền kiểm soát bầu trời với Không quân Đức.

RAF cũng bay một loại nhiệm vụ mới: thả đạn dược, lương thực và nước cho bộ binh đang tiến lên bằng dù, và dùng máy bay mang thông điệp khi đường dây điện thoại bị cắt. Không quân Đức, với khoảng 350 máy bay, chiến đấu quyết liệt nhưng bị áp đảo về số lượng, và tổn thất nặng nề.

Hành động trên không nổi tiếng nhất của trận đánh là của Quân đoàn Bay Úc, máy bay của họ tấn công các đoàn vận tải Đức trên đường phía sau mặt trận và giúp biến cuộc rút lui của Đức thành tháo chạy.

6. Bước ngoặt

Sự sụp đổ tinh thần của quân Đức

Bước ngoặt của Amiens không phải là một địa điểm hay một giờ phút mà là sự thay đổi trong tinh thần của Lục quân Đức. Ngày 8 tháng 8, cả đơn vị Đức đầu hàng mà không chiến đấu, và những đơn vị khác vỡ trận bỏ chạy — điều chưa từng xảy ra ở quy mô này trong cuộc chiến.

Ludendorff, trong hồi ký, viết rằng ngày 8 tháng 8 là “ngày đen tối của Lục quân Đức trong lịch sử cuộc chiến này”, và ông nói theo nghĩa đen: đó là ngày ý chí chiến đấu của Lục quân Đức bắt đầu vỡ.

Bộ chỉ huy tối cao Đức luôn tin rằng quân đội của mình, dù bị áp đảo về số lượng, sẽ giữ vững trận địa, và Amiens cho thấy điều đó không còn đúng. Việc rất nhiều người đầu hàng, và mất rất nhiều pháo, cho các tướng Đức thấy quân đội của họ không còn là quân đội năm 1914, và cuộc chiến không thể thắng.

Trong vài tuần, Ludendorff đã thúc giục chính phủ Đức tìm kiếm đình chiến.

Vì sao cuộc tấn công dừng lại

Bước ngoặt thứ hai là quyết định dừng lại. Ngày 11 tháng 8, Rawlinson dừng cuộc tấn công, và Haig đồng ý — một quyết định vẫn được tranh luận cho đến nay. Một số sử gia cho rằng Đồng minh nên tiếp tục, và cuộc tấn công liên tục có thể đã phá vỡ hoàn toàn Lục quân Đức.

Những người khác cho rằng Rawlinson đúng: xe tăng đã hao mòn, bộ binh kiệt sức, pháo binh không theo kịp, và tấn công tiếp sẽ đâm vào cùng loại phòng thủ đã chuẩn bị mà từng chặn đứng mọi cuộc tấn công của cuộc chiến. Điều chắc chắn là quyết định dừng lại không kết thúc cuộc tấn công.

Kế hoạch của Foch không phải là một trận đánh lớn duy nhất mà là hàng loạt cuộc tấn công, mỗi cuộc dừng trước khi kiệt sức, và mỗi cuộc tiếp nối bằng một cuộc tấn công mới ở nơi khác.

Amiens là cuộc tấn công đầu tiên trong số đó, và Chiến dịch Trăm Ngày tiếp theo — tại Bapaume, tại tuyến Hindenburg, tại Cambrai — không bao giờ cho quân Đức thời gian hồi phục.

7. Thương vong và tổn thất

	Đồng minh	Đức
Chết**	Khoảng 5.000–6.000 (ước tính)	Khoảng 6.000–8.000 (ước tính)
Bị thương và mất tích**	Khoảng 16.000 (ước tính)	Khoảng 20.000+ (ước tính)
Tù binh**	Số lượng nhỏ	Khoảng 17.000–27.000
Tổng cộng**	Khoảng 22.000	Khoảng 30.000
Pháo mất**	Ít	Hơn 500

Số liệu thương vong của Amiens chỉ là ước tính, và các nguồn khác nhau. Tổn thất của Đồng minh trong bốn ngày thường được tính khoảng 22.000 người chết, bị thương và mất tích, gồm khoảng 9.000 người Canada và khoảng 6.000 người Úc. Tổn thất của Đức nặng hơn: khoảng 30.000 tổng cộng, gồm khoảng 17.000–27.000 tù binh, tùy nguồn, và mất hơn 500 khẩu pháo.

Số liệu của Đức quan trọng hơn, vì chúng cho thấy điều đã thay đổi: trong các trận đánh năm 1916 và 1917, quân Đức hiếm khi mất nhiều người làm tù binh đến vậy, và việc mất nhiều pháo — xương sống của phòng thủ — không thể bù đắp.

Trận đánh cũng khiến quân Đức tổn thất nặng nề về tinh thần, điều mà không bảng thương vong nào đo được.

Thương vong của Canada và Úc, dù nặng, vẫn nhẹ hơn trong các trận lớn năm 1916 và 1917, và chúng được mua với cái giá Đồng minh có thể chịu: tiến 19 km trong bốn ngày, bắt được lượng lớn tù binh và pháo, và phá vỡ tinh thần của Lục quân Đức.

Ngược lại, tổn thất của Đức là tổn thất mà Lục quân Đức không thể chịu nổi. Các sư đoàn của họ đã thiếu quân, quân dự bị đã cạn, và binh lính đào ngũ ngày càng nhiều. Amiens không phải là trận đẫm máu nhất của cuộc chiến — Somme và Passchendaele tốn kém hơn nhiều — nhưng đó là trận đánh mà Lục quân Đức bắt đầu tan rã.

8. Bản đồ và địa hình

Đồng bằng Picardy

Amiens nằm trên sông Somme ở Picardy, cách Paris khoảng 120 km về phía bắc, trên rìa đồng bằng đá phấn lớn của miền bắc nước Pháp. Vùng đất phía đông thành phố rộng mở, thoai thoải và gần như không có cây, bị cắt bởi các thung lũng nông và sông Luce nhỏ, chảy ngang qua tuyến tấn công. Đất đá phấn thoát nước tốt, nên mặt đất chắc chắn ngay cả khi thời tiết ẩm ướt, và vùng đất trống cho xe tăng không gian di chuyển — khác hẳn bùn lầy ở Flanders, nơi xe tăng sa lầy năm 1917.

Các làng trên đồng bằng — Villers-Bretonneux, Hangard, Marcelcave, Rosieres — nhỏ và xây bằng gạch, trở thành các điểm mạnh của phòng thủ Đức. Đường sắt từ Amiens tới Paris chạy qua đồng bằng, và việc bảo vệ nó là một trong những lý do Đồng minh chọn tấn công tại đây.

Chiến trường Somme cũ

Cuộc tấn công ngày 8 tháng 8 vượt qua vùng đất của Trận Somme năm 1916, và những người lính tiến lên hôm đó đi qua một cảnh quan vẫn còn vết sẹo của trận đánh trước: hố đạn pháo, làng mạc đổ nát, chiến hào bỏ hoang và nghĩa trang. Chiến trường cũ có ý nghĩa với cuộc tấn công theo hai cách.

Thứ nhất, quân Đức chưa có thời gian xây phòng thủ chiều sâu trên đó, vì họ chỉ tái chiếm vùng đất này mùa xuân năm 1918, và các vị trí của họ nông. Thứ hai, địa hình đổ nát của chiến trường cũ làm chậm pháo binh và xe tiếp tế, và đó là một trong những lý do cuộc tiến quân hết đà sau ngày đầu tiên.

Theo nghĩa này, trận đánh diễn ra trên đống đổ nát của một trận đánh trước đó, và thành công của nó được đo bằng thất bại năm 1916: trong một ngày, Đồng minh tiến xa hơn Lục quân Anh tiến được trong bốn tháng trên sông Somme.

9. Kết quả và di sản của Amiens 1918

Trăm Ngày

Amiens là trận đầu tiên của Chiến dịch Trăm Ngày, chiến dịch kết thúc cuộc chiến. Sau Amiens, Foch tung ra hết cuộc tấn công này đến cuộc tấn công khác dọc mặt trận: quân Anh phá tuyến Hindenburg cuối tháng 9, quân Mỹ chiến đấu ở Meuse-Argonne, và quân Pháp đẩy mạnh ở Champagne.

Lục quân Đức, vốn giữ vững trận địa bốn năm, bị đẩy lùi đều đặn, và ngày 11 tháng 11 năm 1918, Đức ký hiệp định đình chiến. Amiens không tự mình thắng cuộc chiến — cuộc chiến được thắng nhờ áp lực tích lũy của Trăm Ngày, nhờ phong tỏa của Đồng minh, và nhờ quân Mỹ tới — nhưng đó là trận đánh cho thấy cuộc chiến có thể thắng, và là trận đánh phá vỡ ý chí chiến đấu của Lục quân Đức.

Chính Ludendorff đã nói vậy: ngày 8 tháng 8 là ngày Lục quân Đức bắt đầu thua cuộc chiến.

Một lối đánh mới

Amiens cũng được nhớ như trận đánh cho thấy chiến tranh hiện đại sẽ ra sao. Sự kết hợp của xe tăng, máy bay, pháo binh và bộ binh, việc dùng bí mật và bất ngờ, trận pháo kích ngắn và khai thác bằng lực lượng cơ động — tất cả trở thành thực tiễn tiêu chuẩn của các quân đội trong Thế chiến II, và tham mưu Anh và Đức nghiên cứu Amiens kỹ lưỡng trong những năm sau đó.

Trận đánh được nghiên cứu trong các trường quân sự ngày nay không phải vì nó là trận lớn nhất của cuộc chiến, mà vì nó là trận đầu tiên Đồng minh chiến đấu theo cách họ sẽ chiến đấu trong phần còn lại của thế kỷ: với mọi binh chủng cùng nhau, trong một kế hoạch duy nhất, chống lại kẻ thù không thể đáp trả tương xứng.

Các đài tưởng niệm tại Villers-Bretonneux, nơi Đài tưởng niệm Quốc gia Úc đứng, và tại đài tưởng niệm Canada ở Vimy, tưởng nhớ quân đội thuộc địa đã chiến đấu tại Amiens, và mỗi ngày 8 tháng 8, các cựu binh và gia đình họ tụ họp ở đó để đánh dấu ngày này.

10. Chỉ huy

Tướng Henry Rawlinson (Anh). Tư lệnh Tập đoàn quân 4 của Anh tại Amiens. Rawlinson, từng chỉ huy Tập đoàn quân 4 trên sông Somme năm 1916, lên kế hoạch tấn công Amiens cùng tham mưu và chủ trương dừng lại ngày 11 tháng 8, khi cuộc tiến quân hết đà. Sau đó ông chỉ huy Tập đoàn quân 4 suốt Trăm Ngày và được phong tước Lord Rawlinson.

Trung tướng Arthur Currie (Canada). Tư lệnh Quân đoàn Canada, quân đoàn giỏi nhất của Lục quân Anh. Currie, cựu giáo viên và sĩ quan dân quân, đã xây dựng Quân đoàn Canada thành một lực lượng chiến đấu đáng gờm, và quân đoàn của ông chiếm mục tiêu đúng giờ ngày 8 tháng 8. Sau đó ông chỉ huy Quân đoàn Canada suốt Trăm Ngày và trở thành người Canada đầu tiên chỉ huy một tập đoàn quân ngoài chiến trường.

Trung tướng John Monash (Úc). Tư lệnh Quân đoàn Úc và một trong những người lên kế hoạch chủ chốt của trận đánh. Monash, kỹ sư dân sự trong đời thường, nổi tiếng với kế hoạch tỉ mỉ — mệnh lệnh của ông cho Amiens dài hơn một trăm trang — và quân đoàn của ông tiến 11 km trong ngày đầu tiên. Sau đó ông chỉ huy Quân đoàn Úc suốt Trăm Ngày và được Vua George V phong tước hiệp sĩ ngay trên chiến trường.

Tướng Erich Ludendorff (Đức). Tổng quản của Lục quân Đức và tư lệnh thực tế của nó. Ludendorff lên kế hoạch cho các cuộc tấn công mùa xuân 1918 và, khi chúng thất bại, không có đáp án cho cuộc phản công của Đồng minh. Ông gọi ngày 8 tháng 8 là “ngày đen tối của Lục quân Đức”, và trong vài tuần ông đã thúc giục đình chiến. Ông từ chức tháng 10 năm 1918.

Tướng Georg von der Marwitz (Đức). Tư lệnh Tập đoàn quân 2 của Đức tại Amiens. Marwitz, sĩ quan kỵ binh, chỉ huy Tập đoàn quân 2 từ năm 1917 và chịu trách nhiệm phòng thủ phía đông Amiens. Quân đội của ông bị phá vỡ ngày 8 tháng 8, và ông bị cách chức ngay sau đó.

Thống chế Ferdinand Foch (Pháp). Tổng tư lệnh Đồng minh, người lên kế hoạch cho loạt cuộc tấn công mà Amiens là trận đầu tiên. Foch, tướng Pháp từng chỉ huy tại Marne năm 1914, điều phối các cuộc tấn công của Anh, Pháp và Mỹ trong Trăm Ngày và được phong Thống chế Pháp sau chiến tranh.

11. Câu hỏi thường gặp

Vì sao ngày 8/8/1918 được gọi là ngày đen tối của Lục quân Đức?

Vì Tướng Erich Ludendorff, tư lệnh thực tế của Lục quân Đức, đã gọi như vậy trong hồi ký. Ngày hôm đó, Đồng minh tiến 11 km, bắt khoảng 16.000 tù binh và 450 khẩu pháo, và cả đơn vị Đức đầu hàng — lần đầu tiên Lục quân Đức tan vỡ ở quy mô này trong cuộc chiến.

Cụm từ đó còn mãi vì nó ghi lại một sự sụp đổ mà không chỉ huy Đức nào ngờ tới: cả đơn vị đầu hàng, pháo bị bỏ lại, và mặt trận giữ vững nhiều năm vỡ tan trong một ngày. Lời của Ludendorff trở thành cách nói tắt cho cú sốc đó, và vẫn được trích dẫn mỗi khi trận đánh được nhắc tới.

Đồng minh đã tiến bao xa tại Amiens?

Khoảng 11 km trong ngày đầu tiên, và tới 19 km khi trận đánh kết thúc ngày 11 tháng 8. Cuộc tiến quân ngày đầu tiên là lớn nhất trong một ngày của Lục quân Anh trong toàn bộ cuộc chiến. Khoảng cách quan trọng vì nó giành được trong vài giờ, chứ không phải nhiều tháng: tại Somme hai năm trước, cùng vùng đất đó đã tốn nhiều tháng chiến đấu và hàng chục nghìn thương vong. Cuộc tiến quân ngày đầu tiên cho thấy sự kết hợp mới giữa xe tăng, pháo binh và máy bay có thể làm gì, và nó phá vỡ thế bế tắc đã định hình Mặt trận phía Tây từ năm 1914.

Xe tăng đóng vai trò gì tại Amiens?

Hơn 500 xe tăng tham gia, lực lượng xe tăng lớn nhất từng tập hợp. Chúng nghiền nát hàng rào thép gai và ổ súng máy Đức, dẫn bộ binh tiến lên, và — trong trường hợp xe tăng Whippet nhanh — khai thác đột phá. Nhiều xe tăng hỏng hóc hoặc hết nhiên liệu, đó là một lý do cuộc tiến quân chậm lại sau ngày đầu tiên.

Xe tăng quan trọng nhất vào buổi sáng đầu tiên, khi chúng vượt qua mặt đất mà bộ binh đơn độc không thể vượt dưới hỏa lực. Sau đó, hỏng hóc và bình nhiên liệu cạn đã làm chậm cuộc tấn công không kém gì quân Đức, đó là lý do cuộc tiến quân mất đà sau ngày đầu tiên.

Quân đoàn Canada và Úc là ai?

Hai quân đoàn thuộc địa của Lục quân Anh, gồm tình nguyện viên từ Canada và Úc. Đến năm 1918, họ đã trở thành lực lượng xung kích của Lục quân Anh, nổi tiếng với kế hoạch cẩn thận và chiếm mục tiêu đúng giờ. Tại Amiens, họ là lực lượng xung kích của Tập đoàn quân 4.

Danh tiếng của họ đến từ kinh nghiệm xương máu: đến năm 1918, quân Canada và Úc đã chiến đấu trong những trận đánh khốc liệt nhất của chiến tranh, và họ đã học cách lên kế hoạch tấn công chi tiết và diễn tập trước ngày nổ súng.

Tại Amiens, sự chuẩn bị đó thể hiện rõ, vì các sư đoàn của họ chiếm mục tiêu đúng giờ trong khi cuộc tấn công vẫn đang tiến nhanh.

Vì sao Đồng minh dừng tấn công ngày 11 tháng 8?

Vì cuộc tiến quân đã hết đà: xe tăng hao mòn, bộ binh kiệt sức, pháo binh không theo kịp, và quân Đức đưa các sư đoàn mới tới. Rawlinson cho rằng tiếp tục chỉ lãng phí sinh mạng trước phòng thủ đã chuẩn bị, và kế hoạch của Foch là hàng loạt cuộc tấn công, không phải một trận đánh lớn duy nhất.

Quyết định cho thấy cách đánh mới vận hành: Foch và Rawlinson thích hàng loạt cuộc tấn công mới ở nhiều nơi khác nhau hơn là một trận đánh lớn duy nhất đánh tới khi kiệt sức. Dừng lại ở Amiens giữ cho quân đội còn mạnh cho cuộc tấn công tiếp theo, và Chiến dịch Trăm Ngày là một chuỗi những đòn như vậy.

Amiens có kết thúc Thế chiến I không?

Không tự nó. Amiens mở đầu Chiến dịch Trăm Ngày, chiến dịch kết thúc cuộc chiến, nhưng cuộc chiến được thắng nhờ áp lực tích lũy của những cuộc tấn công đó, nhờ phong tỏa của Đồng minh và nhờ quân Mỹ tới. Đức ký hiệp định đình chiến ngày 11 tháng 11 năm 1918, ba tháng sau Amiens.

Amiens quan trọng vì nó phá vỡ khuôn mẫu của chiến tranh: lần đầu tiên, Đồng minh tấn công, tiến lên và tiếp tục tiến, và Lục quân Đức không bao giờ lấy lại được thế cân bằng. Ba tháng tiếp theo là cuộc tiến quân đều đặn của Đồng minh, và đến tháng 11, chính phủ Đức, đối mặt với thất bại trên chiến trường và sụp đổ trong nước, đã xin đình chiến.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Battle of Amiens (1918)” — ngày tháng, quân số, thương vong và diễn biến trận đánh.
2. Encyclopædia Britannica, “Battle of Amiens” — bối cảnh và “ngày đen tối” của Ludendorff.
3. J. P. Harris, Amiens to the Armistice: The BEF in the Hundred Days’ Campaign, 8 August–11 November 1918 (Brassey’s, 1998) — Chiến dịch Trăm Ngày và Lục quân Anh.
4. Tim Cook, Shock Troops: Canadians Fighting the Great War 1917–1918 (Viking, 2008) — Quân đoàn Canada tại Amiens.
5. Peter Pedersen, Monash as Military Commander (Oxford University Press, 1985) — Monash và Quân đoàn Úc.
6. Erich Ludendorff, My War Memories 1914–1918 (Hutchinson, 1919) — hồi ký của Ludendorff và “ngày đen tối”.

Đọc thêm

• James McWilliams and R. James Steel, Amiens: Dawn of Victory (Dundurn, 2001).
• Gregory Blaxland, Amiens 1918 (Frederick Muller, 1968).

Bài viết liên quan

• Chiến dịch Balkan
• Chiến dịch Đông Phi
• Trận Hồng Kông 1941